yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Алса

?Алса :
Сәскә атыусы алса :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Рауза сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Раузалар |
| Суб-ғаилә: | Ҡара емештәр (Сливалар) |
| Ырыу: | Сливалар |
| Төр: | Алса |
Латинса исеме :
Prunus cerasifera Ehrh. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 24772 NCBI 36595 |
Алса (урыҫ. алыча) — гөлйемеш һымаҡтар ғаиләһенә ингән аҡ сәскәле, сейә һымаҡ емешле көньяҡ ағасы; март- апрель айҙарында япраҡ ярыу менән бергә сәскә ата; бал ҡорттары уның һеркәһен дә, татын да йыя.

# Алса
## Культура булараҡ эшкәртеү

Алсаны үҫентеләр, привикалау һәм орлоҡтар менән үрсетәләр.
Яҡшы һеркәләнһендәр өсөн баҡсаға 2-3 төрлө (сорт) ултыртырға кәңәш ителә.

# Алса
## Ҡайһы бер сорттары

* Анастасия
* Гек
* Геогджа
* Глобус
* Десертная (Никитская красная 804, Консервная 804, Десертная консервная)
* Дынная
* Евгения
* Жемчужина
* Злато скифов
* Июльская роза (Июньская роза, Комета ранняя)
* Карминная
* Клеопатра
* Колонновидная
* Комета поздняя
* Кремень
* Крупноплодная
* Крупноплодная 9-114
* Крупноплодная рубиновая
* Кубанская комета
* Куркудуш
* Кутаиси
* Мара
* Найдёна
* Небеджаевская ранняя
* Несмеяна
* Никитская жёлтая
* Обильная
* Оленька
* Пионерка
* Подарок сад-гиганту
* Подарок Санкт-Петербургу
* Пурпуровая
* Путешественница
* Румяное яблоко
* Риони
* Саконсерво
* Сарматка
* Сигма
* Субхи ранняя
* Фиолетовая десертная
* Шатёр
# Вайсенборн (Хольцланд)

Вайсенборн (Хольцланд) (нем. Weißenborn (Holzland)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1248 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,04 км². Диңгеҙ кимәленән 342 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7639 һәм автомобиль коды — SHK.
# Арҙаширова Өммөгөлсөм Тәлғәт ҡыҙы

Арҙаширова Өммөгөлсөм Тәлғәт ҡыҙы (7 апрель 1951 йыл) — ғалим-сәнғәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре докторы (1994), профессор (1995). Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2010), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри биреү хеҙмәткәре (2005).

# Арҙаширова Өммөгөлсөм Тәлғәт ҡыҙы
## Биографияһы

Өммөгөлсөм Тәлғәт ҡыҙы Арҙаширова 1951 йылдың 7 апрелендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
1973 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
Артабан Өфө ҡалаһы мәктәптәрендә һәм урта махсус уҡыу йорттарында эшләй.
* 1978 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия институты уҡытыусыһы
* 1995—2002 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия университетының эстетик белем биреү кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта
* 2002—2003 йылдарҙа ВЭГУ-ның художество һәм социаль-педагогик белем биреү кафедраһы мөдире.
* 2003 йылдан Мәскәү бизнес, психология һәм идара итеү институтының «Дизайн» факультеты деканы
* 2005—2010 йылдарҙа һынлы сәнғәт һәм дизайн факультеты деканы, бер үк ваҡытта
* 2009 йылға саҡлы — Татарстан гуманитар-педагогика университетының (Ҡазан) сәнғәт һәм художество белем биреү теорияһы кафедраһы мөдире.

# Арҙаширова Өммөгөлсөм Тәлғәт ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Арҙаширова Өммөгөлсөм Тәлғәт ҡыҙы фәнни тикшеренеүҙәре сәнғәт белеменә, хәҙерге донъяла кешенең рухи йәшәйешенә, уҡыусыларҙың эстетик һәм рухи мәҙәниәтен формалаштырыу проблемаларына бағышланған. 70-тән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Арҙаширова Өммөгөлсөм Тәлғәт ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005)
* Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2010)

# Арҙаширова Өммөгөлсөм Тәлғәт ҡыҙы
## Фәнни хеҙмәттәре

* Ардаширова, Гульсум Талгатовна. Формирование эстетического вкуса в культуре поведения учащихся ПТУ : диссертация кандидата педагогических наук: 13.00.01. — Москва, 1983. — 225 с. : ил. Теория и история педагогики. OD 61 84-13/1007
* Ардаширова, Эммогульсум Талгатовна. Эстетическая категория «катарсис» в педагогике: (Московский педагогический государственный университет имени В. И. Ленина. — М. : ТОО «Интел Тех», 1994. — 32 c : ил. — ISBN 5—86371-016-0: ББК 87.811р301-21(2Рос)
* 37/А-799 Ардаширова, Эммогульсум Талгатовна. Искусство в процессе формирования личности учителя: автореферат диссертации доктора педагогических наук : 13.00.01 / Э. Т. Ардаширова; Московский педагогический государственный университет имени В. И. Ленина, Дис. совет Д 053.01.03. — М., 1994. — 31 с. — ББК 74р30-024.7(2Рос),022
* Интеграция музыкального искусства с естественно-математическими и гуманитарными науками в педвузе. М., 2001;
* Ардаширова, Эммогульсум Талгатовна. Интеграция музыкального искусства с естественно-математическими и гуманитарными науками в педвузе : (Краткий историко-теоретический очерк: классика и современность) / э. Т. Ардаширова. — М. : ВЛАДОС, 2001. — 66 с. : ил., портр.; 20 см; ISBN 5-691-00589-8
* Музыка — Теория музыки — Музыка и наука — Лекции для высшей школы. FB 2 01-43/118-2; FB 2 01-43/119-0
* Образ матери в изобразительном искусстве. Казань, 2008.
# Ивица Вастич

Ивица Вастич (хорв. Ivica VastićIvica Vastić, 29 сентябрь 1969 йыл, Сплит) — Австрия футболсыһы һәм футбол тренеры, хорват милләтле, футболда — һөжүм итеүсе. 2009 йылда уйнауҙан туҡтаған. Австрия өсөнсө лигаһының «Вальдхофен/Ибс» клубында баш тренер булып эшләгән. «Аустрия»(Вена) юниорҙар командаһының баш тренеры булған. Һуңыраҡ, 2011 йылдың декабренән 2012 йылдың июненә тиклем, «Аустрия» беренсе командаһының баш тренеры булған. Хәҙер «Маттерсбург» командаһының етәксеһе.

# Ивица Вастич
## Клуб карьераһы

Вастич футболсы карьераһын «Юговинил» (хәҙерге «ГОШ Адриахем») һәм «Сплит» футбол клубтарында башлаған. 1991 йылда Австрияға китеп барған һәм унда «Ферст Виенну», «Санкт-Пельтен», «Адмиру/Ваккер» командалары өсөн уйнаған, ҡыҫҡа ғына ваҡыт бундеслигала «Дуйсбург» өсөн дә уйнаған.
Вастич 1994—2002 йылдарҙа «Штурм» командаһы составында уйнаған саҡта иң ҙур уңыштарға өлгәшкән. Был осорҙа ул ике тапҡыр Австрия чемпионы титулын һәм өс тапҡыр ил кубогын яулаған.
Бер сезон Японияла һәм ике тапҡыр Венаның «Аустрияһы» өсөн уйнағандан һуң Вастич Австрияның икенсе дивизионындағы «ЛАСК» клубына күскән. Бында ул ике тапҡыр дивизиондың иң шәп бомбардиры булған һәм 2006/07 сезонында клуб менән бергә Австрия Бундеслигаһына юллама яулап алған. 2007/08 сезонында клубтың иң яҡшы бомбардиры тип табылған, ул 32 матчта 13 гол индергән. 2009 йылдың йәйендә, 39 йәшендә уйнауҙан туҡтап, футболсы карьераһын тамамлаған.

# Ивица Вастич
## Йыйылма командалағы карьераһы

1996 йылда Вастич Австрия гражданлығына күсте һәм илдең йыйылма командаһы өсөн уйнай башланы. 1998 йылғы Донъя чемпионатында ул бөтә өс матчта уйнаған һәм бер тапҡыр гол индергән. 2005 йылға тиклем ул 46 матчта уйнаған һәм 12 гол индергән. Шунан һуң ул үҙенең халыҡ-ара карьераһын тамамлауы тураһында иғлан иткән.
2008 йылда ул үҙ майҙанында Австрия йыйылма командаһы өсөн Европа чемпионатында ҡатнашҡан. Был ярышта команданың беренсе голын ул индергән һәм континенталь футбол турнирҙарында уйнаған иң «ҡарт» (38 йәш һәм 257 көн) футболсы булған. Австрия йыйылма командаһы өсөн Вастич, барлығы 50 матчта уйнап, шуларҙа 14 гол индергән.

# Ивица Вастич
## Шәхси тормошо

Ивица Вастичтың ҡатыны Анни, уларҙың өс балалары бар. Өлкән улдары Антон — футболсы, Австрия йыйылма командаһы өсөн 21 йәше тулғансы уйнаған. 2013 йылда, Валерий Лобановскийҙың иҫтәлеге өсөн уҙған турнирҙа Украина командаһы ҡапҡаһына бер тапҡыр гол индереп, үҙ командаһына еңеү килтергән.

# Ивица Вастич
## Статистика

Карьераһын күҙәтеү :
| Турнир | Осор | Матчтар | Голдар |
| Австрия йыйылма командаһы | 1996—2008 | 50 | 14 |
| Еврокубоктар | 1995—2005 | 42 | 9 |
| Бундеслига | 1991—2002, 2003—2005, 2007—2009 | 453 | 188 |
| Бундеслига | 1993—1994 | 10 | 0 |
| Джей-лига | 2002—2003 | 27 | 13 |
| Австрия кубогы | 1991—2002, 2003—2009 | 13 | 10 |
| Беренсе лига | 2005—2007 | 62 | 42 |
| Икенсе лига | 1989—1991 | 22 | 5 |
| Барлығы карьераһында | 1990-2009 | 679 | 281 |
# Көньяҡ Өсмөйөш (йондоҙлоҡ)

Көньяҡ Өсмөйөш (йондоҙлоҡ) (лат. Triangulum Australe) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — γ TrA, яҡтылығы 2,87 була. Майҙаны буйынса урыны — 83.
# Плауэ

Плауэ (нем. Plaue) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1837 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,19 км². Диңгеҙ кимәленән 330 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99338 һәм автомобиль коды — IK.
# Шәрипов Марат Сабит улы

Шәрипов Марат Сабит улы (26 март 1962 йыл) — ғалим-филолог, йырсы (бас). 1988 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 2001 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының әйҙәүсе солисы. Филология фәндәре кандидаты (1988), доцент (1988). Татарстан Республикаһының халыҡ (2010), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2009).

# Шәрипов Марат Сабит улы
## Биографияһы

Марат Сабит улы Шәрипов 1962 йылдың 26 мартында Башҡорт АССР-ының Благовар районы Ямаҡай ауылында тыуған.
1984 йылда Башҡорт дәүләт университетын, аҙаҡ Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын «яңғыҙ йырлау» һөнәре буйынса (профессор Р. Г. Ғәлимуллина) тамамлаған.
1988 йылда Башҡорт дәүләт университетында «Т. Миңнуллин драматургияһы: (Герой проблемаһы һәм уның художестволы кәүҙәләнеше)» темаһына диссертация яҡлай.
2001 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының опера труппаһында эшләй.
Йырсы репертуарында сит ил, рус, башҡорт һәм татар композиторҙары әҫәрҙәре, татар, башҡорт һәм рус халыҡ йырҙары.
Бер үк ваҡытта 1988 йылдан алып Башҡорт дәүләт университетында татар әҙәбиәте тарихын, әҙәбиәт теорияһын, татар әҙәби тәнҡит тарихын уҡыта, Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Йәмәғәт советы ағзаһы, «Рамаҙан» төрки милли-ағартыу үҙәге рәйесе.
Филология фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә эйә (1988).

# Шәрипов Марат Сабит улы
## Репертуарында

* Оратор (В.-А. Моцарттың «Тылсымлы флейта»)
* Цуниг (Ж. Бизе, «Кармен»)
* Эскамильо (Ж. Бизе, «Кармен»)
* Доктор (Дж. Вердиҙың «Травиата»)
* Феррандо (Дж. Вердиҙың «Трубадур»)
* Рамфис (Дж. Вердиҙың «Аида»)
* Монтероне (Дж. Верди, «Риголетто»)
* Бонза (Дж. Пуччини «Мадам Баттерфляй»)
* Анджелотти (Дж. Пуччини «Һағыш»)
* Бертран (П. Чайковский «Иоланта»)
* Һыуыҡ (Н. Римский-Корсаков «Ҡарһылыу»)
* Алеко (С. Рахманинов «Алеко»)
* Төхвәт, Иван Грозный (З. Исмәғилев «Урал илселәре»)
* Хангилде (З. Исмәғилев «Ҡаһым-түрә»)

# Шәрипов Марат Сабит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* С. Сәйҙәшев исемендәге Бөтә Рәсәй вокалистар конкурсында Гран-при. (1991)
* Ю. Гуляев исемендәге Бөтә Рәсәй опера йырсылары конкурсы лауреаты (1993)
* «Татар йыры-95» Халыҡ-ара конкурстың I премияһы (1995)
* Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2003)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2009)
* Татарстан Республикаһының халыҡ артисы (2010)
# Кобзева Зинаида Фёдоровна

Кобзева Зинаида Федоровна (Черникова) (2 август 1946 йыл, Кузнецк, Пенза өлкәһе — 18 июнь 2018 йыл, Санкт-Петербург) — СССР баскетболсыһы. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1971). Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (1992). СССР йыйылма командаһында донъя чемпионы һәм ике тапҡыр Европа чемпионы була.

# Кобзева Зинаида Фёдоровна
## Биографияһы

Зинаида Федоровна Кобзева Пенза өлкәһе Кузнецк ҡалаһында 1946 йылдың 2 авгусында тыуған. Кузнецк ҡалаһының балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбендә баскетбол менән шөғөлләнә, тренеры Анатолий Михайлович Хромченко була.
1962 йылдан 1966 йылға тиклем Пенза «Спартагы» өсөн сығыш яһай. 1967 йылда Ленинград «Спартагына» күсә, унда тренеры Станислав Гельчинский була. СССР чемпионатында команда составында биш тапҡыр көмөш призер, Кубокҡа эйә булыусыларҙың ике тапҡыр Кубок еңеүсеһе, шулай уҡ Ронкетти Кубогында еңеү яулай. 1975 йылда СССР халыҡтары Спартакиадаһында бронза призеры була.
СССР йыйылма командаһы составында 1969 йылдан 1972 йылға тиклем уйнай. 1970 йылда команданың баш тренеры Алексеева Лидия Кобзева Зинаиданы Нидерландта үтәсәк Европа чемпионатында ҡатнашыусылар исемлегенә индерә. Турнир йомғаҡтары буйынса Советтар Союзы командаһы чемпион була. Бер йылдан һуң Кобзева Бразилияла донъя чемпионатында ҡатнаша, унда СССР шулай уҡ алтын миҙалдар яулай. 1972 йылда совет йыйылма командаһы составында баскетбол сы, Болгарияла Европа беренселегендә ҡатнашып, икенсе тапҡыр Европа чемпионы була
Уйынсы карьераһын 1980 йылда тамамлай.
1975 йылда Ленинград караптар төҙөү институтын, ә 1981 йылда — П. Ф.Лесгафт исемендәге физик культура институтын тамамлай
1982 йылдан алып Санкт-Петербург ҡалаһы Фрунзе районының спорт мәктәбендә тренер була, унда ҡатын-ҡыҙҙарҙың баскетбол командаһы менән күнекмәләр үткәрә.
2018 йылдың 18 июнендә вафат була. Санкт-Петербургтың Павловск зыяратынында ерләнә.

# Кобзева Зинаида Фёдоровна
## Ҡаҙаныштары
### «Спартак» (Ленинград)

* СССР чемпионатының көмөш призеры , (5): 1970, 1971, 1972, 1973, 1975
* Кубокҡа эйә булыусыларҙың Кубогы эйәһе (2): 1972, 1973
* Ронкетти Кубогы: 1975

# Кобзева Зинаида Фёдоровна
## Ҡаҙаныштары
### СССР

* Донъя чемпионы: 1971
* Европа чемпионы (2): 1970, 1972
# Сучек

Сучек — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сучек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000003868
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000386
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хойтельбек виллаһы

Хойтельбек виллаһы (нем. Villa Heutelbeck) — Германияның Изерлон ҡалаһында (Төньяҡ Рейн -Вестфалия федераль ерендә) 1924—1926 йылдарҙа кирбестән төҙөлгән айырым ҙур йорт. Бина немец архитекторҙары Карл Густав Бензель һәм Иоганн Кампс проекты буйынса төҙөлгән. Йорт эшҡыуар Отто Хойтельбек һәм уның ғаиләһе өсөн төҙөлә. Хәҙерге көндәрҙә Германияның архитектура ҡомартҡыһы булып тора.
# Нефтеюганск

Нефтеюганск (рус. Нефтеюганск) — Ханты-Манси автономиялы округы — Юграның уртаһында, Обь йылғаһының һул ярында урынлашҡан ҡала.

# Нефтеюганск
## Иҡтисад

* Файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу
# Истихара

Истихара (Истихәрә) намаҙы — бер оло эш башлар алдынан, уның хәйерле булыуын теләп уҡыла торған ике рәҡәғәтле нәфел намаҙы.
Эшләнәсәк бер эштең нәтижәһенә ҡәнәғәт булмағанда уҡыла. Аллаһ Тәғәләгә доға ҡылына. Хәйерле булыуы беленгән эштәр өсөн истихәрә ҡылынмаҫ.
Әнәс ибн Мәликтән (радыаллаһү ғәнһү) килгән риүәйәттә Пәйғәмбәребеҙ уға: «Әй, Әнәс! Берәр эш эшләргә теләһәң, ете мәртәбә Раббыңа истихәрә ит, унан һуң, күңеленә нимә беренсе килһә, шуға иғтибар ит. Сөнки хәйерлеһе шундалыр», — тигән.
Жәбир ибн Ғабдуллаһ (радыаллаһү ғәнһү): «Пәйғәмбәребеҙ саллалаһу ғәләйһи үә сәлләм беҙгә Ҡөрьән сүрәләрен өйрәткән кеүек, һәр эшебеҙҙең хәйерле булыуын һорарға өйрәтте», — тине.

# Истихара
## Намаҙҙы ҡылыу тәртибе

"Әгәр берегеҙ берәй эш эшләргә йыйынһа, фарыз намаҙынан тыш ике рәҡәғәт намаҙ уҡыһын да (түбәндәге доғаны уҡыһын): «Аллааһүммә иннии әсьәлүкә биғилмикә үә әстәҡдирукә биҡудратик, үә әсьәлүкә мин фадликәл-ғәҙыым, фә иннәкә тәҡдиру үә ләә әҡдир, үә тәғләмү үә ләә әғләм, үә әйтә ғәлләәмүл-ғуйүүб. Аллааһүммә ин күнтә тәғләмү әннә һәәҙәәл-әмр хайрун лии фии диинии үә мәғәәшии үә ғәәҡибәти әмри ғәәжилиһи үә әәжилиһи фәҡдүрһү лии ҫүммә бәәрик лии фиһ, үә ин күнтә тәғләмү әннә һәәҙәәл- әмра шәрруи лии фии диинии үә мәғәәшии үә ғәәҡибәти әмрии ғәәжилиһи үә әәжилиһи фәсрифһү ғәнни үәсрифни ғәнһү үәҡдүр лийәл-хайра хәйҫү кәәнә ҫүммә әрдынии биһ».
Мәғәнәһе:«Эй Аллаһ, мин һинән ғилемең менән хәйерлелек һорайым. Мин Һинең ҡөҙрәтеңә мохтажмын һәм Һинең бөйөк мәрхәмәтлегеңдән һорайым, дөрөҫлөктә, Һинен ҡөҙрәтең етә, ә минеке етмәй, Һин беләһең һәм мин белмәйем, Һин — йәшеренде Белеүсеһең. Эй Аллаһ, әгәр был эш миңә хәйерле икән, минең динемдә, тормошомда, эшемдең һөҙөмтәһендә йәки хәҙерге ваҡытта уны миңә насип ит һәм еңеләйт, шул эшемдә бәрәкәт бир. Әгәр ул эш миңә насар икән, минең динемдә, тормошомда, эшемдең һөҙөмтәһендә йәки хәҙерге ваҡытта, ул эште минән йыраҡлаштыр, мине лә ул эштән йыраҡлаштыр. Ҡайҙа ғына булһам да, миңә хәйерле нәмә насип ит һәм шуның менән мине риза ит».
# Синтурка

Синтурка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 8,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Синтурка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009649
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200964
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шаҡылдаҡ

Шаҡылдаҡ (урыҫ. луговой чекан).

# Шаҡылдаҡ
## Ҡылыҡһырлама

Турғайҙан бер аҙ бәләкәйерәк була. Яңғыҙ йәки пар¬лашып йөрөйҙәр. Ғәҙәттә, үлән һабағында йәки ҡыуаҡ Өҫтөндә ултыра. Һырты аҡ һипкелле ҡара-көрән, күҙҙәре аша ҡара-көрән һыҙыҡ үтә. Яурындарыңдағы һыҙыҡса, ҡойроҡ өҫтө һәм ҡорһағы аҡ. Түше һарғылт ерән. Инә ҡоштарҙың төҫтәре тоноғораҡ. Ҡарабаш шаҡылдаҡтан көрән башы, аҡ ҡаштары, ерән тамағы менән айырыла.

# Шаҡылдаҡ
## Тауышы

Тауышы көслө генә: «тси-шаҡ-шаҡ». Сырылдап һайрай

# Шаҡылдаҡ
## Йәшәү рәүеше

һирәк ҡыуаҡлы болонлоҡтарҙа йәшәй. Бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә оялай, һар-ғылт ерән таплы 5—6 бөртөк йәшкелт зәңгәр төҫтәге йо¬мортҡаһы була.
# Арталук

Арталук — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кызыл-Таш йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Арталук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005674
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100567
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сафина (Круговых) Наилә Файыҡ ҡыҙы

Сафина (Круговых) Наилә Файыҡ ҡыҙы (4 ноябрь 1963 йыл) — ғалим-патофизиолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2001).

# Сафина (Круговых) Наилә Файыҡ ҡыҙы
## Биографияһы

Сафина (Круговых) Наилә Файыҡ ҡыҙы 1963 йылдың 4 ноябрендә БАССР‑ҙың Ишембай ҡалаһында тыуған. 1988 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай. Шул йылда Ишембай үҙәк район дауаханаһында эш башлай. 1994—1998 йылдарҙа һәм 2001—2003 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт медицина институтында (2001 йылдан алып биология кафедраһы мөдире), 1998—1999 йылдарҙа Республика кардиология диспансерында эшләй. 2003 йылдан алып Мәскәүҙә эшләй.

# Сафина (Круговых) Наилә Файыҡ ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни тикшеренеүҙәре экологик факторҙарҙың кеше һаулығына йоғонтоһо проблемаларына арналған. Сафина Наилә Файыҡ ҡыҙы тарафынан озондың ион гомеостазына тәьҫире үҙенсәлектәре, липидтарҙың перекислы окисланыуы, ҡанда фагоциттарҙың функциональ әүҙемлеге һәм башҡалар, тын алыу һәм йөрәк‑ҡан тамырҙары системаһы ағзалары ауырығанда биохимик процестар өйрәнелә. Наилә Файыҡ ҡыҙы антибиотиктар ҡулланыу һөҙөмтәлелеген баһалау өсөн хемилюминесцент ысулын камиллаштыра. 80‑дән ашыу фәнни хеҙмәт һәм бер уйлап табыу авторы.

# Сафина (Круговых) Наилә Файыҡ ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

* Экология и здоровье. М.; 2002 (авторҙаш).

# Сафина (Круговых) Наилә Файыҡ ҡыҙы
## Ҡаҙаныштары

* Медицина фәндәре докторы (2001)
# «Тумо» ижади технологиялар үҙәге

«Тумо» ижади технологиялар үҙәге (әрм. Թումո ստեղծարար տեխնոլոգիաների կենտրոն) — Әрмәнстандың Ереван ҡалаһындағы уҡытыу үҙәге. 2011 йылда нигеҙләнә. 12 −18 йәшлектәрҙе заманса технологиялар ҡулланып, IT өлкәһендә эшләргә өйрәтә.

# «Тумо» ижади технологиялар үҙәге
## Тарихы

«Тумо» тәүҙә үҫмерҙәр өсөн мәктәпте тамамлағандан һуң белем биреү үҙәге булараҡ уйланыла. Уға әрмән сығышлы Америка эшҡыуары Сэм Симонянин нигеҙ һала. Төҙөлөш 2003 йылда башлана һәм 2009—2010 йылдарҙа тамамлана. «Тумо» үҙәге 2011 йылдың 14 авгусында асыла һәм унда рок-музыканттар Серж Танкян, Dorians концерт менән сығыш яһай.
Тәүге 5 йыл эсендә үҙәктә 10 меңдән ашыу кеше белем ала. 2016 йылда «Тумо» ижади технологиялар үҙәге француз журналы «We demain» төҙөгән донъяның инновацион мәктәптәре рейтингында беренсе урынға сыға.

# «Тумо» ижади технологиялар үҙәге
## Белем биреү

Үҙәктә белем алыу дүрт йүнәлеш буйынса ойошторолған: анимация, уйындар эшләү, веб-әҙерләмәләр һәм һанлы киң мәғлүмәт саралары. Шулай уҡ бейеү, спорт һәм музыка дәрестәренә иғтибар бүленә. Мотлаҡ дисциплиналар буйынса дәрестәр аҙнаһына ике тапҡыр үтә. Белем алыу циклы ике йыл дауам итә.
«Тумо» үҙәге Ливан архитекторы Бернар Хури проекты буйынса төҙөлгән заманса бинаның тәүге ике ҡатында 6000 квадрат метр майҙанды биләй. Ҡалған ҡаттар ҡуртымға бирелә, ошо килемдәр үҙәктең бюджетын булдыра.

# «Тумо» ижади технологиялар үҙәге
## Киңәйеүе

2013 йылдың ғинуарында, Әрмәнстан үҙәк банкы ярҙамы менән «Тумо» Дилижанда белем алыу программаһын аса. 2015 йылдың майында Бөтә Әрмәнтан хәйриә фонды менән партнерлыҡта Гюмриҙа филиал аса. 2015 йылдың сентябрендә Таулы Ҡарабахтың Степанакерт ҡалаһында филиал асыла.
# Административ-территориаль берәмек

Административ-территориаль берәмек (ҡыҫҡа. АТБ; шулай административ-территориаль формирование) — дәүләттең административ-территориаль бүленеше берәмеге. АТБ-лар, ҡағиҙә булараҡ, үҙ территорияһы өсөн административ йәки сәйәси ҡарарҙар ҡабул итеү вәкәләттәренә эйә.
Ғәҙәттә, илдәрҙә административ бүленештең бер нисә кимәле күҙәтелә. Беренсе кимәл административ берәмектәрҙең дөйөм атамалары: дәүләттәр, провинциялар, ерҙәр, крайҙар, өлкәләр, губерналар, кантондар, префектуралар, өлкәләр, департаменттар, әмирлектәр һ. б. Улар, үҙ сиратында, йыш ҡына округтар, комаркалар, дистрикттар, райондар, өйәҙҙәр кеүек исемдәре аҫтында билдәле булған ваҡ административ берәмектәргә бүленә, артабан улар бәләкәй административ-территориаль берәмектәрҙе тәшкил иткән муниципалитеттарға, общиналарға, улустарға, гминдарға йәки коммуналарға бүленә.
АТБ йыйылмаһы территориялар менән идара итеүҙең, һалым йыйыуҙың һәм башҡа дәүләт функцияларының айырым структур бурыстарына яуап биргән системаны барлыҡҡа килтерә.

# Административ-территориаль берәмек
## Иҫкәрмә

* ↑ Если в шаблоне {{cite web}} задаётся параметр archive-url=, должен задаваться и параметр archive-date=, и наоборот. EUR-Lex - 02003R1059-20191113 - EN - EUR-Lex (ингл.). Дата обращения: 21 май 2021.
# Кесе Георгиевица

Кесе Георгиевица — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Георгиевица йылғаһының һул ярына тамағынан 5,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Георгиевица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015686
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001568
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0