yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡыраҡа

Ҡыраҡа — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Миндәк йылғаһының ҡушылдығы Шәһәр йылғаһына, Миндәктең тамағынан 6,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ҡыраҡа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, инештән Верхнеурал һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000112112200001511
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200151
* Бассейн коды — 12.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шиҙәле (йылға)

Шиҙәле — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алйылға йылғаһының уң ярына тамағынан 6,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Шиҙәле (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021825
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102182
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Митинка

Митинка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обнора йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Митинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012816
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001281
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Миңлеғолов

Миңлеғолов — башҡорт фамилияһы.
* Миңлеғолов Вил Бәхтейәр улы (1940) — нефтсе, БАССР-ҙың атҡаҙанған нефтсеһе, СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1975).
* Миңлеғолов Тәфтизән Таһир улы (1922—1943) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1944).
* Миңлеғолов Шәрип Хәби улы (1928—2003) — хәрби эшмәкәр. Полковник (1969).
# Лукова

Лукова — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Речка йылғаһының һул ярына тамағынан 182 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Лукова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100010415
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115101041
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1897 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1897 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1897 MDCCCXCVII |
| Юлиан стилендә | 1896—1897 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2649—2650 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7405—7406 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5657—5658 ה'תרנ"ז — ה'תרנ"ח |
| Мосолман календары | 1314—1315 |
| Боронғо әрмән календары | 1346 ԹՎ ՌՅԽԶ |
| Ҡытай календары | 4593—4594 丙申—丁酉 красная обезьяна — красная курица |
| Эфиопа календары | 1889—1890 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1953—1954 |
| - Шака самват | 1819—1820 |
| - Кали-юга | 4998—4999 |
| Иран календары | 1275—1276 |
1897 (бер мең һигеҙ йөҙ туҡһан етенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса йома көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1897 йылы, 2 мең йыллыҡтың 897 йылы, XIX быуаттың 97 йылы, XIX быуаттың 10 ун йыллығының 7 йылы, 1890 йылдарҙың 8 йылы.

# 1897 йыл
## Ваҡиғалар

* Рәсәй империяһында тәүге дөйөм йән иҫәбен алыу үткәрелә.

# 1897 йыл
## Тыуғандар

* Хәмит Зөбәйер Ҡушай, төркиәтсе, этнограф, археолог.
* Ҡыуатов Усман Мөхәмәтғәлим улы, Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
* 5 февраль — Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы, революционер.
* 21 сентябрь — Әхмәтйәнов Зәйнетдин Низаметдин улы, Советтар Союзы Геройы (1944).

# 1897 йыл
## Вафат булғандар

* 3 апрель — Йоһаннес Брамс, немец композиторы.
# Сәфәрғәлиев Ғәфиәт Байрамғәле улы

Сәфәрғәлиев Ғәфиәт Байрамғәле улы (рус. Сафаргалиев Гафият Байрамгалиевич) — (1912 йыл — 12 апрель 1944 йыл), легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой, һуңыраҡ гвардия өлкән сержанты.

# Сәфәрғәлиев Ғәфиәт Байрамғәле улы
## Биография

Сәфәрғәлиев Ғәфиәт Байрамғәле улы 1912 йылда хәҙерге Башҡортостандың Благовар районында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына 1942 йылдың авгусында Благовар районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкында взвод командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә.
1944 йылдың 12 апрелендә Украина ерҙәрендә барған ҡыҙыу һуғышта һәләк була. Украинаның Волынь өлкәһе Верба ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнә. Юғалтыуҙар исемлегендә Благовар районында йәшәгән ҡатыны Р. Сәфәрғәлиева күрһәтелгән.
# Круто-Шор

Круто-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Маджа йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Круто-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018433
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001843
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ильдегем

Ильдегем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Жасатер йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Ильдегем
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004547
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100454
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Марета-Яха (Еса-Яха ҡушылдығы)

Марета-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Еся-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Марета-Яха (Еса-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300080101
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115308010
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Шаудон

Оло Шаудон (чеч. Доккха Шовда) — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Шаудон йылғаһының һул ярына тамағынан 0,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Оло Шаудон
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы , Аргун йылғаһы ҡойған урындан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001312108200006210
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200621
* Бассейн коды — 07.02.00.013
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бася (йырсы)

Барбара Станислава Тржетелевска (пол. Barbara Stanisława Trzetrzelewska, 30 сентябрь 1954) [ˈBaɕa tʂɛtʂɛˈlɛfska] - Бася исеме менән нығыраҡ билдәле, поляк йырсыһы, йырҙар авторы һәм музыкант, латин джаз поп-музыкаһы менән мауыға.

# Бася (йырсы)
## Биографияһы

Бася 1954 йылда Польшала Явожно ҡалаһында донъяға килгән. Музыкаль ғаиләлә тәрбиәләнгән Бася бәләкәй саҡтан йырларға ярата, бик күп винил пластинкалар коллекцияһы йыя. Әсәһе уға фортепианола уйнарға өйрәтә.
1969 йылда Бася урындағы Astry төркөмөндә тәүге тапҡыр вокалист булараҡ сығыш яһай, улар менән Калиш ҡалаһындағы Бит-авангард милли фестивалендә ҡатнаша, улар унда беренсе урын яулай. Бася математика менән мауыға, әммә Ягеллон университетында физик һөнәре ала башлай. Беренсе курста уҡып йөрөгәндә популяр Alibabki төркөмө менеджеры уны үҙҙәренә саҡыра. Бася университетты ташлап, улар менән 1972 йылдан 1974 йылға тиклем сығыш яһап йөрөй. 1976 йылда Бася Ополела Поляк йыры милли фестивалендә солист булараҡ ҡатнаша, тик уңышҡа өлгәшә алмай. 1977 - 1979 йылдарҙа ул Perfect поляк рок-группаһында йырлап йөрөй, Чикаголағы поляк йәмәғәт үҙәгендә сығыштар яһай.
1981 йылдың ғинуарында Бася партнеры менән Лондонға күсенә һәм төрлө артистарға демо-тректар яҙҙырта. Тап шунда ул Дэнни Уайтты һәм уның төркөмдәше Марк Рейли менән таныша. Трио 1983 йылда "Бронза" исеме менән күренә, әммә һуңғараҡ Matt Bianco тип атала башлай. Уларҙың дебют альбомы Whose Side Are You On? (Һин кем яғында?) 1984 йылда сыға һәм тотош Европеа буйынса хитҡа әйләнә.
1986 йылда Бася һәм уның коллегаһы Дэнни Уайт төркөмдән китә һәм үҙҙәренең соло карьераһын башлай. Ул Epic Records менән контракт төҙөй һәм халыҡ-ара дәрәжәлә танылыу яулай, 1987 - 1995 йылдарҙа бигерәк тә АҠШ-та популяр булып китә, тәүге ике албомына Американың Көй яҙҙырыу индустрияһы ассоциацияһы платина сертификат бирә, 1989 ноябрендә АҠШ-та ғына ла миллионлан ашыу күсермәһе һатыла. Бөтә донъя буйынса тиражы ике миллион данаға барып баҫа. Уны Японияла, Филиппинда бик яраталар.
Артабан Бася яҙмышында фажиғәле ваҡиғалар китә, һәм ул оҙаҡ сығыштар яһамай тора. 2000-се йылдарҙа сәхнәгә кире ҡайта һәм әлеге мәлдә үҙенең музыкаһын бойондороҡһоҙ лейблдар аша сығара.

# Бася (йырсы)
## Шәхси тормошо

Басяның 1970-се йылдарҙа тыуған Миколай тигән улы бар. 1991 йылдан музыкант Кевин Робинсон ( Simply Red ағзаһы) менән Лондон ситендә йәшәй. Басяның шулай уҡ тыуған ҡалаһы Явожнола йорто бар, Польша һәм Британия гражданы булып тора.
Бася бик архитектурыа менән мауыға һәм үҙенең «тормошҡа ашмаған хыялы» тип һанай

# Бася (йырсы)
## Дискография

* 1987: Time and Tide
* 1990: London Warsaw New York
* 1994: The Sweetest Illusion
* 1995: Basia on Broadway
* 1998: Clear Horizon – The Best of Basia
* 2009: It's That Girl Again
* 2011: From Newport to London: Greatest Hits Live ... and More
* 2018: Butterflies
# Свая

Свая — фундаментҡа ныҡлыҡ биреү өсөн ергә һалынған ағас, металл йәки тимербетон кендеге.

# Свая
## Төрҙәр

«Сваялар»24.13330.2011 һанлы Ҡағиҙәләр йыйынтығы буйынса:
* быралау-тултырыу
* быралау-кисеү
* быралау-инъекциялау
* торбабетон
* винт
* эсе ҡыуыш
* ҡағылған
* оболочкалар
* тупраҡ
* шпунт

# Свая
## Төрҙәр
### Быралау-тултырыу сваялар

Быралау-тултырыу сваялар ойоштороу ысулдары:
* тирәләй инвентар торбала быралау
* әйләнгән шнек менән яһау
* туҡмау-канат быралау

# Свая
## Төрҙәр
### Тимербетон сваялар

30x30 см киҫелештәғә сваялар 12 метрлы булалар. 35x35 һәм 40x40 см 16 метрға.
# Сала-су

Сала-су (Теренгул) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы, Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Акташ йылғаһының уң ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Сала-су
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, Чиркей гидроузеленән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000212109300000031
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300003
* Бассейн коды — 07.03.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Байназар амбулаторияһы

Байназар амбулаторияһы — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районындағы дауахана. Байназар ауылында урынлашҡан.

# Байназар амбулаторияһы
## Тарихы

Байназар амбулаторияһы 1948 йылда эргә-тирәләге 12 ауылды хеҙмәтләндереү өсөн асыла. 1998 йылда шәфҡәт туташы хеҙмәте амбулаторияһы (25 урынлыҡ) итеп үҙгәртелә. 2008 йылда яңы бина төҙөлә һәм ул паллиатив медицина ярҙамы күрһәтеү өсөн тәғәйенләнә.

# Байназар амбулаторияһы
## Етәкселәре

* М. М. Ишморатов
# Аҫҡын (Архангел районы)

Аҫҡын (рус. Аскино) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 4 кеше. Почта индексы — 453032, ОКАТО коды — 80203813002.

# Аҫҡын (Архангел районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 25 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Максим Горький): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 31 км
# Кучебищ

Кучебищ — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вольга йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кучебищ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300712110000031726
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003172
* Бассейн коды — 09.01.03.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гроссойтерсдорф

Гроссойтерсдорф (нем. Großeutersdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 285 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,45 км². Диңгеҙ кимәленән 168 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7768 һәм автомобиль коды — SHK.
# Балдыбаев Сәғит Вәлит улы

Балдыбаев Сәғит Вәлит улы (10 ғинуар 1925 йыл — 13 май 1998 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнеүсе, хеҙмәт ветераны.

# Балдыбаев Сәғит Вәлит улы
## Биографияһы

Сәғит Вәлит улы Балдыбаев 1925 йылдың 10 ғинуарында БАССР-ҙың Бөрйән районы Яңы Собханғол ауылында урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышына 18 йәше тулғас та, 1943 йылдың 13 февралендә, алына. Ырымбур өлкәһенең Тоцк-2 ҡалаһында махсус 20-се батальонда әҙерлек курсы үтә. 1943 йылдың сентябрь айында Тбилиси ҡалаһында радиотелеграфистар училищеһында уҡый. 1944 йылдың майында фронтҡа оҙатыла.
Сәғит Балдыбаев 1-се Белоруссия фронтының 69-сы Армияһы 152-се айырым элемтәселәр полкында радиостанция урынлаштырылған машинала 1944 йылдың 16 майынан 20 июненә тиклем радист була. Украина һәм Көнбайыш Белоруссияны немецтарҙан азат итеүҙә ҡатнаша. 1944 йылдың 20 июлендә Көнбайыш Украинаның Ковель ҡалаһында ауыр яралана. Уң аяғын ҡырҡалар һәм, 1945 йылдың 26 майында комиссия үткәс, ауылына ҡайтаралар.
Һуғыштан ҡайтҡас, Сәғит Вәлит улы Балдыбаев Яңы Собханғол ауылындағы башланғыс мәктәптә уҡыта башлай. Артабан Байназар, Брәтәк балалар йорттарында уҡытыусы була, бер үк ваҡытта Темәс педагогия училищеһында ситтән тороп белем ала. Украинаның Львов ҡалаһында бухгалтер һөнәренә уҡый.
Ул, хаҡлы ялға сыҡҡансы, Бөрйән районы үҙәге Иҫке Собханғолда Госстрах инспекторы, коммуналь хужалыҡта баш бухгалтер вазифаларында эшләй. Һуңынан район мәғариф бүлегендә экономист, баш бухгалтер була. 3 ул һәм бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерә.
1998 йыл 13 майында вафат була. тыуған ауылы Яңы Собханғолда ерләнә.

# Балдыбаев Сәғит Вәлит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* В. И. Лениндың 100 йыллығына арналған миҙал
* Хеҙмәт ветераны
# Логинов Евгений Фёдорович

Логинов Евгений Фёдорович (10 (23) октябрь 1907 йыл — 7 октябрь 1970 йыл) — хәрби эшмәкәр, авиация маршалы (1967), СССР-ҙың атҡаҙанған осоусыһы. КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1967—1970). СССР-ҙың 7-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1966—1970).

# Логинов Евгений Фёдорович
## Биографияһы

Евгений Фёдорович Логинов 1907 йылдың 10 (23) октябрендә Гельсингфорс ҡалаһында (хәҙер Хельсинки) тыуа.
Ҡыҙыл Армияла 1926 йылдың февраленән. Шул уҡ йылда — Ленинградта Осоусыларҙың хәрби-теоретик мәктәбен, 1928 йылда Борисоглебскиҙа Осоусыларҙың хәрби мәктәбен тамамлай. Хеҙмәтен Ленинград хәрби округының 1-се авиация бригадаһы 58-се авиаэскадрильяһында башлай, кесе летчик, өлкән осоусы, звено командиры була. 1931 йылдың майынан — Ленинград хәрби округы Хәрби-Һауа көстәренең 3-сө авиация бригадаһы 57-се авиаэскадрилья карабы командиры. 1931 йылдың июненән — Балтик диңгеҙенең Диңгеҙ көстәренең 87-се айырым авиация отряды инструкторы һәм командиры. 1932 йылдың октябренән — Мәскәү хәрби округы Хәрби-Һауа көстәренең 28-се авиабригадаһы 112-се эскадрильяһы авиаотрядының командиры, 1938 йылдың апреленән — ошо эскадрилья командиры. 1938 йылдың сентябренән — 1-се Айырым Ҡыҙыл Байраҡлы Алыҫ көнсығыш армияһы Хәрби-Һауа көстәренең 5-се авиация бригадаһының осоу техникаһы буйынса инспекторы, 1938 йылдың ноябренән — ошо авиабригада командиры ярҙамсыһы. 1940 йылдың сентябренән — Ивановола РККА ВВС-ының 2-се юғары хәрби штурмандар мәктәбе начальнигы ярҙамсыһы. 1941 йылдың авгусынан 1945 йылға тиклем немец-фашист илбаҫарҙарына ҡаршы һуғыша.
# Собрино де Ботин

Собрино де Ботин (исп. Sobrino de Botín) — донъялағы боронғо өҙлөкһөҙ эшләүсе ресторан (Гиннес рекордтар китабы буйынса). Ресторанға 1725 йылда нигеҙ һалынған. Рәссам Франсиско де Гойя Королдең зауыҡлы сәнғәт академияһына уҡырға алыуҙарын көткән сағында Ботин кафеһында официант булып эшләй. Ресторан Эрнест Хемингуэй романында һәм Бенито Перес Гальдостың «Фортуната и Хасинта» китабында (1886—1887 йылда баҫыла) телгә алына. Ресторан Мадридтың Кучильерос урамындағы 17-се йортта урынлашҡан.

# Собрино де Ботин
## Тарих

Ресторанға француз Жан Ботин һәм уның ҡатыны 1725 йылда нигеҙ һала һәм ресторан башта Каса Ботин (исп. Casa Botín) тип атала. Ботиндың туғаны Кандидо Ремис ресторанды мираҫҡа алғас, уның исемен «Собрино де Ботин» тип үҙгәртә. Был исем беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған. Собрино испан теленән «туған» тип тәржемә ителә. 1868 йылда ресторанда утын яғып бешерә торған мейес һалына.
Ресторан үҙенсәлекле рецептар ҡулланыуҙан тыш бер ваҡытта ла уты һүнмәгән мейесе менән билдәле билдәле. Ресторан һәм уның төп ризығы асадо кочинильо (исп. cochinillo asado, ҡыҙҙырылған сусҡа бәрәсе ите) Эрнест Хемингуэйҙың «И восходит солнце (Фиеста)» романының һуңғы биттәрендә телгә алына. Икенсе де сопа ахо (херес һәм һарымһаҡ өҫтәлгән тауыҡ һурпаһында бешерелгән йомортҡа) ризығы Мадрид ирҙәренең потенцияһын күтәреү сараһы булараҡ ҙур популярлыҡ менән файҙалана.
Ресторан фасадына 1971 йылдың 25 майында Сауҙа-сәнәғәт палатаһы ҡуйған таҡтаташта был урындың Бенито Перес Гальдостың «Фортуната и Хасинта» китабында телгә алыныуы тураһында яҙылған. Әммә ресторан романда икмәкхана тип күрһәтелгән.
1920 йылда уҡ «Собрино де Ботин» Деэса-де-ла-Вильела пикник өсөн майҙансыҡтар итеп үҙ филиалдарын аса. XХ быуатта ресторан менән Гонсалестар ғаиләһе (Эмилио Гонсалес һәм Ампаро Мартин) идара итә. 2004 йылдың ғинуарында Гонсалес ғаиләһе Мексикала «Собрино де Ботин» филиалын аса (унда үҙенсәлекле төп мейестең күсермәһе ҡуйылған).
Инглиз телендә был урынды телгә алыусы авторҙар — Грэм Грин(«Монсеньор Кихот» романы) һәм Фредерик Форсайт («Икона» һәм «Кобра» романдары). Шулай уҡ сәйәсмән Индалесио Прието «Моя жизнь» китабында «иҫ китмәле бартолильос де Ботин» тураһында яҙа.
# Тургенев урамы (Дондағы Ростов)

Тургеневский урам — ҡала үҙәгендәге сауҙа урамы, Дондағы Ростовтың иң боронғо урамдарының береһе.

# Тургенев урамы (Дондағы Ростов)
## Тарихы

Ҡаланың иң боронғо урамдарының береһе. XIX быуаттың 90-сы йылдарында урам Полиция урамы тип атала. Унда ҡала полиция бүлеге урынлашҡанлыҡтан, был урамда ҡала башлығы һәм полицмейстер йәшәй, шуға күрә ҡала властәре уның тураһында хәстәрлек күрәләр. Айырып әйткәндә, яҡтыртыу тураһында. 1848 йылда ҡала думаһы, И. Кузнецов 1897 йылда баҫылып сыҡҡан «Прошлое Ростова» китабында күрһәткәнсә, Екатеринослав губернаторынан иң әһәмиәтле булған урамдарҙы булһа ла, шул иҫәптән Полиция урамын — 300 сажин, яҡтыртыуҙы һорай. Ростовта беренселәрҙән булып был урам май фонарҙәре менән яҡтыртыла.
Полиция урамы тураһында үҙенең «Картинки ростовской жизни» китабында Свирский Алексей Иванович былай тип яҙа:
Ошо өҙөктән күренеүенсә, урам ул саҡта ниндәй хәлдә булғанын күҙ алдына килтереп була. «Яҡын сиркәү» — был, әлбиттә, собор, етемдәр йорто һәм бысраҡ.
Тәүҙә ҡала думаһы Тургенев урамы тип Сенная (хәҙер Горький урамы) урамын атай. Әммә 1896 йылда, элекке ҡарарын юҡҡа сығарып, билдәле яҙыусы исеме менән Полиция урамын атай. Гәзиттәрҙә һуңлап, бысраҡ Полиция урамына, әгәр инде уның исемен үҙгәртергә кәрәк булһа, Баҙар йәки Сауҙа урамы исеме нығыраҡ тап килер ине, ә И. С. Тургенев исемен икенсе, яҡшыраҡ урамға бирергә кәрәк ине, тип яҙҙы. Ләкин дума быға иғтибар итмәй. Исемен үҙгәртеү бында бер нәмәне лә үҙгәртмәй. Иҫке баҙар янындағы урам шул уҡ сауҙаға хас булып ҡала. Бында күп складтар, барлыҡ милләт сауҙагәрҙәренә ҡараған бәләкәй магазин һәм ваҡ-төйәк кибеттәр урынлашҡан була. Сәнәғәт учреждениеләренән (Почта тыҡрығы, хәҙер Островский тыҡрығы эргәһендә) берәү генә: 1889 йылда төҙөлгән Г. И. Чмелевтың һеркә заводы була. Ул, егерме йыл үткәс, һеркә етештереүҙе 40 мең биҙрәгә тиклем еткерә. Ул етештергән һеркә Нахичевань Ростовҡа, Дон өлкәһенә һәм бөтә Төньяҡ Кавказға, шулай уҡ Екатеринослав губернаһына китә. 1914 йылғы белешмәлә урындағы «иҫтәлекле урындар» билдәләнгән: Николаев тыҡрығы мөйөшөндә (хәҙер Семашко проспекты) округ земствоһы, Ҡазан тыҡрығында (Гәзит) хор синагогаһы урынлашҡан булған.
* Фотогалерея
* декор элементы
* Мемориаль таҡта
* биналағы һүрәт
# Седеяга

Седеяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Рыбная йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Седеяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052253
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005225
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0