yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Флури Жасмин

Флури Йәсмин (франц. Jasmine Flury; 16 сентябрь 1993(19930916) йыл Давос, Швейцария) — Швейцарияның тау саңғысыһы, Донъя кубогы этабы еңеүсеһе. Тиҙ йөрөшлө дисциплинала шөғөлләнә. Пхенчханда 2018 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындары ҡатнашыусыһы.

# Флури Жасмин
## Биографияһы һәм спорт карьераһы

Флури Давоста үҫә һәм өс йәшендә саңғыға баҫа. Ун бер йәшендә тәүге тапҡыр тау саңғыһы спорты буйынса төбәк-ара һәм милли йәштәр спорт ярыштарында ҡатнаша. 2008 йылдың декабрендә ул тәүге тапҡыр халыҡ-ара саңғы спорты федерацияһы ойошторған халыҡ-ара спорт ярыштарында ҡатнаша. 2009 йылдың февралендә ул үҙенең тәүге еңеүен яулай. 2010 йылдың ғинуарында ул Европа кубогы этабында беренсе тапҡыр сығыш яһай.
2011 йылдың мартында Флури милли чемпионаттың супергигантында еңеү яулай. 2012 йылдың 7 февралендә Яснела Европа кубогы этаптарында ул беренсе тапҡыр 1-се баҫҡысҡа күтәрелә. 2014 йылдың 11 ғинуарында Цаухензеяла Донъя кубогы этабында беренсе тапҡыр сығыш яһай, унда тиҙлек менән шыуыуҙа 33-сө урынды биләй.
2014/15 йылдар миҙгелендә Флури Европа кубогы этаптарында өс ярышта еңә. Был ярыштың дөйөм зачетында ул өсөнсө була, шулай уҡ тиҙ йөрөшлө һәм супергигантта икенсе урынды яулай.
Янбаш йәрәхәте арҡаһында 2015/16 йылғы миҙгилдә бер ярышта ла ҡатнаша алмай. Донъя кубогында тәүге мәрәйҙәрен ул 2016 йылдың 18 декабрендә яулай, Валька-д ' Изерҙа супергигантта 11-се булып килә. Флури 2017 йылдың 9 декабрендә, Санкт-Мориц супергигантында еңеп, Донъя кубогы этаптарындағы тәүге еңеүен яулай.
2017 йылда Швейцарияла Санкт-Морицтағы донъя чемпионатында Жасмин тиҙ йөрөшлө ярышта сығыш яһай, унда финишҡа 12-се булып килә, ә супергигантта 17-се була.
Көньяҡ Кореялағы ҡышҡы Олимпия уйындарында, Флури супергигантта ҡатнаша һәм йомғаҡлауҙа 27-се урынды биләй.
2019 йылда Швециялағы донъя чемпионатында Швейцария спортсыһы супергигант ярыштарында ҡатнаша, әммә дистанцияны тамамламай, тиҙ йөрөшлө ярышта 20-се булып килә.

# Флури Жасмин
## Ҙур ярыштарҙа сығыш яһауы
### Ҡышҡы олимпия уйындары

| Олимпия уйындары | Тиҙ йөрөшлө ярыш | Супергигантта | Гигант слалом | Слалом | Комбинация | Команда |
| 2018 Пхенчхан | — | 27 | — | — | — | — |

# Флури Жасмин
## Ҙур ярыштарҙа сығыш яһауы
### Донъя чемпионаттары

| Донъя чемпионаты | Тиҙ йөрөшлө ярыш | Супергигантта | Гигант слалом | Слалом | Комбинация | Команда | Паралл. гигант слалом |
| 2017 Санкт-Мориц | 12 | 17 | — | — | — | — | — |
| 2019 Оран | 20 | ДНП | — | — | DNS2 | — | — |

# Флури Жасмин
## Ҙур ярыштарҙа сығыш яһауы
### Донъя кубогы
#### Донъя кубогы этаптарында еңеү (1)

    1 апреля 2021 года торошло
| № | Миҙгел | Дата | Уҙғарыу урыны | Дисциплиналары | Урын |
| 1 | 2017/18 | 2017 йылдың 9 декабре | Санкт-Мориц | Супергигантта | 1 ! |
# Ленгородок

Ленгородок — Дондағы Ростовтың, Темерник йылғаһының уң яҡ ярында, Баш тимер юл вокзалы менән Олимпиадовка һәм Красный город-сад тарихи райондары араһында урынлашҡан тарихи район.

# Ленгородок
## Тарихы

Һәр үҫә барыусы ҡала кеүек үк, Ростов тирәләй ҡала ситендәге ауылдар барлыҡҡа килә, XIX быуат уртаһында шуларҙың иң ҙуры Затемерник ауылы була, ул Темерник йылғаһының текә ярында урынлашҡан була, ябай халыҡ телендә — Бессовестная слободка исеме ала. Төҙөлөш оҙаҡ ваҡыт тәртипһеҙ алып барыла, йорттарҙы хужаларҙың һәр ҡайһыһы уба битләүендә үҙе белгәнсә төҙөй. Һыу үткәргес тә, канализация ла булмай.
Хәл 1870-се йылдарҙа, Ростов-Главный станцияһы төҙөлгәс үҙгәрә башлай, әммә бөгөнгө көнгә тиклем кардиналь үҙгәрештәр булмаған. Күп урамдар быуат ярым ваҡыт эсендә үҙҙәренең тышҡы күренешен үҙгәртмәгән. Г. П. Данилевский үҙенең «Беглые в Новороссии» китабында Бессовестная слободка һүрәтләмәһен бирә:
"… бында битләүҙә халыҡ телендә Бессовестная слободка тип аталған ауыл йәйрәп ята. Слободканың өйҙәре, услап алып һибелгән таш өйөмө кеүек, ярға йәбешеп, йылғаға шыуышып төшөп, тау түбәһенә үрмәләп менеп, ҡайҙа етте шунда тәртипһеҙ рәүештә һерәйешеп ултыралар. Был слобода, бында кем килә һәм ҡайҙа нигеҙләнә икәненә иғтибар булмаған саҡта, ҡала янында үҙенән үҙе барлыҡҡа килә. Кешеләр бер ниндәй рөхсәтһеҙ һәм белешмәһеҙ төпләнәләр. "

# Ленгородок
## Лендворец

Райондың иң иғтибарға лайыҡ төҙөлөшө — Лендворец, әлеге ваҡытта Тимер юлсылар мәҙәниәт һарайы тип йөрөтөлә. Тәүге проектта бина классик конструктив стилдә төҙөлә, әммә архитектор алмашыныуы, ә унан — һуғыштан һуңғы реставрация бинаның йөҙөн ныҡ үҙгәртә.

# Ленгородок
## Транспорт инфраструктураһы

Ҡаланың үҙәге менән трамвай юлы һалынған Депутат күпере, Текучёв урамы башы менән күпер сығыу юлы, һәм Стачка проспекты башы менән Темерник юл үткәргесе бәйләй. Райондың иң мөһим урамдары булып Профсоюз урамы, Ставский Проспекты, Гусев урамы һәм Республика урамы тора.
# Лайбуя

Лайбуя — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Майга йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Лайбуя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030981
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003098
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лаврентьева Софья Ивановна

Лаврентьева Софья Ивановна (11 апрель (23 апрель) 1836 йыл— яҡынса 26 сентябрь 1918 йыл) — рус балалар яҙыусыһы, мемуарсы, рәссам һәм журналист.

# Лаврентьева Софья Ивановна
## Биография

Софья Ивановна Лаврентьева 1836 йылда Өфөлә тыуа, әммә бер йылдан һуң ғаилә Тубыл ҡалаһына күсеп килә, унда Софьяның атаһы Иван Степанович граждандар суды палатаһының рәйесе вазифаһын ала. 1842 йылда Иван Степанович вафат була, һәм ғаилә Петербургҡа күсенеп килә. Софья затлы ҡыҙҙарҙың Смольный институтында һәм юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстарында уҡый (1871 йылда). Театр һәм музыка менән мауыға, күп мәшһүр актер һәм музыканттар менән таныш була, трагик Э Росси тураһында китап авторы («50 лет артистической деятельности Э. Р.» (СПб., 1896)), ул ысынында урыҫ теленә тәржемә ителгән Россиҙың үҙенең ҡабаттан эшкәртелгән мемуарҙары була. Рәсәй һәм Европа буйлап күп сәйәхәт итә, мәҙәниәт һәм география тураһында очерктар һәм юл яҙмалар баҫтыра, улар араһында «В Крыму с детьми» (Спб., 1886), «Одинокий. Король Людвиг II Баварский и его замки» (М., 1914) (тарихсы М.И. Залесский һүҙҙәре буйынса , китап Лаврентьеваның Людвиг II шәхсән белгән кешеләрҙән мәғлүмәттәр алыуы, король хеҙмәтселәренең хәтирәләре һәм шул дәүерҙең замоктар күренешенең ентекле тасуирламалары уның тарафынан беренсе тапҡыр тәржемәләнеүе арҡаһында ҡиммәтле сығанаҡ булып тора һ. б.
Балалар яҙыусыһы булараҡ 1873 йылда «Балалар уҡыуында» беренсе тапҡыр сығыш яһай. Ҡыҫҡа хикәйәләр һәм шиғырҙар яҙа, атап әйткәндә «Малым деткам. 30 рассказов, в которых для облегчённого первоначального чтения все слова содержат не более одного и двух слогов» (М., 1912) циклы авторы. Яҙыусының сәйәхәттәргә ынтылышы «По белу свету. Путешествие Вани и Сони за границу» (М., 1900) китабының барлыҡҡа килеүенә булышлыҡ итә, китап балалар өсөн Европа буйынса белешмә булып тора. Өлкәнерәк йәштәге балаларға «Добрые души» (М., 1901) һәм «Из жизни» (М., 1903) хикәйәләр йыйынтығы арналған. Байройтта Р. Вагнерҙың «Парсифаль» операһын тыңлап, балалар өсөн Парцифаль тураһында риүәйәттәр яҙа (1914).
Шулай уҡ рәссам булараҡ билдәле, 1860 йылда Петербург Рәсем төшөрөү мәктәбендә ҡатын-ҡыҙҙар бүлегендә уҡый. 1881 йылда Тургенев И. С. барельефын эшләй (хәҙер Пушкин йортонда), тәүҙә яҙыусының фотоһүрәтен ҡуллана, ә тамамланыу этабында натуранан эшләп (эште ҡарап һәм хуплап, Тургенев бер һында тороуға ризалаша). Рәсем төшөрөү мәктәбендә уҡыуы («Русская старина», 1889, № 11) һәм Тургенев менән аралашыуы («Историческая вестник», 1896, № 9) тураһында хәтирәләр ҡалдыра.
Ғүмере аҙағында «Пережитое» (СПб., 1914) хәтирәләр китабын сығара. Уҡыусылар, шул иҫәптән провинциаль матбуғат та китапҡа баһа бирә: «Был китапта шул тиклем яҡты изгелек һәм күңел йылылығы һибелгән, сөнки уны уҡып, нисектер әхлаҡи яҡтан йылынаһың һәм йөрәк менән ял итәһең» («Пермские ведомости»).
# Дарья-Шорка

Дарья-Шорка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Нош йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Дарья-Шорка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009257
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100925
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Слезянка

Слезянка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 3246 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Слезянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200003674
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200367
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яковлев Дмитрий Иванович

Яковлев Дмитрий Иванович (? 1916 йыл — 1 ғинуар менән 24 февраль арауығы 1943 йыл хәбәрһеҙ юғалған) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының артиллерия-миномёт шофёры.

# Яковлев Дмитрий Иванович
## Биографияһы

Дмитрий Иванович Яковлев 1916 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе хәҙер Дәүләкән районы Шестопаловка ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла.
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се артиллерия-миномёт полкы шофёры булып хеҙмәт итә. Украина ССР-ының Ворошиловград өлкәһе (хәҙер Луганск өлкәһе) станция Юлинола 1943 йылдың 1 ғинуар менән 24 февраль араһында хәбәрһеҙ юғала. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса Украина ССР-ының Сталин өлкәһе Чернухино станцияһы янында хәбәрһеҙ юғалған, тип иҫәпләнә
# Мансур (мәғәнәләр)

Мансур — күп мәғәнәле һүҙ.

# Мансур (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр

* Мансур (Бөрө районы) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл.
* Мансур (Ҡурған өлкәһе) — Ҡурған өлкәһенең Сафакүл районындағы ауыл.
* Мансур (Силәбе өлкәһе) — Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ауыл.
* Мансур (Учалы районы) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
# Кирсанов Станислав Николаевич

Кирсанов Станислав Николаевич (8 ғинуар 1939 йыл — 23 август 2017 йыл) — боксер, беренсе урта ауырлыҡ категорияһы вәкиле. 1960 йылдың тәүге яртыһында бөтә союз кимәлендә сығыш яһаусы, СССР чемпионы, РСФСР беренселектәрендә күп тапҡыр еңеүсе, РСФСР халыҡтары спартакиадаһы еңеүсеһе, СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры. Шулай уҡ бокс буйынса тренер һәм судья булараҡ билдәле.

# Кирсанов Станислав Николаевич
## Биографияһы

Станислав Николаевич Кирсанов 1939 йылдың 8 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Өфө ҡалаһында тыуған. Бокс менән ун алты йәшендә урындағы бокс секцияһында тренер Е. Баннов етәкселегендә әүҙем шөғөлләнә башлай. Һуңыраҡ 1958 йылда Новосибирск ҡалаһына даими йәшәргә күсә, унда СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры Отари Васильевич Гарганджияның тәрбиәләнеүсеһе була, 1959 йылда СССР-ҙың спорт мастеры нормативын үтәй. 1961 йылда Новосибирск физик культура техникумын тамамлай.
1960 йылда тәүге тапҡыр үҙе тураһында боксер булараҡ белдерә, РСФСР чемпионатында еңә. 1962—1965 йылдарҙа бөтә рәсәй беренселектәрендә даими чемпион була, ә 1963 йылда РСФСР халыҡтары Спартакиадаһында ла еңеү яулай. Ошо мәлдән — СССР-ҙың почетлы спорт мастеры.
Беренсе етди уңышына бөтә союз кимәлендә 1964 йылдың миҙгелендә өлгәшә, Хабаровскиҙа СССР чемпионатында беренсе урта ауырлыҡ категорияһында бронза миҙал яулай. Мәскәүҙә үткән ошондай уҡ ярыштарҙа беренсе уртаса ауырлыҡтағы бөтә дәғүәселәрен еңеп, алтын яулай. Шул уҡ йылда ҙур спорт ҡаҙаныштары өсөн «СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры» тигән почетлы исемгә лайыҡ була.
1972 йылда спорт карьераһын тамамлағандан һуң Кирсанов Станислав «Динамо» физкультура-спорт йәмғиәтенең бокс секцияһында тренерлыҡ эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә. Оҙаҡ тренерлыҡ йылдары эсендә бик күп титуллы спортсылар әҙерләй, шул иҫәптән 22 спорт мастеры һәм өс халыҡ-ара класлы спорт мастеры әҙерләй. 1995 йылда уға «Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры» тигән маҡтаулы исем бирелә.
Тренерлыҡ эшенән тыш, бокс буйынса ярыштарҙа судья сифатында ҡатнаша, 1986 йылдан — һәүәҫкәр бокстың халыҡ-ара ассоциацияһының халыҡ-ара категориялы судьяһы. Изге ихтыяр уйындарында ла хөкөм итә (1986, 1994, 1998), донъя чемпионатында (1993, 1995, 1997, 1999), Европа чемпионатында (1988, 1998), йәйге Олимпия уйындарында (1996, 2000) судья сифатында сығыш яһай. Рәсәй бокс федерацияһының судьялар коллегияһын етәкләй.
2017 йылдың 23 авгусында Новосибирскиҙа 78 йәшендә вафат була.
# Дон ҡыҙы (үлән хоккейы клубы)

Волгодонск «Дон ҡыҙы» хоккей клубы — Волгодонскта үлән хоккейы буйынса ҡатын-ҡыҙҙар командаһы. 1982 йылда барлыҡҡа килә. Рәсәй чемпионатының юғары дивизионы — Суперлигала сығыш яһай.

# Дон ҡыҙы (үлән хоккейы клубы)
## Стадион

Рәсәй чемпионатындағы үҙ уйындарын «Спартак» стадионында үткәрә. Стадион үлән хоккейы өсөн заманса яһалма яланға эйә.

# Дон ҡыҙы (үлән хоккейы клубы)
## Ҡаҙаныштары

* 1986—1989 — РСФСР чемпионы.
* 1989 — «Дон ҡыҙы» Беренсе лигала СССР чемпионы. Юғары лигаға сыға.
* Рәсәй чемпионы: 1993—1997, 2000 йылдарҙа.
* Көмөш призер: 1992, 1998, 1999, 2002 йылдарҙа.
* Бронза призеры: 2001 һәм 2003 йылдарҙа.
* Рәсәй кубогын яулаусы: 1995 һәм 1999 йылдарҙа.
* 1995, 1996, 2001 йылда — индорхоккей буйынса Европа чемпионаты еңеүсеһе.
* 1992 йылда Европа чемпиондары Кубогы еңеүсеһе.
* 2001 йылда — Европа илдәре Кубогы еңеүсеһе.
2009 йылда команда Рәсәй кубогының көмөш призер була, ә Рәсәй чемпионатында бишенсе урынды биләй.
2010 йылда «Дон ҡыҙы» чемпионатта һигеҙ команда араһынан етенсе урынды биләй. Команда Рәсәй кубогында ҡатнашмай
2011 йылда — чемпионатта алтынсы урын.

# Дон ҡыҙы (үлән хоккейы клубы)
## Сығыштар статистикаһы
### Рәсәй чемпионаты

| Миҙгел | Лига | Урыны |
| 1992 | Суперлига | 2 |
| 1993 | Суперлига | 1 |
| 1994 | Суперлига | 1 |
| 1995 | Суперлига | 1 |
| 1996 | Суперлига | 1 |
| 1997 | Суперлига | 1 |
| 1998 | Суперлига | 2 |
| 1999 | Суперлига | 2 |
| 2000 | Суперлига | 1 |
| 2001 | Суперлига | 3 |
| 2002 | Суперлига | 2 |
| 2003 | Суперлига | 3 |
| 2004 | Суперлига | 6 |
| 2005 | Суперлига | 7 |
| 2006 | Суперлига | 6 |
| 2007 | Суперлига | 8 |
| 2008 | Суперлига | 7 |
| 2009 | Суперлига | 5 |
| 2010 | Суперлига | 7 |
| 2011 | Суперлига | 6 |
| 2012 | Суперлига | 2 |
| 2013 | Суперлига | 3 |
| 2014 | Суперлига | 3 |
| 2015 | Суперлига | 4 |
| 2016 | Суперлига | 6 |
| 2017 | Суперлига | 5 |

# Дон ҡыҙы (үлән хоккейы клубы)
## Факттар

Рәсәй чемпионаттарында Суперлигала иң тиҙ голды Кравченко Наталья («Дон ҡыҙы») 2006 йылдың 15 апрелендә мәскәү «Марьино» командаһына ҡаршы уйындың 24 секунды эсендә индерә.
# Таҡыя

Таҡыя — башҡорт халҡының боронғо баш кейеме. Ул ярымкөмбәҙләп тегелә.
Таҡыя ҡыҙҙарҙың байрамға йә туйға кейә торған баш кейеме тип һаналһа ла, күп кенә белешмәләрҙә һәм хатта энциклопедияларҙа шулай тип яҙылһа ла, уны ир-ат та кейгән. Ул ирҙәрҙең түбә өҫтөнә генә кейә торған түңәрәк баш кейеме. Мәҫәлән, Сәғит Ағиш үҙенең бер әҫәрендә: «(Әмирхановтың) башында һәр мөйөшө тигеҙ бөгөлгән уҡа менән сигелгән үзбәк таҡыяһы», — тип яҙған. «Бохар таҡыяһы» тип йөрөтөлгән төрө лә булған.

# Таҡыя
## Тегелеше

Таҡыя төрлө туҡыманан тегелгән. Эслек өсөн киндер туҡыма тотонолған.
Ҡыҙҙар таҡыяһын тәңкәләр, мәрйендәр һәм суҡтар менән биҙәгәндәр. Ситен һәм уртаһын ҡыҙыл туҡыма менән ҡырпығандар. Түбәһенә бәләкәй генә көмөш йә тимер көмбәҙсек беркеткәндәр.
Көмбәҙсек тирәләй өс рәт ҡыҙыл мәрйен теккәндәр, тирәсен ваҡ сәйлән менән биҙәгәндәр, ситенә тегелгән суҡтарҙың өҫ яғынан тирәләп эре-эре һуғылған тәңкә баҫҡандар.
Таҡыяны Урта Азия, Иҙел-Урал төбәктәрендә йәшәгән төрлө милләт кешеләре кейгәндәр.
# Оло Нядэйта

Оло Нядэйта — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының һул ярына тамағынан 220 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Оло Нядэйта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070333
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007033
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тэлингото-Се

Тэлингото-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сол Юрибей йылғаһының һул ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Тэлингото-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037344
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303734
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Башҡорт сәвит музыкаһы тыуҙырыу өсөн көрәш юлында

«Башҡорт сәвит музыкаһы тыуҙырыу өсөн көрәш юлында» — мәшһүр башҡорт йырсыһы, композитор Ғәзиз Әлмөхәмәтов 1933 йылда музыка ғилеме буйынса яҙған хеҙмәт. 1929 йылда Ҡазандан Башҡортостан хөкүмәте саҡырыуы буйынса Өфөгә кире әйләнеп ҡайтҡан Әлмөхәмәтов Башҡортостанда музыка буйынса белем биреү системаһы, опера театры һәм филармония булдырыу эшенә дәртләнеп тотона. Йырсы музыка-ағартыу эшен киң йәйелдерә. Был хеҙмәтендә ул башҡорт совет музыкаһының шул йылдарҙағы торошона баһа бирә, уның киләсәк үҫеш йүнәлештәрен билдәләй. Тарихта музыка ғилеме буйынса башҡорт телендә яҙылған тәүге хеҙмәт.
Очерк 1933 йылда Өфөлә шул уҡ исемле китапта донъя күргән.

# Башҡорт сәвит музыкаһы тыуҙырыу өсөн көрәш юлында
## Төп өлөш

Бик күп халыҡтарҙың музыка фольклорын белһә лә, Ғәзиз Әлмөхәмәтов туған халҡының йырҙарына өҫтөнлөк бирә. Уның репертуарында һәр саҡ «Урал», «Буранбай», «Сибай», «Таштуғай», «Зөлхизә», «Шәүрә» кеүек башҡорт халыҡ йырҙары ныҡлы урын биләй. Йырсы башҡорт халыҡ йырҙары, башҡорт халҡына хас башҡарыу үҙенсәлектәре яңы, совет осоронда ла һаҡланып ҡалырға тейеш тип иҫәпләй. Ә уны иҫкелек ҡалдығы булған халыҡ йырҙарын совет сәхнәһенә алып сығып, боронғолоҡ, артта ҡалғанлыҡты алға һөрә тип ғәйепләйҙәр.
Очерк Өфөлә Башҡорт дәүләт нәшриәтендә «Башҡорт сәвит музыкаһы тыуҙырыу өсөн көрәш юлында» тигән китапта 1933 йылда башҡорт телендә нәшер ителгән.
Йырсылар араһынан тәүге Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1929) Ғәзиз Әлмөхәмәтовтың «Башҡорт сәвит музыкаһы тыуҙырыу өсөн көрәш юлында» (1933) очеркы Башҡортостанда музыка ғилеме буйынса тәүге хеҙмәт була. 1937 йылдың декабрендә йырсы ҡулға алынғандан һуң уның йырҙары яҙылған пластинкалар, уның фотоһүрәттәре юҡ ителә, музыка ғилеме буйынса башҡорт телендә сыҡан тәүге китап та оҙаҡ йылдар уҡыусыларға бирергә ярамаған китаптар исемлегендә була. Ғәзиз Әлмөхәмәтов 1957 йылда үлгәндән һуң (1938) аҡлана, ләкин оҙаҡ йылдар уның исемен иҫкә алмайҙар.
Китап музыка белгестәре, музыка һөйөүселәр, мәҙәниәт тарихын өйрәнеүселәр өсөн әһәмиәтен юғалтмаған.
# Зыя (исем)

Зыя — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

# Зыя (исем)
## Этимологияһы

Зыя исеме ғәрәп теленән нур, яҡтылыҡ тигәнде аңлата.

# Зыя (исем)
## Билдәле шәхестәр

Нуриев Зыя Нурый улы (21 март 1915 йыл — 19 октябрь 2012 йыл) — совет дәүләт һәм партия эшмәкәре, СССР-ҙың 4—11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1961—1986), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975). Иҡтисад фәндәре кандидаты (1966).
Зыя Өммәти (1885—1943) — ХХ быуат башында ижад иткән башҡорт яҙыусыһы, уҡытыусы.
Хәлилов Зыя Ишбулды улы (13 июнь 1953 йыл — 10 апрель 2009 йыл) — ҡурайсы, йырсы; башҡорт халыҡ уйын ҡоралдары: ҡурай, ҡумыҙ яһау оҫтаһы; Рәсәй, республика күргәҙмәләре һәм конкурстарында ҡатнашыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре (1986). Ҡурайсылар Союзы ағзаһы (1999).
Әхмәт Зыя Өсҡайнаҡ (Зыя Ураҙов; 1904—1967) — Төркиә уҡытыусыһы, профессор.
Сәфәрғәлиев Зыя Сәфәрғәли улы (рус. Сафаргалиев Зия Сафаргалиевич 21 сентябрь 1913 йыл — 21 апрель 1990 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945)
Бәширов Зыя Әхмәт улы (26 сентябрь (8 октябрь) 1910 йыл — 28 декабрь 1976 йыл, Силәбе) — сәйәси эшмәкәр, пропагандист, отставкалағы полковник.
Әминев Зыя Әсҡәт улы (9 ноябрь 1914 йыл — 12 март 1969 йыл) — ғалим-тарихсы, юғары мәктәп эшмәкәре. 1939—1947 йылдарҙа Бөрө уҡытыусылар институтында уҡытыусы, СССР тарихы кафедраһы мөдире, институт директоры урынбаҫары. 1950—1965 йылдарҙа К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының һәм Башҡорт дәүләт университетының СССР тарихы кафедраһы мөдире. Тарих фәндәре докторы (1968).
Зыя Бажаев — Рәсәй бизнесмены, «Альянс» компанияһын ойоштороусы.
Зыя Буниятов — совет һәм әзербайжан ғалимы, шәрҡиәтсе, Әзербайжан Фәндәр академияһы академигы, Советтар Союзы Геройы.
Зыя Гёкальп — билдәле төрөк яҙыусыһы, шағир, ғалим-социолог һәм сәйәси эшмәкәр.
Зыя Самеди — уйғур яҙыусыһы.