yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сиони

Сиони (груз. სიონი) — Тбилисиҙа төп тарихи һәм Грузин сиркәүенең ике мөһим ғибәҙәтханаларының береһе. Сиони тауы хөрмәтенә аталған һәм Успение Пресвятая Богородица хөрмәтенә изгеләндерелгән. Кура йылғаһы ярында урынлашҡан. Изге Троица соборы (Цминда Самеба) (2004) төҙөлгәнгә тиклем бында грузин католикосының кафедраһы булған.

# Сиони
## Тарихы

Храмға Вахтанг I Горгасали нигеҙ һалған тип фаразлана. Дөрөҫөрәге, төҙөлөш инициаторы булып VI быуат аҙағында куропалат Гурам I сығыш яһай (һәм бында, күрәһең, ерләнгән). Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, VII быуатта батша Арданас заманында төҙөлөш тамамлана.
Был беренсе сиркәү, ғәрәп әмирлектәре ойошторолғас, һүтеп алына. 1112 йылда Давид IV Төҙөүсе, Тбилисиҙы ғәрәптәрҙән азат итеп, ҡалала яңы собор төҙөй, ул бер нисә тапҡыр емерелә һәм тергеҙелеүгә дусар була. Бигерәк тә Йәлил әд-дин Манкбурн баҫып алыуынан һәм ер тетрәүҙән һуң байтаҡ эштәр эшләргә тура килә.
1726 йылда үҙ йоғонтоһон файҙаланып, кенәз Гиви Амилахвари Картли батшалығын баҫып алған төрөктәр-ғосмандар тарафынан Тибилисиҙағы төп православ соборын мосолман мәсетенә әйләндереүҙән һаҡлап алып ҡала.
1795 йылдың сентябрендә собор Аға-Мөхәммәт хан баҫып алыуынан ныҡ зыян күрә. Ағас хор һәм иконостас яндырыла, фрескалары ҡором менән ҡаплана. Тиҙҙән собор тергеҙелә һәм 1817 йылда Минай Медичи уны «киң һәм матур, эсендә Библия картиналары менән биҙәлә» тип яҙа
Соборҙа ҡайһы бер батшалар — Грузия сиркәүенең иерархтары Гурам һәм Арданас, атап әйткәндә Католикос-патриархтар Кирион I, V Давид (Девдариани) һәм урыҫ һәм грузин тарихы шәхестәре — П. Цицианов, генерал Лазаревич, Орбелиани йорто вәкилдәре ерләнгән

# Сиони
## Ҡиәфәте һәм изге әйберҙәре

1980—1983 йылдарҙа реставрациянан һуң Сиони ғибәҙәтханаһы, ҡатмарлы төҙөлөш тарихына ҡарамаҫтан, үҙенең урта быуаттар йөҙөн һаҡлап ҡала. Соборҙан ситтә ике манара тора — береһе боронғо, өс ҡатлы, XV быуатта төҙөлгән, фарсылар тарафынан емерелгән һәм XX быуатта тергеҙелгән, икенсеһе — типик русклассицизмында (1812 йылда төҙөлгән) төҙөлгән.
Ғибәҙәтхана интерьерында рус рәссамы Г. Г. Гагариндың фрескалары һаҡланған.
Ҡомартҡылар араһында беренсе урында Изге Апостол Фоманың башы һәм изге Нинаның боронғо тәреһе тора.
* XIX быуат фотоһүрәтендә Сиони
* Сионинан Нарикалааға күренеш
* Гагариндың стена биҙәү планы
* Яңы манара
* XV быуаттан иҫке манара
* Фрескалар
* Фрескалар
# Мачер

Мачер — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Верюга йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Мачер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030257
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003025
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Риппах

Риппах (нем. Rippach) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 689 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,79 км². Диңгеҙ кимәленән 129 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6686 һәм автомобиль коды — BLK.
# Кесе Ича

Кесе Ича — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тара йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Кесе Ича
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005501
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300550
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Меллинген (Тюрингия)

Меллинген (Тюрингия) (нем. Mellingen (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1240 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,41 км². Диңгеҙ кимәленән 230 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99441 һәм автомобиль коды — AP.
# Гольцовка (Васькина ҡушылдығы)

Гольцовка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Васькина йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Гольцовка (Васькина ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055186
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005518
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Треффурт

Треффурт (нем. Treffurt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5580 кеше йәшәй. Майҙаны — 54,76 км². Диңгеҙ кимәленән 190 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99830 һәм автомобиль коды — WAK.
# Ҡарасурин Азат Динар улы

Ҡарасурин Азат Динар улы (8 ноябрь 1995 йыл, Башкортостандың, Шишмә районы, Ҡалмыш ауылы, Рәсәй) — Рәсәй саңғысыһы һәм биатлонсыһы. 2014 ҡышҡы паралимпия уйындары чемпионы. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2014). Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй) кавалеры (2014).

# Ҡарасурин Азат Динар улы
## Биографияһы

. 2008 йылда Бәләбәй ҡалаһында спорт гимназия-интернатында спорт менән шөғөлләнә башлай (Азатты унда саңғы буйынса йыйылма команданың тренеры Әмир Ғүмәрәв тәҡдиме буйынса уҡырға индерәләр, ул ваҡытта Азат урта мәктәптең 6-сы синыфында уҡып йөрөгән була)..
Гимназия-интернатта 9-cе синыфта уҡығанда, 2011 йылдың мартында саңғы ярышы буйынса Рәсәй чемпионатында бронза призеры була һәм чемпион исеме ала [[персьют буйынса LW 2-9 ир-егеттәр араһында эҙәрлекләү уҙышында (биатлон) (Сыктывкар), спорт мастеры нормаһын үтәне. Бер ай үткәндән һуң, апрель айында, Донъя чемпионатында биатлон буйынса һәм саңғы ярыштарында (Ханты-Мансийск, 2011 йылда) көмөш миҙал яулай, шуның менән ул Халык-ара класлы Рәсәй спорт мастеры нормотивын үтәй (2012 ноябрендә, 1,5 үткәс бирелгән).
Саңғы ярышы һәм биатлон буйынса Донъя кубогының беренсе этабында Мөмкинлектәре сикләнгән спортсылар араһында (Вуокатти (Финляндия), 2012 йылдың 11-18 декабрендә) ике этаптта ла еңеү яулай.
2014 йылда 2010 XI Ҡышҡы паралимпия уйындарында Сочиҙа биатлон буйынса алтын һәм бронза миҙал яулап ала.
Тренерҙары — Әмир һәм Надежда Ғүмәрәвтар, Ирина Громова.
Бәләбәй ҡалаһының МБОУ «Башҡорт гимназия-интернатын» тамамлаусыһы.

# Ҡарасурин Азат Динар улы
## МАҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Дүҫлыҡ ордены (Рәсәй)]] ([[2014 йыл) — Физик культура һәм спорт үҫешенә ҙур өлөш индергәне өсөн, 2014 йылда Сочи ҡалаһында XI ҡышҡы паралимпия уйындарында
# Сатырлы ҡыңғыраулыҡ (Иҫке Черкасск)

Ҡалып:Мәҙәниәт һәйкәле
Сатырлы ҡыңғыраулыҡ — Рәсәйҙең Ростов өлкәһе, Рәсәй Федерацияһы Иҫке Черкасск станицаһындағы ике ҡатлы ҡыңғыраулыҡ. Илдең көньяғындағы шундай берҙән-бер бина.

# Сатырлы ҡыңғыраулыҡ (Иҫке Черкасск)
## Тарихы

1730 йылда Иҫке Черкассктың Воскресение Христово Ғәскәри соборы йәнәшәһендә ике ҡатлы сатырлы башня-ҡыңғыраулыҡ төҙөлә. Уның бейеклеге 45 метрҙан ашыу тәшкил итә. 1744—1857 йылдарҙа беренсе һәм икенсе ҡатында казактарҙың ғәскәри архивы һаҡлана. 1751 йылда Иҫке Черкасскта 1812 йылғы Ватан һуғышының буласаҡ геройы, билдәле казак атаманы М. И. Платов суҡындырыла.

# Сатырлы ҡыңғыраулыҡ (Иҫке Черкасск)
## Һүрәтләнеше

Ҡыңғыраулыҡ аҫҡы өйҙән, дүрт мөйөшлө буранан, дүрт мөйөштән һигеҙ мөйөшкә сығарылған ҡоролманан һәм тәре урынлаштырылған сатырҙан тора. Сатыр күләме һигеҙ ҡырлы ҡат менән сағыштырғанда һиҙелерлек кәметелгән. Аҫҡы ҡатта күпмелер ваҡыт төрмә була, унда айырым мөһим енәйәтселәр тотола. Беренсе ҡаттың һигеҙ ҡыры стеналары ике метрға етә, икенсе ҡатта күҙәтеү майҙансығы була. Һигеҙ мөйөшлө ҡоролмала — һигеҙ ҡырлы, ҡыңғыраулыҡтың иң бейек өлөшөндә — диуарҙар эсенән таш баҫҡыс үтә. ошо өлөштәге түңәрәк тәҙрәләрҙә тантаналар ваҡытында шәмдәр ҡуйыла, улар байрам иллюминацияһын барлыҡҡа килтерә.
# Кирхворбис

Кирхворбис (нем. Kirchworbis) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1381 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,45 км². Диңгеҙ кимәленән 315 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37339 һәм автомобиль коды — EIC.
# Шахматовка

Шахматовка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының һул ярына тамағынан 706 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Шахматовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014330
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301433
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Гремиха (Северушка ҡушылдығы)

Гремиха — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Северушка (Северский тоғаны) йылғаһының уң ярына тамағынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Гремиха (Северушка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, инештән Ревда ҡалаһына тиклем, Ревда йылғаһын һәм Ново-Мариинск һыуһаҡлағысынан сыҡҡан йылғаны индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100512111100010103
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101010
* Бассейн коды — 10.01.01.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нероча

Нероча — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пополта йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Нероча
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000021269
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002126
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Осиновая (Кемчуга ҡушылдығы)

Осиновая — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кемчуг (Оло Кемчуг) йылғаһының һул ярына тамағынан 219 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Осиновая (Кемчуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016879
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201687
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сумысь-Я-Яны-Тоим

Сумысь-Я-Яны-Тоим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сумысь-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Сумысь-Я-Яны-Тоим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028022
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302802
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# AliExpress

AliExpress — глобаль сауҙа майҙансығы, сит ил һатып алыусыларына ҠХР етештереүселәренең тауарҙарын һатып алыу мөмкинлеген бирә. Alexa версияһы буйынса, сайт донъяла иң күп инелгән веб-ресурстар араһында 47-се урынды биләй, әммә шуның менән бергә ул Викимедия Фонды проекттарының глобаль спам-исемлегенә индерелгән. Майҙансыҡта тауарҙар ваҡлап һәм ваҡ күмәртә менән һатыла. Тауарҙар тураһында мәғлүмәт автоматик рәүештә төрлө телдәргә тәржемә ителә. Сервистың үҙенсәлеге шунда: һатыусы аҡсаны һатып алыусыға тауар барып еткәс кенә ала.

# AliExpress
## Тарихы

AliExpress 2010 йылда эш башлай. Тәүҙә был майҙансыҡ һатыу һәм һатып алыуҙар өсөн В2В өлкәһендә эшләй. Шунан һуң портал B2C, C2C, болот хисаплауҙары һәм түләү сервистарына тиклем киңәйә. Әле AliExpress инглиз, испан, голланд, француз, итальян, поляк, португал һәм урыҫ телдәрендә эшләй. Ниндәй илдә булыуына ҡарамаҫтан, клиенттар сайттың инглиз версияһында ошо телдәргә автоматик тәржемә аша хеҙмәтләндерелә.
Донъяла беренсе оффлайн шоу-рум AliExpress 2016 йылдың сентябрендә Мәскәүҙә асыла.

# AliExpress
## AliExpress бөгөн

AliExpress — донъялағы иң популяр интернет-сайттарҙың береһе. Ресурс Ҡытай тауарҙарын сит илдәргә һатыуға тәғәйенләнгән. Alexa мәғлүмәттәре буйынса, сайтҡа инеүселәрҙең 21,8 проценты — Рәсәйҙән. Артабан инеүселәр һаны буйынса: Испания — 4,6 %, Бразилия — 4,5 %, АҠШ — 4,3 %, Польша — 3,2 %.

# AliExpress
## Милекселәре һәм етәкселәре

Alibaba Group компанияһына ҡарай, был компанияға, AliExpress’тан тыш, Ҡытайҙың Alibabа.com, Taobao.com һәм башҡа популяр ресурстары ла инә.

# AliExpress
## AliExpress Рәсәйҙә

TNS мәғлүмәттәре буйынса, 2017 йылдың ғинуарында AliExpress Рәсәйҙә иң популяр интернет-магазин була. Уның аудиторияһы 22,194 миллион кеше тәшкил итә.
AliExpress, башҡа сит ил интернет-магазиндары менән бер рәттән, Рәсәйҙең шундай уҡ йә оҡшаш тауарҙар менән, әммә ҙурыраҡ сығымдар күреп һәм юғарыраҡ өҫтәмәләр ҡуйып сауҙа иткән майҙансыҡтарына етди конкуренция хасил итә. Өҫтәүенә, һуңғы ваҡытҡа тиклем сит ил майҙансыҡтары Рәсәй һалымдарын һәм пошлиналарын түләмәй, һөҙөмтәлә, ил эсендәге көнәркәштәре алдында ҙур коммерция өҫтөнлөгөнә эйә була.
Ил эсендәге көнәркәштәре менән сағыштырғанда AliExpress тауарҙы адресатҡа еткереү йәһәтенән генә ҡалыша, әммә Рәсәйҙә ҡайһы бер тауарҙарҙы илтеү мөҙҙәтен бер-ике көнгә тиклем ҡыҫҡартҡан инфраструктура барлыҡҡа килгән һәм был мәсьәләне хәл итеү йәһәтенән отошло сара булып тора.
«Яндекс» «Рәсәй Һаҡлыҡ банкы» менән AliExpress араһында сик-ара сауҙа өсөн уртаҡ предприятие асыу мөмкинлеген ышаныслы түгел тип һанай.
# Әт-Тәхрим сүрәһе

Әт-Тәхрим сүрәһе (ғәр. سورة التحريم‎, Харам ҡылыу ) — Ҡөрьән Кәримдең 66 сүрәһе. Мәҙинәлә иңгән сүрә, 12 аяттан тора.
# Әйбалыҡ (Һаҡмар ҡушылдығы)

Әйбалыҡ (рус. Эйбалык) — Рәсәй, Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районындағы йылға.

# Әйбалыҡ (Һаҡмар ҡушылдығы)
## Географияһы

Әйбалыҡ йылғаһы — Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы Һаҡмар йылғаһының һул ҡушылдығы. Йылға Яйыҡ һыу бассейны округына инә. Уның ярында хәҙер инде юҡҡа сыҡҡан Үрге Үтәғол ауылы урынлашҡан булған. Йылға ярындағы ҡаяны ла Әйбалыҡ ҡаяһы тип атайҙар.

# Әйбалыҡ (Һаҡмар ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Ырымбур өлкәһенең топонимикаһын өйрәнгән С. М. Стрельников «Кувандыкский край в географических названиях» тигән китабында йылғаның атамаһын, кемдеңдер балыҡ күплеген күреп, "Әй, балыҡ" тип һоҡланып ҡысҡырғанынан килеп сыҡҡан, тигән риүәйәт менән аңлата. Шулай уҡ Е. Койчубаев тигән кеше, ҡаҙаҡтарҙа "балыҡ - һыу" тигән мәғәнәлә, тигән фекер ҙә белдергән икән. Балыҡ һүҙе күп кенә төрки телдәрҙә "нығытма", "ауыл", "ҡала" тигәнде лә аңлатҡан, ти ул. Шул ҡараштан фекер йөрөтһәң, бында ҡасандыр нығытма йәки ауыл булғандыр, ти топонимдар белгесе
Башҡортостанда Әй йылғаһы бар, уның атамаһы әйле ырыуынан килеп сыҡҡан тигән фекер йәшәй. Мәгәр, был ырыу Ырымбур яҡтарында төйәкләнгән тигән мәғлүмәт юҡ. Йылғаның Әй- тигән өлөшө, ихтимал, ысынлап та ымлыҡтыр. Шулай уҡ Юань династияһының баш ҡалаһы урта монгол телендә Ханбалыҡ (Хан ҡалаһы) тип аталған булған, бөгөн уны Пекин тип атайҙар.
# Ҡандыболаҡ

Ҡандыболаҡ — рус. Кандыбулак - Рәсәй йылғаһы.

# Ҡандыболаҡ
## Географияһы

Ҡандыболаҡ йылғаһы Силәбе өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 2343 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ҡандыболаҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, инештән Верхнеуральск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000112112200001450
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200145
* Бассейн коды — 12.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Ҡандыболаҡ
## Этимологияһы

"Башҡорт АССР-ының топонимдары һүҙлеге" биргән аңлатмала ошолай бәйән ителә: Ҡандыболаҡ (Кандыбулак) — pека, левый приток Урала в Учалинском районе. От ҡанды - кровавый и болаҡ - родник, источник.
# 2-Березовка

2-Берёзовка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лабазка-Исовская йылғаһының уң ярына тамағынан 8,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# 2-Березовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200004565
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200456
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яңы Петровка ауыл Советы (Ейәнсура районы)

Яңы Петровка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. Административ үҙәге — Яңы Петровка ауылы.

# Яңы Петровка ауыл Советы (Ейәнсура районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Помпеи

Помпе́и (лат. Pompeji, итал. Pompei, неоп. Pompei; грек. Πομπηία) — 79 йылдың 24 авгусында атылған Везувий вулканы көлө аҫтында күмелеп ҡалған Италияның Камапания өлкәһендә Неапольдын йырыҡ түгел урынлашҡан Боронғо Рим ҡалаһы.
Хәҙерге көндә — асыҡ һауалағы музей. ЮНЕСКОның бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән. Бөтә донъяға билдәле Помпеи ҡалаһы Италияның көньяғында Везувий вулканы итәгендә урынлашҡан. 79 йылдың 24 авгусында вулкан атылы башлағас ҡала көл аҫтында ҡала. Бөгөнгө көндә был ҡаланы күрергә бөтә донъянан туристар ағыла.
1594 йылда был ҡаланы, һәләкәттән һуң быуат ярым ваҡыт үткәс, ҡаҙыу эштәре барышында табалар. 1748 йылдан башлап был урында ҡаҙыу эштәре башҡарыла. Был ҡаланың мозаикалы стеналары, иҙәндәре, храм, амфитеатр, мунса ҡалдыҡтары, йорттар, ҡала ҡапҡаһы янындағы некрополь һәм башҡа нәмәләр табыла.
1870 йылда ике метрлыҡ көл һәм һөрөм аҫтында ҡалған кеше мәйеттәре ятҡан бушлыҡтар табыла. Был бушлыҡтарға шыйыҡ гипс һалып, ул замандағы кешеләрҙең һыны реконструкциялана. Шуныһы ҡыҙыҡлы: кемдәрҙер ғаиләһе менән ашап ултыра, ашарға бешерә, кейем тегә — уларҙы вулкан шул көйө ҡаплаған. Был фигуралар Помпеи музей ҡурсаулығында винтиналарҙа һаҡлана. Ике мең йыл элек матди үҫешке ирешкән ҡала рухи бөлгөнлөккә төшкән. Ҡала аристократияһы күнел асыу өсөн төрлө саралар үткәргән. Эскеселек, зина ҡалыу, фәхишәлек ҡала кешеләре өсөн ят түгел.
1961 йылдан һуң ҡалала реставрация эштәре башҡарыла. Ҡаланың 20-25 % өлөшөндә ҡаҙыу эштәре башҡарылған.
# Фокина Людмила Ивановна

Фокина Людмила Ивановна (1931—2006) — фрезерлаусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Фокина Людмила Ивановна
## Биографияһы

Людмила Ивановна Фокина 1931 йылдың 2 авгусында Задонский утарында (хәҙер — Азов районы Ростов өлкәһе) тыуған. Фабрика-завод уҡыу мәктәбен тамамлаған, унан һуң А.И.Микоян исемендәге Ростов дәүләт аяҡ-кейемдәре аяҡ кейемдәре фабрикаһында эшләй.
Ҡырҡ йыл самаһы фабрикала эшләй. Был ваҡыт эсендә Фокина бер нисә һөнәр, шул иҫәптән аяҡ-кейемдәрен фрезерлаусы булып та эшләй. Производство алдынғыһы була, смена нормаларын ике тапҡырға арттырып үтәй, социалистик ярыштар инициаторы була.
СССР Юғары Советы Президиумың 1971 йылдың 5 апрелендәге Указы менән «биш йыллыҡ план заданиеларын ваҡытынан алда үтәгәне һәм еңел сәнәғәт туҡымалары, трикотаж, аяҡ-кейемдәре, тегеү әйберҙәре һәм башҡа тауарҙар етештереүҙә ҙур ижади өлөш индергәне өсөн Людмила Ивановна Фокинаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге менән әүҙем шөғөлләнә, Ростов ҡала комитеты һәм өлкә комитеты ағзаһы итеп һайлана, КПСС -тың XXII һәм XXIV съездары делегаты, 10-сы саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты. 1986 йылда Фокина пенсияға сыға.
2006 йылдың 30 ноябрендә вафат була, Дондағы Ростовтың Төньяҡ зыяратында ерләнә. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнә.