yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Төлөк (Силәбе өлкәһе)

Төлөк (рус. Тюлюк) — Силәбе өлкәһе Ҡытау-Ивановск районының көньяҡ-көнсығыш яғында урынлашҡан ауыл. Төлөк ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Төлөк (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Төлөккә нигеҙ һалыу темаһында бик күп версиялар бар. Уларҙың береһе буйынса, ауыл XVIII быуат аҙағында ошо урындарҙа күсмә башҡорттар тарафынан барлыҡҡа килгән. Әммә Төлөктә күптән йәшәүселәр икенсе фекерҙә: ауылға Себергә ебәрелгән һөрөлсөләр нигеҙ һалғандар тиҙәр. Ғәҙәти булмаған матур тау тәбиғәтенә һоҡланып, юлсылар тейешле ерҙәренә барып етмәй, ошондағы тау йылғаһы буйында төпләнәләр. Өсөнсө версия буйынса Төлөк Йүрүҙән заводының булендеге булараҡ барлыҡҡа килгән һәм унда тәүгеләрҙән булып заводы крәҫтиәндәре йәшәй башлаған.

# Төлөк (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Ауыл аша Йүрүҙәндең уң ҡушылдығы Төлөк йылғаһы аға. Тораҡ пункты диңгеҙ кимәленән 564 м бейеклектә урынлашҡан.
Яҡында Егәлге, Баҡты һырттары, шулай уҡ Ирәмәл тауы урынлашҡан. Урманда япраҡлы (ҡайын, ҡарағай, тал), шулай уҡ ылыҫлы (ҡарағай, шыршы, пихта, артыш) ағастар һәм ҡыуаҡлыҡтар үҫә. Бейеклек бүлкәтлелек күҙәтелә: йылғаларҙың үҙәндәрендәге ҡатнаш урмандар тауҙар түбәһеләрендәге тау тундраларына тиклем үҙгәрә. Эргә-тирәлә эре имеҙеүселәр (һеләүһендәр, мышылар, бүреләр, айыуҙар) төйәк итә.

# Төлөк (Силәбе өлкәһе)
## Транспорт

Төлөк төбәктең 75К-121 автомобиль юлы Первуха- Мәсеҙе- Төлөк аша М5 "Урал" федераль автомобиль юлы менән бәйле. М5 "Урал" федераль юлынан алып Мәсеҙегә тиклем асфальт япмаһы һалынған, Мәсеҙенән Төлөккә тиклем — ҡырсынташлы юл. Төлөктән Александровка һәм Яңы Хөсәйенгә илткән юлдарҙа ябай грунт. Төлөк Йүрүҙән, Ҡытау-Ивановск ҡалалары менән даими автобус бәйләнеше менән бәйле. Район үҙәге Ҡытау-Ивановск ҡалаһына тиклем 117 саҡрым. Яҡындағы иң ҙур тимер юл станцияһы — Вязовый, Төлөктән 64 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Төлөк (Силәбе өлкәһе)
## Мәғәриф

1894 йылдан - башланғыс мәктәп, 1937 йылдан - ете, 1962 йылдан һигеҙ классыҡҡа әйләнә. 1976 йылда мәктәп ун классыҡлыға әйләнә һәм яңы бинаға күсә. 2001 йылдың 5 декабрендә мәктәптә тыуған яҡты өйрәнеү музейы асыла.

# Төлөк (Силәбе өлкәһе)
## Билдәле урындары

"Матрешка" этнойорт-музейы ауылдың үҙәк өлөшөндә урынлашҡан, XIX быуат заманындағы ағас йорто һүрәтләтә. Әлеге ваҡытта "Сельский быт", "Привет, XX быуат", "История тюлюкской матрешки" исемле өс даими экспозициялар ҡарау өсөн асылған.
Ауылдан 14 саҡрым алыҫлыҡта Ирәмәл тауы урынлашҡан.
Төлөк йылғаһында, ауылдан 3 саҡрым алыҫлыҡта йәмле Ларкин тарлауығы урынлашҡан, унда Төлөк тирмәндәренең береһе булған.
# Лявдинка

Лявдинка (Вост. Лявдинка) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 274 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.

# Лявдинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009267
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200926
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тау велосипеды

Тау велосипеды (маунтинбайк) (ингл. mountain bike, ҡыҫҡаса MTB) — юл ситтенән йөрөргә тәғәйенләнгән велосипед (ләкин киреһендә булдырыуы мөмкин), һәм шул һөҙөмтәнән, был велосипедтың айырым конструкцияһы бар, шоссе, треклы һәм юл (ҡала) велосипедтарынан айырмалы. Шулай уҡ «тау велосипеды» — тау велосипедтары ҡулланылған спорт дисциплиналарының кушма исеме.
Тау велосипедының хас билдәләре: нығытылған трапеция формаһында рама, йомшаҡ амортизацион вилка, артҡы подвестка булыуы (ҡайһы бер дисциплиналарҙа), юл просветын ҙурайтыр өсөн втулкалар менән бер тигеҙ күтәрелгән каретка ҡулланыла, ҡалын ҡабарынкылы покрышка, ныҡ тәгәрмәстәр. Шул уҡ ваҡытта сылбырлы передача тиҙлекте күсереүсе менән йыһазландырылған токандырғысы бар, ул иң түбән тиҙлекте тәьмин итә, был тауға күтәрелеүҙе еңеләйтә. Руль стойкаһынан, дисциплинаға ҡарап, 30 — 120 мм алға сығарылған.
Тау велосипедының массаһы 6 кг алып тәшкил итә (кросс-кантри өсөн велосипед) 19 кг тиклем (даунхилл йәки фрирайд өсөн велосипед) дисциплина һәм элеу ҡоролмаларына ҡарап.
Иҫке обод тормоздарҙы хәҙерге ваҡытта тулыһынса диск тормоздары алмаштыра: механик (көс трос аша тапшырыла) һәм гидравлик (тормоз шыйыҡсаһы тултырылған гидролиния). Оҙаҡ ваҡыт тау велосипедының тәгәрмәсе өсөн 2 стандарт булған: 24 һәм 26 дюйм. 2010—2014 йылдарҙа тағы 2 яңы стандарттар барлыҡҡа килә 650b (27,5 дюйм) һәм 29 дюйм («найнер»). 24 дюймлы велосипедтар үҫмерҙәр өсөн генә һәм ҡайһы бер экстремаль дисциплиналар, дёрт йәки 4x, һымаҡтарҙа ҡалғандар. Диаметры 26 дюйм булған тәгәрмәстәр, ҡасандыр классика булһа ла, шулай уҡ ҡулланыуҙан сыҡҡан тиерлек, арзан ғына ҡала велосипедтарында һәм дерт/слоупстайл өсөн генә ҡалған.
Заводта эшләнгән велосипедтың хаҡы 17-20 мең һумдан алып (башланғыс кимәл) 150—900 мең һумға тиклем һәм күберәк (спортсы-профессионал кимәле), был материал төрлөлөгөн, детальдарының конструкцияһы һәм сифатын, етештереүҙә ниндәй технологиялар кулланыуы, теге йәки икенсе кимәл велосипедын эшләгәндә, күрһәтә.
Төрлө йөрөу төрҙәренә махсус велосипедтар сығарыла:
* велотриал (тәбиғи йәки яһалма кәртәләрҙе үтеү);
* дерт/слоупстайл (трамплиндан сериялар буйлап трюктар башҡарып һикереү; трассалар формалары буйынса бик ныҡ айырылырға мөмкин, әммә уларҙың стандарт элементтары бар);
* кросс-кантри (пересеченный местность буйлап тиҙ йөрөү);
* байкер-кросс (бер үк ваҡытта бер нисә спортсының төшөүе, көрәшеү мөмкинлеге бар);
* тиҙ йөрөшлө төшөү (даунхилл);
* фрирайда;
* mountain all;
* һәм башҡалар
Велосипед категориялары тәү сиратта техникаға төрлө талаптар менән айырыла. Кросс-кантри өсөн, мәҫәлән, иң төп талаптарҙың береһе — ауырлығы түбән булырға тейеш, шул уҡ ваҡытта даунхиллда принципиаль рольды идара итеү уңайлығы, покрышкаларҙың ер менән тоташыуы һәм амортизация сифаты уйнай.
Һәр бер тау велосипедының техник характеристикаһы һәм конструкцион үҙенсәлектәре бар: рама геометрияһы, амортизация йөрөшө тәгәрмәс ҙурлығы, рама конструкцияһы һәм тапшырыуҙың күплеге менән айырыла.
# Ордруф

Ордруф (нем. Ohrdruf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан .
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 5745 кеше йәшәй. Майҙаны — 39,75 км². Диңгеҙ кимәленән 375 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99885 һәм автомобиль коды — GTH.
# Миҙийәк (Сосновка районы)

Миҙийәк (рус. Медиа́к) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Сосновка районындағы ауыл. Өлкәнең Мирный ауыл биләмәһенә инә.

# Миҙийәк (Сосновка районы)
## Географияһы

Миҙийәк ауылы шул уҡ исемдәге йылға ярында урынлашҡан, Миҙийәк йылғаһы ошо урында Үҙъйылғаға (рус. Зюзелка, Зюзелга) ҡоя. Район үҙәге Долгодеревенское ауылына тиклем - 25 км.

# Миҙийәк (Сосновка районы)
## Халҡы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса (2010) халыҡ һаны (кеше) бүлеге) 2010 йылда 259 кеше тәшкил иткән (131 ир-ат һәм 128 ҡатын-ҡыҙ).

# Миҙийәк (Сосновка районы)
## Урамдары

Ауыл 13 урамдан һәм 3 тыҡрыҡтан тора.
# Бикмөхәмәт (исем)

Бикмөхәмәт — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла

# Бикмөхәмәт (исем)
## Этимология

Бикмөхәмәт башҡорт һәм ғәрәп исемдәренең ҡушылыуынан барлыҡҡа килгән — бик (башҡорт) + мөхәмәт (ғәрәп) — данлы, маҡтаулы (ислам диненә нигеҙ һалыусы Мөхәммәттең исеменән) тигәнде аңлата

# Бикмөхәмәт (исем)
## Фамилияла һәм атаһының исемендә

Ғабдрахманов Рәйес Бикмөхәмәт улы (3 октябрь 1918 йыл — 7 март 1988 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, журналист. 1948 йылдан КПСС, 1956 йылдан —СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Сәғитов Абдрахман Бикмөхәмәт улы (1 ғинуар 1898 йыл — октябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған уҡытыусы, мәғариф һәм йәмәғәт эшмәкәре. Өлкән лейтенант. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1939).
Ғәлиев Әлмөхәмәт Бикмөхәмәт улы (рус. Галеев Альмухамед Бикмухамедович) (1904 йыл, — 6 февраль 1945 йыл) — СССР Хәрби көстәре хеҙмәткәре, кадрҙағы офицер. 1926 йылдан Эшсе-крәҫтиәндәр Ҡыҙыл Армияһында. 1942 йылдан Эске эштәр халыҡ комиссариатының 18-се уҡсылар бригадаһының 292-се уҡсылар полкының автоматчиктар ротаһы командиры. 1944 йылдың 7 июленән 121-се уҡсылар дивизияһының 340-сы гвардия уҡсылар полкының батальон командиры урынбаҫары. Висла-Одер операцияһында ҡатнашҡан. 1945 йылдың 6 февралендә һәләк булған.
Ғәбит Арғынбаев (Ғәбит сәсән, Арғынбаев Ғәбит Бикмөхәмәт улы) (1856—1921) — атаҡлы башҡорт сәсәне
Хәмитова Хәбибъямал Бикмөхәмәт ҡыҙы (1 июль 1890 йыл — 17 сентябрь 2011 йыл) — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһендә йәшәгән оҙон ғүмерле башҡорт ҡатыны.
Еналиев Сөләймән Бикмөхәмәт улы (1894 йыл — 14 сентябрь 1938 йыл) — күҙ табибы, һаулыҡ һаҡлау эшен ойоштороусы, ТАССР һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссары (1927 йыл-1928 йыл), Ҡаҙан медицина институты директоры (1935 йыл-1937 йыл).
Бикмөхәмәтов Роберт Ғата улы (1929—1995) — әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, журналист. Филология фәндәре докторы (1983), профессор (1987).
Бикмөхәмәтов Хәлит Абдулсамат улы (1954 йыл) — Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған төҙөүсеһе.
Исмәғил Бикмөхәмәт — сәйәхәтсе һәм яҙыусы.
Бикмөхәмәтов Шәүҡәт Миңнулла улы (21 май 1946 йыл — 15 май 2008 йыл) — хор дирижёры, музыка‑йәмәғәт эшмәкәре. БАССР‑ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1980).
Бикмөхәмәтова Ризәлә Миңнулла ҡыҙы (22 май 1933 йыл) — хор дирижёры. Профессор (1983). РСФСР‑ҙың (1983) һәм БАССР‑ҙың (1966) атҡ. сәнғәт эшмәкәре.
Татьяна Бикмөхәмәтова — Театр актрисаһы. 2008 йылдан Коми Республикаһының опера һәм балет театрында эшләй.
# Княжная

Княжная — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Княжная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — [[Медведица (Дон ҡушылдығы)|Медведицайылғаһы Терса йылғаһы менән ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300312107000009165
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000916
* Бассейн коды — 05.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Милләт

Милләт — кешенең ниндәйҙер билдәле бер милләткә йәки айырым милли дәүләткә ҡарауы.
Милләт төшөнсәһе күп осраҡта айырым кеше һәм дәүләт араһында хоҡуҡи мөнәсәбәттәр сифатында билдәләнә; кешеләрҙең билдәле гражданлыҡҡа эйә булыуы. Милләт кешегә дәүләт тарафынан дәүләт юрисдикцияһын һәм яҡлауын бирә. Хоҡуҡтар һәм бурыстар һәр дәүләттә айырым билдәләнә. Элекке совет илдәрендә милләт төшөнсәһе күпселек осраҡта тәүге билдәләмәһенән башҡасараҡ төшөнсәгә эйә — кешенең билдәле бер этник берлеккә ҡарауын белдерә.
Йола һәм халыҡ-ара конвенция буйынса, һәр дәүләт кем уның гражданы булыуын билдәләргә хоҡуҡлы. Бындай билдәләмәләр гражданлыҡ тураһындағы ҡануниәттең бер өлөшө булып тора. Ҡайһы бер осраҡта гражданлыҡты билдәләү асыҡ халыҡ-ара хоҡуҡтар менән, мәҫәлән, апатрид тураһында килешеү һәм Гражданлыҡ тураһында Европа конвенцияһы менән көйләнә.
Милләттәр һүҙе ҡайһы берҙә мәҙәни-этник төркөмдө — бер үк этник оҡшашлыҡҡа, телгә, мәҙәниәткә, шәжәрәгә, тарихҡа һәм башҡаларға эйә булған кешеләр төркөмөн билдәләү өсөн ҡулланыла. Милләтең был билдәләмәһе сәйәси сиктәр йәки паспортҡа эйә булыу менән билдләнмәй һәм үҙ эсенә илдәрҙә айырым бойондороҡһоҙ милли дәүләте булмаған кешеләрҙе ала (мәҫәлән, арамейҙар, шотландтар, валлийҙар, инглиздәр, басктар, каталондар, курдтар, белудждар, бәшнәктәр, кашмирҙар, фәләстанлылар, инуиттар, копттар маориҙар, сикхтар, секейҙар һәм зулустар).
Шулай уҡ айырым кешеләр дәүләткә ниндәйҙер власть биргән автономиялы статусҡа эйә граждандар төркөмө тип атала ала.
СССР Юғары Советының Милләттәр Советы атамаһында милләттәр төшөнсәһе палатаға үҙ вәкилдәрен һайлаған милли территориаль берәмектәр (союздаш республикалар, автономиялы республикалар, автономиялы өлкәләр, автономиялы округы) мәғәнәһендә, йәғни заманса Европала ҡулланылған мәғәнәһенә яҡын.
Юридик яҡтан нығытылған милләт иммиграция ваҡытында бик йыш тейешле гражданлыҡ алыу өҫтөнлөгө бирә: немец — Германияла, йәһүдтәр — Израилдә, финдар — Финляндияла, поляктар — Польшала һәм башҡалар.
# Башҡорт балалар йәмғиәт ойошмаһы

«Ҡурай» башҡорт балалар йәмғиәт ойошмаһы (рус. Башкирская детская общественная организация "Курай") - 2022 йылдан эшләй башлана. Ойошма 2022 йылының 12 мартында үҙ юлын башлай. Детское общественное объединение — это, прежде всего самоорганизующееся, самоуправляемое сообщество, создающееся на добровольной основе (желания детей и взрослых), по инициативам, желанию участников для достижения определенных целей, которые выражают запросы, потребности, нужды детей.

# Цели и задачи:

1.Цели и Задачи пректа:
1. Для создания благоприятных условий для удовлетворения интересов и потребностей отдельного ребенка, формирования новых устремлений.
2. Параллельно оно обеспечивает отбор внутреннего потенциала личности за счет самоограничения и коллективного выбора, корректировки в соответствии с общественными нормами и социальными программами.
3. Отыскать активистов Республики.
4. Создать Детское объединение где все ученики Республики Башкортостан будут заинтересованы

# Ойошма төркөмдәргә бүленә;

Мәҙәниәт:
1.Музыка ҡоралдарында оҫта уйнаусылар
2.Бейеүгә,йырға маһир балалар
3.Шиғыр һөйләүселәр
4.Актерҙар
5.Һәм башҡалар
6.Башҡорт(мотлаҡ) яҡшы белгән
Белем:
1.Олимпиада еңеүселәре
2.Интеллектуаль конкурстарҙың еңеүселәре
3.Башҡорт(мотлаҡ) яҡшы белгән
Спорт:
1.Спортсмендар
2.Башҡорт(мотлаҡ) яҡшы белгән
Экология:
1.Экология конкурстарының еңеселәре
2.Экологик яҡтан акциялар үткәреүселәр.
3.Башҡорт(мотлаҡ) яҡшы белгән
it-технологиялар:
1.Уйындар эшләргә белгән ҡыҙҙар-егеттәр
2.Айтишник
3.Програмист
4.Башҡорт(мотлаҡ) яҡшы белгән
Туған телдәр:
1.Башҡорт(мотлаҡ), Инглиз телен яҡшы белгән
3.Һәм башҡа телдәр

# Ойошмаға нисек инергә?

1.ВК төркөмөндә(ссылкаһы аҫта) ғаризаны тултырырға
2.Почтаға ебәрергә(адресы аҫта)
3.Димпломдарҙы скан менән почтаға йәки вк төркөмөнә ебәрергә
4.Һәм яуап көтөргә

# ББЙО Авторы

Мөхәмәтйәнов Искәндәр Илгиз улы(05.05.2009)

# Һылтанмалар

(недоступная ссылка) -вк төркөм
bbyo_kurai_rb@bk.ru -почта
79279288297 -тел. номер
# Базьяны

Базьяны — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 193 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628511, ОКАТО коды — 71129904001.

# Базьяны
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 193 |

# Базьяны
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Глинка һәйкәле (Санкт-Петербург)

М. И. Глинка һәйкәле — скульптуралы һәйкәл. Ул күренекле урыҫ композиторы М. И. Глинкаға 1906 йылда Санкт-Петербург ҡалаһында ҡуйылған һәйкәл. Һәйкәл ҡаланың Театр маҙанында, Ленинград консерваторияһы бинаһы алдында, урынлаштырылған. Һәйкәлдең авторы-скульптор Р. Р. Бах һәм архитектор А. Р. Бах. Һәйкәл федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты булып һанала.

# Глинка һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Тарих

1901 йылда, М. И. Глинкаға (1804—1857) өс йылдан йөҙ йыл тулыуға арнап, Рус музыка йәмғиәте композиторға һәйкәл асыу башланғысы менән сығыш яһай. Һәйкәл ҡуйыу өсөн сығымдарҙы ҡаплауға аҡса туплау өсөн күп спектаклдәр һәм концерттар үткәрелә. Һөҙөмтәлә 788 һум 14 ярым тин аҡса йыйыла.
1902 йылда һәйкәл проектына конкурс иғлан ителә. Конкурста 22 скульптор ҡатнаша, улар араһында А. Л. Обер, И. Я. Гинцбург, Л. А. Бернштам һәм Р. Р. Бах була. 1903 йылдың яҙында конкурсҡа йомғаҡ яһала һәм Р. Р. Бахтың моделе раҫлана һәм ул һәйкәл эшләргә заказ ҡабул итә. Һәйкәлдең архитектура өлөшөн эшләүгә скульптор үҙенең туғаны А. Р. Бахты саҡыра.
1903 йылдың 26 февралендә Ҡала Думаһы Глинка урамы менән Театр майҙаны киҫелешкән урында һәйкәл ҡуйырға урын билдәләй. Был урынды һайлауҙың сәбәбе булып бындағы ҙур Таш театрҙа (хәҙер Консерватория) 1836 йылдың 27 ноябрендә М. И. Глинканың «Жизнь за царя» («Иван Сусанин») операһы ҡуйылғанлыҡ, а тағын да алты йылдан һуң — 1842 йылдың 27 ноябрендә — «Руслан и Людмила» операһы ҡуйылыу тора.
Һәйкәлгә нигеҙ һалыу 1903 йылдың 20 майында үтә. Һәйкәлдең гранит постаменты Кол һәм Дюрер фирмаһы тарафынан эшләнә, ә скульптура А. Морандың бронзанан ҡойоу заводында башҡарыла. 1906 йылдың 3 февралендә һәйкәл асыу тантанаһы үтә. Асыу тантанаһында был уңайҙан махсус яҙылған М. А. Балакиревтың кантатаһы башҡарыла.
1925 йылда ҡала майҙанын яңынан планлаштырған саҡта һәйкәл һүтеп алына. 1926 йылда Консерватория бинаһының көньяғында һәйкәлде тергеҙеү тураһында ҡарар ҡабул ителә. Был тергеҙеү ваҡытында бронза канделябрҙар тергеҙелмәй ҡалына, сөнки улар һәйкәлдең художестволы сиселешенә ярашлы түгел тип таныла. 1944 йылда «Монументскульптура» заводы һәйкәлгә реставрация үткәрә.

# Глинка һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Тасуирлама

М. И. Глинка һыны һәйкәлдә бөтә буйына баҫҡан килеш һүрәтләнгән. Ул гранит постаментта ҡулына лавр ботағын тотоп тора. 1963 йылда сыҡҡан «Скульптура Ленинграда» китабында һәйкәлдең башҡарылыуы түбән сифатлы тип билдәләнә, ә композиторҙың образы тейешле дәрәжәлә тәрән йөкмәткеле итеп асылмаған тип яҙылған.

# Глинка һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Иҫкәрмә

* ↑ Постановление Правительства РФ № 527 от 10.07.2001
* 1 2 3 4 Энциклопедия Санкт-Петербурга. Глинке М. И., памятник (1906 г., скульптор Бах Роберт Романович) 2021 йыл 8 май архивланған.
* 1 2 Лисаевич И. И., Бехтер-Остренко И. Ю. Памятники деятелям науки и культуры, выполненные в конце XIX начале XX века // Скульптура Ленинграда — Ленинград: Искусство, 1963.
# Яхин Флүр Миңләхмәт улы

Яхин Флүр Миңләхмәт улы (1 август 1945 йыл — 30 июнь 2005 йыл) — башҡорт балалар яҙыусыһы-әкиәтсе, Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы (1996).

# Яхин Флүр Миңләхмәт улы
## Биография

* Флүр Миңләхмәт улы Яхин 1945 йылдың 1 авгусында Башҡорт АССР-ы Ишембай районының Ишәй ауылында тыуған.
* Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
* Ишембай районының ер ресурстары һәм ер төҙөлөшө комитеты рәйесе булып эшләй.
* 2005 йылдың 30 июнендә фажиғәле һәләк була.

# Яхин Флүр Миңләхмәт улы
## Әҙәби ижады

Флүр Яхин башҡорт әҙәбиәтенә XX быуаттың 90-сы йылдарында үҙенсәлекле жанр эйәһе — әкиәтсе булараҡ килде. Уның әҫәрҙәре башлыса кескәй балалар өсөн тәғәйенләнгән.

# Яхин Флүр Миңләхмәт улы
## Китаптары

Бәйләнсек себеш: әкиәттәр. Өфө: Китап, 1992. Башҡ.
Иң яңы әкиәттәр. Өфө: Китап, 1994. Башҡ.
Үҙегеҙ әкиәт һорағас. Өфө, 1997. Башҡ.
* Айыу батша һәм башҡалар: хәзерге заман әкиәттәре / Ф. М. Яхин. — Уфа : Китап, 2011. — 80 с. : цв.ил. — Книга на башк. яз. — ISBN 978-5-295-05284-2 (в обл.)
# Аҙанова-Вафина Фәниә Ғабдулғәзиз ҡыҙы

Аҙанова-Вафина Фәниә Ғабдулғәзиз ҡыҙы (1 май 1937 йыл) — ғалим-агроном, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1993).

# Аҙанова-Вафина Фәниә Ғабдулғәзиз ҡыҙы
## Биографияһы

Фәниә Ғабдулғәзиз ҡыҙы Аҙанова-Вафина 1937 йылдың 1 майында Башҡорт АССР-ының Миәкә районы Кесе Кәркәле ауылында тыуған.
1963 йылда Дүшәмбе ҡалаһында Тажик ауыл хужалығы институтын тамамлай.
1959—1980 йылдарҙа Тажик ССР‑ы Фәндәр академияһының Химия институтында эшләй. 1981—1995 йылдарҙа Тажик ауыл хужалығы институтында һәм Тажик аграр университетында уҡыта.
1980—1981 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтында өлкән, 1995 йылдан — төп, 2001—2008 йылдарҙа баш ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
1993 йылда «ауыл хужалығы фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай. Фәнни тикшеренеүҙәре ауыл хужалығы предприятиелары ҡалдыҡтары һәм һоро күмерҙең серетмә берләшмәләре нигеҙендә комплекслы ашламалар етештереүгә бағышланған. 75‑тән ашыу ғилми эш һәм һигеҙ уйлап табыу авторы.

# Аҙанова-Вафина Фәниә Ғабдулғәзиз ҡыҙы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Гуминовые удобрения и урожайность хлопчатника //Хлопководство. 1986. № 2 (авторҙ.)
* О комплексном характере действия физиологически активных гумусовых веществ на растения // Биологические науки. 1992. № 10.
# Питгяй-Кикя

Питгяй-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ширта йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Питгяй-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065109
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306510
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ушанов Тәфтизан Сабирйән улы

Ушанов Тәфтизан Сабирйән улы (19 декабрь 1937 йыл—23 декабрь 2011 йыл), журналист, тәржемәсе. 1956 йылдан (өҙөклөк менән) «Баймакский вестник» гәзите тәржемәсеһе, 1965 йылдан — яуаплы секретарь; 1995—2003 йылдарҙа «Һаҡмар» гәзитенең мөхәррир урынбаҫары. 1976 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1986). Сәғит Мифтахов (1978) һәм Батыр Вәлид (1987) исемендәге премиялар лауреаты.

# Ушанов Тәфтизан Сабирйән улы
## Биографияһы

Тәфтизан Сабирйән улы Ушанов 1937 йылдың 19 декабрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районының Хәлил ауыл советы Шаҙығай ауылында тыуған. Бала-сағы Баймаҡ районы 2-се Этҡол ауылында үтә, ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай. 1952—1958 йылдарҙа Темәс педагогия училищеһында уҡый. Уҡыу йылдарында уҡ шиғырҙар, хикәйәләр яҙа. Шуға күрә райком йәш, әүҙем белгесте район гәзитенә эшкә йүнәлтә. 1956 йылдан (өҙөклөк менән) «Баймакский вестник» гәзите тәржемәсеһе, 1965 йылдан — яуаплы секретарь; 1995—2003 йылдарҙа «Һаҡмар» гәзитенең мөхәррир урынбаҫары. Гәзит эшенә 47 йыл ғүмерен биреп, хаҡлы ялға 2003 йылда сыға.

# Ушанов Тәфтизан Сабирйән улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Төп эше менән бергә йәмәғәт эштәрен уңышлы алып бара. Оҙайлы йылдар мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренең райком профсоюзы менән етәкселек итә. Хаҡлы ялға сыҡҡас та, йәмәғәт эшендә әүҙем ҡатнаша. Юлай Мәҡсүтов исемендәге премияны тапшырыу комиссияһының, «Атайсал» клубының ағзаһы, райондың арҙаҡлы шәхестәре тураһында йөкмәткеле мәҡәләләр авторы ла була.

# Ушанов Тәфтизан Сабирйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1986);
* Сәғит Мифтахов исемендәге премия лауреаты (1978);
* Батыр Вәлид исемендәге премия лауреаты (1987).
* Матбуғат, партия, профсоюз ойошмаһының күп һанлы Почёт грамоталарына лайыҡ була

# Ушанов Тәфтизан Сабирйән улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны, республиканың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Гөлшат Ғилман ҡыҙы менән 4 бала тәрбиәләп үҫтерәләр.