yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы

Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы — 1995 йылда әҙиптең тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы һәм уның исемен мәңгеләштереү маҡсатында Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте тарафынан өмөтлө йәш ижадсыларҙы дәртләндереү өсөн булдырылған. Әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендә эшләүселәргә юғары ижади ҡаҙаныштары өсөн бирелә.
Күренекле башҡорт шағиры Шәйехзада Бабич исеме менән аталған был премия, дөйөм алғанда, Башҡортостан комсомолының 1967 йылдан 1990 йылғаса тапшырылып килгән Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһын алмаштыра.
Премияның төп маҡсаты: Башҡортостан Республикаһының төрлө яҡлы үҫешенә мөһим өлөш индергән йәш яҙыусыларҙы, рәссамдарҙы һәм архитекторҙарҙы, артистарҙы, музыканттарҙы һәм режиссёрҙарҙы дәртләндереү. 1995 йылда булдырылғандан һуң премия йыл һайын тапшырылып килһә, 2011 йылдан уның лауреаттары ике йылға бер билдәләнә башланы. 2015 йылдан уның аҡсалата күләме 150 мең һум тәшкил итә.
Шәйехзада Бабич исемендәге республика йәштәр премияһы бер үк ваҡытта өс өлкәлә — әҙәбиәттә, сәнғәттә һәм архитектурала ҙур ҡаҙаныштарға өлгәшкән өсөн бирелә. Премия ҡағиҙәһенә ярашлы, был күрһәткестәргә түбәндәгеләр инә:
* нәфис әҙәбиәт өлкәһендә — барлыҡ төрҙәге һәм жанрҙағы (проза, шиғриәт, драматургия, балалар әҙәбиәте, әҙәбиәт белеме һәм тәнҡит, әҙәби тәржемә) әҙәби әҫәрҙәр һәм ижад материалдары өсөн;
* һынлы сәнғәт өлкәһендә — рәсем һәм һынлы сәнғәт, скульптура, графика һәм биҙәү-ғәмәли сәнғәт әҫәрҙәре өсөн;
* театр, музыка, эстрада, цирк сәнғәте һәм хореография өлкәһендә — йәш композитор, режисссёр, дирижёр, балетмейстер, хормейстер, артист һәм рәссамдарҙың, сәхнәселәрҙең музыкаль-драматик постановкаларҙағы, үҙенсәлекле композицияларҙағы, балалар өсөн постановкаларҙағы, эстрада, цирк һәм дөйөм тамашаларҙағы эштәре, шулай уҡ театр, музыка, страда, цирк сәнғәте һәм хореография буйынса тикшеренеүҙәре өсөн;
* кинематография өлкәһендә — сценарий авторҙарының, режиссёр, рәссам, оператор һәм артистарҙың нәфис, документаль һәм анимацион фильмдарҙағы эштәре, шулай уҡ кино сәнғәтен өйрәнеп-тикшереү өсөн;
* архитектура өлкәһендә — айырыуса һәләтле, яңылыҡ һәм үҙенсәлек менән айырылып тороп, йәмәғәт танылыуы алған һәм Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәтен үҫтереүгә һиҙелерлек өлөш индергән архитектура әҫәрҙәре өсөн.
# Чамжелька

Чамжелька — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Польта йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км.

# Чамжелька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034527
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203452
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ворошилова Елена Викторовна

Елена Викторовна Ворошилова (22 май 1990 йыл) — Рәсәйҙең регби уйынсыһы, «Енисей-СТМ» клубы уйынсыһы. Рәсәйҙең спорт мастеры (1 ноябрь 2016).

# Ворошилова Елена Викторовна
## Биографияһы

Елена Викторовна Ворошилова 1990 йылдың 22 майында Хакасияның Ширин районы Ҙур Ҡапҡалар ауылында тыуған. Регбиға килеүгә тиклем еңел атлетика төрҙәре ядро һәм диск этеү менән шөғөлләнә. Хакасия йыйылма командаһы составында Йәйге универсиадала сығыш яһай (Омск ҡалаһында икенсе этапта көмөш призер, 2012), Себер федераль округтың йәйге чемпионаты (2012 йылда йәҙрә буйынса көмөш призер, 2012 йылда бронза призеры — диск; 2013 йылда ике дисциплина буйынса донъя чемпионы). 2014 йылдың 1 мартында «Енисей-СТМ» клубы өсөн сығыш яһай.
2015 йылда Рәсәй йыйылма командаһы составында регби-7 буйынса Канадала 2014/2015 миҙгеле Донъя серияһы этабына әҙерлектә ҡатнаша. Регби буйынса йыйылма команда составында-өс тапҡыр 3-тән алып 15-европа чемпионаты урын.
Красноярск ҡалаһының 23-сө мәктәбендә регби буйынса тренер булып эшләй. 2019 йылғы Ҡышҡы универсиаданы ойоштороуҙа һәм үткәреүҙә ҡатнаша.

# Ворошилова Елена Викторовна
## Ҡаҙаныштары

* Рәсәй чемпионатының көмөш призеры: 2015, 2016
* Рәсәй Кубогы финалсыһы: 2015
* Европа чемпионатының бронза призеры (регби-15): 2014, 2015, 2016
# Абсатарова Гүзәл Рәшит ҡыҙы

Абсатарова Гүзәл Рәшит ҡыҙы (1 октябрь 1957 йыл) — бейеүсе, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1998), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1989) артисы.

# Абсатарова Гүзәл Рәшит ҡыҙы
## Биографияһы

Гүзәл Рәшит ҡыҙы Абсатарова 1957 йылдың 1 октябренда Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
1996 йылда Рәсәй театр сәнғәте Академияһын (педагогтары Е. П. Валукин һәм Л. М. Таланкина) тамамлай. 1973 йылдан — Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы, ә 1991 йылдан — педагог-репетиторы. 2004 йылдан Көнсығыш экономик-гуманитар академияла, ә 2008 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыта.

# Абсатарова Гүзәл Рәшит ҡыҙы
## Бейеү партиялары

«Азамат», «Арагон хотаһы», «Бөрйән ҡыҙҙары» («Бурзяночки»), «Дуҫлыҡ» («Дружба»), «Ете кыҙ», «Заһиҙә» (ҡара «Мөғлифә»), «Ҡумыҙ менән бейеү» («Танец с кубызом») һәм башҡалар.

# Абсатарова Гүзәл Рәшит ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1986)
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1989)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1998)
# Юшур

Юшур — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кильмезь йылғаһының уң ярына тамағынан 254 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Юшур
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038590
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103859
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Грот урамы

Грот урамы — Санкт-Петербургтың Петроград районынындағы урам. Ҡомло яр (Песочная набережная) урамынан Профессор Попов урамына тиклем һуҙыла.
Рус дәүләт эшмәкәре, яҙыусы, урыҫ Брайл әлифбаһын төҙөүсе һәм Рәсәйҙә һуҡырҙар өсөн мәктәп селтәрҙәре ойоштороусы Грот Константин Карлович (1814—1897) хөрмәтенә аталған.

# Грот урамы
## Тарихы

1849 йылдан Песочная урамының бер өлөшө булһа, хәҙер Профессор Попов урамы булып тора. 1903 йылдан Песочная урамы көнбайышҡа табан оҙонайтыла, һәм урам 1903 йылдың 12 июненән Грот урамы үҙ исемен ала, шуның менән бәйле был урамда алтынсы йортта Константин Гроттың һуҡырҙар өсөн мәктәбе асыла. Ул саҡта Грот урамы Ҡомло яр урамынан Карповка йылғаһына тиклем һуҙылған була. 1950-се йылдар аҙағына урамдың оҙонлоғо хәҙерге сиктәрҙә ҡыҫҡартыла.

# Грот урамы
## Транспорт

* «Петроград» метро станцияһы яҡын
* Урам аша маршрут автобустары: 25, 25А.

# Грот урамы
## Киҫешкән урындары

* Песочная Набережная
* Профессор Попов урамы
# Корболиха

Корболиха (Бороздовая) — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Алей йылғаһының уң ярына тамағынан 720 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Корболиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алеййылғаһы, инештән Гилевск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200112115200000219
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200021
* Бассейн коды — 13.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пунтова

Пунтова — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хасейн-То күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Пунтова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300079020
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307902
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тушхар-Кол

Тушхар-Кол — Рәсәй йылғаһы. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Черек Хуламский йылғаһының уң ярына тамағынан 7,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Тушхар-Кол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Черек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000612108200004964
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200496
* Бассейн коды — 07.02.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Санъярова Миңлегөл Әһелмөхәмәт ҡыҙы

Санъярова Миңлегөл Әһелмөхәмәт ҡыҙы (9 сентябрь 1929 йыл — 12 февраль 2010 йыл) — төҙөүсе, 1957—1984 йылдарҙа Өфөләге 3-сө төҙөлөш тресы ташсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975).

# Санъярова Миңлегөл Әһелмөхәмәт ҡыҙы
## Биографияһы

Миңлегөл Әһелмөхәмәт ҡыҙы Санъярова 1929 йылдың 9 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы) Үзбәк ауылында тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген туған колхозында башлай. 1942 йылдан алып Ғафури һәм Ҡырмыҫҡалы райондарында эшләй. Ауыр һуғыш йылдарының бөтә михнәттәре уның иңенә төшә. Фиҙакәр хеҙмәте өсөн Миңлегөл Әһелмөхәмәт ҡыҙы Санъярова «1941 — 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән.
1957—1984 йылдарҙа 3-сө төҙөлөш тресында эшләй. Миңлегөл Әһелмөхәмәт ҡыҙы бында эшсе, ҡыйыҡ ябыусы, унан һуң ташсы булып эшләй. «Мир» Башҡортостан сәнәғәт-сауҙа тегеү фирмаһын, Матбуғат йортон, Өфө полиграфкомбинатын, ӨМЭПБ, ӨПЭПБ, БДУ, БДМУ, БДАУ корпустарын һәм башҡа сәнәғәт һәм социаль-мәҙәни тәғәйенләнешле объекттарҙы төҙөүҙә ҡатнаша.
1975 йылдың 6 авгусында Өфө ҡалаһы төҙөлөшөндәге хеҙмәттәре өсөн Миңлегөл Әһелмөхәмәт ҡыҙы Санъяроваға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» тигән юғары исем бирелә. Уның күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте шулай уҡ Ленин ордены (1975) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971), бик күп миҙалдар менән билдәләнгән.
Миңлегөл Әһелмөхәмәт ҡыҙы ике ул һәм ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерә.
2010 йылдың 12 февралендә 3-сө төҙөлөш тресы ветераны Миңлегөл Әһелмөхәмәт ҡыҙы Санъярова оҙаҡ ауырығандан һуң 81-се йәшендә вафат була.

# Санъярова Миңлегөл Әһелмөхәмәт ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы] (1975)
* Ленин ордены (1975)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
# Ҡарамышева Нурия Миңлеғәли ҡыҙы

Ҡарамышева Нурия Миңлеғәли ҡыҙы (3 декабрь 1948 йыл) — ғалим-социолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Социология фәндәре докторы (1988), профессор. Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2009).

# Ҡарамышева Нурия Миңлеғәли ҡыҙы
## Биографияһы

Нурия Миңлеғәли ҡыҙы Ҡарамышева 1948 йылдың 3 декабрендә Башҡорт АССР-ы Стәрлебаш районы Яңы Ҡалмаш ауылында тыуған.
1976 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай.
1976 йылдан Стәрлетамаҡ химия-технология техникумында уҡыта.
1985 йылдан КПСС‑тың Стәрлетамаҡ ҡала комитетында эшләй, 1987 йылдан КПСС‑тың Стәрлетамаҡ ҡала комитетының бүлек мөдире вазифаһын башҡара.
1990 йылдан Стәрлетамаҡ педагогия институтында (2012 йылдан — Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы) уҡытыусы булып эшләй.
2002—2005 йылдарҙа бер үк ваҡытта Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Стәрлетамаҡ филиалының төп ғилми хеҙмәткәре.

# Ҡарамышева Нурия Миңлеғәли ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Нурия Миңлеғәли ҡыҙының фәнни хеҙмәттәре идара итеү социологияһына арналған. Ул — 80‑дән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Ҡарамышева Нурия Миңлеғәли ҡыҙы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Производственное самоуправление: качественные преобразования и перспективы развития : диссертация … кандидата социологических наук : 22.00.08 / Башкир. ун-т. — Уфа, 1993. — 153 с.
* Социальное развитие промышленных предприятий в условиях становления рыночных отношений. — Уфа : Гилем, 2001. — 175 с. ISBN 5-7501-0240-8
* Управление социальными процессами в производственных организациях в современных условиях : диссертация … доктора социологических наук : 22.00.08. — Уфа, 2005. — 318 с.
* Управление социальными процессами в производственных организациях в условиях становления рыночных отношений. — Уфа : Гилем, 2007. — 212 с. ISBN 978-5-7501-0865-7
* Формирование и управление человеческими ресурсами в современных условиях: Коллективная монография / Под общ. Ред. Д-ра социол. Наук, проф. Н. М. Карамышевой. — Уфа: Гилем, 2007. — 212 с.
* Формирование и управление человеческими ресурсами в современных условиях. — Уфа : Гилем, 2009. — 241 с. ISBN 978-5-75011-060-5
* История и культура Башкортостана : учебно-методический комплекс для студентов и преподавателей высших учебных заведений. — Стерлитамак : СГПА, 2010. — 119 с. ISBN 978-5-86111-390-8 (авторҙаш)
* Человеческий потенциал как предпосылка и результат инновационного развития // Научные труды СГПА им. З. Биишевой / — Том 1: В 3-х сериях. — Серия: «Гуманитарные и социальные науки». — № 1, 2011. − 119 с.
* Социология управления : учебно-методический комплекс для студентов высших учебных заведений, обучающихся по специальности «06.10.00. — Государственное и муниципальное управление». — Стерлитамак : Стерлитамакская гос. пед. акад. им. Зайнаб Биишевой, 2011. — 86 с. ISBN 978-5-86111-394-6
* Теоретико-методологические основы исследований Российской модернизации // Труды Института прикладных исследований АН РБ. — Уфа: АН РБ, Гилем, 2012. — 126 с.
# Nessun Dorma

Nessun dorma (итальян теленән тәржемә - Бер кем йоҡламаһын) - Джакомо Пуччини операһы "Турандот" һуңғы сәхнәһенән татар ханы улы Ҡәләф арияһы. Тенор репертуарының иң мәшһүр арияларының береһе.

# Nessun Dorma
## Ария тасуирламаһы

Икенсе сәхнәлә хан улы Ҡәләф батша ҡыҙы Турандот йомаҡтарына яуап бирҙе, ләкин Турандот Ҡәләфкә кейәүгә сығырға теләмәй. Шуны күреп, Ҡәләф үҙ йомағын әйтә: "Белмәгән хан улы исемен әйтегеҙ. Ҡояш сыҡҡансы яуап бирегеҙ. Турандот дөрөҫ яуап бирһә, Ҡәләф үҙе үлемгә барасаҡ, бирмәһә - Турандот Ҡәләфкә кейәүгә сығасак".
Мәрхәмәтһеҙ батша ҡыҙы хан улы исемен асҡансы төндә ҡул аҫтындағы кешеләргә йоҡламаҫҡа ҡуша. Әгәр исеме асыҡланмаһа, барыһы үлтереләсәк. Турандот бойороғон тыңлап, Ҡәләф йырлай:
# Шенябе-Яха

Шенябе-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 109 км.

# Шенябе-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300071759
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307175
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тиендорф

Тиендорф (нем. Thiendorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2237 кеше йәшәй. Майҙаны — 50,49 км². Диңгеҙ кимәленән 153 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1561 һәм автомобиль коды RG.
# Хайнихен

Хайнихен (нем. Hainichen) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8876 кеше йәшәй. Майҙаны — 51,57 км². Диңгеҙ кимәленән 304 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9661 һәм автомобиль коды MW.
# Кизинчи

Кизинчи — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ходзь йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кизинчи
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000712108100003618
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100361
* Бассейн коды — 06.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ингуш теле

Википедияла
ингуш телендә бүлек бар
Ингуш теле (үҙатамаһы ГӀалгӀай мотт, [ʁəlʁɑj mott]
) — ингуштарҙың милли теле, Төньяҡ Кавказда, башлыса Ингушетия Республикаһында һәм Пригородный районында, шулай уҡ өлөшләтә Европаның, Яҡын Көнсығыштың һәм Урта Азияның ҡайһы бер илдәрендә таралған. 2010 йылғы Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Рәсәйҙә ингуш телендә 444 000 кеше һөйләшә (2010).
Ингуш теле Ингушетия Республикаһында (рәсми) дәүләт теле булып тора.

# Ингуш теле
## Ингуш алфавиты

XX быуат башында ингуш теле ғәрәп алфавиты нигеҙендә яҙыу системаһына эйә була. Һуң Октябрь революцияһынан һуң Заурбек Мальсагов ҡатнашлығында латин алфавиты буйынса алфавит проекты эшләнә (1923—1928 йылдарҙа ингуш алфавиты үҙе бер нисә тапҡыр реформалана, ә 1928—1938 йылдарҙа дөйөм чечен-ингуш алфавиты ҡулланыла).
Ингуш алфавиты, 1928 йыл: A A, Æ æ, ä Ä, B b, C c, Č č, D d, e E, f F, G g h. H, Ꜧ ꜧ, I i, J j, k K, L l, M m, N n, Ņ ņ, o O, ö Ö, п п, q Q, r R, ' s 'S, š Š, t' T, U u, Ü ü, V v, X x X x, y Y, Z z, ž Ž, Ch ch, Čh čh, gh Gh, kh Kh, Ph ph, qh Qh, th Th.
1938 йылда ингуш теле алфавиты кириллицаға тәржемә ителә.
Хәҙерге ингуш алфавиты:
| А а | Аь аь | Б б | В в | Г г | ГӀ гӀ | Д д | Е е |
| Ё ё | Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Кх кх | Къ къ |
| КӀ кӀ | Л л | М м | Н н | О о | П п | ПӀ пӀ | Р р |
| С с | Т т | ТӀ тӀ | У у | Ф ф | Х х | Хь хь | ХӀ хӀ |
| Ц ц | ЦӀ цӀ | Ч ч | ЧӀ чӀ | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы |
| Ь ь | Э э | Ю ю | Я я | Яь яь | Ӏ |

# Ингуш теле
## Ингуш телендә киң мәғлүмәт саралары

* Телевидение
* «Ингушетия» милли телерадиокомпанияһы
* Ингушетия ДТРК-һы
* Гәзиттәр
* «Сердало» (республика гәзите, 1923 й.)
* «Ачалкхен колхозхо» (Ачалук колхозсыһы, Ачалукский районы, 1941 й.)
* «Байракх» (Байраҡ, Первомайский районы, 1958—1960 йй.)
* «Къахьегама байракх» (Хеҙмәт байрағы, Сунженский территориаль колхоз-совхоз идаралығы, 1962—1963 йылдарҙа)
* «Ленина байракх» (Ленин байрағы, Назрановский районы, 1958 й.)
* «Наьсарен колхозхо» (Назранов колхозсыһы, Назрановский районы, 1939—1943 йй.)
* Журналдар
* «СелаӀад» («Йәйғор» айлыҡ балалар журналы,1986 й.)
* «Молодёжь Ингушетии» (Ингушетия йәштәре) (2002 г.)
* «Даймохк», Пригородный районында аҙналыҡ журнал (2006 йылдан).
# Райчона

Райчона — Рәсәй йылғаһы. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Осуга йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Райчона
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тверца, инешенән (Вышневоловец гидроузеленән) Тверь ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100512110000002185
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000218
* Бассейн коды — 08.01.01.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Василий I Дмитриевич

Васи́лий I Дми́триевич (30 декабрь 1371 йыл — 27 февраль 1425 йыл) —1389 йылдан Мәскәү бөйөк кенәзе һәм Владимир бөйөк кенәзе, Дмитрий Иванович Донскойҙың һәм уның ҡатыны княгиня Евдокияның улы. Литваның бөйөк кенәзе Витовттың ҡыҙы Софьяға өйләнгән.
Алтын Урҙанан рөхсәт ярлығы бирелмәгән килеш, бөйөк кенәз дәрәжәһен дәғүәләй, тәхеткә тәғәйенләнеүен хан илсеһе Шихмәт (Шаһиәхмәт) ҡатнашлығында үткәрә. 1392 йылда Туҡтамыш хандан Түбәнге Новгород, Муром, Ханкирмән (һуңыраҡ Ҡасим ҡалаһы) һ. б. ҡала биләмәләре менән идара итеү ярлығын һатып ала. Урта Азия әмире Аҡһаҡ Тимер Волга буйына һөжүм иткәндә, рус ерҙәрен һаҡлау өсөн ополчение ойоштора (1395). 1396 йылда Тверь кенәзе Михаил Александрович менән тышҡы сәйәсәт мәсьәләләренә кағылышлы килешеү төҙөй. 14 быуат аҙағы — 15 быуат баштарында Двина йылғаһы буйы биләмәләре өсөн Новгород идараһы менән көрәшә, Новгородтың мөстәҡиллеген сикләргә тырыша. Литва бөйөк кенәзе Витовт менән урынлашҡан яҡын мөнәсәбәттәре 14 быуат аҙағында Витовтның Туҡтамыш ханға ярҙамлашыуы сәбәпле өҙөлә. 1402 йылда Василий I Мәскәү кенәзлеге биләмәләренә яу менән килгән Идегәйгә 3 мең һум күләмендә йолом хаҡы түләргә мәжбүр була.
Василий I идара иткәндә феодалдарға ер өләшеү сикләнә, уларҙың иреге бер ни тиклем ҡыҫыла. Был осорҙа Василий I һарайы даирәһенә шаҡтай күләмдә йомошло татарҙар һәм Литва аҡһйөктәре саҡырыла.
# Сатубалба

Сатубалба — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Ҡараған йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сатубалба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002271
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200227
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2