yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хәжирә йыры (йыр)

«Хәжирә йыры», «Хәжирәкәй» — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.

# Хәжирә йыры (йыр)
## Тарихы

Йырҙың көйөн тәүләп Н. Шоңҡаров 1965 йылда БАССР-ҙың Учалы районы Туңғатар ауылында Г. Яҡуповтан яҙып алған. Лирик-эпик характерҙағы был йырҙың барлыҡҡа килеү ваҡытын ғалимдар XIX быуаттың беренсе яртыһына бәйләй.
Риүәйәткә ярашлы, йырҙы М. Я. Буҙыҡаевтың ҡыҙы Хәжирә сығарған. Уны 1-се мишәр кантоны Ихсан Азаматовтың улы Шаһишәрифкә кейәүгә биргәндәр. Хәжирәнең әсәһе, Буҙыҡаевтың беренсе ҡатыны Йәмилә (бәлки, Йоғра) ниндәйҙер ғәйебе өсөн каторгаға һөрөлгән була. Хәжирә үҙенең йырында яҡындарын хәтерләп моңлана, тыуған яғын һәм әсәһен һағына. «Хәжирә йыры»ның көйө «Азамат» йырының көйөнә тартым.

# Хәжирә йыры (йыр)
## Башҡарыусылар

«Хәжирә йыры»н башҡарыусылар араһында С. М. Ильясов, Х.С. Йәнбирҙина бар.
# Ирлә

Ирлә — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 1187 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ирлә
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017188
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101718
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пугачев Валерий Вениаминович

Пугачев Валерий Вениаминович (5 июнь 1944 йыл) — журналистика теоретигы, китап эше белгесе. Филолология фәндәре докторы (2005).

# Пугачев Валерий Вениаминович
## Биографияһы

Валерий Вениаминович Пугачев 1944 йылдың 5 июнендә Башҡорт АССР‑ының Мәләүез районы Мәләүез ҡасабаһында (хәҙер — Мәләүез ҡалаһы) тыуа. Урта белем алғандан һуң, 1969 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетын, һуңынан Ростов дәүләт университетында аспирантура тамамлай. 1971—1977 йылдарҙа «Ленинец» гәзите редакцияһында әҙәби хеҙмәткәр, бүлек мөдире, яуаплы сәркәтип булып эшләй. Педагогик эшмәкәрлеге 1974 йылдан башлана. 1981 йылдан алып Башҡорт дәүләт университетында уҡыта. 1989 йылда БДУ-ла асылған башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетының журналистика кафедраһында эшләй башлай. 2013 йылдан - урыҫ әҙәбиәте һәм китап баҫтырыу эше кафедраһы мөдире, әлеге ваҡытта ошо уҡ кафедрала уҡыта. Валерий Вениаминовичтың уҡыусылары - ул журналист һөнәре серҙәренә төшөндөргән, барыһы ла "Пугачев мәктәбен" үткән уның элекке студенттары, аспиранттары, фән кандидаттары - бик күп. Уларҙың күпселеге федераль һәм республика баҫмалары редакцияларында эшләгән билдәле журналистар.

# Пугачев Валерий Вениаминович
## Ғилми эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге периодик баҫмаларҙың типологияһын өйрәнеүгә, Өфө губернаһының 1917 йылға тиклемге урыҫ телендәге периодик баҫмалары тарихына, китап ғилеменә арналған. 150‑нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Пугачев Валерий Вениаминович
## Хеҙмәттәре

* Газетный и журнальный мир Уфимской губернии: типологические и жанровые характеристики. Уфа, 2004;
* Уфимская книжность. Эволюция газетного, журнального, типографского и книжного дела. Уфа, 2004.
# Селиевка

Селиевка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алатырь йылғаһының уң ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Селиевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038635
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003863
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Марал тамыры

?Марал тамыры :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Астра сәскелеләр |
| Ғаилә: | Астра сәскәләр |
| Ырыу: | Марал тамыры |
| Төр: | Марал тамыры |
Латинса исеме :
Rhaponticum carthamoides (Willd.) Iljin :
Синонимдары :
Stemmacantha carthamoides (Willd.) DC.
Leuzea carthamoides (Willd.) DC. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | NCBI 362630 |
Марал тамыры (рус. Левзея сафлоровидная, рапонтикум сафлоровидный, большеголовник сафлоровидный, стемаканта сафлоровидная, лат. Rhaponticum carthamoides) — астра сәскәләр ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 120—180 см. Июгь-август айҙарында ҡыҙғылт сәскә ата, август-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.

# Марал тамыры
## Таралыуы

Үҫемлектең тыуған иле — Себер (Саян, Алатау) тауҙары. Башҡортостанда дарыу үләне булараҡ сәсеп үҫтерелә.
# Ҡонҡасов Мифтахетдин Дәүләткилде улы

Мифтахетдин Дәүләткилде улы Ҡонҡасов (1843—1923) — башҡорт дин әһеле, мәғрифәтсе, бағымсы.

# Ҡонҡасов Мифтахетдин Дәүләткилде улы
## Биографияһы

Ҡонҡасов Мифтахетдин Дәүләткилде улы 1843 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы) Иләс ауылында тыуған.
Ҡарғалы (Сәйет биҫтәһе) ауылы мәҙрәсәһен тамамлай.
Хәйбулла (Аҡъяр) ауылы мәсете имам-хатибы булып хеҙмәт итә. Мәсет янында мәҙрәсәгә нигеҙ һала, уның мөҙәрисе була. Был мәҙрәсәлә дини дәрестәрҙән тыш, башҡорт теле, төрки теле, арифметика, география, геометрия, тарих, тәбиғәтте өйрәнеү һ.б. буйынса дәрестәр бирелә. Иң һәләтле шәкерттәрҙе Ҡунҡасов Орск, Ырымбур, Өфө һ.б. мәҙрәсәләренә уҡырға урынлаштыра.
Үҙ йортонда сирлеләрҙе ҡабул итә, шифалы үләндәрҙән төнәтмә яһай һәм уларҙы кешеләргә бушлай тарата.
Ике тапҡыр Мәккә һәм Мәҙинәгә хаж ҡыла. Бер нисә мөнәжәт яҙа.
1923 йылда Башҡорт АССР-ы Йылайыр кантоны Хәйбулла (Аҡъяр) ауылында вафат була.
# Штольберг (Гарц)

Штольберг (Гарц) (нем. Stolberg (Harz)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1378 кеше йәшәй. Майҙаны — 67,52 км². Диңгеҙ кимәленән 340 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6547 һәм автомобиль коды — MSH.
# Нянь-Еган

Нянь-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пиковский Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Нянь-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035401
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203540
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мусин Ғүмәр Һаҙый улы

Мусин Ғүмәр Һаҙый улы (10 ноябрь 1946 − 14 апрель 2007) — философ, философия фәндәре докторы (2001), профессор (2003). Сәйәси золом ҡорбаны.

# Мусин Ғүмәр Һаҙый улы
## Биографияһы

Ғүмәр Һаҙый улы Мусин 1946 йылда Черемхово ҡалаһында тыуған. Уның атаһы репресияға дусар булып, һөргөнгә ебәрелә. Ғүмәрҙең бала сағы тыуған Башҡортостанынан алыҫта үтә. Һуңынан ғаилә Баймаҡ ҡалаһына ҡайта, 3-сө һанлы урта мәктәпте тамамлай. 1995 йылда ғаилә башлығы аҡлана. Өфө авиация институтына уҡырға инә һәм 1969 йылда уны уңышлы тамамлай. 1972 йылдан алып Күмертау ҡалаһында машиналар эшләү заводтарында эшләй, артабан Өфө телефон аппаратураһы заводында эшләй. Төрлө юғары йорттарында уҡыта: 1975 йылдан — Башҡорт дәүләт педагогия институтында, 1979 йылдан — Өфө дәүләт сервис институтында, 1984 йылдан — Өфө дәүләт нефть техник университетында.
Фәнни эшмәкәрлеге рухи донъя һәм ихтыяждар диалектикаһын өйрәнеүгә арналған. 100 ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Мусин Ғүмәр Һаҙый улы
## Биографияһы
### Төп хеҙмәттәре

* Через диалектику потребностей и духовного мира к устойчивому развитию. Уфа, 1999;
* Биосоциосистема: опыт потребностного подхода. Уфа, 2000 (авторҙаш);
* Единство потребностей и духовного мира как фактор устойчивого развития. Уфа, 2000.
* Потребностный подход в технико технологической деятельности. Уфа, 2002..
2007 йылдың 14 апрелендә Өфөлә вафат була.
# Сәлимгәрәев Рафаэль Әғләм улы

Сәлимгәрәев Рафаэль Әғләм улы (7 октябрь 1948 йыл) — скульптор, биҙәү-ҡулланма сәнғәте рәссамы. 1982 йылдан алып СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1995). Рәсәй Федерацияһының почётлы махсус урта белем биреү хеҙмәткәре (2003).

# Сәлимгәрәев Рафаэль Әғләм улы
## Биографияһы

Рафаэль Әғләм улы Сәлимгәрәев 1948 йылдың 7 октябрендә Өфөлә тыуған.
1968 йылда 2-се Өфө педагогия училищеһының художество-графика бүлеген тамамлай, 1979 йылда — Башҡорт дәүләт педагогия институтының тарих факультетын тамамлай.
Өфө ҡалаһында йәшәй. Балсыҡ менән эшләй. Сәлимгәрәев Рафаэль Әғләм улы эштәренең күп өлөшө — интерьерҙы биҙәү өсөн тәғәйенләнгән декоратив күләм‑киңлекте сағылдырған композициялар.
1982 йылдан СССР Рәссамдар союзы, 1995 йылдан «Артыш» ижади берекмәһе ағзаһы.
1995–2013 йылдарҙа 2‑се Өфө педагогия колледжында, 2007 йылдан башлап Көнсығыш иҡтисади‑юридик гуманитар академияла уҡыта.
Рәссамдың эштәре Өфөлә М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында, Башҡортостан Республикаһы Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Янғын һүндереү идаралығы музейында, Мәскәүҙә «Рәсәй һынлы сәнғәте» Дәүләт музей-күргәҙмә үҙәгендә, Магнитогорск картиналар галереяһында, Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә шәхси йыйылмаларҙа һаҡлана.

# Сәлимгәрәев Рафаэль Әғләм улы
## Эштәре

«Ҡояш ванналары» (шамот утҡа сыҙамлы балсыҡ), таштуҫтаҡ «Сәскәләр» (шамот, эмаль, глазурь), бәләкәй скульптура формалары әйберҙәре, барельефтар, декоратив таштабаҡтар, вазалар һәм башҡалар.

# Сәлимгәрәев Рафаэль Әғләм улы
## Күргәҙмәләр

Сәлимгәрәев Рафаэль Әғләм улы — 1974 йылдан алып республика, зона, төбәк, төбәк-ара, Бөтә Рәсәй, Бөтә Союз һәм сит ил күргәҙмәләрендә ҡатнаша. Шәхси күргәҙмәләре Вроцлав ҡалаһында (Польша, 1993), Берлин, Дюссельдорф ҡалаларында (Германия, 1994), Өфө ҡалаһында (2007) үтә.

# Сәлимгәрәев Рафаэль Әғләм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1995).
* Рәсәй Федерацияһының махсус урта белем биреү почетлы хеҙмәткәре (2003).
# 1779 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1779 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1779 MDCCLXXIX |
| Юлиан стилендә | 1778—1779 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2531—2532 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7287—7288 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5539—5540 ה'תקל"ט — ה'תק"ם |
| Мосолман календары | 1193—1194 |
| Боронғо әрмән календары | 1228 ԹՎ ՌՄԻԸ |
| Ҡытай календары | 4475—4476 戊戌—己亥 жёлтая собака — жёлтая свинья |
| Эфиопа календары | 1771—1772 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1835—1836 |
| - Шака самват | 1701—1702 |
| - Кали-юга | 4880—4881 |
| Иран календары | 1157—1158 |
1779 йыл — йома көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Рыкуша

Рыкуша — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 2665 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Рыкуша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001052
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шиченга (Сямжена ҡушылдығы)

Шиченга — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сямжена йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Шиченга (Сямжена ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005733
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000573
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аланейәнғол Ҡотлоғужин

Аланейәнғол Ҡотлоғужин (1670 — 25 август 1740 йыл) — Башҡортостанда 1735—1740 йылдарҙағы Башҡорт ихтилалында ҡатнашыусы. Баш күтәреүсе Себер даруғаһы башҡорттары отрядтары етәксеһе.

# Аланейәнғол Ҡотлоғужин
## Биографияһы

Аланейәнғол Ҡотлоғужин Себер даруғаһы Әйле улусында йәшәгән, Әйле улусы старшинаһы булған
1737 йылдың июнендә баш күтәреүсе Себер даруғаһы башҡорттары отрядтарына етәкселек иткән. 1738 йылдың июлендә, ҡайһы бер ҡатнашыусылар властар алдында ғәйебен танып баш һалғанлыҡтан, ихтилал бер аҙ туҡталып тора.
Икенсе өлөшө Аланейәнғол Ҡотлоғужин командаһы аҫтында көрәште дауам иткән.
1739 йылдың көҙөндә Аҙнабай Теләүғолов, Мандар Ҡарабаев, Йәрмөхәмәт Хажиев, Исламғол Юлдашев һәм Миңдеғол Юлаев (Ҡараһаҡал) менән берлектә яңы ҡораллы ихтилал әҙерләүгә тотона.
1740 йылдың февралендә Себер даруғаһында ихтилал тағы ла тоҡана. Баш күтәреүселәр хөкүмәткә «тоғро» старшиналарға, полковник И. С. Арсеньев, подполковник Я. С. Павлуцкий, капитан С. Ф. Кублицкий һ. б. етәкләгән ғәскәрҙәргә ҡаршы хәрәкәт итә.
Марттың икенсе яртыһында баш күтәреүселәр күп уңышһыҙлыҡа осрай. Март һуңында Аланейәнғол Ҡотлоғужин ҡулға алына һәм кенәз В. А. Урусов ставкаһына оҙатыла. Тотҡонлоҡта, ашауҙан баш тарта һәм, аслыҡтан ябығып, ҡаҡшап, үлә.
# Шумбут

Шумбут — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев (Кама ҡултығы) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Шумбут
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100003968
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100396
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нимеша

Нимеша — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сывтуга йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Нимеша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003445
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000344
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Никифора

Никифора — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Никифора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000014107
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001410
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Арка-Ченчера-Яха

Арка-Ченчера-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ченчера-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Арка-Ченчера-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300048702
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304870
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Уразова Гүзәл Асҡар ҡыҙы

Уразова Гүзәл Асҡар ҡыҙы (8 ғинуар 1982 йыл) — йырсы. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған (2009) һәм халыҡ (2019) артисы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (2019) артисы.

# Уразова Гүзәл Асҡар ҡыҙы
## Биографияһы

Гүзәл Асҡар ҡыҙы Уразова 1982 йылдың 8 ғинуарында Пермь өлкәһе Барҙы районы Барҙы ауылында Фира Зариф ҡыҙы һәм Асҡар Марсель улы ғаиләһендә тыуған. Һуңғы сығанаҡтарға ҡарағанда милләтен татар тип иҫәпләй.
Барҙы гимназияһында, фортепиано класы буйынса музыка мәктәбендә уҡый. Өфөлә «Башҡортостан йондоҙсоҡтары» йәш башҡарыусылар конкурсында еңеү яулай.
Ҡазан дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһына уҡырға керә. 2-се курстан Ҡазан дәүләт педагогия университетының музыка факультетына уҡырға күсә. Мәскәү иҡтисад, статистика һәм информатика университетын, Татарстан президентының дәүләт хеҙмәте һәм муниципаль идаралығы академияһын тамамлай.
«Яғымлы яҙ» конкурсы лауреаты (Ҡазан), Хәйҙәр Бигичев исмендәге татар йыры конкурсының 2-се премия лауреаты (Мәскәү) була. «Татар йыры - 2006» татар эстрада йыры фестивалендә «Иң яҡшы йыл йырсыһы» исемен ала. «Алтын барс» татар йыры конкурсында ике тапҡыр еңеү яулай.
# Комбинация

Комбинация (лат. combinatio) — бәйләнеше, берәй нәмә (ғәҙәттә бер төрлө) ике яҡтың да тәртибе.
* Комбинация (комбинаторика) — бирелгән күплегедан элементтар йыйылмаһы.
* Комбинация (группа) — СССР һәм Рәсәй группаһы.
# Баҡра

Баҡра — (Agrostemma), ҡәнәфер һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Баҡра
## Ботаник яҙма

Бер йыллыҡ йомшаҡ төклө үлән. Һабағы төҙ, бейеклеге 30—80 см. Япраҡтары ҡапма‑ҡаршы, ҡыяҡ йәки ҡыяҡ‑ланцет. Сәскәһе ҡуйы ал, һабаҡ осонда, яңғыҙ һәм эре. Тоташып үҫкән каса япрағы 10 ҙур һеңерсәле һәм 5 ҡыяҡлы. Июнь—сентябрҙә сәскә ата. Емеше — бер оялы оҙонса көршәк формаһындағы ҡумта, июль—октябрҙә өлгөрә.

# Баҡра
## Таралышы

Баҡра һирәкләп республиканың төньяҡ райондарында осрай. Яҙғы культураларҙың, һирәгерәк ужым культураларының ҡый үләне. 3 төрө билдәле, Евразияның уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда сәсеү баҡраһы үҫә.

# Баҡра
## Файҙаланыу

Ағыулы үҫемлек. Декоратив үҫемлек. Составында кумариндар, сапониндар, стероидтар, флавоноидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла.

# Баҡра
## Сығанаҡ

* http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/read/8-statya/1840-ba-ra(недоступная+ссылка)
# Ильяпель

Ильяпель (исп. Illapel) — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Чоапа провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 21 826 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 2629 км². Халыҡ һаны — 30 355 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 11,91 кеше/км².

# Ильяпель
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 205 саҡрым (193 км) көньяҡта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Комбарбала коммунаһы
* көнсығышта — Сан-Хуан провинцияһы (Аргентина)
* көньяҡ-көнсығышта — Саламанка коммунаһы
* көньяҡта — Лос-Вилос коммунаһы
* көнбайышта — Канела коммунаһы

# Ильяпель
## Административ бүленеш

Коммуна 12 райондан тора:
| № | Район | Майҙаны км² | Халыҡ һаны (2002) | Ҡала халҡы | Ауыл халҡы | Халыҡ тығыҙлығы кеше/км² |
| 1 | Сьюдад-Ориенте | 98,8 | 7864 | 7629 | 235 | 79,6 |
| 2 | Сьюдад-Пониенте | 65,6 | 10744 | 10645 | 99 | 163,78 |
| 3 | Кильяйкильо | 93,8 | 175 | 0 | 175 | 1,87 |
| 4 | Тунга-Норте | 48,8 | 249 | 0 | 249 | 5,1 |
| 5 | План-де-Орнос | 357,9 | 678 | 0 | 678 | 1,89 |
| 6 | Асиенда-Ильяпель | 542,5 | 1582 | 0 | 1582 | 2,92 |
| 7 | Лимауида | 223,8 | 1464 | 0 | 1464 | 6,54 |
| 8 | Чоапа | 170,6 | 1884 | 0 | 1884 | 11,043 |
| 9 | Кускус | 97,5 | 4508 | 3552 | 956 | 46,24 |
| 10 | Тунга-Сюр | 56,9 | 330 | 0 | 330 | 5,8 |
| 11 | Чильян | 246,2 | 178 | 0 | 178 | 0,72 |
| 12 | Санта-Виргиния | 626,7 | 699 | 0 | 699 | 1,12 |

# Ильяпель
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

| № | Торама | Категория | Халыҡ һаны (2002) | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Майҙаны км² |
| 1 | Ильяпель | ҡала | 21826 | 10395 | 11431 | 7,39 |
| 2 | Лас-Канас-Уно | ауыл | 451 | 231 | 220 | |
# Хэвы-Се

Хэвы-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Хэвы-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046311
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304631
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Курдомка

Курдомка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының уң ярына тамағынан 245 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Курдомка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042925
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004292
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0