yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сойкино ярымутрауы

Сойкино ярымутрауы, шулай уҡ Сойкинский ярымутрауы — Фин ҡултығының көньяҡ ярындағы, Ленинград өлкәһе Кингисепп районына ҡарай торған ярымутрау. Исем ижорсадан килеп сыҡҡан һәм «Soikkola» — ярымутрау тигәнде аңлата.
Көнбайыштан Сойкино ярымутрауы Луга ҡултығы, көнсығыштан — Копора ҡултығы һыуҙары менән йыуыла. Ярымутрауҙың иң төньяҡ нөктәһе - Колганпя мороно. Үҙәк өлөшөндә Сойкино ҡалҡыулығы урынлашҡан, иң бейек нөктәһе - диңгеҙ дәрәжәһенән 136 метр.

# Сойкино ярымутрауы
## Тарихы

Ярымутрауҙа боронғо замандарҙан уҡ кеше йәшәгән, быға Соловецкий утрауҙарында «лабиринттар» менән сағыштырылған мегалитик ҡоролмалар дәлил булып тора.
Беҙҙең эраның, иң кәм тигәндә беренсе мең йыллығында башлап ярымутрау фин-уғыр ҡәбиләләре күсеше аренаһына, ә икенсе мең йыллыҡ башында Новгород йоғонтоһо өлкәһенә инә. XVI быуатта ярымутрауҙың ерлектәре Водьская пятина Копок өйәҙенең Каргаль погостына кереүе писцовые китаптарҙа телгә алына. XVII быуаттың бөтә дауамында тиерлек ярымутрауҙың бер өлөше Швецияның Ингерманландия провинцияһы булған, был ваҡытта уның ерҙәренә эвремейстар күсереү башлана. Россия составына йоҡторғандан һуң ярымутрау Ямбург өйәҙенең Сойкино волосына ҡарай башлай.
XX быуаттың 30-сы йылдарында ярымутрауҙа «Кронштадт-2» йәки «Ручьи» исеме хәрби-диңгеҙ базаһы төҙөлә һәм уның бетон ҡоролмаларының ҡалдыҡтарын хәҙер ҙә Сойкино урмандарында осратырға мөмкин. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында бында ауыр һуғыштар уҙа, шуның нәтижәһендә ярымутрауҙың күп кенә боронғо ауылдары емерелә һәм яңынан торғолай. Улар араһында ҡасандыр булған иң ҙурыһы Сойкино ауылы ла бар, уның элекке йәшәйше тураһында Сойкино ярымутрауының иң бейек нотаһында Николай Чудотворец сиркәүе һәм ҡәберлек ташландыҡ ер хәтерләтә.

# Сойкино ярымутрауы
## Халҡы

Боронғо замандарҙан бирле Сойкино ярымутрауы халҡын фин-уғыр төркеме халыҡтары — водь һәм ижора тәшкил иткән. Әлегә тиклем унда этник төркөмдәрҙең аҙ һанлы ҡалдыҡтары компактлы рәүештә йәшәй бирә. Һуңғараҡ урыҫтар һәм ингерманланд финдары килеп ултыра.
Хәҙерге ваҡытта ярымутрау территорияһында Истину, Истину, Глинки, Горки, Дубки, Залесье, Кошкин, Красная Горка, Логи, Логи, Логи, Яңы Гаркол, Пахомовка, Ручьи, Слободка, Семеново, Иҫке Гаркол, Зюганов, Косово ауылдары урынлашҡан. Ярымутрауҙа барлығы 2000гә яҡын кеше йәшәй.

# Сойкино ярымутрауы
## Мәҙәниәте

Халыҡтың аң-белемгә эйә мираҫын һаҡлау өсөн Вистину ауылында тыуған яҡты өйрәнеү музейы булдырыла. Унда ижора көнкүреше әйберҙәре, кейем-һалым һәм йыһаздар ҡуйылған, экспозицияның бер өлөшө традицион һәм заманса балыҡсылыҡҡа арналған. Горки ауылында ижор телендә йырҙар һәм таҡмаҡтар башҡарыусы фольклор ансамбль, Вистина йәштәр фольклор төркөмө ижор йырҙарын башҡара.
# Ковалёв Сергей Григорьевич

Ковалёв Сергей Григорьевич (30 октябрь 1958 йыл) — геолог, юғары уҡыу йорто уҡытыусыһы. Геология-минералогия фәндәре докторы (2005).

# Ковалёв Сергей Григорьевич
## Биографияһы

Сергей Григорьевич Ковалёв 1958 йылдың 30 октябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө районы Шаҡша станцияһы ҡасабаһында (хәҙер Өфө ҡалаһы эсендә) тыуған. 1984 йылда Башҡорт дәүләт университетын географ, геоморфолог һөнәре буйынса тамамлаған. 1980 йылдан алып Геология институтында эшләй: 1994 йылдан башлап өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһында, 2008 йылдан алып магматизм һәм метаморфизм лабораторияһы етәксеһе, 2012 йылдан — фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары һәм баш ғилми хеҙмәткәр; бер үк ваҡытта 2002—2012 йылдарҙа. Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университетында уҡыта, 2008 йылдан башлап Башҡорт дәүләт педагогия университетында эшләй, 2012—2013 йылдарҙа БДУ-ла уҡыта. 1990 йылда «Дифференцированные диабаз-пикритовые комплексы западного склона Южного Урала» темаһы буйынса Мәскәү дәүләт университетында (петрография кафедраһы) кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 2005 йылда «Рифтогенные процессы в истории развития Южного Урала (динамика формирования структурно-вещественных комплексов и их геохимическая специализация)» темаһы буйынса Екатеринбургта докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.

# Ковалёв Сергей Григорьевич
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге Уралдың кембрий алды магматик тоҡомдары петрологияһына һәм аҫыл металдар металлогенияһына арналған. С. Г. Ковалев тарафынан Көньяҡ Уралдың көнбайыш битләүенең рифейҙағы геодинамик үҫеше моделе төҙөлгән.
Нәшер ителгән фәнни эштәренең һаны – 283 (12 монография һәм 5 уҡыу-уҡытыу әсбабы).
Төп ғилми хеҙмәттәре:
Полезные ископаемые Республики Башкортостан (железные руды). Уфа, 2008 (авторҙаш);
Белорецкий метаморфический комплекс. Уфа, 2009 (авторҙаш);
Генезис сульфатов и сульфидов в нижнерифейских отложениях Камско-Бельского авлакогена и Башкирского мегантиклинория. Уфа, 2009 (авторҙаш).
# Көңгөр (Ирән ҡушылдығы)

Көңгөр — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирень йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Көңгөр (Ирән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013538
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101353
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мангте-Яха

Мангте-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 178 км.

# Мангте-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076579
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307657
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Черемушка (Кондас ҡушылдығы)

Черёмушка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кондас йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Черемушка (Кондас ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000009197
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000919
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Духа

Духа намаҙы (ғәр. ضحى‎ — таң)— нәфел намаҙы. Духа намаҙы ҡояш ҡалҡып 45 минут үткәндән һуң алты рәҡәғәт итеп уҡыла.
Духа намаҙында йөҙ сауап бар. Аллаһы Тәғәлә шуларҙың етмеш бишен — донъялыҡта, егерме бишен Ахирәттә бирер. Тимәк, духа намаҙын даими үтәүселәр донъя ғазап тарын күрмәйәсәк.
# Марибор университеты

Марибор университеты (слов. Univerza v Mariboru) — Словенияның Марибор ҡалаһындағы университет.
Любляна университетынан һуң илдең икенсе ҙур университеты, бында 26 меңдән ашыу студент белем ала. 1975 йылда ойошторолған һәм хәҙерге мәлдә уға 17 факультет инә.

# Марибор университеты
## Тарихы

Марибор университетының тарихы үҙенең тамырҙары менән 1859 йылға барып етә, был ваҡытта епископ Лавант һәм словен патриоты Антоний Мартин Сломшектың әүҙем ҡатнашлығында дини семинария һәм руханиҙар колледжы ойошторола. Буласаҡ университеттың күп кенә факультеттары уның рәсми рәүештә нигеҙләүенән алдараҡ килеп сыҡҡан. 1959 йылда иҡтисади һәм технологик факультеттары ойошторола, юридик һәм ауыл хужалығы факультеттары 1960 йылда булдырыла, ә педагогия факультеты 1961 йылда барлыҡҡа килә. 1975 йылдың 19 сентябрендә университетты асыу тантанаһы булған.

# Марибор университеты
## Факультеттары

* Ауыл хужалығы һәм биология факультеты (FKBV)
* Сәнғәттәр факультеты (FF)
* Химия һәм химик технология факультеты (FKKT)
* Граждан төҙөлөшө факультеты (FG)
* Енәйәт хоҡуғы (FVV, Люблянала) һәм хәүефһеҙлек факультеты (Тржашкая урамы, 25)
* Электротехника һәм компьютер фәндәре факультеты (FERI)
* Иҡтисад һәм бизнес факультеты (EPF)
* Педагогия факультеты (PeF)
* Энергетика факультеты (FE)
* Юридик факультет (PF)
* Машиналар төҙөү факультеты (FS)
* Медицина факультеты (MF)
* Сәләмәтлек тураһында фәндәр факультеты (FZV)
* Ойоштороу фәндәре факультеты (FOV, Крандә)
* Фәлсәфә факультеты (FF, 2007 йылда асылған)
* Логистика факультеты (FL, Кршко һәм Целе)
* Тәбиғи фәндәр һәм математика факультеты (FNM)
* Туризм факультеты (Брежицела)
# Гоммерн

Гоммерн (нем. Gommern) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 11043 кеше йәшәй. Майҙаны — 145,2 км². Диңгеҙ кимәленән 54 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39245 һәм автомобиль коды — JL.
# Ҡош юлы (мәғәнәләр)

* Ҡош Юлы — галактика.
* «Ҡош юлы» — Әхиәр Хәкимовтың романы.
* «Ҡош юлы» — фестивале.
# Ошла

Ошла — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кокшага йылғаһының уң ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Ошла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001104
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100110
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чепырь-Ега (Чепырь-Ега ҡушылдығы)

Чепырь-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Чепырь-Ега йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Чепырь-Ега (Чепырь-Ега ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049929
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204992
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тинарка (Майна ҡушылдығы)

Тинарка — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Майна йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Тинарка (Майна ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000512112100004598
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100459
* Бассейн коды — 11.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сөмбөрлөташ (майҙан)

Сөмбөрлөташ майҙаны (рус. Чемберлиташ, төр. Çemberlitaş Meydanı) — Истанбулдың иҫке өлөшөндәге майҙан. Фәтих районы Сөмбөрлөташ биҫтәһе. Был майҙанда Константин колоннаһы (Сөмбөрлөташ), Нуруғосмания мәсете, Гранд-Баҙарҙың үҙәк ҡапҡалары урынлашҡан.

# Сөмбөрлөташ (майҙан)
## Константин колоннаһы (Сөмбөрлөташ)

Сөмбөрлөташ майҙаны боронғо император Константин форумы урынын биләй, уның бөтә ҡоролмаларынан 330-сы йылдар тирәһе төҙөлгән Константин колоннаһы ғына өлөшләтә һаҡланып ҡалған. Башта колоннаның бейеклеге 35 метр була һәм император һыны өсөн постамент булып хеҙмәт иткән, ләкин 1106 йылдағы дауыл ваҡытында статуя емерелә.
Колоннаның хәҙерге атамаһы — Сөмбөрлөташ, ул «уратып алынған колонна» йәки «яндырылған колонна» тигәнде аңлата. Был атамалар колоннаны тарттырыусы тимер ҡулсалар һәм ул зыян күргән даими янғындар менән бәйле.
# Ғәбитов Рәйеф Лотфулла улы

Ғәбитов Рәйеф Лотфулла улы (25 ноябрь 1913 йыл — 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған башҡорт композиторы. Башҡортостандың тәүге профессиональ композиторҙарының береһе. 1941 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы.

# Ғәбитов Рәйеф Лотфулла улы
## Биографияһы

Рәйеф Лотфулла улы Ғәбитов 1913 йылдың 25 ноябрендә Өфө губернаһы Орск өйәҙе Юлыҡ ауылында тыуған.
Бала саҡтан гармунда, мандолинала уйнай, һәйбәт йырлай. Атаһы Лотфулла Арыҫлан улы ла гармунда уйнаған, ә әсәһе Хәнифә Яҡуп ҡыҙы халыҡ йырҙарын оҫта йырлаған. Ғаиләлә ун бала була.
Ырымбур ҡалаһында педагогия техникумына уҡырға ингәс, шунда уҡ художестволы үҙешмәкәрлеккә етәкселек итә.
1932 йылда Ырымбур педагогия техникумын тамамлай һәм Белорет ҡалаһына металлургия заводының уҡыу комбинатына уҡытыусы булып китә.
Белоретта Рәйеф Ғәбитов урындағы художестволы үҙешмәкәрлеккә етәкселек итә, унан һуң завод мәҙәниәт һарайында башҡорт һәм татар секцияһының художество етәксеһе була. Мәҙәниәт һарайында ул хор коллективы ойоштора, һәүәҫкәр ҡурайсыларҙы һәм гармунсыларҙы йәлеп итә, концерттар ойоштора, башҡорт халыҡ йырҙарын оркестр башҡарыуы өсөн эшкәртә.
Республика художестволы үҙешмәкәрлек смотрында хор коллективы менән уңышлы сығыш яһағанда уға йырсы һәм музыка эшмәкәре Ғәзиз Әлмөхәмәтов иғтибар итә, Рәйеф Лотфулла улын уҡыуын Мәскәүҙә дауам итеүгә һайлап алыу имтихандары үтер өсөн Өфөгә саҡыра. Ғәбитов имтихандарҙы уңышлы үтә һәм 1934 йылда П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваторияһының милли студияһына уҡырға ебәрелә. Һуғыш ваҡытында Башҡорт студияһын ваҡытлыса Өфө ҡалаһына күсерәләр, бында студенттар бер юлы уҡый ҙа, эшләй ҙә.
1942 йылда Рәйеф Лотфулла улы Мәскәү консерваторияһы эргәһендәге Башҡорт студияһын тамамлай (педагог В. А. Белый). Рәйеф Ғәбитовтың диплом эше «Урал тураһында поэма» була. Был әҫәр беренсе тапҡыр 1942 йылдың яҙында Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә театрҙың хор коллективы һәм Өфөгә эвакуацияланған Т. Г. Шевченко исемендәге Киев операһы көсө менән башҡарыла.
Күҙе насар күрһә лә, Рәйеф Лотфулла улы фашистарға ҡары һуғышыр өсөн фронтҡа барырға бик теләй. 1942 йылда артиллерист командирҙар курсын тамамлап, ул фронтҡа эләгә һәм алыштарҙың береһендә 1943 йылда һәләк була.
Ғәбитов Рәйеф Лотфулла улы Башҡортостандың тәүге профессиональ композиторҙарының береһе була.

# Ғәбитов Рәйеф Лотфулла улы
## Әҫәрҙәре

Йырҙары: Салауат Юлаев шиғырына «Уралҡайым» (1938), «Салауаттың поход йыры», бас һәм фортепиано өсөн «Тыуған Урал», «Сталин тураһында йыр».
«Салауат», тауыш һәм фортепиано өсөн «Тейен тубырсыҡ яра» тигән халыҡ йырҙарына эшкәртмәләр.
«Уралды маҡтау» поэмаһы (1940), a cappella хоры өсөн.
Башҡорт халыҡ йырҙары «Ашҡаҙар», «Ғабдрахман Булатов», «Ғүмәров», «Таштуғай» һәм башҡа йырҙар яҙмалары.
# Тайгуса

Тайгуса — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бича йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тайгуса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012236
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301223
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шорна

Шорна — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Киржач йылғаһының һул ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Шорна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300712110000031641
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003164
* Бассейн коды — 09.01.03.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тимшер (Вычгрда ҡушылдығы)

Тимшер — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 818 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 129 км.

# Тимшер (Вычгрда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014237
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001423
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Белорет һыуһаҡлағысы

Белорет һыуһаҡлағысы, йәки Белорет быуаһы — 1751 йылда төҙөлгән һыуһаҡлағыс. Плотинаның ҡапҡасы Ағиҙел йылғаһы тамағынан 1320 км алыҫлыҡта, Башҡортостан Республикаһының Белорет районы биләмәһендә урынлашҡан.

# Белорет һыуһаҡлағысы
## Тарихы

Быуа XVIII быуаттың икенсе яртыһында, Белорет металлургия заводын һыу менән тәьмин итеү өсөн, Ағиҙел йылғаһын быуыу юлы менән төҙөлә. Һуңынан уның тирәһендә Белорет ҡалаһы үҫеп сыға. Беренсе плотина тупраҡтан һәм оҙонлоғо яҡынса 790 м, бейеклеге яҡынса 8 м була.

# Белорет һыуһаҡлағысы
## Белорет быуаһы аша күпер

Белорет быуаһының төп иҫтәлекле урындарының береһе-1936 йылда төҙөлгән ағас йәйәүлеләр күпере. Уның оҙонлоғо яҡынса 550 метр тәшкил итә, Рәсәй буйынса был иң оҙон ағас күпер.
Күпер буйынса Белорет халҡының ҡайһы берҙәре Белорет металлургия комбинатына йәйәү эшкә йөрөгән. 1941 йылда һуғышҡа китеүсе һалдаттарҙың тар колеялы тимер юл станцияһына юлы ла уның аша үтә.
Күп сериялы «Мәңгелек саҡырыу» совет фильмы кадрҙары ла был күпер фонында төшөрөлә.
Әлеге ваҡытта күпер авария хәлендә — терәүҙәре, яндауыр һәм иҙәндәре серегән. Йәйәүлеләр өсөн хәүеф менән бәйле, урындағы властар тарафынан рәсми рәүештә уны ҡулланыу тыйылған. Ҡала хакимиәтендә, бәхетһеҙ осраҡтар булдырмау өсөн, күперҙе һүтеү хаҡында тәҡдимдәр әйтелде. Әммә Белорет халҡы күперҙе урындағы иҫтәлекле урын тип иҫәпләй һәм уны һаҡлап ҡалыу маҡсатында тейешле петиция төҙөй.
# Амтунь-Юх

Амтунь-Юх — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ляркни йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Амтунь-Юх
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200045891
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204589
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сивзеньга

Сивзеньга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вель йылғаһының һул ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Сивзеньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028957
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002895
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сарабайка

Сарабайка — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иленка йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Сарабайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501912111200007392
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200739
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Урма (Сылва ҡушылдығы)

Урма (Уң Урма) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 362 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Урма (Сылва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012357
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101235
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1