yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лихтентанне

Лихтентанне (нем. Lichtentanne) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 6762 кеше йәшәй. Майҙаны — 27,33 км². Диңгеҙ кимәленән 329 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 08115, 08144 һәм автомобиль коды Z.
# Ломовка (Сылва ҡушылдығы)

Ломовка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 455 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ломовка (Сылва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012265
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101226
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Рәсәйҙең ситке нөктәләре

Рәсәй Федерацияһыбиләмәләренең төньяҡ һәм көнсығыш географик нөктәләре Евразияның материктағы һәм утрауҙағы ситке нөктәләре менән тап килә .
Элекке Советтар Союзы һәм Рәсәй Федерацияһының сиктәре (хәҙерге Төркмәнстандың Серхетабад ҡалаһындағы (элекке Кушка) иң көньяҡ нөктәнән башҡалары) тулыһынса тап килә. СССР-ҙың иң бейек тау түбәһе булған «Коммунизм пигы» (7495 м) хәҙерге ваҡытта Тажикстан биләмәлрендә һәм ул «Исмоила Сомони пигы» тип йөрөтөлә.
1841 йылға тиклем Рәсәй империяһының иң көнсығыш нөктәһе Төньяҡ Америкалағы, Форт-Росс тигән урыҫ торағында булған. Форт-Россты һатҡас, 1867 йылға тиклем көнсығыш нөктә Урыҫ Аляскаһы менән Британияның Төньяҡ Америкаһы араһында ҡала. Рәсәй империяһының иң көнбайыш сиге элекке Польша батшалығының Пыздры өйәҙенә ҡараған Руда Комаровская исемле торағы янында булған. Башҡа сиктәр Советтар Союзыныҡы менән тап килә.

# Рәсәйҙең ситке нөктәләре
## Сиктәре
### Утрауҙар һәм эксклавтар менән бергә

* Төньяҡ нөктә —Флигель мороно янында, Франца-Иосиф ере, Архангельск өлкәһе
    81°50′35″ с. ш. 59°14′22″ в. д.
* Көньяҡ нөктә — Рагдан тауынан көнсығышҡа ҡарай 2,2 км алыҫлыҡта 3500 м бейеклектәге исемһеҙ түбә һәм тауҙарҙан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай Несен (3,7 км) һәм Базардюзю (7,3 км), Дағстан
    41°11′07″ с. ш. 47°46′54″ в. д.)
* Көнбайыш нөктә — погранзастава Нормельн, Балтик мороно , Калининград өлкәһе
    54°27′45″ с. ш. 19°38′19″ в. д.
* Көнсығыш нөктә — Ратманов утрауы, Чукот автономиялы округы
    65°47′ с. ш. 169°01′ з. д.

# Рәсәйҙең ситке нөктәләре
## Сиктәре
### Континентта төп биләмәһе

* Төньяҡ нөкт ә— Челюскин мороно, Красноярск крайы (77°43’N)
* Көньяҡ нөктә — Рагдантауынан көнсығышҡа ҡарай 2,2 км алыҫлыҡта 3500 м бейеклектәге исемһеҙ түбә һәм тауҙарҙан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай Несен (3,7 км) һәм Баҙардөҙө (7,3 км), Дағстан (41°13’N)
* Көнбайыш нөктә — ҡомло морон Гданьск ҡултығы Балтик диңгеҙе Калининград эргәһендә (19°38’ в. д.)
* Ҡөнсығыш нөктә— Дежнёв мороно, Чукот автономиялы округы (169°40’W)

# Рәсәйҙең ситке нөктәләре
## Сиктәре
### Ҡалалар

* Төньяҡ — Певек, Чукот автономиялы округы (69°42′N)
* Көньяҡ — Дербент, Дағстан (42°04′N)
* Көнбайыш — Балтийск, Калининград өлкәһе (19°55′E)
* Көнсығыш — Анадырь, Чукот автономиялы округы (177°30′E)

# Рәсәйҙең ситке нөктәләре
## Сиктәре
### Даими тораҡтар

* Төньяҡ — Диксон, Красноярск крайы (73°30′N)
* Көньяҡ — Куруш], Дағстан (41°16′N)
* Көнбайыш — Балтийск, Калининград өлкәһе (19°55′E)
* Көнсығыш — Уэлен, Чукот автономиялы округы (169°48′W)

# Рәсәйҙең ситке нөктәләре
## Сиктәре

* Иң түбән нөктә — Каспий диңгеҙе кимәле(-28 м)
* Иң бейек нөктә — Эльбрус тауы (5642 м)

# Рәсәйҙең ситке нөктәләре
## Шулай уҡ, ҡарағыҙ

* Рәсәй географияһы
* Рәсәй географик үҙәге
# Кутамыш

Кутамыш — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Чусов, Сылвин ҡултығы) уң ярына 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 83 км.

# Кутамыш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100013889
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101388
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Томаш Гасилла

Томаш Гасилла (словак. Tomáš Hasilla Томаш Гасилла (словацк. Tomilla Hasilla; 23 август, 1990 йыл, Брезно, Чехословакия) — словак биатлонcыһы, Сочиҙа Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусы.

# Томаш Гасилла
## Карьераһы

Юғары кимәлдәге ярыштарҙа тәүге сығышы 2007 йылда башлана. 5 йылдан Гасилла биатлон буйынса Донъя кубогы этаптарында ҡатнашыу өсөн Словакия йыйылмаһы составына ҡабул ителә. Быға тиклем ул донъяның 4 юниорҙар беренселегендә ҡатнаша.
2011 йылда биатлонсы йәйге биатлон буйынса Европа чемпионатында ике тапҡыр призёры булды. 2013 йылда спортсы Италияның Форни-Авольес ҡалаһында йәйге биатлон буйынса донъя беренселегендә саңғы роллерында бронза миҙал яуланы.

# Томаш Гасилла
## Карьераһы
### Олимпия уйындарында ҡатнашыуы

| Йыл | Уҙғарыу урыны | Шәшси уҙыш | Спринт (биатлон) | Эҙәрлекләү уҙышы | Масс-старт | Эстафета (биатлон) | Ҡатнаш эстафета (биатлон) |
| 2014 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындарында биатлон | Сочи | 43 | 65 | — | — | 12 | — |
| 2018 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындарында биатлон | Пхёнчхан | 86 | 70 | — | — | 18 | — |

# Томаш Гасилла
## Карьераһы
### Донъя кубогы

| Йыл | Уҙғарылыу урыны | Шәшси | Спринт | Эҙәрлекләү уҙышы | Масс-старт | Эст | См | ОСм |
| Биатлон буйынса донъя чемпионаты 2015 | Контиолахти | — | 75 | — | — | 11 | 17 | N/A |
| Биатлон буйынса донъя чемпионаты 2016 | Осло | — | 62 | — | — | 12 | — | N/A |
| Биатлон буйынса донъя чемпионаты 2017 | Хохфильцен | 60 | 16 | 43 | — | 12 | 12 | N/A |
| Биатлон буйынса донъя чемпионаты 2019 | Эстерсунд | — | 39 | 56 | — | 18 | 12 | 24 |
| Биатлон буйынса донъя чемпионаты 2020 | Антхольц-Антерсельва | — | 94 | — | — | 17 | — | 26 |
| Биатлон буйынса донъя чемпионаты 2021 | Поклюка | 55 | 69 | — | — | 17 | 18 | 21 |

# Томаш Гасилла
## Донъя Кубогы

* Биатлон буйынса донъя кубогы 2013—2014 — 80-се урын (20 мәрәй)
* Биатлон буйынса донъя кубогы 2014/2015 — 88-се урын (3 мәрәй)
* Биатлон буйынса донъя кубогы 2015/2016 — 78-се урын (21 мәрәй)
* Биатлон буйынса донъя кубогы 2016/2017 — 64-се урын (49 мәрәй)
* Биатлон буйынса донъя кубогы 2017/2018 — — (мәрәй йыймай)
* Биатлон буйынса донъя кубогы 2018/2019 — 92-се урын (10 мәрәй)
* Биатлон буйынса донъя кубогы 2019/2020 — — (мәрәй йыймай)
* Биатлон буйынса донъя кубогы 2020/2021 — — (мәрәй йыймай)
# Еккун-Ях

Еккун-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Окуневка йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Еккун-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041603
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204160
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шамил башняһы

архитектура ҡомартҡыһы (урындағы әһәмиәт) Шамил башняһы — Курск өлкәһенең Льгов ҡалаһында Красная урамы, 108 адресы буйынса урынлашҡан декоратив өс ҡатлы башня. Кенәз Владимир Иванович Барятинский 1870—1871 йылдарҙа төҙөгән. Льгов ҡалаһының үҙенсәлекле «визит карточкаһы» булып тора. Урындағы әһәмиәткә эйә архитектура ҡомартҡыһы.
Кенәз Барятинский Виктор Иванович отставкаға сыҡҡас, ҡатыны Мария Апполинарьевна Бутенева менән бергә үҙенең «Нижние Деревеньки» имениеһына күсә һәм уны төҙөкләндереү менән шөғөлләнә: оригиналь йылытыу системаһы булған яңы ҙур йорт, хофрат ҡоролмалары төҙөй, ә усадьбаның үҙен селтәрләп эшләнгән кирбес стена менән кәртәләп ала. Шулай уҡ ҙур паркка нигеҙ һала, уның ҡарағастары һәм имәндәре беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған. Усадьбаның төньяҡ-көнсығыш мөйөшөндә 1870—1871 йылдарҙа уның ағайы Владимир Барятинский өс ҡатлы башня төҙөй. Урындағы риүәйәт буйынса, уларҙың өсөнсө туғаны Александр Иванович Барятинский әсир иткән Имам Шамил, 1859 йылда Мәккәгә китеп барышлай бер нисә көн кенәз Барятинскийҙың имениеһында ҡунаҡ була һәм иртә-кистәрен был башняла намаҙ уҡый. Ошоға бәйле башня ғәҙәткә кереп киткән «Шамил Башняһы» тигән исемен ала.

# Шамил башняһы
## Архитектураһы

Псевдого́тика стилендәге өс ҡатлы декоратив башня-беседка, күҙәтеү майҙансығына уның ҡаттарын тоташтырыусы бормалы баҫҡыс илтә (әлеге ваҡытта һаҡланмаған).
# Филиппов Василий Макарович

Филиппов Василий Макарович (14 ғинуар 1921 йыл — 6 октябрь 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. Артиллерия полкының батарея командиры, гвардия капитаны. Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң).

# Филиппов Василий Макарович
## Биографияһы

Василий Макарович Филиппов 1921 йылдың 14 ғинуарында Карелия хеҙмәт коммунаһының Пижуйла ауылында (хәҙерге Карелия Республикаһының Кондопога районына инә) карел крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.
Вохтозеро ауылының башланғыс мәктәбендә, һуңынан Спасс Губаһы мәктәбендә уҡый. Һигеҙенсе синыфты тамамлағандан һуң Вохтозеро колхозында хисапсы булып эшләй.
1939 йылда РККА сафына алына. 1941 йылда артиллерия училищеһында кесе лейтенанттарҙың тиҙләтелгән курстарын тамамлай.
Ленинград, Карелия һәм Воронеж фронттарында, Новороссийск, Һул яр буйы Украинала, Чехословакияла һәм Польшала һуғышҡан.
4-се Украина фронты 299-сы гвардия артиллерия полкының 1-се гвардия уҡсылар дивизияһы 299-сы гвардия артиллерия полкының танкка ҡаршы батарея командиры.
1944 йылдың 14 сентябрендә һөжүм ваҡытында фашистар дивизияһының команда пункты (КП) урынлашҡан ергә үтеп инә. Батареяның уты һәм ҡул көрәшендә батыр офицер дошмандың КП-н тартып ала, шул уҡ ваҡытта унан күп гитлерсыны юҡ итә. Батареяла бары бер пушка (төҙөк булмаған прицел менән) һәм дүрт һалдат булғанда ошо уңышҡа ирешелгән. 4-се Украина фронты ғәскәрҙәре Польша һәм Чехословакия халыҡтарының ерҙәрен азат итәләр.
1944 йылдың сентябрендә артиллерия батареяһын тура төҙәп, Каменне ауылы тирәһендә дошмандың 4 контратакаһын кире ҡаға.
1944 йылдың октябрендә һөжүм иткән мәлдә 5 ут нөктәһен юҡ итеп, уҡсыларҙы дошман дотын штурмлауға алып китә һәм яраларҙан үлә.
Юғары Совет Президиумы Указы менән 1945 йылдың 24 мартында В. М. Филипповҡа үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
Балигруд (Польша) ауылында ерләнә.

# Филиппов Василий Макарович
## Ғаиләһе

Ағаһы — Петр, апалары Вера һәм Мария.

# Филиппов Василий Макарович
## Хәтер

Герой тураһында иҫтәлек уның ватанында — Карелияла мәңгеләштерелгән. В. М. Филиппов иҫтәлегенә Вотхтозеро, Спасс Губаһы ауылдарында мемориаль таҡталар ҡуйылған. Кондопога районы Спасс Губаһы ауылы урта мәктәбендә Василий Макарович Филипповҡа Советтар Союзы Геройы исеме биреү тураһында грамота һаҡлана. В. М. Филиппповтың портреты, Карелияның 27 барлыҡ улдары һәм ҡыҙҙары кеүек үк, 1977 йылда Карелия баш ҡалаһы Петрозаводск ҡалаһында Антикайнен һәм Ҡыҙыл урамдары янында асылған монументаль портрет Галереяһында ҡуйылған.
# Шәрәфетдинова Әлфиә Мазһар ҡыҙы

Шәрәфетдинова Әлфиә Мазһар ҡыҙы (6 июль 1951 йыл) — уҡытыусы, дәүләт эшмәкәре, III саҡырылыш Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.

# Шәрәфетдинова Әлфиә Мазһар ҡыҙы
## Биографияһы

Әлфиә Шәрәфетдинова 1951 йылдың 6 июлендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында Йомабикә һәм Мазһар Күлбаевтар ғаиләһендә тыуа.
Тыуған ауылында урта мәктәпте тамамлағандан һуң Башҡорт дәүләт педагогия институтының математика бүлегенә уҡырға инә. Институтты тамамлағас, Өфө ҡалаһының 36-сы мәктәбендә математика уҡытыусыһы булып хеҙмәт юлын башлай. Үҙенең тырыш, намыҫлы хеҙмәте менән коллективта ҙур абруй яулай. 1973—1985 йылдарҙа уҡытыусы, 1985—1986 йылдарҙа уҡытыу-тәрбиә эше буйынса директор урынбаҫары.
Хеҙмәтен баһалап 1990 йылда уға РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы билдәһә, ә 1994 йылда Башҡортостан Республикаһыны атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре маҡтаулы исеме бирелә.
1986—1992 йылдарҙа Өфө ҡалаһы Орджоникидзе КПСС район комитетының пропаганда һәм агитация бүлеге инструкторы, аҙаҡ Орджоникидзе район советы рәйесе урынбаҫары, ә 1992—2001 йылдарҙа Орджоникидзе районы хәкимиәте башлығы урынбаҫары булып эшләй.
Әлфиә Мазһар ҡыҙы I һәм II саҡырылыш Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай делегеты, III саҡырылыш Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, хеҙмәт, социаль мәсьәләләр, ғаилә, балалыҡ һәм һаулыҡ һаҡлау буйынса комитетты етәкләй. Ул Башҡортостан Республикаһы ҡатын-ҡыҙҙар союзы идараһы ағзаһы.
Бөгөнгө көндә хаҡлы ялда, Өфө ҡалаһында йәшәй. Рәсәй Федерацияһы хеҙмәт ветераны.

# Шәрәфетдинова Әлфиә Мазһар ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы (РСФСР халыҡ мәғарифы министрлығының 1990 йылдың 19 июлендәге 137-се Ҡарары)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (БР Президентының 1994 йылдың 9 сентябрендәге Бойороғо),
* Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы (БР Президентының 2001 йылдың 6 июлендәге Бойороғо),
* Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Маҡтау грамотаһы (БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Президиумының 2006 йылдың 27 июнендәге № 11-59/3 Ҡарары).
# Кесе Корлик 2-се

Кесе Корлик 2-се — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Корлик йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Кесе Корлик 2-се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037999
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203799
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# М. Б. Грековтың йорт-музейы

М. Б. Грековтың йорт-музейы — рәссам Митрофан Греков (Митрофан Павлович Мартищенко) йәшәгән йортта уға арнап ойошторолған музей, Новочеркасскийҙағы Дон казактары тарихы музейының филиалы. Федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты.

# М. Б. Грековтың йорт-музейы
## Тарихы һәм һүрәтләнеше

Митрофан Борисович Грековтың (1882—1934) тормошо һәм ижади эшмәкәрлегенең күпселек өлөшө Новочеркасскийҙа үтә. Рәссам бында яҡынса 14 йыл — 1918 йылдың июненән 1931 йылға тиклем — йәшәй. Шул ваҡытта ул 92 картина, шул иҫәптән «Буденный отрядына» (1923), «Тачанка» (1925), «Кавалерия һөжүме» (1927), «Егорлык станицаһы эргәһендә алыш» (1927—1928), беренсе совет диорамаһы булған «Ростовты алыу» ҙур ярым түңәрәк картинаһын яҙа. Был ваҡытта ул хәрби частарҙа хеҙмәт итә, буш ваҡытында рәссам ижады менән әүҙем шөғөлләнә.
М. Б. Греков псевдонимы менән эшләүсе рәссам Митрофан Павлович Мартищенко 1882 йылдың 3 июнендә Шарпаевка хуторында тыуа. Одесса һынлы сәнғәт училищеһында, Петербург һынлы сәнғәт академияһында һөнәри белем ала. Совет баталь жанры (һуғыш темаһын һәм хәрби тормошто сағылдырған) һәм совет панорама сәнғәтенә нигеҙ һала.
Рәссамдың Новочеркасскийҙағы мемориаль йорт-музейы 1957 йылда, ижадсы булғандан һуң 23 йыл үткәс асыла. Йортта ул йәшәгән осор тергеҙелә, уның картиналарының, мебелдең һ.б. төп нөсхәләре һаҡлана. Мемориалға йорт, флигель, баҡса ҡоролмалары һәм сәскәлек менән ҙур булмаған емеш-еләк баҡсаһы инә. Йортта — рәссамдың картиналары, эскиздары, этюдтары, шәхси әйберҙәре, оҫтаханаһында мольберты менән ултырғысы, диван, металл кресло, этюд эшләү кәрәк-яраҡтары, шкаф һаҡлана. Тәҙрә тупһаһы эргәһендә буяуҙар, этюдтар һалынған таҡта нығытылған. Стеналарҙа уның картиналары, этюдтары эленгән. Грековтың йорт-музейы экспозицияһында «Баталистар — М. Б. Грековтың ижади традицияларын дауам итеүселәр» тигән бүлек бар. 1934 йылдан башлап Рәсәйҙә М. Б. Греков исемендәге Хәрби рәссамдар студияһы эшләй.
Мемориаль йорт-музей ихатаһында М. Б. Грековтың бюсы ҡуйылған.
Музейҙың беренсе директоры рәссамдың туғаны Елена Терентьевна Грекова була. Ул йорт-музейҙы ойоштороуға ҙур өлөш индерә.
# Мядырме-Яха

Мядырме-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лимбя-Яхаөзенінің уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Мядырме-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300071582
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307158
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тоҙло (Һәләүек ҡушылдығы)

Тоҙло — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Ишембай районындағы йылға, Һәләүек ҡушылдығы.
Оҙонлоғо — 3,6 километр. Уның ҙур ҡушылдыҡтары юҡ.
Шишмәһе урманлы ерҙә башлана. Яңы Ивановка ауылынан әллә ни алыҫ булмаған урында урман массивынан килеп сыға ул, артабан ялан буйлап аға. Сәлих ауылы эсенә ингәс, Баҡса һәм Ялан урамдары эргәһендә, ауылдың үҙәк өлөшөндә, Һәләүеккә килеп ҡушыла.
Йылғаның тирә-яғында нефть вышкалары урынлашҡан, .
# Эстәүәнзе

Эстәүәнзе' (рус. Стивинзя) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡыҙаш йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Эстәүәнзе
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028022
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102802
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ворожцов Николай Николаевич (өлкән)

Николай Николаевич Ворожцов (өлкән) (1881, Иркутск — 1941, Мәскәү) — рус һәм совет органик химигы. Ул совет анилин буяуҙар сәнәғәте үҫешенә ҙур өлөш индерә. Фән өлкәһендә Сталин премияһы лауреаты (1952, үлгәндән һуң). Химик Николай Николаевич Ворожцовтың (кесе) атаһы.

# Ворожцов Николай Николаевич (өлкән)
## Биографияһы

Николай Ворожцов 1881 йылдың 16 (28) апрелендә Өркөттә сауҙа хеҙмәткәре ғаиләһендә тыуған. 1904 йылда ул Харьков практик технологик институтты (химия бүлеген) тамамлай. 1904—1912 йылдарҙа Томск технология институтында тәүҙә ассистент, унан һуң уҡытыусы булып эшләй. 1913—1920 йылдарҙа Варшава политехник институтында уҡыта (1918 йылдан — Түбәнге Новгород университеты). 1916 йылда химик технология адъюнкты дәрәжәһе өсөн кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай, унан һуң ул экстраординар профессор вазифаһында раҫлана. 1917 йылдан — ординар профессор; 1918—1920 йылдарҙа — Түбәнге Новгород университетының физика һәм химия факультеты деканы.
1916 йылда ул Мәскәүҙә «Русско-краска» лабораторияһын (һуңыраҡ — Анилтрест Үҙәк лабораторияһы; 1931 йылдан — Органик продукттар һәм буяуҙар ғилми тикшеренеү институты -НИПИ) ойоштора. Ворожцов 1919 йылға тиклем был лаборатория мөдире була.
1920—1924 йылдарҙа Иваново-Вознесенск политехник институтында уҡыта; 1920—1922 йылдарҙа ул химия факультеты деканы, 1922—1924 йылдарҙа институт ректоры. 1924 йылда ул Мәскәүгә күсенә, 1926 йылға тиклем ул Д. И. Менделеев исемендәге Мәскәү химия-технология институтында химия һәм сүсле һәм буяусы матдәләрҙең технологияһы кафедраһын етәкләй. 1926 йылда Мәскәү химия-технология институтында органик буяуҙар һәм аралаш продукттар технологияһы кафедраһын ойоштора, уның тәүге етәксеһе була (1926—1930). 1925 йылдан — Анилтрестың фәнни етәксеһе. Ворожцов «Химическая промышленность» журналына нигеҙ һала һәм бер нисә йыл уның редакторы була. 1930 йылдың декабрендә ул ҡулға алына, 1931 йылдың июлендә азат ителә. 1932 йылға тиклем Луганск өлкәһенең Рубежное биҫтәһендә Рубежное химия-технология институтында кафедра мөдире һәм НИОПИК-тың Рубежное филиалының фәнни етәксеһе булып эшләй. 1934 йылда ул йәнә Мәскәүгә күсенә һәм ғүмеренең аҙағына тиклем Мәскәү химия технологиялары институтында үҙе булдырған кафедраны етәкләй. Ул шулай уҡ НИОПИК консультанты була.
Ул 1941 йылдың 9 авгусында Мәскәүҙә вафат була . Ваганьковское зыйаратында ерләнә.

# Ворожцов Николай Николаевич (өлкән)
## Әҫәрҙәре

* Основы синтеза красителей: Начальные вещества и методы получения промежуточных продуктов. М.; Л., 1925;
* Ступени в синтезе красителей: (Химия циклических промежуточных продуктов). Л., 1926;
* Сборник статей. М.; Л., 1948;
* Основы синтеза промежуточных продуктов и красителей: [Учеб. пособие для хим.-технол. вузов]. 4-е изд. М., 1955.
# Хазельбах (Альтенбург)

Хазельбах (Альтенбург) (нем. Haselbach (bei Altenburg)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 833 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,75 км². Диңгеҙ кимәленән 155 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4617 һәм автомобиль коды — ABG.