yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ишембай Аҡбирҙин

Аҡбирҙин Ишембай (1770—1831) — Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ярында Ишембай ауылына нигеҙ һалыусы (беренсе тапҡыр 1815 йылда теркәлгән). Ауыл 1940 йылда ҡала итеп үҙгәртелә. Исеме Ишембай Аҡбирҙин хөрмәтенә Ишембай тип аталған.
Әлеге ваҡытта ауыл — Ишембай ҡалаһының Иҫке Ишембай биҫтәһе.

# Ишембай Аҡбирҙин
## Биографияһы

Ишембай Аҡбирҙин юрматы ырыуынан булған.
Уның атаһы — Аҡбирҙе. Был хаҡта нәҫелдәре шәжәрәһенән билдәле:
* XXVI дәрәжә
796 :728 Аҡбирҙе
* XXVII дәрәжә
810 : 796 Ишембай.
Ишембай Аҡбирҙин ике ҡыҙ һәм һигеҙ ул атаһы: Мөхәмәтйән (1797—1834), Сәлимйән (1806 йылғы), Исмәғил (1815 йылдан), Вильдан (1808 йылғы), Әйүп (йәки Әюп) (1813 йылғы), Яҡуп (1818 й. т.) Исхаҡ (1828 йыл), Мөхәмәтғәле (1828 йыл тыуған). А. З. Әсфәндиәров, Башҡортостан тарихсыһы, былай тип яҙа:
   — http://ufagen.ru/places/ishimbayskiy/ishimbay.html
Урындағы фольклорҙа Ишем-бабай (Ишем олатай) булараҡ билдәле.
Уның исеме «Ишембай икмәк комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең «Ишем олатай» сауҙа маркаһы итеп ҡулланыла.
Башҡорт халыҡ үҙәге «Юрматы» йәмәғәт ойошмаһы рәйесе һәм депутат Рәхимов М. Ғ. Ишембай ҡалаһы урамдарының береһен уның исеме менән атарға тәҡдим итә.
Миниғәлей Яҡуповтың «Йөҙ башы, ауыл, Ишембай ҡалаһы» китабы (2005) Ишембай Аҡбирҙингә арналған.
# Оло Собачка

Оло Собачка — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Псекупс йылғаһының һул ярына тамағынан 117 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Собачка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубань йылғаһы Усть-Лабинск ҡалаһынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Белая (Кубань ҡушылдығы) һәм Пшиш йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001312108100005392
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100539
* Бассейн коды — 06.02.00.013
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Церетели Алексей Николаевич

Алексей Николаевич Церетели (Церетелев) (груз. ალექსი ნიკოლოზის ძე წერეთელი, 1848 йыл — 16 май 1883 йыл) нәҫелле грузин кенәзе, урыҫ дипломаты. Рус-төрөк һуғышында ҡатнаша (1877—1878).

# Церетели Алексей Николаевич
## Биографияһы

Алексей Николаевич Церетели 1848 йылда Пенза губернаһы Саранск өйәҙендә Смальковола тыуа. Билдәле грузин шағиры Акакий Церетелиҙың ике туғаны. Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетын тамамлағандан һуң Белградта рус Генераль консулының секретары итеп тәғәйенләнә. 1876—1877 йылдарҙа Әдирнәлә һәм Пловдивта рус консуллығын етәкләй.
1876 йылдың апрелендә болғар ихтилалынан һуң Болгарияла төрөктәрҙән йыртҡыслығын тикшереү буйынса дипломатик комиссия составына инә. Болгар милли бойондороҡһоҙлоғо яҡлы була
1877 йылда ғәмәлдәге армияның драгун полктарының береһенә рядовой итеп ебәрелә; тиҙҙән Терек казак полкына күсерелә, унда М. Д. Скобелевтың ординарецы була. Дунайҙы аша сыҡҡанда беренсе тапҡыр алыштарҙа ҡатнаша. Скобелев дивизияһы таратылғас, Церетелев Гурко отрядына инә, унда ординарец сифатында ике тапҡыр Балкан аръяғына походҡа сыға, Тырновты һәм Хаскиойск үткәүелен алғанда мөһим хеҙмәт күрһәтә; килешеү төҙөлгәндән һуң дипломатик һөйләшеүҙәр ваҡытында генерал Н. Игнатьевҡа командировкаға ебәрелә.
Һуғыш тамамланғас, сит ил эштәре министрлығында эшләй башлай һәм 1878 йылдың 24 авгусында Филиппополь ҡалаһының генераль консулы итеп тәғәйенләнә.
1882 йылдан Пловдив ҡалаһында Рәсәйҙең генераль консулы. Берлин конгресынан һуң Көнсығыш Румелияның конституцияһын әҙерләүҙә әүҙем ҡатнаша. Уның Көнсығыш Румелияның статусын булдырыу буйынса хеҙмәте илдә билдәлелек килтерә һәм халыҡ ышанысын яуларға ярҙам итә; ләкин уғабыл урында оҙаҡ эшләргә тура килмәй: 1882 йылдың апрелендә, ауырыу сәбәпле, отставкаға сыға.
Отставкала Тамбов губернаһы Спасс өйәҙендә үҙенең Липяга биләмәһендә йәшәй, 1883 йылдың 16 майында вафат була.
Болгария азат ителгнәдән һуң, Н. Церетели хөрмәтенә Церетелево ауылы булдырыла.
# В. П. Алексеев һәйкәле

В. П. Алексеев һәйкәле — Путилов заводы эшсеһе, РСДРП(б)-ның Нарва район комитеты ағзаһы, Петроград эшселәре социалистик йәштәр союзын ойоштороусыларҙың береһе, Граждандар һуғышында ҡатнашыусы, 1919 йылда Гатчина ревкомы рәйесе Алексеев Василий Петрович һәйкәле.

# В. П. Алексеев һәйкәле
## Тарих

Ленинградта 1928 йылда Стачка проспектында Нарва районы (хәҙерге Киров районы). В. П. Алексеев һәйкәле 1917 йылдың авгусында В. Алексеев ҡатнашҡан РСДРП(б)-ның VI съезы үткәрелгән бина алдына ҡуйылған).
Скульптор: Харламов М. Я. (1870—1930).
Һәйкәл бронзанан сүкеп яһалған бюст, ул ике метр бейеклегендәге һоро шымартылған гранит постаментҡа баҫтырылған. Бюстың бейеклеге — 0,8 м.
Һәйкәлгә яҙылған:
«Вася Алексеев Комсомолға нигеҙ һалыусыларҙың береһе тыуған 1897 й. ҡуйылған 1919 й.»
Стачка майҙанын реконструкциялау һәм уның янында А. М. Горький исемендәге Мәҙәниәт һарайын төҙөгән ваҡытта, 1930 йылдың 9 ғинуарында һәйкәл баҡсаға күсерелә.
Вандал акттары арҡаһында бюст Дәүләт ҡала скульптура музейына күсерелә. Баҡсала 9 ғинуарҙа бюстың гипс күсермәһе ҡуйылған. Санкт-Петербург губернатор ҡарары № 227-р 06.03.2000 буйынса һәйкәл (күсермәһе) һаҡланыусы монументаль сәнғәт статусынан мәхрүм ителә.
# Гдов

Гдов — ҡала (1431). Ул РәсәйФедерацияһының иң төньяғында, Псков өлкәһендә урынлашҡан. Был ҡала Гдов районы һәм Гдов ҡала ултырағының административ үҙәге булып тора.

# Гдов
## Этимологияһы

Гдов атамаһының килеп сығышы тураһында рус теленең этимологик һүҙлеген төҙөгән тел белгесе рәсәй сығышлы немец Макс Фасмер Гдовтан тыш шулай уҡ урыҫса Вдов, Овдова, эстон варианты: Oudova, шведса: Ågdowe, урта немецтелендә: Effdowe. һүҙҙәре булыуын әйтә һәм шул һүҙҙәрҙең мәғәнәләрен Гдов атамаһы менән бәйләй. Был атаманың килеп сығышының шулай уҡ бер нисә версияһы бар.
Беренсе версияһы фин теле белгесе И. Ю. Микколаныҡы. Уның фекеренсә, Гдов Львов өлкәһенең Gdow яңғыҙлыҡ ҙ исеме Gъdъ, һүҙенән алынған тип әйтелә, ә ул, үҙ сиратында, литваның gùdas (белорус) һүҙенән барлыҡҡа килгән һәм герман халыҡтарының — готтарҙың атамаларына барып тоташҡан тип аңлатыла. Швед теле белгесе Р. Экблум шул уҡ ваҡытта һуңғы фекерҙең ихтималлығын раҫлай, сөнки был Гдов һүҙендә д түгел ә т булған тип әйтә һәм һүҙ готт булған тип фекер йөөрөтә.
Икенсе версия поляк телсеһе А. Брюкнерҙыҡы. Уның фекере буйынса, Гдов боронғо урыҫ gude һүҙенән килеп сыҡҡан тиелә, әммә Макс Фасмер был аңлатманы яраҡһыҙ тип таба, сөнки уныңса «шундай славян һүҙҙәренең булыуы билдәһеҙ».
Шулай уҡ ҡаланың беренсел был атамаһының килеп сығышы тураһындағы мәсьәлә ҡаланың Гдовка, Гда йылғаһы ярында тороуы менән бәйле тип тә аңлаталар.

# Гдов
## Географияһы

Гдов ҡалаһы Гдовка йылғаһы ярында, уның Чудь күленән 2 км алыҫлыҡта торған Устье ауылы тирәһендә ҡушылған ерендә, тора. Гдов ҡалаһы Псковтан 125 саҡрым төнъьяҡта һәм Санкт-Петербургтан 230 км көньяҡ-көнбайышта тора. Ҡаланың көнсығыш өлөшөндә Старица йылғаһы аға. Гдов ҡалаһының төп урамы — Карл Маркс урамы.

# Гдов
## Халыҡ

1989 йылда, халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡала халҡының һаны 2002 йылда — 5171 кеше, 2010 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса — 4379 кеше йәшәй
# Әхмәтов Нурулла Кәлимулла улы

Әхмәтов Нурулла Кәлимулла улы (1913 йыл — 22 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой.

# Әхмәтов Нурулла Кәлимулла улы
## Биографияһы

Әхмәтов Нурулла Кәлимулла улы 1913 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы (Йомағужа районы) Кушакинек (?) ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Башҡорт АССР-ының Йомағужа район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылда саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкы 3-сө эскадронында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 22 июлендә һуғыш яланында һәләк була, Курск өлкәһенең (хәҙерге Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһе) Озерки ауылында ерләнгән.
# Кесе Икса

Кесе Икса — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.

# Кесе Икса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200013028
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201302
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нгэтато-Яха

Нгэтато-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Периптаве-То күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Нгэтато-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300078801
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307880
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Танау һөйәге

Танау һөйәге (лат. os nasale, рус. носовая кость) — .
# Кесе Какша

Кесе Какша — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 401 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 91 км.

# Кесе Какша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000042315
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004231
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Люлих (Люлех ҡушылдығы)

Люлих — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Люлех йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Люлих (Люлех ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301112110000033457
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003345
* Бассейн коды — 09.01.03.011
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иорку-Нгэван-Яха

Иорку-Нгэван-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Йоркута-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 79 км.

# Иорку-Нгэван-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300036699
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303669
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шарҙатма

Шарҙатма (рус. Шардатма) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы Учалы районы биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының һул ярына тамағынан 442 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Шарҙатма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Уйылға йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000621
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200062
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Долинар Элвира

Элвира Долинар (словен. Elvira Dolinar; 1870—1961), Даница псевдонимы аҫтында яҙа (словен. Danica), словен яҙыусыһы, феминистка һәм педагог. Slovenka журналында ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса мәҡәләләре уға ҙур билдәлелек килтерә, ул беренсе словен феминисткаһы тип һанала.

# Долинар Элвира
## Биографияһы

Элвира Долинар 1870 йылда Кршкола Австрия-немец сығышлы ғаиләлә тыуа. Ул уҡытыусы булыу өсөн уҡырға инә, сөнки ул ваҡытта педагогика Словенияла ҡатын-ҡыҙҙар һөнәр ала алған берҙән-бер интеллектуаль өлкә була. Әммә, һуңынан, кейәүгә сыҡҡас, Долинар уҡытыуҙы туҡтата. Ире менән уның дүрт балаһы була, ҡыҙы Даница исемен ул үҙенең әҙәби псевдонимы сифатында ала.
Долинар, уҡытыусы булырға уҡығанда, ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтарын яҡлау мәсьәләләре менән ҡыҙыҡһына башлай, һөҙөмтәлә был темаға мәҡәләләр яҙырға тотона, улар Австрияның төрлө журналдарында баҫылып сыға. Уның иң резонанслы эштәре 1897 йылдан 1902 йылға тиклем сыҡҡан Slovenka журналы биттәрендә баҫылып сыға, унда башлыса ҡатын-ҡыҙ-уҡытыусыларҙың мәҡәләләре баҫыла. Долинар Slovenka журналы өсөн ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтарын яҡлаған 40-тан ашыу мәҡәлә яҙа. 1897 йылда Ženska emancipacija (Ҡатын-ҡыҙҙар эмансипацияһы) тигән баш аҫтында баҫылып сыҡҡан беренсе мәҡәләһендә ул был журналда беренсе булып ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтарын яҡлау өсөн асыҡтан-асыҡ сығыш яһай. Уның иң мөһим һәм популяр Svobodna latin in zakon (Ирекле мөхәббәт һәм никах) мәҡәләһе 1900 йылда баҫылып сыға. Унда, ир менән ҡатын «үҙ мөнәсәбәттәрен аңламаҫлыҡ» тип иҫәпләгән осраҡта айырылышыу рөхсәт ителергә тейеш, тип әйтелә. Был раҫлау ул ваҡытта словендарҙың күпселеге яҡлаған католик ҡиммәттәренә ҡаршы килә. Уның ҡараштары киң тәнҡиткә дусар була, бигерәк тә католиктар яғынан. Публицистик эштәрҙән тыш Долинар шулай уҡ нәфис әҙәбиәт әҫәрҙәрен дә ижад итә.
Долинар 1961 йылда Блед ҡалаһында вафат була. 1945 йылдан алып, Словения коммунистик Югославияның бер өлөшө булған осорҙа, Долинар һәм башҡа феминисткалар һәр тәрлә шелтәләүгә дусар була, Словения 1991 йылда Югославиянан бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң ғына уны словен феминистик фекеренең пионеры тип хөрмәтләй башлайҙар.
# Умайка

Умайка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пьяна йылғаһының һул ярына тамағынан 241 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Умайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039746
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003974
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бельничная

Бельничная — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ликина йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Бельничная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009519
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200951
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мархасин Илья Львович

Мархасин Илья Львович (27 апрель 1919 йыл—21 апрель 1988 йыл) — физик. Техник фәндәр докторы (1966), профессор (1968). БАССР‑ҙың атҡаҙанған нефтсеһе (1967), СССР‑ҙың юғары мәктәп отличнигы (1979), нефть сәнәғәте (1980) отличнигы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Мархасин Илья Львович
## Биографияһы

Илья Львович Мархасин 1919 йылдың 27 апрелендә Киевта тыуа. 1943 йылда Баҡыла Әзербайжан университетын тамамлай. 1949 йылдан алып ул ғилми-тикшеренеү институтында эшләй башлай, ҡатлам шыйыҡлыҡтарын фильтрлау процестарын һәм уларҙың нефть биреүсәнлегенә йоғонтоһон тикшерә.. 1952 йылдан алып Өфө нефть сәнәғәте ғилми-тикшеренеү институтында эшләй. 1968 йылда Өфө нефть институтының кафедраһы мөдире вазифаһына техник фәндәр докторы, профессор Илья Львович Мархасин саҡырыла. Ул килгәс, физика кафедраһы институттың төп кафедралары менән бер рәткә әйләнә. Кафедра илдең алдынғы ғалимдары йыйылған Бөтә Союз семинарҙары һәм конференцияларын үткәреү инициаторы булып сығыш яһай.
Мархасин И.Л. 1988 йылдың 21 апрелендә Өфөлә вафат була

# Мархасин Илья Львович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге нефть ҡатламы физикаһына арналған. Мархасин тарафынан нефть һәм нефть продукттарының физик‑химик механикаһы, нефть ҡатламдарына һыу ебәргәндә ҡулланылған химик реагенттарҙы фильтрлау ваҡытындағы процестар тикшерелгән, ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыу, сәнәғәттәге ағынты һыуҙы таҙартыу ысулдары эшләнгән. Мархасин етәкселегендә ҡаты йөҙ өҫтөндәге нефттең сик ҡатламын өйрәнеү аппараттары, нефтле ағынты һыуҙы, сәнәғәттәге ағынты һыуҙы электр‑флотация юлы менән таҙартыу ҡоролмалары төҙөлгән. 250‑гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 20 уйлап табыу авторы

# Мархасин Илья Львович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР‑ҙың атҡаҙанған нефтсеһе (1967)
* СССР‑ҙың юғары мәктәп отличнигы (1979)
* И.М.Губкин исемендәге премия лауреаты (1971).
* СССР-ҙың сәнәғәт отличнигы (1980)
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* “Хәрби хеҙмәттәре өсөн” миҙалы (1946).
# Цветаевтарҙың йорт-музейы (Ново-Талицы)

Цветаевтар ғаиләһенең йорт-музейы — урыҫ мәҙәниәтенә бер нисә билдәле эшмәкәрҙәр биргән ғаиләнең йорт-музейы. Ново-Талицы ауылында урынлашҡан.

# Цветаевтарҙың йорт-музейы (Ново-Талицы)
## Архитектураһы

Музей буралған ағас йортта урынлашҡан, бында 1853 йылдан алып 75 йыл дауамында Цветаевтар ғаиләһенең өс быуыны йәшәгән.

# Цветаевтарҙың йорт-музейы (Ново-Талицы)
## Музей

Цветаев Владимир Васильевич (1819—1884) — дин әһеле, Марина Ивановна Цветаеваның олатаһы, Талицаға ғаиләһе менән күсеп килә һәм Виргуза йылғаһы ярындағы мәхәллә йортонда төпләнә. Уның балалары — Петр, Иван, Федор һәм Дмитрий — Рәсәй мәҙәниәтенә ҙур өлөш индерәләр. Уларҙың иң билдәлеһе — Иван Владимирович — Александр III исемендәге нәфис сәнғәт музейына нигеҙ һалыусы һәм идея яғынан рухландырыусы (хәҙер ул А. С. Пушкин исемендәге дәүләт һынлы сәнғәт музейы).
Цветаевтар вафат булғандан һуң йорт национализациялана, ә һуңынан шәхси ҡулға тапшырыла.
1988 йылда йортто дәүләт элекке хужаһынан музей төҙөү өсөн һатып ала. Унда реставрация башлана. Бер үк ваҡытта экспозиция материалдары йыйыу буйынса эштәр бара. 1995 йылдың 18 майында, Халыҡ-ара музейҙар көнөндә, йорт-музей килеүселәр өсөн үҙенең ишектәрен аса.
Музей экспозицияһы төп нөсхә экспонаттарҙан тупланған: шәхси әйберҙәре, китаптары, фотолары, шулай уҡ көнкүреш әйберҙәре һәм ғаилә ҡомартҡылары йыйылған, улар Цветаевтарҙың тормошо, ғәҙәттәре һәм мауығыуҙары менән танышырға, уларҙың Ватан алдындағы хеҙмәте хаҡында белергә мөмкинлек бирәләр.
Йорт-музейҙың мансардаһында уҡыу залы эшләй, унда Көмөш быуат шағирҙары һәм яҙыусыларының 3000-дән ашыу том әҫәрҙәре тупланған.
# Оттендорф-Окрилла

Оттендорф-Окрилла (нем. Ottendorf-Okrilla) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 9866 кеше йәшәй. Майҙаны — 25,88 км². Диңгеҙ кимәленән 180 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1458 һәм автомобиль коды BZ.
# Их, миленький нуғайҙың ҡыҙҙары

«Их, миленький нуғайҙың ҡыҙҙары» — башҡорт халыҡ йыры. Йырҙы һәм уның тарихын Кәрим Дияров 1921 йылда Баймаҡ районы Иҫәнбәт ауылынан Байбулатов Ғатау Ҡазихан улынан яҙып алған.
Йыр Ырымбур ҡәлғәһен төҙөргә ҡыуылған башҡорт ир-егеттәре тарафынан сығарылған.

# Их, миленький нуғайҙың ҡыҙҙары
## Тарихы

Ырымбур ҡалаһын төҙөгән йылдарҙа башҡорттарҙы һәм башҡа халыҡтарҙы мәжбүри рәүештә ҡала төҙөлөшөнә ебәргәндәр. Бащҡорт ир-егеттәре, бәғзеләре ат менән, бәғзеләре йәйәүләп, Ырымбурға ағыла, юлда төн ҡунып китеү өсөн төрлө ауылдарҙа туҡталырға тура килә. Шулай юлсылар нуғайбәк халҡы менән танышып, аралашып китә. Төҙөлөшкә юлаусы башҡорттар араһында ҡурайсылар, йырсылар ҙа була, ялға туҡтаған ауылдарҙа йырлап-бейеп күңел асҡандар. Ауыл йәштәре лә уйынсылар янына йыйылып, уйнап-көлөп күңел асҡан. Урындағы йәштәр менән башҡорт егеттәре араһында дуҫлыҡ бәйләнештәре башлана. Башҡорт егеттәренең бигерәк тә ҡурай моңдары ҡыҙҙарҙы әсир иткән. Башҡорт егеттәре нуғайбәк ҡыҙҙарына ғашиҡ булып, аҙаҡтан бындағы һылыуҙарға өйләнеп ҡуйғандары ла булған. Бер сәсән егет үҙенә күрә көй сығарған:
Ырымбурҙың, ай, ҡыҙҙары,
Зифа буйлы, зифа буйлы,
Змфа буйлы үҙҙәре:
Ҡара ҡашлы, ҡара күҙле,
Бигерәк матур йөҙҙәре,
Их миленький нуғайҙың ҡыҙҙары,
Һыу һораһаң, бал бирә үҙҙәре.
Егеттең йыры башҡорттар араһында ғына түгел, урындағы халыҡ араһында ла тиҙ таралып киткән. Ҡурайсылар, йырсылар был йырҙы киләсәк быуынға мираҫ итеп еткергән.
Ырымбур тигән бер ҡалала
Сибәр ирҙәр, сибәр ирҙәр,
Сибәр ирҙәр мал таба,
Һөйөп йөрөп, үлеп китһәң, Һөйгәнең ятҡа ҡала,
Их миленький нуғайҙың ҡыҙҙары…
Һыу һораһаң, бал бирә үҙҙәре.
Ырымбурҙан ҡайтҡанымда
Бер тин аҡсам ҡалманы, бер тин аҡсам ҡалманы,
Бер тин аҡсам ҡалманы.
Һөйгән йәрем илап ҡалды,
Алып ҡайтып булманы.
Ырымбурҙан ҡайтҡанымда
Аяҡтарым, аяҡтарым бик талды,
Һөйөп йөрөп ала алманым,
Һөйгәнем ятҡа ҡалды,
Ашығып-ашығып аға ла ҡар һыуы,
Ник баҫылмай йөрәгем ярһыуы
# Ләнкәран

Ләнкәран (йәки Лянкяран; әзерб. Lənkəran, Ҡалып:Lang-tly) — Әзербайжандың көньяғында урынлашҡан ҡала. Ләнкәран районының административ үҙәге.

# Ләнкәран
## Географик урыны

Республиканың көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Район территорияһы төньяҡтан — Кура-Араксинск уйһыулығы менән, ә көньяҡ-көнсығышта Каспий диңгеҙе менән сикләнеп, 38° төньяҡ киңлектә, 47° көнсығыш оҙонлоҡта ята.
# Чебула (йылға)

Чебула — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/376/266 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 113 км.

# Чебула (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018712
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201871
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2