yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Уңгарсынова Фәриҙә Уңгарсын ҡыҙы

Уңгарсынова Фәриҙә Уңгарсын ҡыҙы (Фәризә Унгарсын ҡыҙы Унгарсынова, ҡаҙ. Фариза Оңғарсын қызы Оңғарсынова; 25 декабрь 1939, Манаш ауылы, Яңы Богатин районы, Гурьев өлкәһе — 23 ғинуар 2014, Астана)- шағирә, Ҡаҙағстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы (1996), Абай исемендәге Ҡаҙаҡ ССР -ы Дәүләт премияһы лауреаты (1979), йәмәғәт эшмәкәре, бер нисә шиғри китаптар һәм публикациялар авторы.

# Уңгарсынова Фәриҙә Уңгарсын ҡыҙы
## Биографияһы

Гурьев өлкәһенең Яңы Богатин районы Манаш ауылында (хәҙерге Атырау өлкәһе) тыуған. Байыулы. ҡәбиләһенең аҙай ырыуынан сыҡҡан. Фәриҙәнең атаһы Уңғарсын Иманғәлиев Ҡаҙағстанда хөрмәтле кеше була. Атырау өлкәһендә беренсе булып балыҡсылыҡ хужалығын ойоштора. Ә әсәйе Кәлимә Иманғәлиева ғәрәп телен белә һәм ҡаҙаҡ теле әҙәбиәтен яҡшы белә. Фәриҙәгә исем Манаш ауылында Нәсимулла исемле татар муллаһы аҙаны менән бирелә. Фәризә «уникаль» тигәнде аңлата. Фәриҙә ғаиләлә иң кесеһе була, ағайҙары һәм апайҙары иртә вафат булалар. Атаһы ла иртә вафат була, ә әсәһе 70-се йылдарҙа үлә. Бала саҡтан шағирә үҙенең шиғри сифаттарын күрһәтә, уға йоғонто яһаған сәбәптәр арҡаһында шиғырҙар яҙа. Улдары Айвар һәм Алмас, килендәре Анара һәм Аида, ейәндәре Анита, Алан, Анель, Әхмәтйән, Аслан һәм Алһыу. Шулай уҡ яҙыусы иртә йәшендә вафат булған бер туған ҡустыһының улдарын һәм ҡыҙҙарын тәрбиәләй.
1961 йылда Гурьев педагогия университетының филология факультетын тамамлай.
1961 йылдан алып 1969 йылға тиклем сиратлап ҡаҙаҡ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, ауыл мәктәптәрендә уҡытыу эше буйынса директор урынбаҫары һәм директор вазифаларын биләй.
1966 йылда журналист эшмәкәрлеген «Коммунистік ембек» («Коммунистик хеҙмәт») Гурьев өлкә гәзите редакцияһында әҙәби хеҙмәткәр вазифаһынан башлай.
1969-1970 йылдарҙа Гурьев, Аҡтүбә, Урал өлкәләре буйынса «Лениншіл жас» («Ленин йәштәре») гәзитенең үҙ хәбәрсеһе була.
1970-1977 йылдарҙа «Қазақстан пионері» («Ҡаҙағстан пионеры») республика гәзите мөхәррире вазифаһын биләй.
1978-1996 йылдарҙа — «Пионер» республика журналының баш мөхәррире.
1996-2004 йылдарҙа — I һәм II саҡырылыш Ҡаҙағстан Парламенты Мәжлесе депутаты.
2014 йылдың 23 ғинуарында 74 йәшендә вафат була. Үлеменең сәбәбе аталмай. 2014 Йылдың 27 ғинуарында Астанала Милли пантеонда Ҡабанбай батыр мавзолейы эргәһендә ерләнә.

# Уңгарсынова Фәриҙә Уңгарсын ҡыҙы
## Наградалары һәм премиялары

* «Почёт Билдәһе» ордены (1976)
* Ҡаҙаҡ ССР-ының Абай исемендәге Дәүләт премияһы (1979)
* РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы (1985)
* Ҡаҙағстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы (1996)
* Парасат ордены (1996)
* I дәрәжә Достык ордены (2009)
* Ҡаҙаҡ ССР-ы Юғары Советы Президиумының Почет грамотаһы
# Инчхе-озень

Инчхе-озень — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Каспий диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Инчхе-озень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300001778
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300177
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Юге-Яга

Юге-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вась-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Юге-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000088690
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008869
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лелянга

Лелянга — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кашкамяк йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Лелянга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035697
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003569
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Жувасин Павел Алексеевич

Жувасин Павел Алексеевич (1908 йыл — 4 октябрь 1944 йыл) — 307-се гвардия уҡсылар полкының (110-сы гвардия уҡсылар дивизияһы, 37-се армия, Дала фронты) автоматсылар взводы командиры ярҙамсыһы, гвардия өлкән сержанты, Советтар Союзы Геройы.

# Жувасин Павел Алексеевич
## Биографияһы

Жувасин Павел Алексеевич 1908 йылда Башҡортостандың Күгәрсен районы Подгорный ауылында тыуған.
Урыҫ. Башланғыс белемле. Армияға саҡырылғанға тиклем Силәбе өлкәһенең Магнитогорск ҡалаһында шофер булып эшләй.
1939 йылда Магнитогорск ҡала хәрби комиссариаты тарафынан Совет Армияһына саҡырыла, 1939—1940 йылдарҙа совет-фин һуғышында ҡатнаша. 1941 йылдың июненән Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында.
Өлкән сержант П. А. Жувасин 1943 йылдың 1 октябрендә Кировоград өлкәһенең Онуфриевский районы Куцеволовка ауылын азат итеү өсөн яуҙа батырлыҡ күрһәтә.
1944 йылдың 4 октябрендә Румынияның Турда ҡалаһы районында барған һуғыштарҙың береһендә батырҙарса һәләк була. Турда ҡалаһында (Румыния) ерләнгән. Силәбе өлкәһенең Магнитогорск ҡалаһында, Левобережный зыяратына кенотаф ҡуйылған.

# Жувасин Павел Алексеевич
## Батырлығы

307-се гвардия уҡсылар полкының (110-сы гвардия уҡсылар дивизияһы, 37-се армия, Дала фронты) автоматсылар взводы командиры ярҙамсыһы, гвардия өлкән сержанты П. А. Жувасин 1943 йылдың 1 октябрендә, Кировоград өлкәһенең Онуфриевский районы Куцеволовка ауылын азат итеү өсөн һуғышта, взводтың башында барып, беренсе булып ауылға бәреп инә һәм граната менән дошмандың пулемёт расчетын юҡҡа сығара. Шуның менән беҙҙең пехотаның артабан да алға барыуын тәьмин итә. Шулай уҡ ул немец орудиеһын ҡулға төшөрә.
1943 йылдың 6 октябрендә 167,8 бейеклеге өсөн алышта ул беренсе булып немецтарҙың окобына бәреп инә һәм граната менән 7 гитлерсыны юҡ итә, икеһен әсирлеккә ала. 1943 йылдың 12 октябрендә 177,0 бейеклегендә дошман контратакаһын кире ҡағып, П. А. Жувасиндың подразделениеһы ҡамауҙа ҡала. П. А. Жувасин взводын контратакаға күтәрә, быны көтмәгән немецтар ҡаушап ҡала һәм сигенергә мәжбүр була.
П. А. Жувасинға Советтар Союзы Геройы исеме 1944 йылдың 22 февралендә бирелә.

# Жувасин Павел Алексеевич
## Наградалары

* "Алтын Йондоҙ" миҙалы Советтар Союзы Геройы (22.02.1944).
* Ленин ордены.
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (21.07.1943).

# Жувасин Павел Алексеевич
## Хәтер

* Магнитогорск ҡалаһында урам Советтар Союзы Геройы П. А. Жувасин исеме менән аталған. Ҡала йорттарының береһенә Герой хөрмәтенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
* Башҡортостан Республикаһы Мораҡ ауылының Төньяҡ биҫтәһендә Жувасин урамы бар.
# Түбәнге Старица

Түбәнге Старица — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының һул ярына тамағынан 3174 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Түбәнге Старица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Зубцов ҡалаһынан Тверь ҡалаһына тиклем, Тверца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100612110000001637
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000163
* Бассейн коды — 08.01.01.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тере хронология

Тере хронология — Антон Павлович Чеховтың сатирик хикәйәһе. Был әҫәр тәүге тапҡыр «Осколки» журналының 2-се һанында 1885 йылдың 23 февралендә А. Чехонте псевдонимы аҫтында баҫыла. Һуңғараҡ яҙыусының эштәре «Пестрые рассказы» тигән исем аҫтында сыға һәм артабан Чехов үҙе әҫәрҙәре йыйынтығының икенсе томына индерә, шунан улар нәшерсе Адольф Маркс тарафынан 1899―1901 йылдарҙа баҫтырыла.

# Тере хронология
## Хикәйә сюжеты

Ҡатыны, балалары һәм дуҫы компанияһында тыныс ҡына кистәрен үткәргән статский советник Шарамыкин үҙҙәренең ҡалаһында бер ниндәй ҙә мәҙәни тормоштоң булмауына зарлана башлай. Ҡатыны Анна Павловнаны ҡыуандырып, ул элек был хәлдең әллә күпме яҡшыраҡ булыуын иҫкә ала. Шулай итеп, ул теге йәки был актерҙың, йырсының элек ҡалаға килгәнен иҫкә төшөргән саҡта ваҡыт-ваҡыт ҡатыны Анна Павловнаға мөрәжәғәт итеп, һәр бер мәҙәни ваҡиғаның үҙ балаларына ул саҡта нисә йәш булыуы менән бәйләй.
# Ауэрштедт

Ауэрштедт (нем. Auerstedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 458 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,48 км². Диңгеҙ кимәленән 150 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99518 һәм автомобиль коды — AP.
# Брусун

Брусун — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Брусун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100012037
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101203
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Һары Абдуллин

Һары Абдуллин (рус. Сара Абдуллин; тыуған һәм үлгән йылдары билдәһеҙ) — Е. И. Пугачев етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиән һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачевтың полковнигы.

# Һары Абдуллин
## Биографияһы

Себер даруғаһы Иҫәт провинцияһы Бала-Ҡатай улусы Һары ауылы башҡорто. 1772 йылда Бала-Ҡатай улусы старшинаһы була. Иҫәт провинцияһында Рәсәй империяһының башҡорт ерҙәрен талауға ҡоролған сәйәсәтенә ҡаршы ихтилалға күтәрелгән баш күтәреүселәрҙең етәксеһе. Уның отряды ихтилал аҙағынаса, 1774 йылдың көҙөнә тиклем, Иҫәт провинцияһының Силәбе ҡәлғәһе һәм Сыбаркүл ҡәлғәһе райондарында регуляр батша ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша.
1774 йылдың йәй аҙағында Башҡортостандың Урал аръяғында ихтилал тағы ла көсәйә. Баш күтәреүселәрҙең отрядтары генералдар Деколонг, Скалон, Станиславский, Фреймандарҙың һалдаттарына ҡаршы һуғыша, ҡәлғәләргә һөжүм итә, ауылдарҙы талай. Был төбәктә ихтилал ҡара көҙҙә лә баҫылмай. Иҫәт воеводаһы А. П. Веревкин батша хөкүмәтенә 1874 йылдың 6 ноябрендә Баҙарғол Юнаев, Юламан Ҡушаев һәм Һары Абдуллин кеүек етәкселәрҙең һаман да ҡорал һалмауҙарына зарлана.
1774 йылдың йәй айҙарынан батша хөкүмәте ихтилалсыларға почетлы шарттарҙа ҡорал һалыуға саҡырыу менән мөрәжәғәт итә башлай. Сәбәбе — ихтилал барышында иҡтисади йәһәттән туҙҙырылған крайҙа йәшәгән урыҫ крәҫтиәндәре аслыҡтан ҡырылыу сигендә була. Сөнки баш күтәреүселәр батша хөкүмәте менән ҡәлғә һәм заводтар араһында булдырылған бөтә бәйләнештәрҙе лә юҡҡа сығара. Шуға ла хөкүмәт крәҫтиәндәрҙе аҙыҡ-түлек һәм йәшәү өсөн талап ителгән кәрәк-яраҡ менән тәьмин итеүҙе ойоштороу мөмкинлегенә эйә булмай. Нуғай һәм Себер даруғаларында баш күтәреүселәрҙең етәкселәре Ҡаранай Моратов, Һеләүһен Кинйин, Төркмән Йәнсәйетов, Юлай Аҙналин, Салауат Юлаев һәм башҡа юлбашсыларға Иҫәт провинцияһынан Өфө провинцияһы ҡәлғәләренә һәм заводтарына аҙыҡ-түлек ташыуҙы тәьмин итергә, тигән тәҡдим ебәрелә. Шул шарт үтәлһә, улар хөкүмәт хеҙмәтенә күскәндәр иҫәбенә инәсәк. Шулай итеп, башҡорт юлбашсыларына ошондай шарттарҙа ихтилалда ҡатнашыуҙарын ғәфү итеүгә өлгәшә алыуҙарына ишара яһала.
Һары Абдуллиндың 1777 йылда улус старшинаһы булыуы билдәле. Күрәһең, уның батша властары тәҡдим иткән шартҡа риза булыуын иҫәпкә алып, батша хеҙмәтенә алынғандыр. Һары Абдуллиндың артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Кеше капиталы

Кеше капиталы (ингл. human capital) — кешенең һәм йәмғиәттең күп төрлө ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү өсөн ҡулланылған белемдәр, оҫталыҡтар, күнекмәләр йыйылмаһы. Был терминды тәү башлап 1958 йылда Америка иҡтисадсыһы Джейкоб Минсер, шунан һуң 1961 йылда Теодор Шульц ҡуллана, 1964 йылдан Гэри Беккер был фекерҙе үҫтерә, кеше капиталына аҡса һалыуҙың һөҙөмтәлелеген нигеҙләй, кешенең тәртип-ҡылығына иҡтисади ҡарашты формалаштыра. Тәүҙә кеше капиталы тигәндә кешенең хеҙмәткә һәләтен арттырыусы инвестициялар йыйылмаһы ғына аңлана (белеме, һөнәри күнекмәләре). Артабан төшөнсә киңәйә. Бөтә донъя банкы мәғлүмәттәренә ярашлы, уға ҡулланыу сығымдарын — ғаиләләрҙең туҡланыу, кейем, торлаҡ, белем алыу, һаулыҡ һаҡлау, мәҙәниәт сығымдарын һәм дәүләттең ошо маҡсаттарҙағы сығымдарын да индерәләр.
# Ислам хеҙмәттәшлеге ойошмаһы

Ислам хеҙмәттәшлеге ойошмаһы (ингл. Organisation of Islamic Cooperation (OIC), ғәр. منظمة التعاون الاسلامي‎) — ислам дәүләттәрен берләштереүсе халыҡ-ара ойошма. Ойошма 1969 йылда барлыҡҡа килә. 2011 йылға тиклем Ислам конференцияһы ойошмаһы исеме аҫтында билдәле була.
Был ойошмалар тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
* Был ислам тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Буранбай сәсән

Буранбай Йәркәй сәсән (ысын исеме Ҡотошов/Ҡотдосов Буранбай Һөйөндөк улы; Һөйөндөков Буранбай Ҡотдос улы) (1781?—1868) — йырсы, ҡурайсы һәм сәсән.
Баяр-тархандарға, илде һәм халыҡты талаусыларға ҡаршы болалар ойоштороусыларҙың береһе. Ул — «Ьыр», «Ялан Йәркәй», «Тәф-тиләү», «Хажиғәли», «Иркутский», «Бөҙрә тал», «Сәлимәкәй», «Шаһибәрәк», «Аҡ яурын сал бөркөт» исемле йыр-көйҙәрҙең авторы.
# Әминев Зөфәр Закир улы

Әминев Зөфәр Закир улы — (1916 йыл — 22 ғинуар 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының отделение командиры, өлкән сержант. Советтар Союзы Геройы.

# Әминев Зөфәр Закир улы
## Биографияһы

Зөфәр Закир улы Әминев 1916 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Бикмәт ауылында тыуған. 1941 йылдың 1 декабрендә Туймазы район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына.
294-се кавалерия полкының 1-се эскадрон отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә. Ростов өлкәһенең Белая Калитва ҡалаһында барған 79,9 м бейеклек өсөн алышта һәләк була. Лейтенант А.Атаев төркөмө командиры урынбаҫары була.

# Әминев Зөфәр Закир улы
## Биографияһы
### Батырлығы

Утыҙ совет һалдаты, шул иҫәптән сержант Зөфәр Әминев хәрби приказ ала: бейеклекте яуларға, уның нығытылган пункттарын алырға һәм нисек кенә булмаһын, рубежды ҡулдан ысҡындырмаҫҡа. Төркөм мөһим һөжүм операцияһының уңышы үҙҙәренең оҫталығына, ҡыйыулығына, ныҡлығына бәйле булыуын яҡшы аңлай. «Был юлда танк түгел, бер генә сысҡан да үтеп сыҡмаһын», — тигән бурыс ҡуйыла. Һәм немецтар үтә алмай. 1943 йылдың 21 ғинуарында фашистар юғалтҡан мөһим тактик сиктәрен, күп һанлы инженер нығытмалары менән бейеклекте кире ҡайтарып алыу өсөн ете тапҡыр һөжүм итә. Улар дүрт бронемашина менән автоматсылар ротаһын ебәрә һәм бейеклек эргәһендә тиҫтәләгән мәйеттәрен ҡалдырып, кире аҫҡа төшөп китә. Тигеҙ булмаған һуғыш оҙаҡҡа һуҙылған ҡан ҡойғос характерҙа була. Дошмандың ҡоторғос ҡыҫымы артҡандан арта. Икенсе көндө, 1943 йылдың 22 ғинуарында, немецтар тағы бер уңышһыҙ һөжүменән һуң, ун танк менән пехота батальонын аҙ һанлы совет һалдаттарына ташлай. «Аҙаҡҡа тиклем торорға. Үлербеҙ, әммә яулап алған бейеклекте немецтарға бирмәйәсәкбеҙ», — ти һуғышсылар. Һәм бейеклекте бирмәйҙәр. Үләләр, ләкин бейеклеккә бер немец һалдатын да үткәрмәйҙәр. Ике тәүлек дауамында дошмандың ете һөжүмен батырҙарса кире ҡағалар. Утыҙ совет һалдаты ике көн эсендә өс йөҙ немецты, өс танкты һәм бронемашинаны юҡ итә. Әминев Зөфәр Закир улы батырҙарса һәләк була. Үлгәндән һуң I дәрәжә Ватан һуғышы орденына лайыҡ була. Лейтенант А.Атаев төркөмө командирының урынбаҫары була.
112-се кавалерия полкының беренсе эскадроны ҡыҙылармеецы-ҡылыссыһы Зөфәр Закир улы Әминевҡа Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә. Шул ук ваҡытта ул I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә. З. З. Әминев Белая Калитва ҡалаһында туғандар ҡәберлегендә ерләнә.

# Әминев Зөфәр Закир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы.
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены
# Пушкин Лев Анатольевич

Пушкин Лев Анатольевич (18 июнь (30 июнь) 1870 йыл — 19 ғинуар 1920 йыл) — 1914—1917 йылдарҙа Ырымбур вице-губернаторы, Батша һарайы камергеры. Александр Пушкиндың Болдино имениеһының һуңғы хужаһы.

# Пушкин Лев Анатольевич
## Биографияһы

Пушкиндарҙың Түбәнге Новгород тармағы нәҫеленән. Земство начальнигы Анатолий Львович Пушкиндың (1846—1903) һәм уның ҡатыны Александрова Ольга Александровнаның (1852—1884) улы. А. С. Пушкиндың яҡын кесе туғаны.
Николаев кавалерия училищеһын 1892 йылда тамамлағандан һуң корнет чинында 42-се драгун полкына ебәрелә. Тиҙҙән Гродно Лукоянов өйәҙе буйынса лейб-гвардия гусар полкына күсерелә. 1896 йылдың 2 декабрендә гвардия кавалерия запасына сыға. 1897 йылдың 28 ғинуарында Лукоян өйәҙенең 2-се участка земство начальнигы итеп тәғәйенләнә, ә шул уҡ йылдың 25 июлендә запастағы поручик итеп үрләтелә.
1906 йылдың 19 февралендә Лукоян өйәҙе дворяндары етәксеһе итеп һайлана. Болдино имениеһы хужаһы булараҡ 1899 йылдан уны дәүләткә һатырға теләй. 1904—1908 йылдарҙағы крәҫтиән сыуалыштарынан һуң алпауыт имениеһы яҙмышы нығыраҡ хәүефләндерә башлай, һәм, ниһайәт, имение ҡаҙнаға 30 мең һумға һатыла.
1910 йылдың 2 ноябрендә — Рогачев өйәҙе дворяндары башлығы, ә 1914 йылдың 5 авгусында — Ырымбур вице-губернаторы итеп тәғәйенләнә, һәм әлеге вазифала Февраль революцияһына тиклем ҡала. Тулы хоҡуҡлы статский советник (1913 йылдың 6 декабре) чинына тиклем үрләй, батша һарайындағы камергер званиеһына лайыҡ була (1913). 2-се дәрәжә Изге Анна һәм 4-се дәрәжә Изге Владимир ордендары менән бүләкләнә (1911).
1917 йылда революцион халыҡтан туҡмала. Аҡ армия Ырымбурҙы яулағандан һуң улар менән Себергә китә. Адмирал Колчак ярҙамы менән Японияға дауаланыуға ебәрелә. 1919 йылдың йәйендә Владивостокҡа әйләнеп ҡайта, унда ул медицина докторы С. М. Блюменфельд клиникаһында дауалана, ә һуңынан Диңгеҙ госпиталендә. 1920 йылдың 19 ғинуарында вафат була. Владивостоктың Покровка зыяратында ерләнә, әлеге зыярат 1923 йылда ябыла. 2002 йылда Л. А. Пушкиндың ҡәбере урынын яҡынса самалап ағас тәре ҡуялар.
1898 йылдың 18 ғинуарынан алып дворян ҡыҙы Добролюбова Александра Николаевна менән никахта тора, балалары булмай.
# Ҡаҙаҡлар ҡаласыҡтары

Ҡаҙаҡлар ҡаласыҡтары (рус. Казакларовские городища) — Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районы Ҡаҙаҡлар ауылы эргәһендә урынлашҡан V—VII быуаттарға ҡараған Бахмут мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы.

# Ҡаҙаҡлар ҡаласыҡтары
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Ҡаҙаҡлар ҡаласыҡтары Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районы Ҡаҙаҡлар ауылы эргәһендә Яубазы йылғаһының уң ярында урынлашҡан. Ауылдан район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө) — 19 км, ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Кәңгеш) — 5 км.

# Ҡаҙаҡлар ҡаласыҡтары
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

3 ҡаласыҡ табылған.
Ҡаҙаҡлар ҡаласығы I — ауылдан төньяҡ-көнбайышҡа табан 1,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Майҙаны 2700 м², археологтар тарафынан 736 м² асып, өйрәнелгән.
Ҡаласыҡ оҙонлоғо 40 м, киңлеге 12 м, бейеклеге 1 м дәүмәлле ур һәм соҡор менән нығытылған. 36 м² дәүмәлле, усағы һәм хужалыҡ соҡорҙары булған торлаҡ, майҙаны яҡынса 20 м² тәшкил иткән хужалыҡ ҡоролмалары, баҙ-соҡорҙар табылған.
Көнкүреш әйберҙәренән балсыҡ орсоҡбаштар, тимер бысаҡтар, һөйәк уҡ башаҡтары килеп сыҡҡан.
Ҡаҙаҡлар ҡаласығы II — ауылдан көнсығышҡа табан 1 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Майҙаны 1200 м², 40 м² археологтар тарафынан ҡаҙып тикшерелгән.
Оҙонлоғо 20 м, киңлеге 4 м, бейеклеге 1 м тәшкил иткән тупраҡ ур һәм киңлеге 3 м, тәрәнлеге 0,8 м булған соҡор менән нығытылған.
Ҡаҙаҡлар ҡаласығы III — ауылдан көнсығышҡа табан 1,1 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Майҙаны 3600 м², 40 м² археологтар тарафынан ҡаҙып тикшерелгән.
Оҙонлоғо 40 м, киңлеге 4 м, бейеклеге 1 м тупраҡ ур менән уратылған.
Тирмән ташы, балсыҡ һауыттар табылған. Һауыттарҙың өҫтөнә тотош бәләкәй генә соҡорло биҙәк баҫылған һәм ауыҙы тирәләй һырҙар менән биҙәлгән, әүәләп эшләнгән, түңәрәк төплөләр.
Ҡомартҡы материалдары материалдары Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан.

# Ҡаҙаҡлар ҡаласыҡтары
## Асыштар тарихы

Ҡаҙаҡлар ҡаласығы I — 1973 йылда археолог Васюткин Сергей Михайлович тарафынан асыла, 1980 йылда ғалим-тарихсы-археолог, тарих фәндәре докторы, профессор В. А. Иванов һәм археолог, тарих фәндәре докторы, профессор Таисия Ивановна Останина өйрәнә.
Ҡаҙаҡлар ҡаласығы II — 1973 йылда С. М. Васюткин тарафынан асыла.
Ҡаҙаҡлар ҡаласығы III — 1980 йылда В. А. Иванов тарафынан асыла һәм өйрәнелә.
# Асҡар (Мәсетле районы)

Асҡар (Асҡар һөт-тауар фермаһы, Асҡар МТФ-һы) — бөткән утар. Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советы биләмәһенә тура килә. Асҡар утары 1930—1935 йылдарҙа барлыҡҡа килә. Утарға Әжекәй ауылы егете, көтөүсе Асҡарҙың исеме бирелгән. Утар халҡы фермала эшләгән.

# Асҡар (Мәсетле районы)
## Географик урыны

1952 йылда Асҡар утары Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советы составында була, район үҙәге Оло Ыҡтамаҡҡа тиклем 8 км, ауыл Советы үҙәге Кесе Ыҡтамаҡҡа тиклем 2 км алыҫлыҡта ята.

# Асҡар (Мәсетле районы)
## Тарихы

Ферма биләмәһендә Малсылар йорто булған. Ҡайһы бер малсылар ферма эргәһендә үк йорттар төҙөп йәшәгән, мәҫәлән, Кирәевтәр ғаиләһе, Федор һәм Зоя Коряковтар (ҡайһы берҙәренең исем-шәрифтәре билдәһеҙ). 1939 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ферма янындағы 3-4 йортта ун кеше йәшәгән. 1959 йылғы Халыҡ иҫәбен алыуҙа Асҡарҙа бер кем теркәлмәгән.
Асҡар фермаһы юғары күрһәткестәр буйынса дан тотҡан ферма: Башҡортостан буйынса В. И. Ленин исемендәге колхоздың Һөт-тауар фермаһы призлы урындар яулай. Ул ваҡытта ферма мөдирҙәре булып Ватолин А. Г., Новоселов А. И., Томилов С. эшләй.
1978 йылда Асҡар һөт-тауар фермаһы Түбәнге Бобин ауылына күсерелә. Асҡарҙа быҙау аҙбары ғына тороп ҡала
# Подстепка

Подстепка — Рәсәйҙәге йылға. Әстерхан өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ахтуба йылғаһының һул ярына тамағынан 376 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Подстепка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Светлый Яр һыу үлсәү посынан Верхнелебяжье һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002412112100011492
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101149
* Бассейн коды — 11.01.00.024
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1