yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Үрге Ирәмәл

Үрге Ирәмәл (рус. Верхний Иремель) — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мейәс (быуа № 841) йылғаһының һул ярына тамағынан 619 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Үрге Ирәмәл
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә башынан Арғужа һыуһаҡлағысы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500812111200003428
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200342
* Бассейн коды — 14.01.05.008
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Уҫал ниәтле кеше (хикәйә)

Уҫал ниәтле кеше ― рус яҙыусыһы А. П. Чехов хикәйәһе, тәүге тапҡыр 1885 йылда баҫылған.

# Уҫал ниәтле кеше (хикәйә)
## Баҫма

«Уҫал ниәтле кеше» тәүге тапҡыр 1885 йылдың 7 авгусында (иҫке стиль буйынса 24 июлдә) «Петербург гәзитенең» 200-се һанында А. Чехонте псевдонимы аҫтында баҫылып сыға. Хикәйә шулай уҡ яҙыусының «Пёстрые рассказы» әҫәрҙәр йыйынтығына индерелә, ә артабан Чеховтың әҫәрҙәре йыйылмаһының өсөнсө томына бик үҙенсәлекле итеп нәшерсе Адольф Маркс тарафынан 1899―1901 йылдарҙа баҫтырыла.

# Уҫал ниәтле кеше (хикәйә)
## Яҙыуҙың тарихы

Владимир Гиляровский хикәнең төп геройы Денис Григорьевтың прототибы - Никита Пантюхин, Мәскәү губернаһы Красково ҡасабаһының крәҫтиәне, тип дәлилләй. Уның әйтеүе буйынса, Чехов "уҫал ниәтле кешенең" ҡайһы бер һүҙҙәрен һәм әйтемдәрен ысынбарлыҡта йәшәгән, рельс гайкаларын һүтеп алған һәм бының поезды һәләкәткә килтереүен аңламаған крәҫтиән әйткәндәрҙән яҙып алған һәм уны хикәйәһендә сағылдырған.
Лев Толстой үҙенең Чехов әҫәрҙәрен яҙып барған шәхси исемлегенә был хикәйәне иң яҡшы хикәйә тип яҙып ҡуйған{/}. Әле Антон Павлович Чехов тере саҡта уҡ хикәйә сит телдәргә, шул иҫәптән болгар, венгр, немец, серб-хорват, словак һәм чех телдәренә тәржемә ителеп баҫтырылған.

# Уҫал ниәтле кеше (хикәйә)
## Сюжет

Урындағы тәфтишсе крәҫтиән Григорьевҡа бик уңышһыҙ рәүештә рельстарҙы шпалдарға беркетеп ҡуйған гайкаларҙы бороп алырға ярамағанлығын аңлата. Григорьев үҙен аҡларға тырыша һәм нишләп рельстағы тимер гайкаларҙы балыҡ ҡармағы ебенә ауыртмаҡ итеү өсөн һурып алырға ярамағанын һәм бының өсөн үҙенең иректән мәхрүм ителәсәген бер нисек тә аңлай алмай.
# Познер Владимир Владимирович

| (аудио) |
| (аудио) | В. Познер тауышының аудиояҙмаһы |
| (аудио) | noicon 2013 йылдың 31 декабрендә яҙылған |
| Помощь по воспроизведению |
Познер Владимир Владимирович (1 апрель 1934 йыл) — совет һәм Рәсәй тележурналисы, телетапшырыуҙар алып барыусы, Рәсәй Телевидение академияһының беренсе президенты (1994—2008).

# Познер Владимир Владимирович
## Биографияһы
### Ата-әсәһе, тормошоноң башы

Владимир Владимирович Познер 1934 йылдың 1 апрелендә Францияның баш ҡалаһы Парижда 1922 йылда Рәсәйҙән эмиграцияға киткән Владимир Александрович Познер (1908—1975) һәм француз Жеральдин Люттен (1910—1985) ғаиләһендә тыуған. Атаһы исеме хөрмәтенә уға Владимир исемен ҡушалар. рус һәм француз шағиры Владимир Соломонович Познер Владимир Владимирович Познерҙың ике туған ағаһы.
Владимир Познерға биш йәш тулғансы ата-әсәһенең рәсми ниҡахы булмай. Уны барлығы өс айлыҡ сағында әсәһе АҠШ-ҡа алып китә. Унда Владимирҙың өләсәһе һәм әсәһенең бер туған һеңлеһе, әсәһенең яҡын туғандары, дуҫтары йәшәгән була. Бер аҙ ваҡыт үткәс, Владимирҙың әсәһе Жеральдин АҠШ-тың Paramount Pictures кинокомпанияһының Франция бүлегенә монтажсы булып эшкә урынлаша. 5 йылдан һуң, 1939 йылда, «Metro-Goldwyn-Mayer» кинокомпанияһының Европа филиалында эшләгән Владимир Александрович Познер, АҠШ-ҡа барып, ҡатыны Жеральдина менән улы Владимирҙы Францияға алып ҡайта.
1940 йылда, Франция немец ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алынғас, Познерҙарҙың ғаиләһе АҠШ-ҡа ҡаса. 1945 йылда Америкала Владимир Познерҙың ҡустыһы Павел тыуа.
Владимир Александрович Познер Советтар Союзының ялҡынлы патриоты булған. 1940 йылда Литва СССР составына ингәндән һуң, В. Познерҙың атаһы яғынан ҡартатаһы Александр Познер СССР гражданлығы ала һәм СССР Юғары Советы указы нигеҙендә Владимир Александрович Познер ҙа СССР гражданлығына эйә була. Ул 1943 йылда АҠШ-тың Хәрби департаменты кинематографияһында рус секцияһының башлығы булып эшләй башлай. Ошо ваҡытта ул совет разведкаһы менән хеҙмәттәшлеге башлана.
Икенсе донъя һуғышы тамамланыу менән СССР һәм АҠШ араһындағы мөнәсәбәттәрҙең насарланыуы, илдә «маккартизм осоро» башланыу арҡаһында һәм Познерҙарҙы ФБР-ҙың көслө күҙәтеүгә алыуы сәбәпле, ғаилә АҠШ-ты ташлап китергә мәжбүр була. Башта Познерҙар Францияға ҡайтырға уйлай, әммә донос нигеҙендә Франция дәүләт органдары өлкән Познерҙы илгә индерергә баш тарта. Познерҙар Берлингә күсеп килә. Бында Владимир Александрович «Совэкспортфильм» компанияһында эшләй башлай. 1950 йылда Владимир Познер совет паспорты ала.
1952 йылда Познерҙар ғаиләһе Советтар Союзының баш ҡалаһы Мәскәүгә күсенеп ҡайта.
# Кесе Кулетка

Кесе Кулетка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кинжар ҡылымығының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Кесе Кулетка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032922
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203292
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вай-Игол

Вай-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лелен-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Вай-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037883
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203788
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Позялем

Позялем — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Позялем
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020497
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002049
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Федосеевка (Ырымбур өлкәһе)

Федосеевка — Рәсәй Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ҡасаба.

# Федосеевка (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы

Ауыл Ырымбур өлкәһенең үҙәк өлөшөнөң көнсығыш тарафында, Таналыҡ ҡушылдығы Ташлы йылғаһына ҡойған Алабуға шишмәһе ярында, райондың административ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан төньяҡ-көнсығышҡа (ESE) табан туранан яҡынса 47 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.5 км төньяҡ-төньяҡ-көнсығыштараҡ — иң яҡын күршеһе Яңы Сембер ауылы
Абсолют бейеклеге —диңгеҙ кимәленән 467 метр.

# Федосеевка (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы
### Климаты

Федосеевка ҡасабаһының климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә бер кимәл. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 ята.

# Федосеевка (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

* МСК+2 (Өфө ваҡыты)
* Федосеевка ҡасабаһы, бөтә Ырымбур өлкәһе кеүек үк, МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт.

# Федосеевка (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартындағы 3029 / 834-V һанлы Законына ярашлы Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмегенә, шулай уҡ уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләре Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелә.
2015 йылдың 1 майына тиклем Ҡыуандыҡ районының Яңы Сембер ауыл Советына ингән, муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡороуҙан һуң Ҡыуандыҡ ҡала округы составында раҫланған.

# Федосеевка (Ырымбур өлкәһе)
## Этимологияһы

Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында бәйән итеүенсә, 1929 йылда торама Федосеев утары тип аталған. Яңы Сембер ауылының тарих уҡытыусыһы Ю. М. Григорьев уға хәбәр итеүенсә, ҡасабаға нигеҙ 19-сы быуаттың һуңғы сирегендә һалынған. Риүәйәт ителеүенсә, унда беренсе булып башҡорттарҙан ер һатып алған Федосеймы, Федосеевмы тигән алпауыт килеп ултырған булған.

# Федосеевка (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы
### Гендер составы

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауыл халҡының гендер структураһында ир-егеттәр 30 %, ҡатын-ҡыҙҙар ярашлы рәүештә 70 % процент тәшкил иткән.

# Федосеевка (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы
### Милли составы

2002 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, 45 кешенән торған халыҡтың милли структураһын 60 % урыҫтар тәшкил иткән

# Федосеевка (Ырымбур өлкәһе)
## Билдәле шәхестәре

* Горбань Василий Моисеевич (1918—1977) — Советтар Союзы Геройы, танк ғәскәрҙәре генерал-лейтенанты.
# Нордум-Пат-Юган

Нордум-Пат-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куноват йылғаһының һул ярына тамағынан 198 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Нордум-Пат-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300022850
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302285
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тетеркина (Пюль-Кы ҡушылдығы)

Тетеркина — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пюль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Тетеркина (Пюль-Кы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064843
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306484
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# И. А. Бунин һәйкәле (Воронеж)

Иван Алексеевич Бунин һәйкәле — яҙыусы, Нобель премияһы лауреаты И.А. Буниндың бронза скульптураһы, Воронеж ҡалаһында Бунин скверында Плеханов һәм Орджоникидзе урамдары киҫелешендә ҡуйылған.

# И. А. Бунин һәйкәле (Воронеж)
## Тарихы

Рәсәй Федерацияһы хөкүмәте 1990 йылда И.А. Бунинға һәйкәл төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә. Һәйкәлдең авторы булып скульптор С. Г. Строганов исемендәге Мәскәү дәүләт художество-сәнәғәт академияһы профессоры Александр Бурганов сығыш яһай, ә гранит постаментты воронеж архитекторҙары төркөмө проектлай (В. А. Афонин. Н.С. Топоев һәм В. Ю. Левин). Һәйкәл «Воронеж» банкынан ҡалаға бүләк итеп тапшырыла.
Һәйкәл 1995 йылдың 13 октябрендә Бунин исеме менән аталған Воронеж скверында уның тыуыуына 125 йыл тулыу уңайынан ҡуйыла.
Шағир Рәсәй менән хушлашыу сәғәтендә һүрәтләнгән. Шағир йығылған ағаста ултыра, уның торошо шом һәм өмөттө сағылдыра. Йәнәшәлә ағаста асылған китап ята. Буниндың аяҡтарына эт һырынған — дворянлыҡтың мәңгелеккә китеү символы яңғыҙлыҡты сағылдыра.
2010 йылдың сентябрендә һәйкәл постаменты йүнәтелгән.
# Байназаров Баязит Рәмзи улы

Байназаров Баязит Рәмзи улы (17 ғинуар 1980 йыл) — йырсы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2009).

# Байназаров Баязит Рәмзи улы
## Биографияһы

Баязит Рәмзи улы Байназаров 1980 йылдың 17 ғинуарында БАССР-ҙың Бөрйән районының Яуымбай ауылында тыуған. Яуымбай, Байназар мәктәптәрендә уҡый.
1997 йылда Өфө сәнғәт училищеһының Сибай филиалына вокал сәнғәте класына уҡырға инә. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы Камил Абдрахман улы Вәлиевта уҡый. Беренсе курсты тамамлағандан һуң, 1998 йылда Сибай дәүләт филармонияһына артист-вокалсы булып урынлаша. 2001 йылда училищены тамамлай. 2013 йылдан Сибай концерт-театраль берекмәһе артисы.
Баязит Байназаровтың репертуарында башҡорт халыҡ йырҙары («Ҡара юрға», «Ҡыр ҡаҙҙары», «Ирәндек бөркөтө» һ.б.), композиторҙар Риф Арсланов, Х. Дәүләтов, Юлай Үҙәнбаев, Зөһрә Фәйзуллина, И. Яхин һәм үҙе ижад иткән йырҙар бар.
Ул «Аҡмулланың аҡ юлдары буйлап» (2006), «Йөрәктәрҙә ҡалдың йыр булып» (Ш. Бабичҡа арнала) (2009) концерт-театр тамашаларында төп ролдәрҙе башҡара.

# Байназаров Баязит Рәмзи улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2009)
* Уралым («Минең Уралым») Төбәк-ара башҡорт йырҙарын башҡарыусылар фестивалендә Гран-при (Өфө, 2000)
* Башҡорт йыр башҡарыусыларының «Ирәндек моңдары» төбәк-ара конкурсы лауреаты (Сибай, 1998, 2004)
* «Гәлсәр һандуғас» телевизион музыкаль конкурсы лауреаты (Өфө, 2004)
* И. Дилмөхәмәтов исемендәге республика ҡурайсылар конкурсы лауреаты (Туймазы, 1998, Йылайыр районы, 2003)
# Ыджыд-Изья

Ыджыд-Изья — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 872 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ыджыд-Изья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014152
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001415
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сугаш

Сугаш — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Абай йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сугаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003717
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100371
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ростов дәүләт төҙөлөш университеты

Дон дәүләт техник университетының төҙөлөш һәм архитектура академияһы — Көньяҡ федераль округының төҙөлөш тармағы өсөн киң спектрлы белгестәр әҙерләүсе әйҙәп барыусы махсуслаштырылған юғары уҡыу йорто. 16 декабрь, 1943 йылда (Приказ № 798) Ростов инженер-төҙөлөш институтына (РИТИ) нигеҙ һалына. 1997 йылда институт Ростов дәүләт төҙөлөш университеты статусын ала. 2016 йылдың 15 апрелендә Дон дәүләт техник университеты составына инә.

# Ростов дәүләт төҙөлөш университеты
## РДТУ-ның архитектура һәм төҙөлөш академияһы бөгөн

65 % артыҡ вуз хеҙмәткәрҙәре ғалим дәрәжәһенә эйә. Вузда 6 Рәсәй архитектура һәм төҙөлөш фәндәре академия кәңәшсеһе,10 РФ атҡаҙанған фән эшмәкәре , 72 профессор һәм фән докторы эшләй. Был юғары уҡыу йортонда асылған 2 диссертация советы бар, уларҙа йыл һайын кәмендә 3 доктор һәм 30 кандидатлыҡ диссертациялары яҡлана.

# Ростов дәүләт төҙөлөш университеты
## Тарих

Изге Дмитрий Ростов ҡәлғәһе Елизавета редутының беренсе ташы 1761 йылдың сентябрендә хәҙерге университет комплексы торған урында һалына. Был белем биреү учреждениеһы 1900 йылда Дондағы Ростовта коммерция училищеһы бинаһында башланып китә. Ул 1918 йылда « Дон коммерция институты» тип атала. 7 февраль, 1944 йыл. Был йылда Ростов инженер-төҙөлөш институтына (РИТИ) нигеҙ һалына.
1988 йылда РИТИ архитектура факультеты РСФСР юғары белем биреү Министры бойороғо нигеҙендә Ростов дәүләт архитектура институтына әйләнә. Хәҙерге көндә ул Көньяҡ Федераль университетының составында (2006 йылдан башлап).
Коллегия ҡарары менән һәм Рәсәй Федерацияһы фән, юғары мәктәп һәм техник сәйәсәт Министрлығы бойороғо буйынса 1992 йылдың 15 октябрендә институтҡа академия статусы бирелә һәм ул Дондағы Ростов дәүләт төҙөлөш академияһы тип атала башлай. 1997 йылдың 30 ғинуарында РФ дөйөм һәм һөнәри белем биреү Министрлығы Ҡарары менән Дондағы Ростов дәүләт төҙөлөш академияһы 1997 йылдың 7 февралендә Ростов дәүләт төҙөлөш университетына (РДТУ) әүерелә. 2015 йылдың 30 декабрендә Дон дәүләт техник университетының колонияһы формаһында уның базаһында «күп профилле таяныс юғары уҡыу йортона» әйләнә.
# Уоллис һәм Футуна

Уоллис и Футуна - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
# Таглар мәмерйәһе

Таглар мәмерйәһе (әзерб. Tağlar mağarası, әрм. Թաղլար քարանձավը) — Әзербайжандың Ходжавенд территорияһында карст мәмерйәһе, бында таш быуатта кешеләр йәшәгән (мустье дәүере). Ундағы мустье ҡоралдары типик мусетьены хәтерләткән башҡа мәҙәниәткә ҡарай. Тәбиғи мәмерйә булараҡ 50-55 мең йыл дауамында боронғо кешеләр йәшәгән урын һаналған. Үҙенең исемен мәмерйәнән алыҫ булмаған ауыл атамаһынан алған.
Мәмерйә Әзербайжандың Ходжавенд районында урынлашҡан. 1992 йылдан 2020 йылға тиклем мәмерйә биләмәһен танылмаған Таулы-Карабах Республикаһы контролдә тотҡан. Икенсе Карабах һуғышы һөҙөмтәһендә 2020 йылдың ноябрендә Азербайжан биләмәне контролдә тотоуҙы тергеҙҙе, ләкин Таулы-Карабах Республикаһы ошо биләмәгә дәғүә итеүен дауам итә

# Таглар мәмерйәһе
## Географияһы

Әзербайжандың Ходжавенд районында Бёюк Таглар/Мец Тагер ауылының көньяғында, Куручар йылғаһының һул ярында, ҡала янында Шуша ҡалаһы янында һәм Азых мәмерйәһенән 3 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Был мәмерйә өҫкө юра, икенсе төрлө әйткәндә, титон эзбизташтарында барлыҡҡа килгән. Өс тау ҡыуышынан тора, уларҙың икәүһе - Мустье мәҙәниәте осорона (урта палеолит), икенсеһе өҫкө палеолит осорона ҡарай.
Шулай уҡ бында алты мәҙәни ҡатлам табылған: беренсе ҡатламда урта быуаттар осорондағы һауыт-һаба, бронза һәм энеолит ҡалдыҡтары табылған; 2 - 6 ҡатламдарҙа мустье дәүеренең көнкүреш әйберҙәре табылған.

# Таглар мәмерйәһе
## Археологик тикшеренеүҙәр

1960 йылда Кавказдың көньяҡ-көнсығышына Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы Фәндәр академияһы Тарих институты палеолитик разведка экспедицияһы ебәрелә. Һөҙөмтәлә Азых һәм Таглар мәмерйәләре табылған.
1963 йылдан алып мәмерйәлә археологик ҡаҙыу эштәре алып барылған һәм 7 меңдән ашыу таш эш ҡоралы, 2 меңдән ашыу хайуан һөйәге табылған. Беренсе ҡатламдан һуң урта быуаттарҙағы, бронза быуаттағы һәм энеолиттағы балсыҡ һауыттар табылған. 2 - 6 ҡатлам сиктәрендә мустье мәҙәниәте өлгөләре табылған. Мәмерйә инвентарында ҡоралдар, ҡыҙыл, ҡара, көрән, һоро, аҡ төҫтәр һәм төрлө төҫмөрҙәге әйберҙәр яһау өсөн күп һанлы әҙерләмәләр табылған. Мәмерйәлә Әзербайжан археологы Мәмәҙәли Ғәсәйенов эш алып барған.
1976 йылда мәмерйә территорияһында Ленинград экспедицияһы ваҡытында терәк киҫелештәр таҙартыла.
Һөйәк ҡалдыҡтарына анализ үткәргәндән һуң асыҡланыуынса, затлы болан һәм кәзә һунар итеүҙең төп объекттары булған. Торама фаунаһының нигеҙен имеҙеүселәр тәшкил итә: ҡул ҡанаттары, ҡуян һымаҡтар, кимереүселәр, йыртҡыс, тояҡлылар..
Бында төрлө төҫтәге ағастан биҙәүестәр, өҫкө палеолит һәм мезолит дәүерендәге эш ҡоралдары, ҡорал табылған.
# Оло Оус

Оло Оус — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының уң ярына тамағынан 300 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 186 км.

# Оло Оус
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012120
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201212
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Никах

Никах (ғәр. النكاح‎‎) — ислам ғаилә хоҡуғында ир менән ҡатындың бергәләп төҙөк ғаилә ҡороуы.
Никах бер нисә аҙымдан тора: кәләш әйттереү, димләү (хитба); кәләште кейәү йортона индереү (зөфаф); туй тантанаһы (урс, валима) ; ысын мәғәнәһендә ғаилә тормошона инеү (никах).

# Никах
## Никах килешеүенең шарттары

Никах төҙөк булһын өсөн шәриғәт ҡанундары буйынса бер нисә шарт бар.
Ислам тәғлимәте әҙәм балалары өсөн ғаилә төҙөүҙең ҡанундарын, тәртиптәрен эшкәртеп, өйләнешкән ваҡытта буласаҡ ирҙең һәм ҡатындың абруйҙарын, дәрәжәләрен һаҡлау маҡсатында уларға ихтирамлы ҡараш тыуҙырып, үтәү-буйһоноуҙы талап итә. Ир кеше балиғ булған мосолман, туған булырға тейеш түгел.
* Ижабы ҡабул, йәғни өйләнешеүселәрҙең алыу-барыуҙары тураһында ризалыҡтарын белдереүҙәре.
* Шаһиттар, йәғни никахтың булыуын күреп тороусылар.
* Мәһәр биреү.
* Ғаиләне аҫрап, яҡшы мөнәсәбәттә булыу.

# Никах
## Никахҡа инеүселәр өсөн талаптар

Ир менән ҡатындың бер йәштә, бер ҡатламдан булыуы кәңәш ителә. Никахҡа инеүселәр өс туғанлыҡтан яҡыныраҡ булырға тейеш түгел.
Ир кешегә ҡатын-ҡыҙ менән никахһыҙ йәшәү тыйыла, хәрәм һанала, зина ҡылыуға тиңләнә. Кәләш һайлағанда, диндарлығына, холҡона, матурлығына, бала тыуҙыра алыу, сығышына иғтибар ителергә тейеш.

# Никах
## Никах тәртибе

Никахты мәсеттә үткәреү яҡшы була. Никах килешеүе шаһиттар алдында йомғаҡлана. Никах йолаһы ғаиләләр етешлегенән, хәленән, урындағы ғәҙәттәрҙән тора. Мосолмандарға никах табынына туғандарын, дуҫтарын саҡырыу яҡшы була. Тол йәки айырылған ҡатын-ҡыҙ икенсе тапҡыр кейәүгә билдәле ваҡыт үтеү менән сыға ала.
# Ремптендорф

Ремптендорф (нем. Remptendorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3828 кеше йәшәй. Майҙаны — 97,32 км². Диңгеҙ кимәленән 490 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7368 һәм автомобиль коды — SOK.