yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# 13 Советтар Союзы Геройы музейы

13 Советтар Союзы Геройы музейы — Ростов өлкәһе Тарасов районыны, Красновка хуторындағы музей.

# 13 Советтар Союзы Геройы музейы
## Тарихы һәм һүрәтләнеше

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында, 1943 йылда Красновка биләмәһендә 130-сы гвардия уҡсылар полкының 44-се Ҡыҙыл Байраҡлы уҡсылар дивизияһының 13 гвардеецы ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Красновка станцияһы «Миллерово — Ворошиловоград» тимер юлы тармағында, стратегик тәғәйенләнештәге юл булып тора. 44-се уҡсылар дивизияһына тимер юлдарының ошо участкаһын немецтарҙан азат итеү һәм немец һалдаттары эшелондарын Сталинград яғына үткәрмәү бурысы ҡуйыла.
1943 йылдың 15 ғинуарында 13 яугир лейтенант И. С. Ликунов етәкселегендә пулемёт һәм миномет уты аҫтында, дошмандың өҫтөнлөгөнә ҡарамаҫтан, Дон тимер юл ҡасабаһының (хәҙер Красновка) ситенә бәреп инә һәм өс йортто ала. Көнө буйына совет яугирҙары йортто обороналай. Немецтар уларға бирелергә тәҡдим итә һәм ьөркөмгә ҡаршы танкылар, пехота ебәрә, һуңынан өйҙәрҙе яндыра. Гвардиясылар хәрби припастары бөткәнсе һуғыша, һуңынан ҡамауҙан сығырға тырышып, ҡул алышына күсә, әммә көстәр тигеҙ булмай. Был алышта барлыҡ яугирҙар һәләк була. Ҙуңынан ғына совет пехотаһы Красновкаға бәреп инә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 31 мартындағы Указы менән командованиеның заданиеһын өлөгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн гвардия лейтенанты Ликунов Иван Сергеевич, гвардия кесе лейтенанты Седов Иван Васильевич, гвардия сержанты Васильев Владимир Александрович, гвардия сержанты Севрюкову Николаю Михайловичу, гвардия рядовойыму Курбаев Афанасий Афанасьевич, гвардия рядовойы Немировский Николай Николаевич, гвардия рядовойы Полухину Ивану Андреевичу, гвардия рядовойы Поляков Константин Илларионович, гвардия рядовойы Сирин Николай Иванович, гвардия рядовойы Тарасенко Иван Иванович, гвардия рядовойы Үтәғолов Зөбәй Төхвәт улы үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була һәм Ленин ордены менән бүләкләнә.
Һәләк булыусылар Красновка тимер юлы станцияһындағы туғандар ҡәберлегенә ерләнә.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа, эҙәрмәнлек эштәре һөҙөмтәһендә 1955 йылда ҡәберлектәрҙең береһендә һәләк булған яугирҙарҙың фамилиялары менән медальондар табыла. Улар араһында Советтар Союзы Геройы рядовой Котовтың медальоны ла була. Эҙәрмәнлек эштәрен дауам итеү һөҙөмтәһендә башҡа яугирҙар ҙа табыла. Красновка станцияһында һәләк булған яугирҙар иҫтәлегенә мемориал эшләү һәм музей ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул ителә.
1960 йылдарҙа Тарасов ҡасабаһына ингән ерҙә 13 Советтар Союзы Геройы мемориалы ҡалҡып сыға.
Ростов өлкәһе Тарасов районы Красновка хуторындағы музей 1957 йылдың 16 апрелендә нигеҙләнеп, 1968 йылдың 12 октябрендә асыла. Музейға нигеҙ һалыусы — Гуторенко Иван Никитович (1913—1969).
Музей составында 496 һаҡлау берәмеге бар, уларҙың 353-ө — төп фонд әйберҙәре. Араларында 130-сы гвардия уҡсылар полкы 44-се гвардия уҡсылар дивизияһының 13 яугирының шәхси документтары һәм әйберҙәре, уларҙың туғандарының һәм полкташтарының фоторәсемдәре, документтары, «Красновка станцияһы өсөн алыш» диорамаһы һ.б. бар.
Музей ҡарамағында «Хәтер» патриотик тәрбиә клубы эшләй.
# Сатыртау

Сатыртау — Башҡортостан Республикаһы Әлшәй районы Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылы эргәһендә урынлашҡан тау.
Емерелеүҙән (эрозия) һаҡланып ҡалған ҡалдыҡ тау булып тора. Тәбәһе киҫеп алынған кеүек булғанға сатырға оҡшап тора. Тап ошо сатыр рәүешенән сығып бирелгән атамаһы ла.
Дим буйы башҡорттары телендә «сатыра»- ботаҡтары арҡыс-торҡос үҫкән, кеше үткеһеҙ ҡуйы ҡыуаҡлыҡтар, шырлыҡ. Борон бәлки был тирәләрҙә ысынлап та ҡуйы ҡыуаҡлыҡтар үҫкәндер, климат үҙгәреүе һәм күпләп мал көтөү, башҡа төрлө хужалыҡ эштәре башҡарыу сәбәпле Дим йылғаһының уң яҡ ярында ҡыуаҡлыҡтар юҡҡа сыҡҡандыр тигән фараз да бар. Димдең һул яғында ҡыуаҡлыҡтар һаҡланып ҡалған.
Сатыртау Башкортостан Республикаһының тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора. Бөтәһе 8 гектар майҙанды тәшкил итә.
Иң бейеклек нөктәһе — 266,6 м. Дим йылғаһына ҡарата сағыштырма бейеклеге 150 м тәшкил итә.
Был тау һәм уның эргәһендәге биләмәләрҙә бөтөнләй ағастар юҡ. Улар бары тик үҫемлектәр менән генә ҡапланған. Тауҙың көнбайышынан километрҙан саҡ ҡына кәм алыҫлыҡта Дим. йылғаһы үтә.
Тау битләүендә үҫемлектәрҙең бик күп һирәк төрҙәре үҫә.
Шул иҫәптән Ҡыҙыл китапҡа индерелгәндәре бар: жестколистный тонконог, дөйә ҡылғаны, шиңмәҫгөл, йәки үлмәҫгөл (цмин песчаный),астрагал рогоплодный (дөйә һеңере), люцерна сетчатоплодная(селтәр емешле люцерна), эре тәңкәгөл (копеечник крупноцветковый).
# Гросдубрау

Гросдубрау (нем. Gro?dubrau<br />Wulka Dubrawa) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4417 кеше йәшәй. Майҙаны — 54,22 км². Диңгеҙ кимәленән 156 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2694 һәм автомобиль коды BZ.
# Медянка (Лофтура ҡушылдығы)

Медянка — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лофтура йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Медянка (Лофтура ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000050190
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005019
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ильяс бей мәсете

Ильяс бей мәсете (төр. İlyas Bey Camii) — Төркиәнең Айдын провинцияһы Дидим районы Милет ҡалаһындағы тарихи мосолман ҡоролмаһы. Мәсет 1403 йылда Ментеше бейлегенең һуңғы хакимы Ильяс бей (1402—1421) ҡушыуы буйынса төҙөлгән.

# Ильяс бей мәсете
## Архитектура

Мәсет мәҙрәсә һәм Һамам менән бер комплекс тәшкил итә. Мәсет Милет харабаларынан алынған мәрмәр блоктарҙан төҙөлгән. Намаҙ залы 14 метр диаметрлы кирбес көмбәҙ менән ослана. Көмбәҙ черепица менән ябылған, дүрт стена менән тотторолған һигеҙ мөйөшлө нигеҙгә ултыртылған. 1955 йылда ер тетрәгәндә кирбес манара емерелгән. Комплекс боронғо Милет ҡалаһы археологик ҡаҙылмаларына яҡында урынлашҡан. Уның эргәһендә византий осорона ҡараған мунсалы вилла ҡалдыҡтары табылған. Ер тетрәгәндә зыян күргән комплекс өлөшләтә генә тергеҙелә һәм оҙаҡ йылдар буйы тәбиғәт йоғонтоһонан һаҡлауһыҙ була. 2007 йылда киң күләмле тергеҙеү эштәре башлана, иң элек тикшереү һәм документлаштырыу башҡарыла, шунан һуң ғына, ошо уҡ йылдың октябрендә, комплексты реконструкциялауға тотоналар. Эш 2011 йылдың йәйенә тамамлана.
Ильяс бей комплексы 2012 йылда мәҙәни мираҫты һаҡлау маҡсатындағы Europa Nostra наградаһына лайыҡ була.
# Кухарь Мария Егоровна

Мария Егоровна Кухарь (ҡыҙ фамилияһы Карноза; 10 апрель 1929 йыл) — Днепропетровск өлкәһе Яңы Мәскәү районының Чкалов исемендәге колхозында звено башлығы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1950).

# Кухарь Мария Егоровна
## Биографияһы

Мария Егоровна Кухарь 1929 йылдың 10 апрелендә Николаевка ауылында (хәҙер Украинаның Днепропетровск өлкәһе, Яңы Мәскәү районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Ауыл мәктәбенең биш синыфын тамамлай, Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ике йыллыҡ оккупация осорон кисерә, ауыл азат ителгәндән һуң Чкалов исемендәге колхозда эшкә урынлаша. 1946 йылда комсомол-йәштәр звеноһының башлығы итеп тәғәйенләнә, звено һәр гектарҙан 40 центнер кукуруз уңышы йыйып ала, 1948 йылда 10 гектар майҙанда һәр гектарынан 68 центнер иген культураһы, 1949 йылда һәр гектарҙан шул уҡ майҙанда 68,3 центнер кукуруз уңышы йыйып ала.
СССР Юғары Советы Президиумының 1950 йылдың 9 июнендәге указы менән «1949 йылда колхоздар тарафынан ауыл хужалығы продукцияһы менән мотлаҡ тәьмин итеү буйынса кукуруз, көнбағыш орлоғо һәм люцернаның юғары уңышын алыуҙы үтәүҙә һәм 1950 йылғы яҙғы сәсеүҙе тулы күләмдә орлоҡ менән тәьмин итеүҙәге уңыштары өсөн Кухарь Мария Егоровнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Артабанда колхозда эшләүен дауам итә. ВЛКСМ-дың XII съезы делегаты, Украина Комсомолының XVI съезына делегат итеп һайлана. Николаевка ауылында йәшәй.
2 Ленин ордены (9.06.1950, 29.05.1951), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (4.03.1949), миҙалдар менән бүләкләнә.
Тыуған Николаевка ауылында Социалистик Хеҙмәт Геройҙары иҫтәле аллеяһында 18 Герой араһында Кухарь Мария Егоровнаның да исеме уйып яҙылған.
# Ҡайтыу Фортунаһы

Ҡайтыу Фортунаһы (лат. Fortuna Redux) ― боронғо Рим алиһәһе Фортунаның оҙаҡ һәм ҡурҡыныс сәфәрҙән ҡайтҡан сәйәхәтселәргә теләктәшлек күрһәтә торған үҙәте. Фортунаның типик булған муллыҡ мөгөҙө, шулай уҡ судно руле йәки руль ишкәге, глобус кеүек үҙенсәлекле предметтар уның характерлы символик һыҙаттары булып торалар.

# Ҡайтыу Фортунаһы
## Сығышы

Ҡайтыу Фортунаһы культы Римда беҙҙең эраға тиклем 19 йылда индерелә. Алиһә хөрмәтенә 12 октябрҙә яңы байрам булдырыла (feriae), ул тәүҙә Августың шул уҡ йылда Кесе Азиянан Римға ҡайтыуын билдәләй. Ошо ваҡыттан алып йыл һайын алиһәгә уға бағышланған алтарҙа (Ara Fortunae Reducis) понтификтар һәм весталдарҙан ҡорбан килтерәләр. Августың вафатынан һуң был байрам августалиялар булараҡ билдәле була. Ул императорҙар культы менән бәйле дөйөм дини йолалар комплексында ҙур ваҡиға була.

# Ҡайтыу Фортунаһы
## Табыныу урындары

Ҡайтыу Фортунаһы миһрабы беҙҙең эраға тиклем 19 йылдың 12 октябрендә асыла һәм шул уҡ йылдың 15 декабренә арнала. Күрәһең, ул Капуя ҡапҡалары эргәһендәге Намыҫ һәм Изгелек ғибәҙәтханаһына тоташҡан булғандыр. Алиһәнең миһрабы бер нисә боронғо Рим тәңкәләрендә һүрәтләнгән һәм сағыштырмаса тыйнаҡ күренә. Император Домициан беҙҙең эраның 93 йылында Германиялағы һуғыштан триумфаль әйләнеп ҡайтҡандан һуң алиһә өсөн ғибәҙәтхана төҙөй. Был ғибәҙәтхана, моғайын, Капитолий убаһы битләүендә торғандыр, унан Триумфаль ҡапҡаға күренеш асыла: был фараз Императорҙың ҡайтыу церемонияһын һүрәтләгән Марк Аврелий Аркаһындағы боронғо барельефты анализлауҙан килеп сыға (adventus). Барельефта Фортунаның фронтонда символдарын, шулай уҡ коринф ордеры портигын, ғибәҙәтхананың дөйөм архитектура йөҙөн күрергә мөмкин. Ошо уҡ ғибәҙәтхана Римдың мәрмәр планында урынлашыу ихтималлығы бар. Тәңкәләр күрһәтеүенсә, Фортуна һыны ғибәҙәтхана янында торған. Алиһә үҙенең ғәҙәти атрибуттары булып торған судно рулен һәм муллыҡ мөгөҙөн тотҡан.

# Ҡайтыу Фортунаһы
## Культы

Ҡайтыу Фортунаһы культы Көнбайыш империяла киң таралған булған. Алиһә императорҙың һаҡлаусы рухы тип иҫәпләнгән һәм уны сәйәхәттәр ваҡытында һаҡлаған. Нумидияның баш ҡалаһы Циртала археологик табылдыҡтарҙың береһендә урындағы чиновник эшләгән Fortuna Redux Augusta яҙыуы табылған: Augusta эпитеты алиһәнең император культына ҡарағанлығын аңлата. Ҡайтыу Фортунаһы империя тәңкәләрендә иң киң таралған Фортуна образы була. Мәҫәлән, беҙҙең эраның 211 йылында Fortuna Redux тәңкәләрен һуғыу Каракалла һәм Гетаның Британиянан ҡайтыуын билдәләй. Фортуна был образда шулай уҡ Септимий Север, Галлиен һәм башҡа императорҙар сығарған тәңкәләрҙә күренә.
Уның культы Римда урынлашһа ла, алиһә Империяның башҡа өлөштәрендә лә хөрмәт ителә, быға нәҙер (votum) үтәлеүен раҫлаусы һәм хәүефһеҙ кире ҡайтҡан өсөн рәхмәт белдереүсе табылған төрлө яҙыуҙар күрһәтә. Шулай, Гланумда элек ант итеү алтары булған, уны Кельт илаһтары Гланис һәм Гланика менән бергә ҡайтыу Фортунаһы өсөн XXI Етеҙ легион ветераны төҙөгән.

# Ҡайтыу Фортунаһы
## Туғандаш илаһтар

Юпитерҙың шулай уҡ ҡайһы берҙә Redux эпитеты булған. Ә руль һәм муллыҡ мөгөҙө шулай уҡ Исида-Фортунаның синкретлаштырылған атрибуттары булып һаналған.
# Нямдо-Вож

Нямдо-Вож — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нямдо-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Нямдо-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087914
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008791
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сәғитов Марат Усман улы

Сәғитов Марат Усман улы ( 8 июль 1925 йыл — 15 ноябрь 1988 йыл) — астроном-ғалим, гравиметрист, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Физика‑математика фәндәре докторы (1976), профессор (1977). РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1985), СССР юғары мәктәбе отличнигы (1979), СССР-ҙың геодезия һәм картография отличнигы (1986).

# Сәғитов Марат Усман улы
## Биографияһы

Марат Усман улы Сәғитов 1925 йылдың 8 июлендә Башҡорт АССР-ы Арғаяш кантоны (хәҙерге Силәбе өлкәһе Арғаяш районы) Арғаяш ауылында тыуған. 1933—1943 йылдарҙа 2-се Арғаяш урта мәктәбендә уҡый.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша: 2-се Украина, 1-се һәм 2-се Белоруссия, Прибалтика фронтарында һуғыша, Прибалтиканы, Румынияны һәм Польшаны азат итеүҙә ҡатнаша. Күрһәткән батырлыҡтары өсөн II дәрәжә Ватан һуғышы (1945, 1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары менән бүләкләнә.
1951 йылда Мәскәү дәүләт университетын тамамлай. 1954 йылдан Мәскәү дәүләт университетының П. К. Штернберг исемендәге Астрономия институтында эшләй. 1961—1967 һәм 1973–1987 йылдарҙа шул уҡ институтта бүлек мөдире, ә 1967–1975 йылдарҙа — фән буйынса директор урынбаҫары вазифаларын башҡара.
1988 йылдың 15 ноябрендә Мәскәүҙә вафат була, Кунцево зыяратында ерләнә.
Марат Сәғитов — 110‑дан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 4 уйлап табыу авторы, уның фәнни тикшеренеүҙәре Ерҙең һәм башҡа планеталарҙың гравитация ҡырын тикшереүгә, локаль гравитация ҡырҙарының нескә структураһын өйрәнеүгә, Донъя океанының гравитация ҡырын тикшереү методикаһын камиллаштырыуға бағышланған. Марат Сәғитов СССР-ҙа тәүге тапҡыр тартылыштың даими дәүмәлен билдәләү буйынса эксперимент уҙғарыла.

# Сәғитов Марат Усман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1985)
* СССР юғары мәктәбе отличнигы (1979)
* СССР-ҙың геодезия һәм картография отличнигы (1986)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945, 1985)

# Сәғитов Марат Усман улы
## Хәтер

* 1995 йылдан П. К. Штернберг исемендәге Астрономия институтында йыл һайын Сәғитов уҡыуҙары үткәрелә.

# Сәғитов Марат Усман улы
## Хеҙмәттәре

* Анализ методов интерпретации гравитационных наблюдений: Автореферат дис. на соискание учен. степени кандидата физ.-матем. наук / Моск. ордена Ленина гос. ун-т им. М. В. Ломоносова. Гос. астрон. ин-т им. П. К. Штернберга. — М., 1955.
* Гравиметрическая разведка. — М., 1968.
* Лунная гравиметрия. — М.: Наука, 1979.
# Пачуга

Пачуга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сол күле күле - Солоха йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Пачуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042569
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004256
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Куруса (Кодина ҡушылдығы)

Куруса (Куроса, Курса) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кодина йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Куруса (Кодина ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003797
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000379
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Баҫыу

Баҫыу — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, Архангел районы биләмәләрендә аға. Йылға Тирәклеауылы янынан Инйәр йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.
Йылға атамаһынан шул төбәктәге карст бушлыҡтарына Баҫыу-Еҙем районы атамаһы бирелгән. Һыу йыйылыу бассейны майҙаны — 450км²
Баҫыу йылғаһының башланған урыны — Әүәрҙәк һырты. Инйәргә ҡойған ерендә, тамағынан арыраҡ, ваҡ ҡырсынташлы ҡомлоҡ, кәмәлә төшөргә яратҡан туристар уны ял өсөн иң яҡшы урын тип һанай

# Баҫыу
## Биологияһы

Баҫыу йылғаһы ярҙарында аҡ тирәктәр үҫә, эргәһендәге ауылдың атамаһы шунан килеп сыҡҡан

# Баҫыу
## Тарихы

1755 йыл, 11 октябрҙә һатыу-алыу ҡағыҙы (купчая) төҙөлгән булған - «Купчая башкир Ногайской дороги, Курпеч-Табынской вол. Акбулата Сенкина с товарищами заводчикам И. Б. Твердышеву и И. С. Мясникову на земли по р. Аскын.»:
* «продали мы, башкирцы, к тому ж заводу землю свою три части, которая состоит около того завода, с лесы и с сенными покосы и с рыбными ловли внутри нижеозначенной окружности; а имянно: начиная следовать от реки Аскына от броду чрез реку Аскын, имевшегося ниже того Архангельского заводу верстах в 6-ти, с которого броду иттй поляною вверх по реке Инзерю Катайскою дорогою меж реки Инзеря и горы Куштаклы на деревню Теряклы до реки Басу, и пришед ко оной реке Басу и деревни Терякле вверх по Басу и итти возле самой реки на две речки Кургаши, которые впали в реку Басу, перешед первую нижную речку Кургаш и итти возле той же реки Басу через сырт к верхней речке Кургашу, а пришед к ней, поворотить вверх и итти по ней по правую ж руку до самых вершин»
* У р. Басу находились летовки башкир д. Субхангулово (Курпучук)

# Баҫыу
## Урынлашыуы

Йылға Башҡортостан Республикаһының Тирәкле һәм Баҫыу (Басиновка) ауылдары янынан аға. Инйәргә ҡойған ерендә - Баҫыутамаҡ ауылы.
Һыу объекты системаһы: Инйәр → Эҫем → Ағиҙел → Кама → Волга → Каспий диңгеҙе.

# Баҫыу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019836
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101983
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Базас (Оргон ҡушылдығы)

Базас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ортон йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Базас (Оргон ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь инешенән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008716
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200871
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Михайлова Надежда

Михайлова Надежда (болг. Надежда Михайлова, тулы исеме Надежда Николова Михайлова, икенсегә кейәүгә сыҡҡандан һуң фамилияһы — Нейнски; 1962) — болгар сәйәсмәне һәм дәүләт эшмәкәре.

# Михайлова Надежда
## Биографияһы

Михайлова Надежда 1962 йылдың 9 авгусында Софияла тыуа.
Иван Денкоглу исемендәге 127-се София урта мәктәбендә белем ала. Һуңынан «Alphonse de Lamartine» 9-сы француз мәктәбендә испан телен өйрәнә. 1985 йылда София университетының филология факультетын тамамлай.
Болгарияла демократик үҙгәрештәр башланғас, испан шиғриәтен, инглиз әҙәбиәтен тәржемә итә һәм бойондороҡһоҙ журналист булып эшләй. Тормошҡа сыҡҡандан һуң, ире менән бергә Мысырҙа эшләй, унда ире — Камен Михайлов «Техноэкспорт» тышҡы сауҙа компанияһы етәксеһе урынбаҫары була.
Үҙенең сәйәси эшмәкәрлеген 1989 йылда тергеҙелгән Демократик көстәр союзына ингән Радикал-демократик партияла башлай. 1991 йылдағы һайлау алды кампанияһында СДС матбуғат үҙәгенә етәкселек итә, ә һайлауҙан һуң Филип Димитров хөкүмәтенең матбуғат-үҙәге башлығы була. 1994 йылда Болгария Халыҡ йыйылышы депутаты итеп һайлана. 1995 йылдың апрелендә СДС рәйесе урынбаҫары була. 1997 йылда ҡабаттан Халыҡ йыйылышы депутаты итеп һайлана, әммә Иван Костов (1997—2001) хөкүмәтендә сит ил эштәре министры булып эшләй башлай. 1999 йылдан 2006 йылға тиклем Европа халыҡ партияһында (ЕНП) вице-президент һәм ЕНП-дың халыҡ-ара мөнәсәбәттәр буйынса комитеты рәйестәше була.
2001 йылда Надежда Михайлова йәнә Болгария Халыҡ йыйылышы депутаты итеп һайлана, унда, 2004 йылда СДС коалицияһы тарҡалғандан һуң, Берләшкән демократик көстәр (ОДС)парламент төркөмө рәйесе була. 2002 йылдың 11 мартында ОДС рәйесе итеп һайлана. 2005 йылда сираттағы тапҡыр Халыҡ йыйылышы депутаты итеп һайлана.
2004 йылда Надежда Михайлова Көньяҡ-Көнсығыш Европала Демократия һәм тотороҡлолоҡ институты рәйесе була. 2006 йылдан алып Демократия өсөн коалицияның Халыҡ-ара консультатив советы һәм Көньяҡ хеҙмәттәшлек советы ҡарамағындағы Көньяҡ Судан әйҙәүсе советы түңәрәк өҫтәленең консультатив төркөмө ағзаһы булып тора.
2007 йылдан Болгарияла Бәләкәй һәм урта предприятиелар союзы рәйесе булып тора (Съюза на малките и средни предприятия в България). Ошо уҡ йылда Бәләкәй һәм урта предприятиеларҙың Европа халыҡ партияһы вице-президенты итеп һайлана.
2009—2014 йылдарҙа Европарламент депутаты була. 2015 йыл урталарынан Болгарияның Төркиәләге илсеһе.
Надежда Михайлованың наградалары араһында почетлы легион ордены (дөйөм Европа эшен һәм ике яҡлы мөнәсәбәттәрҙе үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн орден кавалеры), башҡа Европа илдәренең бүләктәре.

# Михайлова Надежда
## Биографияһы
### Ғаиләһе

1983 йылда Надежда Камен Михайловҡа кейәүгә сыға, уларҙың ике ҡыҙы — Нина һәм Виолетта тыуа. Камен мпенән Надежда 2006 йылда айырылыша.
2009 йылдың 3 октябрендә икенсе тапҡыр Светлин Нейнскиға — Европарламент депутаты һәм бизнесменға кейәүгә сыға, никахлашыу Болгарияның Мадридтағы илселегендә үтә.
# Щелья-Шор

Щелья-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 394 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Щелья-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066695
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006669
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ханигэн-Пензе-Яха

Ханигэн-Пензе-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нябы-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Ханигэн-Пензе-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038839
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303883
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Виттихенау

Виттихенау (нем. Wittichenau<br />Kulow) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5943 кеше йәшәй. Майҙаны — 62,24 км². Диңгеҙ кимәленән 127 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2997 һәм автомобиль коды BZ.