yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мурынг-Я

Мурынг-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тол-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мурынг-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025281
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302528
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Орты-Еган

Орты-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Потын-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Орты-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035159
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203515
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Симонов Вадим Дмитриевич

Симонов Вадим Дмитриевич (3 сентябрь 1916 йыл, Киев — 16 июль 2004 йыл, Өфө)— ғалим-химик-технолог. Техник фәндәр докторы (1976), профессор (1977). БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1966), РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1984), СССР-ҙың Почётлы химигы (1974). Ленин ордены (1971), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1981) һәм «Почёт Билдәһе» (1965) ордендары кавалеры.

# Симонов Вадим Дмитриевич
## Биографияһы

Вадим Дмитриевич Симонов 1916 йылдың 3 декабрендә Украина ССР-ы Киев ҡалаһында тыуа. Киев индустриаль институтын 1940 йылда тамамлай. Уҡыуын тамамлағандан һуң Рубежанск химия комбинатында эшләй. 1941 йылда комбинаттың инженер-конструкторы, 1943 йылдан алып цех начальнигы, производство-техника бүлеге начальнигы булып эшләй. 1948 йылда Өфө химия заводының баш инженеры, 1960 йылда «Башнефтехимзаводы» берекмәһе начальнигының урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
1964-1987 йылдарҙа Бөтә союз Гербицидтар һәм үҫемлектәрҙең үҫеү регуляторҙары технологияһы һәм проекты ғилми-тикшеренү институтын нигеҙләүсе һәм ошо институттың директоры. Бер үк ваҡытта Стәрлетамаҡ синтетик каучук заводының цехтарын, Салауат нефть-химия комбинатында аммиак етештереү цехын эксплуатацияға индереү менән етәкселек итә. Уның етәкселеге аҫтында илдә беренсе тапҡыр трихлорэтилен, монохлоруксус кислотаһы, гербицидтар төркөмөнә ҡараған 2,4 дихлорфеноксиуксус кислотаһы етештерелә, байтаҡ пестицидтарҙы эшләү һәм уларҙың төрлө препарат формаларын сығарыу технологиялары производствоға индерелә. Симонов тарафынан ҡайһы бер химик берләшмәләрҙең структура-активлығы бойондороҡлолоғын өйрәнеү методологияһы уйлап табыла һәм биологик актив матдәләрҙе алдан билдәләнгән үҙенсәлектәр менән сығарыу юлдары эҙләнә. 1970-1980 йылдарҙа төп эше менән бер рәттән Өфө нефть институтында студенттар уҡыта. Симонов В. Д. — 100 артыҡ фәнни хеҙмәттең һәм 100 уйлап табыуҙың авторы.

# Симонов Вадим Дмитриевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены (1971)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1981)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1965)

# Симонов Вадим Дмитриевич
## Хеҙмәттәре

* Формирование гипотез в аналитической химии с помощью ЭВМ. М., 1976 (соавт).
* Сорбиновая кислота. М., 1977 (соавт).
* Методы получения и реакции 6-замещенных пиридонов-2. М., 1983.
# Кесе айпа

Кесе айпа — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға айпа йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе айпа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000050091
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005009
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Милли Молл

Милли аллея, Милли Молл (ингл. The National Mall) — АҠШ-тын милли паркы, Даунтаун округта урынлашҡан.

# Милли Молл
## Тарихы

Пьер Чарльз 1791 йылда Вашингтондын генераль планды төҙөй.
* Һауанан күренеш
* Капитолий Милли аллеяла
* Милли аллея планы, 1901 йыл

# Милли Молл
## Джефферсон Мемориалы

АҠШ-тын 3-сө Президенты, АҠШ нигеҙләүсе Томас Джефферсонға һәйкәл.
Мемориал Потомак йылғаһы ярында тора.

# Милли Молл
## Вашингтон Монументы

Мэриленд мрамор менән биҙәкләнгән гранит обелискы. Ауырлығы — 91 мең тонна, бейеклеғе — 169 метр.
1848—1884 йылдарҙа төҙөлгән, Джордж Вашингтон һәйкәле тип.

# Милли Молл
## Линкольн Мемориалы

Америка Ҡушма Штатарының 16-сы Президенты, Авраам Линкольнға бағышланған мемориал. АҠШ-тын милли һәйкәле.
# Димитровград мәсете

Димитровград мәсете ҡаланың тарихи үҙәгендә Дзержинский һәм Хмельницкий урамдары сатында урынлашҡан һәм Димитровград ҡалаһында берҙә-бер мәсет булып тора.

# Димитровград мәсете
## Тарихы

Мәләкәс халҡы, Димитровград элек шулай тип аталған, мәсет төҙөү хаҡында үтенес менән беренсе тапҡыр 1886 йылда властарға мөрәжәғәт итә. Әммә уларҙың үтенесе тик ун йылдан һуң ғына ыңғай хәл ителә, Мәләкәс Идаралығы мәсетте йәмғиәт өсөн кәрәк тип таба һәм шул уҡ 1896 йылдың июлендә төҙөлөштө башлай.
1930 йылдарҙа совет осоронда мәсет ябыла, манара һүтелә, тик тулыһынса түгел. Бында төрлө йылдарҙа төрлө учреждениелар, шул иҫәптән балалар музыка мәктәбе лә урынлаша.
1992 йылда мәсет бинаһы мосолмандарға ҡайтарыла. Мәсеттең манараһы тергеҙелә, унда ҡабаттан дини хеҙмәттәр башлана. 2006 йылда 2 миллион һум иғәнә иҫәбенә мәсеттә капиталь ремонт үтә. 2006 йылдың 16 сентябрендә яңыртылған мәсет асыла, асыу тантанаһында Ульяновск өлкәһе губернаторы Сергей Морозов ҡатнаша.
# Урта Вьюк

Урта Вьюк — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нырмыч йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Урта Вьюк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000924
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100092
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡансура (Наҙы ҡушылдығы)

Ҡансура — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нязя йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ҡансура (Наҙы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020384
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102038
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ыбей-Тарка

Ыбей-Тарка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хореой-Тарка йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ыбей-Тарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000091672
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009167
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яңы Ҡабан ҡаласығы

Яңы Ҡабан ҡаласығы (рус. Новокабановское городище) — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районы Яңы Ҡабан ауылы эргәһендә урынлашҡан б.э.т. V — б.э. III быуаттарға ҡараған археологик ҡомартҡыһы

# Яңы Ҡабан ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Яңы Ҡабан ҡаласығы Башҡортостан Республикаһының Краснокама районы Яңы Ҡабан ауылы эргәһендәге Ағиҙел йылғаһының иҫке үҙәне ярында урынлашҡан. Ауылдан район үҙәгенә тиклем (Николо-Берёзовка) — 60 км.

# Яңы Ҡабан ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Яңы Ҡабан ҡаласығының 300 м² ашыу ере археологик тикшеренеүҙәр маҡсатында ҡаҙылған.
Ҡаласыҡ бүрәнәләр һәм тәрәнлеге 0,7—1,8 м, киңлеге 8 м соҡорҙар ярҙамында нығытылған, бейеклеге 2—2,5 м, киңлеге 17 м 2 ур менән һаҡланған.
Тура мөйөшлө яртылаш ер өйҙәр табылған, уларҙың асыҡ усаҡтары һәм хужалыҡ соҡорҙары булған.
Ҡаҙыныу эштәре ваҡытында табылған балсыҡ әйберҙәр бер нисә мәҙәниәткә ҡарай:
Ананьин мәҙәниәте — былар муйыны тирәләй йәки ауыҙ ситтәре бәләкәй соҡорҙар йәки горизонталь бау эҙҙәре менән биҙәлгән түңәрәк төплө туҫтаҡ рәүешендәге һауыттар;
Пьяный Бор мәҙәниәте — биҙәкһеҙ һәм ауыҙ ситтәре бәләкәй соҡорҙар менән биҙәлгән табаҡ һәм көршәк һымаҡ бер нисә һауыт;
Бахмут мәҙәниәте — муйыны соҡорҙар һәм һырҙар менән биҙәлгән һауыттарҙан ғибәрәт.
Эш һәм яу йә һунар ҡоралдары табылған. Тәүгеләренә орсоҡбаштар, һөйәк тишкестәр һәм уҡ башаҡтары өсөн әҙерләмәләр, мәғдән иретеү һауыттары, орлоҡ онтау плиталары, таш ҡайраҡтар, гарпун инә. Икенселәрн өс ҡырлы уҡ башаҡтарынан ғибәрәт.
Һөйәктән эшләнгән ваҡ‑төйәк әйберҙәр һәм ҡаптырма, бронза балдаҡ һәм һырға кеүек биҙәүестәр, хайуан һөйәктәре, көйгән бойҙай бөртөктәре табыл­ған.
Ҡомартҡы иртә тимер быуат осоронда Ағиҙел йылғаһының түбәнге ағымына фин‑уғыр ҡәбиләләренең килеп ултырыу барышын сағылдыра.
Яңы Ҡабан ҡаласығы материалдары Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан .

# Яңы Ҡабан ҡаласығы
## Асыш тарихы

Ҡаласыҡ 1956 йылда археолог, тыуған яҡты өйрәнеүсе, 1955—1957 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Археология институты Башҡортостанда ойошторған археологик экспедицияһының отряд етәксеһе А. П. Шокуров тарафынан асылған.

# Яңы Ҡабан ҡаласығы
## Асыш тарихы
### Тикшеренеүҙәр

1969 йылда археолог, тарих фәндәре кандидаты А. Х. Пшеничнюк;
1971—72 йылдарҙа ғалим-тарихсы-археолог, тарих фәндәре докторы, профессор В. А. Иванов;
1982 йылда археолог, тарих фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы Владимир Степанович Горбунов ;
1982—83 йылдарҙа археолог, тарих фәндәре докторы Г. Т. Обыдённова тикшерә
1991 йылда СССР һәм Рәсәй археологы, тарих фәндәре докторы, профессор М. Ф. Обыдённов тикшергән.
# Өс таған (бейеү)

Өс таған (рус. Треножник) — башҡорттарҙың боронғо йола-ышаныуҙарын сағылдырған күмәк ҡатын-ҡыҙ бейеүе. Бейеү 1974 йылда Әбйәлил районы Ҡаҙмаш ауылында йәшәүсе Ниғмәтова Ғәйнур Сәфиулла ҡыҙы (1917), Дауытова Рәхимә Шаһвәли ҡыҙы (1916), Абдулла ауылынан Фәйзуллина Сәкинә Низам ҡыҙы һ.б башҡалар бейеүендә яҙып алынған. Халыҡ бейеүҙәре — башҡорттарҙа киң таралған сәнғәт төрҙәренең береһе. «Өс таған» бейеүе бөтә Башҡортостанда таралған.
Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының бейеү хәрәкәттәре төрлө хеҙмәт барышы менән бәйле: йөн тетеү, иләү, май яҙыу, сигеү, бешеренеү һ.б. Ҡыҙ-ҡырҡын бейеүҙәре ҡош-ҡорттоң осошон, үҫемлектәрҙең тирбәлеүен сағылдырған хәрәкәттәр — бармаҡ шартлатыу, яурын һелкетеү, ҡулдарҙы ян-яҡҡа сайҡалдырыу менән күрһәтелә.

# Өс таған (бейеү)
## Тарихы

Был башҡорттарҙың боронғо мифологияһына нигеҙләнгән бик боронғо йола бейеүе. Бейеүҙең мифологик тамырҙары кешелектең үлем һәм тыуыу культына барып тоташа. Уның нигеҙендә тормоштоң өҙлөкһөҙ хәрәкәт итеүе сағылдырыла. Бейеүҙе «Ҡарға бутҡаһы» байрамында төрлө йәштәге ҡатын-ҡыҙҙар башҡарған. Әгәр байрам тәбиғәттең алмашыныу, яңырыу, тергеҙелеү тойғоһо бирһә, бейеү өс быуын кешеһенең берҙәмлеген генә түгел, ә быуындар алышыуын, яңырыуын да символлаштыра. Түңәрәк яһап бейеү именлек, муллыҡ һорап тәбиғәткә, ҡояшҡа табыныуҙы аңлатан.
   Был бейеүҙең тамыры башҡорттарҙың бик боронғо көнкүреш үҙенсәлеген сағылдырған ышаныуға барып тоташа. Иртә яҙҙан малдарҙы ҡырға ебәрер алдынан, башҡорттар (был йола башҡа бик күп халыҡтарҙа ла күҙәтелә) уларҙы таҙартыу, һаҡлау маҡсатында ут аша үткәргәндәр. Сыраҡ яғып, өс кеше өс яҡлап тотоп торған, мал шуның араһынан үтергә тейеш булған. Үткән саҡта мал утҡа тейергә тейеш булмаған. Шулай малды таҙартыу йолаһы башҡарылған. Өс яҡлап яғыуҙың сәбәбе өс һанының тылсымлы көсөнә ҡайтып ҡалған. Аҙаҡ инде ышаныу-йола ниндәйҙер кимәлдә «Өс таған» бейеүендә лә сағылыш тапҡан. Тәңрегә (ҡояшҡа) табыныу, унан байлыҡ, мал үрсеүен, уның именлеген һорау бейеүҙең төп мәғәнәһенең береһе булып тора.
XIX быуат аҙағы — XX быуат баштарында бейеү боронғо ышаныу менән бәйләнеште тулыһынса тиерлек юғалтҡан. Бейеү, бөгөнгө көндә тулыһынса йола мәғәнәһен юғалтып, йырлы, уйынлы бейеү формаһында башҡарыла.

# Өс таған (бейеү)
## Башҡарылыу тәртибе

Бейеүҙе төрлө йәштәге ҡатын-ҡыҙ башҡара. Күмәк ҡатын-ҡыҙ ҙур түңәрәк яһап баҫа. Улар уң яҡҡа табан ҡулға-ҡул тотоношоп, аяҡ табанына тулыһынса баҫып, ваҡ ҡына һәлмәк алмаш аҙым менән бейей. Ҙур түңәрәктең эсендә өсәр кеше, тағы бәләкәй түңәрәктәр яһап, ҡулға-ҡул тотоношоп, уң яҡҡа табан бейей. 9-16 такт эшләнә. Ҙур түңәрәктәгеләр туҡтап, бер үк ваҡытта ҡул саба һәм тыпырлатып бейей. Ҙур түңәрәк эсендәге өс ҡыҙҙың икеһе парлашып, ҡулға-ҡул эләктерешеп, тыпырлатып бейей, «артыҡ» ҡалған өсөнсө ҡыҙ ҙур түңәрәктәге берәй ҡыҙҙы бейергә саҡыра. Ҡыҙҙар ҡушлап, ҡулға-ҡул эләктерешеп, өйөрөлөп бейей. Һәм саҡырған ҡыҙҙар ҙур түңәрәккә тора, ә саҡырылғандар эстәге бәләкәй түңәрәккә баҫа. Шул рәүешле бейей башлайҙар. Эстәге түңәрәктәрҙәге бейеүселәр һәр ваҡыт алышынып тора. Бейеүҙең үҙенсәлеге шунда, уны бик оҙаҡ туҡтауһыҙ бейергә мөмкин.
# Моссбах

Моссбах (нем. Moßbach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 409 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,7 км². Диңгеҙ кимәленән 450 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7907 һәм автомобиль коды — SOK.
# Джанаев Иван Васильевич

Иван Васильевич Джанаев (псевдонимы Нигер; 2 октябрь 1898 йыл, Синдзисар, Нарск өлкәһе, Терек өлкәһе - 3 май 1947, Орджоникидзе, СССР ) - осетин совет шағиры, әҙәбиәт белгесе, публицист һәм тәржемәсе.

# Джанаев Иван Васильевич
## Биографияһы

Иван Васильеви Джанаев 1898 йылдың 2 октябрендә Терек өлкәһе Синдзисар ауылында тыуған. Джанаевтың атаһы балаларға белем бирергә ынтылған.
1909 йылда Иван Джанаев Нарск мәхәллә мәктәбен тамамлай, һуңынан Владикавказ дини мәктәбендә уҡый.
1913 йылда ул Ардон теология семинарияһына инә.
Иллюстрацияланған ҡулдан яҙылған "Фидиуаг" ("Глашатай") журналын баҫтырыуҙа ҡатнаша, ул әле лә Көньяҡ Осетия Республикаһында осетин телендә баҫылып сыға. Был журналдағы киҫкен журналистик мәҡәләләре аҫтында ул Нигер тип ҡултамға ҡуя. Был псевдоним уның өсөн ғүмерлеккә ҡала
1917 йылда ул Һарытау университетының тарих һәм филология факультетына уҡырға инә.
Бер йыл уҡығандан һуң, 1918 йылдың йәйендә ул Синдзисарға ял итергә ҡайта. Граждандар һуғышы башлана. Ул Һарытауға кире ҡайтмай.
9 йылдан һуң, 1927 йылда ул Төньяҡ Осетия дәүләт педагогия институтының әҙәбиәт бүлегенә уҡырға инә, уны 1930 йылда тамамлай. Һуңынан Төньяҡ Осетия- фәнни тикшеренеүҙәр институтының аспирантураһына ҡабул ителә.
1936 йылдан ул Төньяҡ Осетия тикшеренеү институтында осетин әҙәбиәте тарихы бүлеге мөдире булып эшләй.
Ул әҙәбиәт теорияһы, боронғо грек һәм рим әҙәбиәте, фольклор, осетин әҙәбиәте тарихы буйынса лекцияләр уҡый. Осетиндарҙың нарт эпосын системалаштырыу һәм өйрәнеү өсөн ул бик ҙур эш башҡара.
Ул 1947 йылдың 3 майында Орджоникидзе ҡалаһында вафат була.

# Джанаев Иван Васильевич
## Ижады

Иван Джанаев 1914 йылда яҙа башлай. Ул әҫәрҙәрен, нигеҙҙә, Осетин телендә яҙған. Фарсы шағирҙарын, Гете, Пушкин, Шевченко, Тургенев, Тютчев, А. Церетели, Горький, Лу Синь әҫәрҙәрен тәржемәләү менән шөғөлләнгән. Ул Коста Хетагуров тураһында (Татари Епхиев менән берлектә) драма һәм балалар өсөн "Бедняки сыновья Алдара" әкиәтен яҙа. Джанаевтың студенттары - Осетия әҙәбиәте ғорурлығы, Хазби Калоев һәм Мунарбек Кочисов.

# Джанаев Иван Васильевич
## Ижады
### Төп әҫәрҙәре

—Гоцци — поэма;
—У Терека — поэма;
—Сын Уахатага удалой Гуйман — поэма;
—Симд баделят — поэма
—Сатайхан — поэма.

# Джанаев Иван Васильевич
## Хәтер

Иван Джанаев Осетия с иркәүе некрополендә ерләнгән. Владикавказда урам уның исемен йөрөтә.
# Сурб Карапет сиркәүе (Несветай)

1870
Сурб Карапет сиркәүе — Ростов өлкәһе Мясников районы Оло Салы ауылындағы ғибәҙәтхана. Әрмән апостол сиркәүенә ҡарай. Сиркәү бинаһы өлкә советының 17.12.1992 йылғы 325-се ҡарары буйынса төбәк әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнә.
Адресы: Рәсәй, Ростов өлкәһе , Мясников районы, Несветай ауылы, Ворошилов урамы.

# Сурб Карапет сиркәүе (Несветай)
## Тарих

Дон ерҙәренә әрмәндәр ике быуаттан артыҡ элек күсеп килгәндәр. ХVIII быуат аҙағында Екатерина II Ҡырымдағы әрмәндәрҙе Приазовьеға күсереү тураһында указ яҙған. 1779 йылда меңләгән әрмән яңы урынға килеп йәшәй башлаған. Улар Чалтырь, Ҡырым, Оло Салы, Солтан Салы һәм Несветай ауылдарына нигеҙ һалған. Несветай ауылы 1780 йылда барлыҡҡа килгән, ә Сурб Карапет сиркәүе 1790 йылда ойошторолған.
1837 йылда беренсе гильдия сауҙагәре Яңы Нахичевандан килгән Махтеси Карапет Тоникян үҙ ҡалаһының дини идаралығына Несветай ауылындағы сиркәүҙең иҫкереүе сәбәпле ауылда үҙ аҡсаһына сиркәү төҙөүгә рөхсәт һорап мөрәжәғәт иткән. Рөхсәт 1858 йылдың яҙында алынған һәм төҙөлөш эштәре башланған. Сиркәү бер юлы 250 кеше һыймалы итеп төҙөлгән. 1866 йылдың 12 июлендә сауҙагәр вафат булған. Сиркәү төҙөлөп бөтмәй ҡалған. Тоникян үҙ үлеме алдынан сиркәүҙе төҙөп бөтөрөүҙе васыят итеп әйтеп ҡалдырған, сөнки үҙе иҫән саҡта ул сиркәү өсөн бик күп төҙөлөш материалдары һатып алып ҡалдырған .
1866 йылда Сурб Карапет сиркәүе өсөн сығымдар яҡынса 30 мең һум тотонолған, бинаның стеналары кәрнизенә тиклем күтәртелгән.
1867 йылда сиркәүгә йөрөүселәр, Сурб Карапет сиркәүенең урыны насарлыҡҡа һәм сиркәү архитектураһының әрмәндәрҙекенә тура килмәүенә һылтанып, консисторияға яңы сиркәү төҙөүҙе һорап мөрәжәғәт иткәндәр, ләкин 1869 йылдың ноябрендә консистория уларға Тоникян төҙөй башлаған сиркәүҙе генә, унан тороп ҡалған материалдарҙы файҙланып, төҙөп бөтөрөргә рөхсәт биргән. 1870 йылда сиркәү төҙөү тамамланған.
Ғибәҙәтханала 1868 йылда сиркәү-мәхәллә мәктәбе ойошторолған, унда 18 детей бала уҡыған. 1896 йылда уҡыусыларҙың һаны 87 кеше булған. 1903 йылда мәктәпте сиркәү финанслауында ҡалдырып мәғариф министрлығына биргәндәр.

# Сурб Карапет сиркәүе (Несветай)
## Архитектура

Карапет сиркәүенең архитектураһы Сурб Хач монастыры сиркәүенекенә оҡшаш булған.

# Сурб Карапет сиркәүе (Несветай)
## Әҙәбиәте

* Вартанян В. Г. Казаров С. С. Армянская-Апостольская Церковь на Дону // Ростов н/Д., 2001.
* Халпахчьян О. X. Архитектура Нахичевани-на-Дону // Ер. 1988.
* Шахазиз Е. Новый Нахичеван и новонахичеванцы / Перевод с армянского Ш. М. Шагиняна // Ростов-на-Дону, 1999.
* Российская и Ново-Нахичеванская епархия Армянской Апостольской Церкви. Исторический путь. М., 2013.
# Шермен

Шермен (нем. Schermen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1563 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,35 км². Диңгеҙ кимәленән 62 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39291 һәм автомобиль коды — JL.
# Һикияҙ (Ҡыңғыр ҡушылдығы)

Һикияҙ (рус. Сикияз) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Борай районы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡыңғыр йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Һикияҙ (Ҡыңғыр ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025513
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102551
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сиңерткә (журнал)

[[Категория:Ҡалып:Национальные издания]]Ҡалып:Языковая категория для
«Сиңерткә» — урыҫ һәм төрки телдәрендәге рәсемле-көлкөлө сатирик журнал. 1906 йылдың апреленән Ырымбур ҡалаһында нәшер ителә. Ул урыҫ һәм төрки телдәрендә бер төпләмәгә төпләнеп нәшер ителә. Журналдың барлығы 5 һаны донъя күрә, ул шул уҡ йылдың октябрендә сығыуҙан туҡтай.
# Һарығая (Ҡариҙел ҡушылдығы)

Һарығая (рус. Саргая (Красная Саргая) - Рәсәй йылғаһы.

# Һарығая (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Географияһы

Һарығая йылғаһы Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 406 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Һарығая (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100021459
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102145
- Бассейн коды — 10.01.02.011
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Маргущ

Маргущ — Рәсәй йылғаһы. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Псыган-Су йылғаһының уң ярына тамағынан 6,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Маргущ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Черек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000612108200005206
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200520
* Бассейн коды — 07.02.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2