yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Филлигст йорто

Филлигст йорт (нем. Haus Villigst) — рур ҡалаһы Швертеның (Төньяҡ Рейн-Вестфалия ере) тәүге тапҡыр 1170 йылғы документтарҙа иҫкә алынған шул уҡ исемле районындағы элекке усадьба: 1300 йыл тирәһендә унда Соббо де Свирте йәшәгән (1322 й. вафат булған); бөгөн бинала Филлигст инжил союзы һәм Инжил академияһы урынлашҡан; архитектура ҡомартҡыһы булып тора.
# Вырваж (Галя ҡушылдығы)

Вырваж — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Галя йылғаһының уң ярына тамағынан 7,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Вырваж (Галя ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007550
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100755
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нилга

Нилга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парбиг йылғаһының һул ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Нилга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023332
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202333
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Уолбрук Антон

Уолбрук Антон (ингл. Anton Walbrook; төп исеме һәм фамилияһы Адольф Антон Вильгельм Вольбрюк, нем. Adolf Anton Wilhelm Wohlbrück ; 19 ноябрь 1896(18961119)— 9 август 1967) — Австрия актеры, 1937 йылдан Бөйөк Британияла йәшәй һәм эшләй. Кешелекле сит ил кешеһе ролдәрен башҡара.

# Уолбрук Антон
## Биографияһы

Уолбрук Антон 1896 йылдың 16 ноябрендә Вена ҡалаһында тыуа. Уның ата-әсәһе цирк артисы була. Сәхнә оҫталығына ул Макс Рейнхардтан өйрәнә. 1922 йылда беренсе тапҡыр киноға төшә. 1930 йылда Рената Мюллер менән «Виктор һәм Виктория» (1933) Ольга Чехова менән «Вена маскарады» (1934) немец фильмдарындағы ролдәре арҡаһында ҡатын-ҡыҙ йөрәген яулаусы булып таныла.
1936 йылда Америка аудиторияһына яраҡлаштырыу маҡсатынан «Михаил Строгов» картинаһының алда төшөрөлгән өлөштәренә өҫтәмәләрҙә төшөү өсөн Голливудҡа саҡыралар. Гомосексуал булараҡ, ул Өсөнсө рейхҡа ҡайтмаҫҡа ҡарар итә. Уны сит ил граждандары роленә саҡыралар, 1936 һәм 1937 йылдарҙа ике фильмда принц Альберт ролен уйнай, «Газовый свет» (1939) фильмының беренсе версияһында енәйәтсе ир ролен башҡара.
1940 йылдарҙа Уолбрук "Лучник"тарҙың — Майкл Пауэлл һәм Эмерих Прессбургертың кинопроекттарында даими ҡатнаша. Уның иң яҡшы ролдәре иҫәбенә «Полковник Блимптың тормошо һәм үлеме» (1943) фильмында немец офицеры Тео, "Красный башмачок"та (1948) балет импресариоһы Лермонтов инә.
1957 йылда кино карьераһын тамамлауы тураһында иғлан итерҙән алда Уолбрук Офюльстың билдәле ике картинаһында — «Карусель» (1950) һәм «Лола Монтес» (1955) — уйнай.
1967 йылдың 9 авгусында Гаратхаузенда вафат була.
# Кесе Татош

Кесе Татош — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Татош (Оло Татош) йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Кесе Татош
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022625
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202262
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сарбоян

Сарбоян — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2830/60/15 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сарбоян
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200006918
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200691
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Половинная (Глухая Вильва ҡушылдығы)

Половинная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Глухая Вильва йылғаһының һул ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Половинная (Глухая Вильва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005423
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100542
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ламзенто-Се

Ламзенто-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сявта-Се йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 95 км.

# Ламзенто-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045758
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304575
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кухтур

Кухтур — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 1218 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кухтур
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017102
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101710
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Классик менән булған хәл

«Классик менән булған хәл» — хикәйә. Антон Павлович Чехов 1883 йылда яҙған, тәүге тапҡыр 1883 йылдың 7 майында «Осколки» журналының 19-сы һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.

# Классик менән булған хәл
## Баҫмалар

А. П. Чеховтың «Классик менән булған хәл» хикәйәһе 1883 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1883 йылдың 7 майында «Осколки» журналының 19-сы һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға, артабан А. Ф. Маркс нәшер иткән баҫмала «Ваня, әсәй, инәй һәм сәркәтип» исеме аҫтында донъя күрә.
Хикәйә Чеховтың гимназияла уҡығандағы тәьҫораттары нигеҙендә яҙылған (заманында Чехов грек теле арҡаһында гимназияла икенсе йылға ултырып ҡалған була).
Чехов тере саҡта хикәйә болгар, поляк, серб-хорват, чех һәм швед телдәренә тәржемә ителә.

# Классик менән булған хәл
## Тәнҡит

Тәнҡитсе А. Басаргин Чехов «Классик менән булған хәл» һәм «Яуыз малай» хикәйәләрендә «беҙҙең тәрбиләүҙәге «аномалияларыбыҙ», беҙҙең осһоҙ-ҡырыйһыҙ етешһеҙлектәребеҙ, бараһын да ҡарап бөтөрөргә өлгөрмәүсәнлегебеҙ һәм хаталарыбыҙ арҡаһында балаларыбыҙҙы физик һәм әхлаҡ яғынан зәғифләндереүебеҙ, уларҙы теләһә кем ҡулына тапшырыуыбыҙ, уларҙың һәләтлектәрен иҫәпкә алмайынса төрлө уҡыу йорттарына индереп уҡытып, уларҙы ыҙалап-ғазаплауыбыҙ яҙыусы тарафынан шул тиклем нескәлек менән тойолған һәм һүрәтләнгән», - тип яҙа{0}[13]{/0}} (1936)
Л. Е. Оболенский: «Чеховтың иртә, башланғыс ижадының төп һыҙаты булып комик форманың трагик йөкмәтке менән оҫта рәүештә берләшеүе тора», - тип билдәләй». Бының миҫалы булып, уның уйынса, Чеховтың «Классик менән булған хәл» хикәйәһе тора.

# Классик менән булған хәл
## Персонаждар

* Ваня Оттепелев, гимназия уҡыусыһы, ғаиләлә берҙән-бер ул бала.
* Ваняның әсәһе
* Ваняның инәһе
* Купоросов Евтихий Кузьмич, аҡыллы, ғилемле, тенор тауыш менән йырлай торған кеше.

# Классик менән булған хәл
## Сюжет

Гимназия уҡыусыһы Ваня Оттепелев грек теленән имтихан тоторға тейеш. Ул бик ныҡ тулҡынлана, имтиханға китер алдынан иконаларға табынып, уларҙы үбеп сыға, әсәһенән фатиха һорай, юлда китеп барғанда хәйерсегә саҙаҡа бирә. Ләкин имтиханда ул грек теле буйынса икеле билдәһе ала. Өйҙә әсәһенә нишләп икеле билдәһе алғанын аңлатырға тырыша, хаталанғанын әйтә. Артабан уны уҡытҡан Артаксероксовтың уға икеле ҡуйғаны тураһында һөйләй. Малай үҙен иң бәхетһеҙ кеше тип иҫәпләй.
Әсәһе Ваняны яфалаусы Ирод тип атап әрләй. Малайҙың инәһе баланы яҡлап сыға һәм уның әсәһенә: «Һин үҙең ғәйепле, сөнки дворян булыр өсөн балаңды яфалап гимназияға уҡырға ебәрҙең, ә уны һатыу эше буынса уҡытырға кәрәк ине»,- ти. Ҡатындар кемдең дөрөҫ булыу-булмауы тураһында бик оҙаҡ бәхәсләшә. Һуңынан әсәһе, улын ҡайыш менән ярырға ҡулынан килмәйәсәген белеп, ярҙамға уларҙа йәшәгән Евтихий Кузьмич Купоросовты саҡыра. Купоросов башта малайҙы өйрәтеп, телмәр тота, һуңынан ҡайышын сисеп алып, малайҙы ҡайыш менән аҡылға ултырта. Малай, бер өн дә сығармайынса, был яфаға түҙә. Кискеһен ғаилә кәңәшмәһендә ата-әсә малайҙы «сауҙа эше буйынса уҡытырға бирергә» ҡарар итә.
# Үрге Палега

Үрге Палега — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезенская Пижма йылғаһының уң ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Үрге Палега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044862
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004486
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Кермеж

Кесе Кермеж — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иж йылғаһының һул ярына тамағынан 2,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Кермеж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037235
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103723
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ягулка

Ягулка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/124/178/19/12 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ягулка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101212111100027095
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102709
* Бассейн коды — 10.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ум (Том ҡушылдығы)

Ум (Смакотинка) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Ум (Том ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012766
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201276
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ренго

Ренго (исп. Rengo) — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Качапоаль провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 30 891 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 591,5 км². Халыҡ һаны — 56 840 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 96,09 кеше/км².

# Ренго
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 32 саҡрым (30 км) көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡ-көнсығышта — Рекиноа коммунаһы;
* көнсығышта — Мачали коммунаһы;
* көньяҡта — Сан-Фернандо коммунаһы;
* көньяҡ-көнбайышта — Мальоа коммунаһы;
* көнбайышта — Кинта-де-Тилькоко коммунаһы;
* төньяҡ-көнбайышта — Коинко коммунаһы.

# Ренго
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 56840 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 41357 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 72,76 |
| | Ауыл халҡы | 15483 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 27,24 |
| | Ир-егеттәр | 28461 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 50.07 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 28379 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 49.93 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 96,09 |
| Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | 6,69 |

# Ренго
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

* Ренго (ҡала) — 30891 кеше
* Росарио (ҡасаба) — 4783 кеше
* Эсмеральда (ҡасаба) — 1401 кеше
# Нәркәс

Нәркәс, Нәргизә — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Нәркәс
## Этимологияһы

Нәркәс, Нәргизә исеме башҡорт теленә ислам дине йоғонтоһонда фарсы теленән килеп ингән, матур ҡара күҙле тигәнде аңлата.

# Нәркәс
## Шәхестәр

Сиражетдинова Нәркәс Сабир ҡыҙы (25 октябрь 1979 йыл) — йырсы, артист. 2006 йылда Заһир Исмәғилов исемендәге Өфө сәнғәт академияһын тамамлаған. Үҙе лә йырҙар ижад итә.
Хөбөтдинова Нәркәс Әхмәт ҡыҙы (27 февраль 1971 йыл) — БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, филология фәндәре докторы (2013). Фольклорсы-ғалим Әхмәт Сөләймәнов менән берлектәге Аҡмулла тормошо һәм ижады тураһындағы «Аҡмулланы биргән Мең ҡәүеме фольклоры» тигән өс томлыҡ туплама өсөн Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премияға лайыҡ була (2009).

# Нәркәс
## Мәҙәниәттә

* Нәркәс — башҡорт халыҡ эпосы «Аҡбуҙат»тың төп геройы Һәүбәндең һөйгән ҡыҙы, ҡатыны.
* «Нәркәс» — Йомағолов Илшат Хәлил улының трагедияһы, 1974 йылда СССР халыҡтарының драматургия фестивалендә 1-се дәрәжә дипломға лайыҡ була.
* Нәркәс — «Аҡбуҙат» операһының төп геройы (Х. Ш. Заимов, А. Э. Спадавеккиа)
# Дарквети сиркәүе

Дарквети Изге Георгий сиркәүе (груз. დარკვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია) - көнбайыш Грузияла Имеретия төбәгенең грузин православ сиркәүе. Тышҡы фасадтарында һырланған таш орнамент менән бер нефлы базилика. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән

# Дарквети сиркәүе
## Урынлашыуы

Дарквети сиркәүе Квирила йылғаһы ҡушылдығы Джручулы йылғаһының уң ярында, Чиатура муниципалитетының Дарквети ауылында урынлашҡан. Ауыл үҙе тауҙа урынлашҡан.

# Дарквети сиркәүе
## Архитектураһы

Сиркәү бер нефлы базиликанан ғибәрәт.Интерьеры ике пар пилястр менән бүленгән, уларҙы түшәмдең эске аркалары тотоп тора. Интерьеры ағартылған һәм бер ниндәй ҙә һынлы сәнғәт эҙҙәре юҡ. Сиркәү дүрт тәҙрә менән яҡтыртыла, һәр яғында берәр тәҙрә. Фасадтары, бигерәк тә тәҙрә һәм ишек ҡыҫандары семәрле биҙәктәр менән биҙәлгән. Көньяҡ диуарҙа тауистың рельефлы һүрәте менән плита тора. Көнбайыш фасад ярым түңәрәк тәҙрәгә эйә, шулай уҡ диуарҙа бер нисә рәт урта быуат яҙыуҙары бар. Яҙыуҙарҙы ниндәйҙер Голиафҡа һәм уның улдары Годальбриға, Липаритҡа һәм К-Е (Константинға?) ҡайтарып ҡалдыралар. Яҙыуҙан Голиаф эристав һәм ошо сиркәүҙе төҙөүсе Георгийҙың улы икәнлеге билдәле.
# Франкендорф (Тюрингия)

Франкендорф (Тюрингия) (нем. Frankendorf (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 173 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,68 км². Диңгеҙ кимәленән 270 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99441 һәм автомобиль коды — AP.
# Түбәнге Үтәғол

Түбәнге Үтәғол (рус. Нижнеутягулово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы юҡҡа сыҡҡан ауыл.

# Түбәнге Үтәғол
## Географияһы

Түбәнге Үтәғол ауылы Ҡыуандыҡ ҡала округында Һаҡмар йылғаһы буйында, үҫәргән ырыуы башҡорттары ауылы Ибраһимдан 14 км үрҙәрәк урынлашҡан. Унан 5 км үрҙәрәк Үрге Үтәғол ауылы булған. Икеһе лә Үтәғол исемле булғанға, береһен Үрге, икенсеһен Түбәнге тип ҡушып атап йөрөткәндәр. Ауыл янынан Һаҡмар йылғаһының һул ҡушылдығы Ағып төшкән йылғаһы ағып ятҡан.

# Түбәнге Үтәғол
## Тарихы

Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында бәйән итеүенсә, 1871 йылғы картала рус. Утягулова Верхняя һәм рус. Утягулова Нижняя тип билдәләнгән, шул ваҡыттағы исемлектәрҙә иһә Үтәғол тигән бер генә атама күренә. Ике ауыл да 1980-се йылдарҙа юҡҡа сыға.
Риүәйәт ителеүенсә, Үрге Үтәғол Түбәнгеһенән айырылып сығып, ауыл барлыҡҡа килтергән. Башта Ҡәҙер тигән ҡарт күсенгән, унан ике ауылда Ҡәҙерғоловтар киткән, имештер. Ауыл да халыҡ телендә рәсми булмаған Ҡәҙер ауылы тип йөрөтөлгән, тиҙәр. Һуңғараҡ улар янына Үтәғоловтар күсенгән һәм ауыл да Үтәғол атамаһы алған

# Түбәнге Үтәғол
## Тәбиғәте

Хәҙер инде юҡҡа сыҡҡан Түбәнге Үтәғол һәм унан арыраҡ урынлашҡан Үрге Үтәғол ауылдары араһынан аҡҡан Һаҡмар йылғаһының уң һәм һул ярҙарында яланғас ҡаялар теҙелеп киткән. Улар Үтәғол свитаһы стратотибына ҡарай һәм вулкан-ултырма тау тоҡомдарынан тора, йәғни Үтәғол исеме геологик термин — свита атамаһына ла инеп киткән.

# Түбәнге Үтәғол
## Этимологияһы

Ауылдың атамаһы Үтәғол тигән башҡорт андронимынан алынған, тип яҙа С. М. Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында.
Т. Кусимова, С. Бикҡолова төҙөгән «Башҡорт исемдәре» һүҙлегендә андронимдың аңлатмаһы: Үтәғол — үтә+ҡол тигән һүҙҙәрҙән алынған, теләк үтәлгән тигәнде белдерә.
# Наумкин Василий Дмитриевич

Наумкин Василий Дмитриевич (14 ғинуар 1936 йыл — 10 август 1993 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1956—1993 йылдарҙа Магнитогорск металлургия комбинатының домна эшсеһе, өлкән домна эшсеһе, домна мейесе газсыһы, металлургия ҡорамалдарының слесарь‑ремонтсыһы. РСФСР-ҙың 8‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР-ҙың атҡаҙанған металлургы (1979), СССР-ҙың почётлы металлургы (1968). Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976, 1985).

# Наумкин Василий Дмитриевич
## Биографияһы

Василий Дмитриевич Наумкин 1936 йылдың 14 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Белорет районындағы Егәҙе ауылында тыуған.
1956 йылда Магнитогорск ҡалаһында 13-сө һөнәрселек училищеһын (хәҙер 13-сө профессиональ лицей) тамамлай һәм Магнитогорск металлургия заводының домна цехына килә. 1960-сы йылдар аҙағында Магнитканың бер коммунистик хеҙмәт бригадаһының бригадиры, «Комсомолканың» икенсе домнаһында өлкән горновой була. Домна мейесенең утлы һөнәренә ул 30 йыл самаһы ғүмерен бағышлай.
1975 йылда В. Д. Наумкин индустриаль техникумдың киске бүлеген тамамлай. Ул мейес янында ла эшләп өлгөрә, ултырыштар үткәрә, осрашыуҙарҙа ҡатнаша, сәфәрҙәр ҡыла. Профессионал техник училище һәм мәктәп уҡыусылары менән йыш осраша, үҙенең бик яҡшы «утлы» һөнәре тураһында һөйләй.
РСФСР Юғары Советы депутаты, өлкән горновойҙың эше юғары оҫталыҡ менән айырыла. Василий Дмитриевич үҙенең тәжрибәһе һәм оҫталығын йәштәргә ихлас тапшыра. Уның күп уҡыусылары шулай уҡ өлкән горновой булып китә.
Василий Дмитриевич һуңғы көндәренә тиклем (ул 1993 йылдың 10 авгусында вафат була) Магнитогорск комбинатының домна цехында эшләй.

# Наумкин Василий Дмитриевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Продукция етештереүҙе арттырыу, уның сифатын яҡшыртыу һәм хеҙмәт етештереүсәнлеген күтәреү буйынса туғыҙынсы биш йыллыҡтың социалистик йөкләмәләрен үтәүҙәге ҙур уңыштары өсөн Наумкин Василий Дмитриевичҡа 1976 йылдың 5 мартында «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
* 1985 йылда унынсы биш йыллыҡтың планын айырыуса уңышлы үтәгәне һәм ҙур йәмәғәт эштәре алып барғаны өсөн уға икенсе тапҡыр «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
* Тыуған ил Василий Дмитриевичтың хеҙмәт батырлыҡтарын юғары баһалап, уны өс Ленин ордены, Октябрь Революцияһы ордены менән бүләкләй.

# Наумкин Василий Дмитриевич
## Хәтер

* 2006 йылда Наумкин Василий Дмитриевичтың 70 йәшлек юбилейы тантаналы билдәләнә.
# Крутиха

Крутиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Язевка йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Крутиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200212115200000713
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200071
* Бассейн коды — 13.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2