yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Морат Өлкәр

Морат Өлкәр (тур. Murat Ülker; тыуған. 1959 йыл, 21 март) ― төрөк бизнесмены, кондитер, Yıldız холдингы — үҙәк һәм көнсығыш Европала, Африка һәм Яҡын Көнсығыштағы эре аҙыҡ-түлек компанияһы идараһы рәйесе. Yıldız холдингы составына Godiva Chocolatier, Pladis һәм Sok кеүек компаниялар инә. 2018 йылда Өлкәр Төркиәнең иң бай бизнесмены, тип атала, уның шәхси капиталы 4,8 млрд доллар тәшкил итә.

# Морат Өлкәр
## Биографияһы

Морат Өлкәр 1959 йылдың 21 мартында Төркиәнең Истанбул ҡалаһында, «шоколад короле» Сабри Өлкәр һәм уның ҡатыны һәм Гюзиде Иман ғаиләһендә тыуа. Ул Истанбулда ир балалар өсөн лицейҙа урта белем ала һәм Босфор университетын бизнес-етәксе һөнәре буйынса тамамлай. 1982 йылда ул сит илдә Америка Икмәк бешереү институтында (American Institute of Baking, AIB) һәм Үҙәк немец кондитер сәнәғәте техникумында (Zentralfachschule der Deutschen Süßwarenwirtschaft, ZDS) уҡый. Ҡушма Штаттарҙа Continental Baking Company компанияһында стажировка үтә. Өлкәр шулай уҡ Халыҡ-ара ирекле эксперттар корпусының (International Executive Service Corps) төрлө проекттары менән шөғөлләнә.

# Морат Өлкәр
## Биографияһы
### Yıldız-та эшләүе

1984 йылда Өлкәр Yıldız холдингына ингән Ülker аҙыҡ-түлек компанияһына контроль буйынса координатор сифатында ҡушыла. Артабанғы йылдарҙа ул генераль директорҙың предприятиелар буйынса ярҙамсыһы вазифаһын биләй, һәм иң аҙаҡ компанияның генераль директоры була. 2000 йылда Өлкәр Yıldız Holdingтың башҡарма директоры, ә 2008 йылдан генераль директор вазифаһын биләй. Ул рәйес булғанда Yildiz бизнесын киңәйтә, бер нисә предприятиены, шул иҫәптән 2008 йылда GODIVA Chocolatier-ҙы һәм 2014 йылда United Biscuits-ты һатып ала. 2016 йылда Yildiz яңы глобаль предприятие төҙөй, үҙенең өс брендын: Ülker, United Biscuits һәм DeMet’s Candy Company-ларҙы берләштерә.

# Морат Өлкәр
## Биографияһы
### Хәйриә эшмәкәрлеге

2009 йылда Өлкәр аҙыҡ-түлекте ҡулланыу өлкәһендә халыҡ сәләмәтлеген нығытыуға йүнәлтелгән Сабри Өлкәр Фондын булдыра.
2014 йылда Өлкәр ғаиләһе Гарвард университеты файҙаһына 24 миллион доллар иғәнә тапшыра. 10 йыл дауамына бүленгән финанслау Т. Х. Чан исемендәге Йәмәғәт сәләмәтлеге һағы мәктәбе эргәһендә туҡлыҡлы матдәләрҙе, генетик һәм метаболик процестарҙы тикшереү буйынса Сабри Өлкәр Үҙәген булдырыу өсөн бүленә. Үҙәк диабет һәм йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙары менән сирләгән кешеләргә ярҙам итеү өсөн хроник һәм комплекслы сирҙәрҙе тикшереү менән шөғөлләнә.
Өлкәр 1993 йылда Өлкәр баскетбол клубын булдырыуҙа ҡатнаша. Клуб алты тапҡыр Төркиә президенты кубогын һәм өс тапҡыр Төркиә кубогын яулай. Өлкәр баскетбол клубы шулай уҡ Евролига Кубогы һәм Корач Кубогының сирек финалына сыға. Улькер ун йыл дауамында стадиондың Фенербахче Шюкрю Сараджоглу исемен йөрөтөү хоҡуғын яулай.. Ул шулай уҡ Ülker спорт аренаһына бағыусы була Бинесмен элек башҡа футбол клубтарына ла спонсор ярҙамы күрһәткән була, ләкин һуңынан спонсорлыҡ ярҙамын күрһәтеүҙе туҡтата.
Морат Өлкәр сәнғәт әҫәрҙәре коллекцияһын йыя. 2012 йылда Истанбулда уның финанс ярҙамы менән хәҙерге заман төрөк рәссамдары әҫәрҙәре күргәҙмәһе үткәрелә.

# Морат Өлкәр
## Биографияһы
### Шәхси тормошо

Өлкәр Морат өйләнгән, өс балаһы бар һәм Истанбулда йәшәй.
# Урыҫтар

Урыҫтар йәки рустар (үҙ атамаһы рус. русские) — Рәсәй Федерацияһында иң күп һанлы халыҡ, төп халҡы. Көнсығыш славян халыҡтары төркөмөнә керә. Урыҫ телендә һөйләшәләр. Диндарҙарҙың төп өлөшө православие динен тота.

# Урыҫтар
## Йолалар

Ғаилә башлығы булып атай йәки иң өлкән ир бала (большак, старшой) торған. Ғаиләлә бала тыуыуы тантаналы билдәләнгән, Суҡындырыу байрамынан һуң, көҙөн йәки ҡышын, туй үткәрелгән.

# Урыҫтар
## Урыҫтар донъя фәнендә

Михаил Ломоносов Рәсәй фәненә нигеҙ һалыусы. XIX быуатта рус фәне донъя кимәленә сыға. Математиктар М. В. Остроградский, Н. И. Лобачевский күп илдәрҙә танылыу таба.
* Михаил Ломоносов
* Иван Кулибин
* Дмитрий Менделеев
* Иван Сеченов
* Николай Лобачевский
* Николай Жуковский
* Александр Бутлеров
* Иван Павлов
* Владимир Зворыкин
* Игорь Курчатов
* Сергей КоролёвСергей Королёв
* Андрей Сахаров
* Андрей Колмогоров
* Михаил Калашников
* Игорь Сикорский
* Владимир Шухов
* Владимир Бехтерев
* Александр Прохоров
* Павел Яблочков
* Александр Попов
* Василий Докучаев
* Николай Вавилов
* Пафнутий Чебышев
* Николай Семёнов
* Николай Пирогов
* Николай Зинин
* Владимир ДемиховВладимир Демихов
* Георгий ГамовГеоргий Гамов
* Павел ЧеренковПавел Черенков
* Николай Славянов

# Урыҫтар
## Башҡортостан урыҫтары

Башҡортостан урыҫтары — Башҡортостанда йәшәгән урыҫ халҡы. 2010 йылдағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәп алыу буйынса республикала 1 миллион 432 мең 906 кеше йәшәй (республика халҡының 35,19 % өлөшө).
Төбәккә урыҫтарҙың күпләп күсеп ултырыуы Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң башланған. Иң беренсе урыҫтар Өфө тирәһендәге ерҙәрҙе биләп, Башҡортостандың үҙәк төбәктәрендә, һуңыраҡ — төньяҡ-көнбайышында, Кама аръяғы сик һыҙығы буйлап таралып ултырған.
Уралдағы беренсе урыҫ тораҡ пункттары (торамалары):
* 1586, Өфө,
* 1591 Уса
* 1645, Минзәлә
* 1667, Бөрө
Төрлө сығанаҡтар буйынса урыҫтарҙың республикаға күсеү процессы колониализм тип иҫәпләнә.
Республикала урыҫтарҙы берләштерғән күп ойошмалар эшләй. Иң эреһе — Собор русских Башкортостана.
* Республикала урыҫтарҙың таралып ултырыуы
# Половизьма

Половизьма — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кудь йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Половизьма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы башынан Үрге Волга бейшлотына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100112110000000062
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000006
* Бассейн коды — 08.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# «Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» отличие билдәһе

«Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» отличие билдәһе — Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградаһы.
# Кастеевтың йорт-музейы

Абылхан Кастеевтың йорт-музейы —Алматы ҡалаһында Абылхан Кастеевтың мемориаль музейы (Ҡаҙағстан). Музей рәссам 1950-се −1970-се йылдарҙа йәшәгән йортта урынлашҡан.

# Кастеевтың йорт-музейы
## Тарихы

Йорт Алматы ҡалаһының көнсығышында Городская (хәҙер Бекхожин урамы) урамында Кесе Алматинка йылғаһы аръяғында 1955 йылда Кастеев ғаиләһе өсөн төҙөлә, аҙаҡ 1966 йылда ул яңынан төҙөлә. Ә Кастеев был йортта 1958 йылдан 1973 йылға тиклем йәшәй һәм эшләй.
2004 йылда ғаилә рәссамдың йортон дәүләткә мемориаль музей төҙөү өсөн тапшыра.
2014 йылда рәссамдың тыуыуының 110 йыллығын байрам иткәндә мемориаль йорт-музей асыла. Музей асыу тантанаһында рәссамдың ғаиләһе, дуҫтары, А. Кастеев исемендәге Дәүләт сәнғәт музейы хеҙмәткәрҙәре, Медеуск районы башлығы Солтанбәк Макежан ҡатнаша.

# Кастеевтың йорт-музейы
## Музей бинаһы

Бина ХХ быуат уртаһында Ҡаҙаҡ ССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе Д. А. Кунаевтың бойороғо буйынса 1955 йылда А. Кастеевтың ҙур ғаиләһе өсөн махсус төҙөлгән бер ҡатлы йорттан ғибәрәт. 1958 йылда рәссам ғаиләһе менән бергә был йортҡа күсә. 1966 йылда элекке төҙөлгән йорт тулыһынса һүтелә һәм уның урынында икенсе йорт төҙөлә (ҡамыш-каркаслы йорт урынына кирбестән), ә 1968 йылда уға оҫтахана төкәтеп төҙөлә. Йорттоң төҙөлөшө Алматының баш архитекторы Н. Оразымбетов проекты буйынса алып барыла. Йорт тәүге күренешендә һаҡланған: ҡунаҡ бүлмәһе, 3 йоҡо бүлмәһе, оҫтахана, аш-һыу бүлмәһе, ванна бүлмәһе, веранда; йортҡа баҡса терәлеп тора.

# Кастеевтың йорт-музейы
## Экспозиция

Музей экспозицияһы килеүселәрҙе А. Кастеев ижад иткән иң билдәле график һәм һынлы сәнғәт әҫәрҙәре менән таныштыра. Музейҙа рәссамдың картиналарының күсермәләре ҡуйылған. Билдәле «Сарбазы Амангельды», «Турксиб», «Капчагай ГЭС-ы», «Кенен Азербаев» картиналарын күрергә мөмкин. Коллекция шулай уҡ бай тарихи-биографик материалдарҙы — фотолар, документтар, кинохроника һәм рәссамдың шәхси әйберҙәрен үҙ эсенә ала. Оҫта күп йылдар дауамында эшләгән, ысын экспонаттар ярҙамында тергеҙелгән Кастеевтың студия-оҫтаханаһы айырым ҡыҙыҡһыныу уята.
# Буйновск тарлауығы

Буйновск тарлауығы (болг. Буйновското ждрело, Ягодинско ждрело) — Буйновск йылғаһы (Выча йылғаһының һул ҡушылдығы) буйынса тарлауыҡ. Болгарияның Смолянск өлкәһе Борин общинаһы янында урынлашҡан.

# Буйновск тарлауығы
## Географияһы

Тарлауыҡтың оҙонлоғо 16 км самаһы, уртаса бейеклеге 1090 м тәшкил итә. Тарлауыҡ Буйново ауылынан төньяҡҡа табан, диңгеҙ өҫтө кимәленән 1307 м бейеклектә башлана, артабан төньяҡҡа табан йүнәлә һәм 16 км-ҙан һуң Тешел плотинаһында, диңгеҙ өҫтө кимәленән 876 м бейеклектә тамамлана. Упғын протерозой мәрмәре менән тулған. Родопи тауы тирә яҡтағы иҫ киткес матурлыҡ күпләп туристарҙы йәлеп итә. Тарлауыҡтың беренсе 7-8 км киңерәк, әммә Ягодинск ауылы янындағы Ягодинск мәмерйәһенән һуң тарая. Был урында текә ҡаялар бер береһенә яҡан тора, ошо урында йылға протерозой мәрмәренән тоған таштарҙы киҫеп сыға. Тау ҡаялары бер-береһенә яҡын урынлашҡан урынды ерле халыҡ «Бүле һикереше» тип атай. Яҡындағы Ягодино ауылы кешеләре һөйләүенсә, ҡыш көнө бүреләр тарлауыҡтан һикереп көтөүгә һөжүм итәләр.
Буйновск таралауығы шулай уҡ үҫемлек һәм хайуандар төрҙәренең күплеге менән билдәле, төрҙәрҙең күпселегә закон менән һаҡлана.
Тарлауыҡ 1971 йылда тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителә.
Тарлауыҡтан 4 км өҫтәрәк йылғаның уң ярында, үҙенең гүзәл формалары менән билдәле Ягодин мәмерйәһе урынлашҡан. Тағы ла юғарыраҡта уң яҡ ярҙа болг. Имамова дупка мәмерйәһе бар. Тарлауыҡ «Болгарияның 100 туристик объекты» туристар хәрәкәте исемлегенә индерелгән.
Буйновск йылғаһы үҙәндәре буйлап, Ягодинск мәмерйәһе янынан, Буйново һәм Кожари ауылдары аша иҫ киткес матур һуҡмаҡ һалынған. Һуҡмаҡтан йәйәүлеләр һәм велосипедлылар үтә ала. Йылғаның был өлөшөндә балыҡ тотоу тыйылған, әммә барбекю һәм пикник өсөн бөтә кәрәк-яраҡтары буған бер нисә урын әҙерләнгән. Был урындар өсөн урындағы халыҡ үҙе эшләгән фонтандар хас. Йылғаның боролоп аҡҡан урындары йәй айҙарында кемпинг ҡороп туристарҙың яратҡан урынына әүерелә. Йылғаның тирә-яғында һирәк осрай торған үҫемлек һәм хайуандарҙы осратырға мөмкин.
Тарлауыҡ буйлап тар ғына бер һыҙатлы муниципаль юл үтә. Был Буйнов һәм Кожара ауылдарын тоташтырыусы һәм илдең башҡа өлкәләре менән бәйләүсе берҙән-бер юл.
# Аҙнаҡай (исем)

Аҙнаҡай — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

# Аҙнаҡай (исем)
## Этимологияһы

Аҙнаҡай — башҡорт теленә фарсы теленән үҙләштерелгән, башҡортса — аҙна, йома көн тыуған тигәнде аңлата

# Аҙнаҡай (исем)
## Фамилияла

Аҙнаҡаева Рәйлә Шәрәфи ҡыҙы (18 октябрь 1952 йыл) — йырсы һәм юғары мәктәп хеҙмәткәре, 1983 йылдан Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы һәм бер үк ваҡытта 1997 йылдан Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1992 йыл).
Алмаҡай Аҙнаҡаев (1786 йыл—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Аҙнаҡай (исем)
## Ауыл, район, ҡала

Аҙнаҡай (татар. Азнакай, рус. Азнакаево) — Татарстандың көньяҡ-көнсығышында Стәрле йылғаһы буйында урынлашҡан ҡала (1987 йыл), Аҙнаҡай районының үҙәге.
Аҙнаҡай районы (татар. Азнакай районы) — Татарстандағы муниципаль район, 1931 йылдың 30 октябрендә ойошторолған. Административ үҙәге — Аҙнаҡай ҡалаһы.
# Кесе Чебула

Кесе Чебула — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чебула йылғаһының уң ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Чебула
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201872
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рукавишный Лог

Рукавишный Лог — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Паломица йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Рукавишный Лог
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035041
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103504
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Рассоха (Оло Ашапа ҡушылдығы)

Оло Рассоха (Рассоха) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ашап йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Рассоха (Оло Ашапа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013408
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101340
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әлебай

Әлебай (рус. Алибаево) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Абҙан ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453391, ОКАТО коды — 80226804002.

# Әлебай
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 65 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Абҙан): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 58 км
Әлебай ауылы Һаҡмар йылғаһы бассейнына ҡараған Әселе йылғаһы буйында, район үҙәге Иҫәнғол ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 65 км һәм Һарыҡташ тимер юл станцияһынан (Ырымбур өлкәһе) төньяҡ-көнсығышҡа табан 58 км алыҫлыҡта урынлашҡан

# Әлебай
## Тарихы

Үҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван III (1425—1505) хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән. Таймаҫтың ете улы булған: Шишәй, Бишәй, Аҫҡаҡ, Ҡунаҡ, Абаҙа, Сураш һәм Ҡыҙрас. Сураштың Ейәнсура тигән улы Яңыбай, Юнай, Юлдыбай, Әлебай, Ғәббәс ауылдарына нигеҙ һалған.
Ауыл 1770 йылдан (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1765 йылдан) алып билдәле. Шәжәрә буйынса тәүге төпләнеүсенең (Мөйтән бей нәҫеленән) исеме менән аталған. 1857 йылда бында шулай уҡ улустың Этҡол ауылы кешеләренең бер өлөшө күсеп ултыра. 1866 йылда 25 йортта 133 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр.

# Әлебай
## Халыҡ һаны

Әлебай ауылы халҡы 1900 йылда — 231 кеше; 1920 йылда — 269; 1939 йылда — 286; 1959 йылда — 220; 1989 йылда — 195; 2002 йылда — 179; 2009 йылда — 178, 2010 йылда 140 кеше тәшкил итә. 1925 йылда (аслыҡ йылдарынан һуң) Әлебайҙа 56 кеше генә иҫәпләнгән. Федераль дәүләт статистика хеҙмәте баһалауынса, 2022 йылдың 1 мартына Башҡортостан Республикаһының Әлебай ауылында халыҡ һаны 139 кеше тәшкил итә. Башҡортостан Республикаһының Әлебай ауылында даими рәүештә 62 ир-егет (44.66 %) һәм 77 ҡатын-ҡыҙ (55.34 %).

# Әлебай
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, милләттең күпселеге — башҡорттар (100 %).

# Әлебай
## Арҙаҡлы шәхестәре

* Ишмөхәмәтов Муллахмәт Муллағол улы (1928—2003) — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры
* Ишмөхәмәтов Зәбихулла Нәсибулла улы (1932—1998) — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы
* Ишмөхәмәтов Фәррәх Иҙрис улы (1938—2020) — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы
* Ишалина Зөлхизә Исмәғил ҡыҙы (1932—2012) — һауынсы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
* Йәнтилин Шәйхетдин Сәләхетдин улы (1928—2003) — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы, ВДНХ-ның көмөш миҙалына лайыҡ булған.
* Сарбаев Фәтих Хөснөлхаҡ улы (1936—2007) — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы
* Сарбаев Уйылдан Һиҙиәт улы (1936—?) — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы
* Хәсәйев Усман Ғүмәр улы (1929—2010) — БАССР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы механизаторы.

# Әлебай
## Урамдары

* Әселе урамы (рус. улица Ассель)
* Ибрас урамы (рус. улица Ибрас)
* Юлсыҡҡан урамы (рус. улица Юлсыккан)

# Әлебай
## Ер-һыу атамалары

Яландар
* Балауыҙ түгелгән яланы
* Сәскә ҡырлауы яланы
* Сағанғол яланы
Йылға-шишмәләр
* Атбәйләгән йылғаһы
* Ҡараһыйыр йылғаһы
* Ибрас шишмәһе
* Әселе йылғаһы
* Аҡҡойрон йылғаһы
* Ҡабыҡҡыуыш йылғаһы
* Туҡмаҡ йылғаһы
Тауҙар
* Ослотау тауы
* Алпамыша битләүе
* Ҙур тау
* Бәләкәй тау
Башҡа урындар
* Сана бөккән урын
* Әлебай ҡыҫығы
* Юлдаш ҡыҫығы
# Әбделмәнов Рим Сәлимйән улы

Әбделмәнов Рим Сәлимйән улы (7 сентябрь 1956 йыл) — балет артисы, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989).

# Әбделмәнов Рим Сәлимйән улы
## Биографияһы

Рим Сәлимйән улы Әбделмәнов 1956 йылдың 7 сентябрендә БАССР-ҙың Ғафури районы Оло Ибраһим ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы Ибраһим ауылы) тыуған.
1996 йылда Рәсәй Театр сәнғәте академияһын тамамлай (педагогтары Е. П. Валукин, Л. М. Таланкина).
1973 йылдан Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбленең солисы, 1989 йылдан педагог-репетиторы булып эшләй.
ВЭГУ доценты, Башҡорт педагогия университеты уҡытыусыһы.
Ғаиләһе: ҡатыны — Башҡортостан Республикаһы атҡаҙанған артисы Гүзәлиә Әбделмәнова, 1993 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында балет труппаһы директоры булып эшләй. Ҡыҙы Әбделмәнова Флүрә — Фәйзи Ғәскәров исемендәге ансамбль солисы.

# Әбделмәнов Рим Сәлимйән улы
## Ижады

Рим Сәлимйән улы — «Азамат», «Гөлнәзирә», «Еҙ үксә», «Салауат», «Төньяҡ амурҙары», «Һунарсы», «Перовский» бейеүҙәрендә яңғыҙ бейеү һәм партияларҙы башҡарыусы.

# Әбделмәнов Рим Сәлимйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1983)
* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1998)
# Мөҡсин Әбдесәләмов

Мөҡсин Әбдесәләмов — 1773—1775 йылдарҙа Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр ихтилалын баҫтырыуҙы, ҡатнашыусыларҙы тотоп биреүсе, Йәмһүр Әбдесәләмовтың туғаны. Төрки һәм урыҫ телен белгән, яҙған.

# Мөҡсин Әбдесәләмов
## Биографияһы

Әбдесәләмов Мөҡсин — Уҫы даруғаһы мишәре.
1750 йылдан Уҫы даруғаһы старшинаһы Сөләймән Диваев командаһында, артабан Әжәк ауылы старшиналары Дауыт һәм Ишмөхәмәт Сөләймәновтар командаһында хеҙмәт иткән.
1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнашҡан. Сөләймән Диваев менән ихтилал етәкселәренең береһе Батырша мулланы әсилеккә алып Санкт-Петербургҡа тиклем конвой менән оҙатып барған. Шуның өсөн 50 һум аҡса һәм Ырымбур губернаторы И. И. Неплюевтан Маҡтау бите менән бүләкләнә.
1755 йылда писарь, 1762 йылда — сотник (йөҙбашы), 1764 йылда — поход старшинаһы итеп тәғәйенләнә. 1765—1766 йылдарҙа Ишмөхәмәт Сөләймәнов командаһы менән Нуғай дарғаһы Өшәк-Мең улусы ерҙәренә күсеп ултыра, Боҙаяҙ ауылында йәшәй.
1767 йылдан Нуғай даруғаһы мишәрҙәр командаһы старшинаһы, 1773 йылда уның командаһына 79 ихата ҡараған. В
1769 йылда Өфө провинциаль канцелярияһы Мөҡсин Әбдесәләмовты халыҡ кәйефен йәшертен күҙәтеүсе конфиден­т (осведомитель-хәбәр еткереүсе) итеп тәғәйенләй.
Хужалығы ҙур булған, унда эшләр өсөн ябай башҡорт, мишәр һәм татарҙарҙы яллаған.
1786 йылда 1 мең кешенән торған башҡорт-мишәр командаһы башында Себер сик һыҙығына һаҡлау хеҙмәтенә йүнәлгән.
1774 йылдың апрелендә, ғаиләһен Өфөгә оҙатып, властарға тоғро мишәр отряды менән секунд-майор О. И. Дуве командаһы составына ингән, Нуғай һәм Ҡазан даруғалары территлорияларында баш күтәреүселәре менән һуғыша. Ишмөхәмәт Сөләймәнов менән Ҡәнзәфәр Усаевты эҙәрлекләй, Өфөгә Ҡасҡын Һамаров менән Ҡаранай Моратов хәрәкәттәре тураһында белдермәләр (донесения) ебәреп торған.
17 июндә Дуве командаһы менән бергә подполковник И. И. Михельсон деташементына ҡушыла. 1774 йылда Кама һәм Волга буйҙарында Пугачёв отрядары менән һуғыша, 12-15 июлдә Ҡазан алыштарында ҡатнаша.
Июнь аҙағынан башлап генерал-майор П. С. По­тёмкин ҡушыуы буйынса Башҡортостан халҡы араһында хөкүмәт яҡлы агитация алып барған. Подполковник И. К. Рылеев һәм Н. Я. Аршеневский командалығындағы регуляр хәрби частар составында төньяҡ-көнсығыш Башҡортостанда барған ихтилал хәрәкәтен баҫтырыуҙа ҡатнаша. 25 ноябрҙә Мөҡсин Әбдесәләмов «при поимке самого башкирского возмутителя Салаватки находился» (төп боласы Салауатты тотоуҙа ла ситтә ҡалмаған).
Уның Салауат Юлаевты әсирлеккә алыуҙа ҡатнашыу фактын Рылеев һәм генерал-майор Ф. Ю. Фрейман, шулай уҡ Мөҡсин Әбдесәләмов үҙе лә раҫлай: «По верноподданической моей должности… поймал и представил главного злодейскаго наперстника баш­кирца Саловатку Юлаева».
Баш күтәреүселәр Әбдесәләмовтан үс алған — йортон һәм хужалығын бөлгөнлөккә төшөрөп талаған, баһаланыуынса, зыян 1863 һум тәшкил иткән.
Боласыларҙы «тамырынан ҡоротоуға» булышлыҡ иткәне өсөн Фрейман уға аҡса түләй, Ырымбур губернаторы генерал-поручик И. А. Рейнсдорп — «кафтанлыҡ» 5 аршин ал буҫтау һәм маҡтау бите бирә.
1787 һәм 1793 йылдарҙа Екатерина II исеменә обер-офицер чины биреү буйынса үтенесе кире ҡағыла.
# Адай (Аҡтаныш районы)

Адай (Әҙебай; татар. Адай, рус. Адаево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы.

# Адай (Аҡтаныш районы)
## География

Ауыл Түбәнге Кама һыуһаҡлағысы буйында, Аҡтаныш ауылынан көнбайышҡа табан 35 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Адай (Аҡтаныш районы)
## Тарих

Ауылға йәнәй ырыуы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә мишәрҙәр нигеҙ һала. 1747 йылдан билдәле.
XX быуат башында мәсет, ҡыҙҙар һәм малайҙар өсөн ике 4-класлы мәктәп теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.

# Адай (Аҡтаныш районы)
## Халҡы

1816 йылда ауылда 141 мишәр иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1859 | 1870 | 1884 | 1897 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 106 | 341 | 365 | 548 | 751 | 910 | 931 | 985 | 715 | 756 | 629 | 607 | 693 | 577 | 380 | 337 |
# Кесе Камельяга

Кесе Камельяга — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Камельяга йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Кесе Камельяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014668
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301466
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Клайнмёльзен

Клайнмёльзен (нем. Kleinmolsen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 337 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,3 км². Диңгеҙ кимәленән 180 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99198 һәм автомобиль коды — SOM.
# Штайнберг (Фогтланд)

Штайнберг (Фогтланд) (нем. Steinberg ) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2854 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,43 км². Диңгеҙ кимәленән 585–625 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8237 һәм автомобиль коды V.