yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рустов мәсете

Рустов мәсете (әзерб. Rustov məscidi; рус. Рустовская мечеть) - Әзербайжанда 1903 йылда Губин районы Рустов ауылында Һажи Зәйнәләбдин Тагиев (әзерб. Hacı Zeynalabdin Tağıyev) ярҙамында төҙөлгән тарихи-архитектура ҡомартҡыһы.
Әзербайжан Республикаһы Министрҙар кабинетының 132-се ҡарары менән мәсет урындағы әһәмиәткә эйә күсемһеҙ тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары исемлегенә индерелә (2 август 2001 йыл).Ҡомартҡы 2008 йылда реставрацияланған.

# Рустов мәсете
## Тарихы

Рустов ауылы мәсете 1903 йылда меценат Һажи Зәйнәләбдин Тагиев аҡсаһына төҙөлә. Апрель оккупацияһынан һуң мәсет ябыла һәм иген һаҡлағыс булараҡ ҡулланыла. Әзербайжандың бойондороҡһоҙлоғо тергеҙелгәндән һуң бина ҡабаттан мәсет булараҡ файҙаланыла. Мәсет Әзербайжан Республикаһы Министрҙар Кабинетының 2001 йылдың 2 авгусындағы 132-се ҡарары менән урындағы әһәмиәткә эйә күсемһеҙ тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары исемлегенә индерелә.
Мәсеттә дәүләт тарафынан теркәлгән дини йәмәғәт эшләй.

# Рустов мәсете
## Тарихы
### Архитектураһы

Мәсеттең нигеҙе кафедра кимәленә тиклем йылға ташынан башҡарылған. Йылға ташы һәм ваҡланған эзбизташ комбинацияһынан торған стеналар михраб өлөшөндә, ә ҡалған урындарынүлсәмдәре (20х20х4) һәм (27х13х6) яндырылған кирбестән. Стеналарҙың түбәһенән фронтон ситтәре буйлап 9 рәт кирбес кәрниз үтә. Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн икенсе ҡат балкон өҫтөндә урынлашҡан. Икенсе ҡатҡа һәм сарҙаҡҡа төньяҡ стенаның уң мөйөшөнән башланған баҫҡыс буйлап күтәрелергә мөмкин. Мәсеттең ҡыйығы япмаһының конструкцияһында имән балкалар ҡулланылған
Мәсеттең көньяҡ фасадында юнылған эзбизташта түңәрәк тәҙрә аҫтында эпиграфик яҙыу соҡоп яҙылған, һәм мәсет Беренсе тапҡыр Хажи Йософ тарафынан төҙөлгән, тип яҙылған
# Шаста (Ухта ҡушылдығы)

Шаста — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ухта йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Шаста (Ухта ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000212102000007780
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 102000778
* Бассейн коды — 03.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 02
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Никитин Владимир Васильевич

Никитин Владимир Васильевич (18 март 1951 йыл) — уҡытыусы, журналист; мәғариф, партия, совет органдары һәм матбуғат ветераны. 1995—2015 йылдарҙа Дыуан районының «Дуванский вестник» гәзите мөхәррире. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2008).

# Никитин Владимир Васильевич
## Биографияһы

Владимир Васильевич Никитин 1951 йылдың 18 мартында Башҡорт АССР-ының Дыуан районындағы хәҙер Михайловка ауыл Советына ҡараған Кошелевка ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан колхозсы ғаиләһендә тыуған. Мордва милләтенән.
Үҙ ауылындағы башланғыс мәктәптә дүрт синыфты тамамлағандан һуң күрше Ежовка ауылындағы һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлай. 1966 йылда район үҙәгендә урынлашҡан Мәсәғүт педагогия училищеһына уҡырға инә. Дүрт йылдан махсус урта белемле башланғыс мәктәп уҡытыусыһы дипломын ала һәм үҙе уҡыған Ежовка мәктәбендә үҙ аллы хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай.
1970 йылда Совет Армияһы сафына саҡырыла. Хәрби хеҙмәтен тултырып, 1972 йылда запасҡа ҡайтарылғандан һуң үҙ мәктәбендә эшен дауам итә, бында уҡытыусы, артабан директор була. 1972—1978 йылдарҙа ситтән тороп Силәбе дәүләт педагогия институтында уҡый.
1978 йылдан — партия эшендә: КПСС-тың Дыуан район комитетында инструктор, агитация һәм пропаганда бүлеге мөдире. 1990—1994 йылдарҙа район Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары булып эшләй.
1995 йылдың 20 ғинуарында «Дуванский вестник» район гәзите мөхәррире итеп тәғәйенләнә һәм был вазифаны ике тиҫтә йыл, 2015 йылда хаҡлы ялға киткәнсе башҡара.
Райондың йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша: бер нисә тапҡыр Дыуан район Советы депутаты итеп һайлана.
Өйләнгән. Ҡатыны менән ике ул — Александр һәм Дмитрийҙы тәрбиләп үҫтереп, үҙ аллы тормошҡа сығарғандар.

# Никитин Владимир Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2008).
* Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығының Маҡтау грамотаһы.
# Алтынбаев Ғәли Мансур улы

Алтынбаев Ғәли Мансур улы (19 ноябрь 1956 йыл) — башҡорт музыканты, аккомпаниатор-концертмейстер, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012).

# Алтынбаев Ғәли Мансур улы
## Биографияһы

Ғәли Мансур улы Алтынбаев 1956 йылдың 19 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ районы Аллағыуат ауылында тыуған.
Дүрт йыл Салауат музыка мәктәбендә баян класында уҡый. 1976 йылда Салауат музыка училищеһын тамамлай (Н. А. Гредин класы).
1976—1978 йылдарҙа Мәләүез ҡалаһы музыка мәктәбендә уҡытыусы һәм мәҙәниәт йортонда халыҡ бейеүҙәре ансамбленең аккомпаниатор-концертмейстеры булып эшләй.
1982—1984 йылдарҙа әрме хеҙмәтен Германияла үтә, хәрби тынлы оркестрҙа тромбонда уйнай.
1989 йылдан алып Өфө ҡалаһында Башҡорт филармонияһында эшләй. Ғәли Алтынбаев төрлө инструменттар: баян, фортепиано, электрон баҫмалы музыка ҡоралдары менән иркен эш итә. Ул музыканың төрлө йүнәлештәрен яҡшы аңлай һәм был һәләте уны алмаштырғыһыҙ сәхнә партнеры итә.
Ғәли Мансур улының аккомпаниаторлыҡ оҫталығы ҡабатланмаҫ һәм үҙенсәлекле импровизация менән айырылып тора.
Ул вокал оҫталары Я. А. Әбделмәнов, Иҙрис Ғәзиев, Х. А. Ижбулдин, Нәзифә Ҡадырова, Флүрә Килдейәрова, Ф. З. Сәлихов, Вәхит Хызыров һәм башҡалар менән сығыш яһай.
Рәсәй, Австрия, Германия, Италия, Корея, Филиппин, Төркиә буйлап гастролдә йөрөй.
Ике ҡыҙы бар — Алтынбаева Эльвира Ғәли ҡыҙы (1987) һәм Анисимова Ләйсән Ғәли ҡыҙы (1983).

# Алтынбаев Ғәли Мансур улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1994)
# Саринки

Саринки — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кульма йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Саринки
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100039924
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103992
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Донская Царица

Донская Царица — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Ростов өлкәһе, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цимлянское, зал. Донской Царицы һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 479 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 111 км.

# Донская Царица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Калач-на-Дону ҡалаһынан Цимлян һыуһаҡлағысына тиклем, Чир йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300912107000009565
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000956
* Бассейн коды — 05.01.03.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Канас (Оргон ҡушылдығы)

Канас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ортон йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Канас (Оргон ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008792
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200879
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сварга

Сварга (Санскрит телендә:स्वर्ग) шулай уҡ Сварга Лока булараҡ билдәле, Индуизм космологияһында эзотерик пландың иң оло һигеҙ локаларҙың (Вьяртхи) береһе. Һигеҙ лока Бху лока, Бһувар лока, Сварга лока, Махар лока, Джана лока, Тапа лока, Сатьялока (Брахмалока) һәм иң олоһо Голокадан тора. Сварга Лока Меру тауында һәм уның өҫтөндә доньяларҙың тупланмаһы, бында киләһе инкарнацияларгә тиклем хаҡлылар тора. Һәр бер пралайя (бөйөк йемереү) ваҡытында өс батшалыҡ - Бху лока (Ер), Бхувар лока һәм Сварга лока емерелә. Ете өҫкө батшалыҡ астында Паталаның астарак батшалыҡлары ята, аҫҡы донъя һәм эске донъя.

# Сварга
## Һүрәтләү

Сварга тормошонда яҡшы эштәр ҡылған, әммә мокшаға бирешмәгән һәм Риг Веда буйынса Иң Оло Һыйыныу урыны, Хоҙай Вишну һыйыныу урыны Вайкунтхаға ирешмәгән хаҡлы йәндәр өсөн урын булып ҡарала. (Риг Веда (1.22.20) шулай тип иҫбатлай,
    ""Oṃ tad viṣṇoḥ paramam padam sadā paśyanti sūrayaḥ""
    "Барлыҡ суралар (йәғни, дэвалар - Хоҙайҙар) Хоҙай Вишну табандарына иң Оло Һыйыныу урынына кеүек ҡарайҙар."
СВарганың баш ҡалаһы Амаравати һәм уның кереүен Айравата һаҡлай. Сваргала Дэватарҙың рәйесе Индра рәйес булып тора.
# Ғәҙәттәге быуа ҡусҡары

?Ғәҙәттәге быуа ҡусҡары :
Ғәҙәттәге быуа ҡусҡары (Lymnaea stagnalis) и Physa (семейство Physidae) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Моллюскылар |
| Класс: | Ҡорһағаяҡлылар |
| Суб-класс: | Ысын быуа ҡусҡарҙары |
| Надотряд: | Heterobranchia |
| Отряд: | Үпкәле моллюскылар |
| Подотряд: | Сидячеглазые |
| Ғаилә: | быуа ҡусҡарҙары |
| Ырыу: | Быуа ҡусҡары |
| Төр: | Ғәҙәттәге быуа ҡусҡары |
Латинса исеме :
Lymnaea stagnalis (Linnaeus, 1758) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | рәсем эҙләү рәсемдәр |
Ғәҙәттәге быуа ҡусҡары (лат. Lymnaea stagnalis) —үпкә менән һулаусы сөсө һыу моллюскылары.
Ҡабырсағының оҙонлоғо 45-60 мм киңлеге 20-34 мм тирәһе, тоташ, спираль рәүешендә төрөлгән.. Ҡабырсаҡ осло түбәле һәм уның 4—5 боролмалы, ҙур тишеге — ауыҙы бар. Быуа ҡусҡары тәне өс өлөштән: кәүҙә, баш һәм аяҡтан тора, ләкин улар араһында ҡырҡа сиктәр юҡ. Ҡабырсаҡтың ауыҙы аша ҡусҡарҙың башы, кәүҙәһенең алғы өлөшө һәм аяғы ғына һонола ала. Баштың аҫҡы яғында ауыҙ, ә уның ян-яҡтарында ике һиҙгер һәрмәүес урынлашҡан.
Ғәҙәттәге быуа ҡусҡары ылымыҡтар, шулай уҡ детрит һәм үләкһәләр менән туҡлана.

# Ғәҙәттәге быуа ҡусҡары
## Һулыш алыуы

Һыуҙа йәшәй, ләкин атмосфера һауаһын һулай. Һулыш алыу өсөн, ул әленән-әле ( сәғәтенә 7-9 тапҡыр) һыу өҫтөнә күтәрелә һәм ҡабырсаҡ ситендә урынлашҡан түңәрәк һулыш алыу тишеген аса. Был тишек мантияның махсус кеҫәһенә — үпкәгә алып бара. Үпкә стеналары бик күп ҡан тамырҙары менән уралған. Бында ҡан кислородҡа байыға һәм углекислый газ бүленеп сыға..

# Ғәҙәттәге быуа ҡусҡары
## Ҡан әйләнеше

Ғәҙәттәге быуа ҡусҡарының йөрәге бар. Ул ҡанды ҡан тамырҙарына этеп сығара. Эре тамырҙар нәҙек тамырҙарға тармаҡлана, уларҙан ҡан ағзалар араһындағы арауыҡҡа аға. Ҡан бөтә ағзаларҙы йыуа, шунан яңынан үпкәгә килеүсе тамырҙарға йыйыла, унан йөрәккә килеп инә. Бындай ҡан тамырҙары системаһы йомоҡ булмаған система тип атала.

# Ғәҙәттәге быуа ҡусҡары
## Туҡланыуы

Аш һеңдереү системаһы ауыҙҙан башланып йотҡолоҡҡа күсә. Унда ныҡ мускуллы теле урынлашҡан. Ҡаты ҡытырҙар менән ҡапланған теле ҡырғыс функцияһын башҡара.
Быуа ҡусҡары теле менән, ҡырғыс менән ҡырғандай, һыу аҫтындағы предметтарға ултырған төрлө микроорганизмдар ҡатлауын йәки үҫемлектәрҙең йомшаҡ өлөштәрен ҡырып ала. Аҙыҡ йотҡолоҡтан ашҡаҙанға, унан эсәклеккә эләгә. Махсус аш һеңдереү биҙе — бауыр аҙыҡтың тағы ла нығыраҡ үҙләштерелеүенә булышлыҡ итә. Эсәклек аналь тишек аша мантия ҡыуышлығына асыла.

# Ғәҙәттәге быуа ҡусҡары
## Үрсеүе

Быуа ҡусҡарҙары — гермафродиттар. Әммә аталаныу ситтән була. Улар үтә күренеүсән лайлалы шнурҙар эсенә йомортҡалар һала. Уларҙы һыу аҫты үҫемлектәренә беркетә. Һыу температураһына бәйле, яҡынса 14 көндә йомортҡаларҙан йоҡа ҡабырсаҡлы бәләкәй моллюскылар сыға. 10 аҙна эсендә үҫешеп, енси яҡтан өлгөрәләр.

# Ғәҙәттәге быуа ҡусҡары
## Иҫкәрмә

* ↑ §18. Обыкновенный прудовик // Биология: Животные: Учебник для 7—8 классов средней школы / Б. Е. Быховский, Е. В. Козлова, А. С. Мончадский и другие; Под редакцией М. А. Козлова. — 23-е изд. — М.: Просвещение, 1993. — С. 50—52. — ISBN 5090043884.
# КуСол (Пеша ҡушылдығы)

Кулевая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пеша йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# КуСол (Пеша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054554
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005455
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Погорелка (йылға)

Погорелка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға ер аҫтына кереп юғала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Погорелка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017227
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201722
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Березовская Рассоха

Березовская Рассоха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының һул ярына тамағынан 192 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Березовская Рассоха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005881
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100588
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вьюк (Нырмыч ҡушылдығы)

Вьюк — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нырмыч йылғаһының уң ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Вьюк (Нырмыч ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000849
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100084
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Калмыш

Калмыш — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/240/30 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Калмыш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100016448
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101644
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вешенская имәне

Вешенская имәне — ботаник тәбиғәт ҡомартҡыһы, ул Вешенская станицаһынан 8 километр төньяҡтараҡ урынлашҡан. Ростов өлкәһенең Шолохов районында, Шолохов урман хужалығы биләмәһендә үҫә. Федераль әһәмиәттәге айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәһенә ҡарай. Вешенская имәне Көньяҡ федераль округы территорияһында иң боронғо ағас һанала. Ағас М. А. Шолохов музей-ҡурсаулығы биләмәһендә урынлашҡан.

# Вешенская имәне
## Тарихы

Риүәйәт буйынса, имәндән биш йөҙ аҙым алыҫлыҡта татар ханы хазинаһы күмелгән. Әммә, уны ҡайһы яҡтан эҙләргә икәне билдәле түгел. Элек күп казактар ошо имән янына килгәндәр һәм ошо биләмәлә хазина табырға тырышҡандар.
1952 йылда имәнде йәшен ата, ике олондоң береһе зыян күрә. Быны имән олононда һаҡланған тамға раҫлай.
Ағастың йәше паспорт буйынса 400 йыл самаһы тәшкил итә, әммә ысынбарлыҡта уны элегерәк ултыртҡан булыуҙары мөмкин, сөнки тикшеренеүселәр фекеренсә, Иван Грозный ваҡытында ағас үҫеп ултырған була инде.
2010 йылда ағас торошо ҡәнәғәтләнерлек була, урман янғынынан ҡотҡарып алып ҡалалар.
2011 йылдың апрель айында, «Ағастар — тере тәбиғәт ҡомартҡыһы» тигән бөтә Рәсәй программаһының сертификатлау комиссияһы, Ростов өлкәһе урман хужалығы департаментының имәнгә айырым статус бирергә тигән тәҡдимен хуплауы тураһында мәғлүмәт барлыҡҡа килә. Белгестәр диагностика үткәргәндән һуң, ағасҡа тере тәбиғәт ҡомартҡыһы статусы бирелә. Тимәк, дәүләт уны яҡлау аҫтына ала һәм уны реабилитациялау һәм тергеҙеү буйынса саралар комплексы ҡаралған.
Ростов өлкәһе Хакимиәтенең 2006 йылдың 19 октябрендәге 418-се номерлы «Ростов өлкәһендә тәбиғәт ҡомартҡыһы тураһында» ҡарарына ярашлы, имән, уға яҡын булған биләмә кеүек үк, өлкә әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора.

# Вешенская имәне
## Һүрәтләнеш

Вешенская имәне һабаҡлы япраҡлы имән төрөнә ҡарай. Ағас олоно 1,9 метр бейеклектә икегә бүленә һәм ике үҙаллы олондо барлыҡҡа килтерә. Олондарҙың берәүһенең бейеклеге 25 метр, диаметры 1,4 метр тәшкил итә. Икенсеһенең диаметры 1,6 метр, бейеклеге 25,2 метр тәшкил итә. Имән тирәһендә 150 гектарҙа — һаҡланыусы тәбиғәт биләмәһе, ә тәбиғәт ҡомартҡыһының үҙе тирәһендә һаҡланыусы зона — 2,5 гектар тәшкил итә. Имәндең олондары ныҡлы һәм тармаҡланып үҫкән.
# Полой (Вятка ҡушылдығы)

Полой — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 709 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Полой (Вятка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100034069
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103406
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Жван (йылға)

Жван (укр. Жван) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Бар, Мурованые Куриловцы һәм Могилёв-Подольский райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 48 километр.
# Нярма-Яха-Тоня

Нярма-Яха-Тоня — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нярма-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Нярма-Яха-Тоня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090493
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009049
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рәфисә

Рәфисә — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Рәфисә
## Этимологияһы

Рәфисә исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, күренекле, тоғро, саф мәғәнәһен аңлата.

# Рәфисә
## Билдәле шәхестәр

Әсәҙуллина Рәфисә Хәйрулла ҡыҙы (15 март 1957 йыл) — эстрада йырсыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы. Ғәзиз Әлмөхәмәтов һәм Ишмулла Дилмөхәмәтов исемендәге республика йәш башҡарыусылар, «Дуҫлыҡ йыры» конкурстары лауреаты. 1996 йылдан — «Башҡортостан» Дәүләт телерадиокомпанияһы хеҙмәткәре, БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Кәримова Рәфисә Ғөзәйер ҡыҙы (30 сентябрь 1959 йыл) — уҡытыусы, тәрбиәсе. «Шахматист» түңәрәген етәкләй. Округ, ҡала, район шахмат турнирҙарында күп тапҡыр призлы урындар яулай. Сургут районы Лянтор ҡалаһының шахмат йыйылма командаһы ағзаһы. 2019 йылда «Спорт ҡалаһы Лянтор геройы» тигән наградаға лайыҡ була. Бик күп Маҡтау ҡағыҙҙары һәм Рәхмәт хаттары менән билдәләнә.