# Приозерск

Приозерск — Рәсәйҙә ҡала, Ленинград өлкәһенең Приозерский районы административ үҙәге, Приозерск ҡала биләмәһе.

# Приозерск
## Исеме

Нығытма тураһында беренсе тапҡыр телгә алыныу 1295 йылға ҡарай. Рус йылъяҙмаһында Корела, ә шведтарҙа Кексгольм тип атала
XIV быуатта 1611 йылға тиклем Корела булараҡ билдәле. 1580 йылдан 1595 йылға тиклем, 1611 йылдан 1918 йылға тиклем Кексгольмтип атала. 1860 йылдан башлап Бөйөк Финляндия кенәзлеге рәсми ҡағыҙҙарында фин Кякисалми варианты тарала, был турала почта штамптары һөйләй. 1918 йылдан ҡала бойондороҡһоҙ Финляндия составында швед исеме Кексгольм менән бер рәттән Кякисалми исемен ала.1940 йылда [[совет-фин һуғышы (1939—1940) ҡала СССР составына инә, Кексгольм исеме кире ҡайтарыла. 1941—1944 йылдарҙа совет-фин һуғышы ваҡытында ҡаланы фин ғәсекәрҙәре биләй һәм ҡала Кякисалми тип атала. 1944 йылда ваҡытлыса Мәскәү тыныслығынан һуң ҡала ҡабаттан Советтар Союзына күсә. 1948 йылда Приозерск тип атала.

# Приозерск
## Тарихы
### Борон замандан XV быуатҡа тиклем

Узерва йылғаһы буйында карел ауылына нигеҙ һалыныу ваҡыты теүәл билдәле түгел, әммә А. Н. Кирпичников үткәргән күп һанлы ҡаҙыныуҙар һөҙөмтәһендә Корела ҡәлғәһе янында карел ауылының XII быуаттарҙа булыуы тураһында һығымта яһарға мөмкин. Йылъяҙмалар буйынса 1295 йылда ниндәйҙер нығытылған пунктты Вуокса тамағында швед отрядының рыцарҙары ҡыйрата. Күрәһең, был ауыл корела ҡәбиләһенең сауҙа һәм сәйәси үҙәге була. Шул уҡ йылда новгородлылар уны кире яулап ала, ә 1310 йылда иҫке ҡәлғәне емереп, яңы ныҡ ҡәлғә төҙөй..
Көслө ҡала-ҡәлғә, Новгородта ҡеүәтле форпост булараҡ, Карел муйынында, шведтарҙың агрессияһына юл ҡуймай
Корела аша «запас» һыу сауҙа юлы маршруты үтә. Вуоксааша булған Фин ҡултығына һәм Финляндияға эләгергә мөмкин. Был мөһим стратегик маршрутта Швеция үҙ контролен булдырырға маташа, XIII быуат аҙағында Корела шведтарҙың йыш һөжүменә дусар була.

# Приозерск
## Тарихы
### Новгород ере

XV быуат аҙағында Корела Новгород республикаһы Водская пятинаһының төньяҡ өлөшөндә административ үҙәге була, һуңыраҡ — Корела өйәҙенең. Өйәҙ составына 7 административ берәмек (погост) инә, унда 300-ҙән ашыу торама пункт иҫәпләнә. Ҡала үҙе һәм уға яҡын ерҙәр Городенский погосына инә.
Корела ерҙәренең Мәскәү Бөйөк кенәзлеге составына инеүе Кореланың нығыныуына һәм артабанғы үҫешенә булышлыҡ итә. 1568 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, ҡалала 406 ихата, наместник йорто, хаким (округы башлығы сиркәү), дворяндар һәм баяр йорттары иҫәпләнә. Дүрт монастырь һәм бер сиркәү була

# Приозерск
## Тарихы
### Швеция власы аҫтында (1580—1595)

1580 йылдың көҙөндә Кореланы швед ғәскәрҙәре яулай. Шведтарҙың артиллерияла өҫөтнлөк итеүе яҙмышты тигҙ хәл итә: янғын ялмап, ағас ҡаралтылар һәм нығытмаларҙың стеналарын ялмап алған янғын гарнизонды бирелергә мәжбүр итә. Корела өйәҙе лә Швеция власы аҫтында була. Әммә 1595 йылда, рус-швед һуғышында ул Тявзин килешеүе буйынса Рус дәүләтенә кире ҡайтарыла.
1610 авгусынан 1611 йылдың февраленә тиклем Яков Делагарди командованиеһы аҫтында швед ғәскәрҙәренең ҡамауына бирешмәй. Батша Василий IV Шуйский поляк интервенцияһы һәм фетнә осоронда шведтарға хәрби ярҙамдары өсөн Кореланы тапшыра. Берләшкән урыҫ-швед отряды шулай уҡ Троица-Сергиев монастырын ҡамауҙан ҡотҡарыуҙа ҡатнаша.

# Приозерск
## Тарихы
### Швеция власы аҫтында (1617—1721)

1617 йыл төҙөлгән Столбово солохонан һуң өйәҙе менән бергә Корела Швецияға бирелә 1634 йылдан ҡала — Швеция составында Кексгольм ленаһының административ үҙәге
1710 йылдың 8 сентябрендә Төньяҡ һуғыш ваҡытында Кексгольм ҡәлғәһе (Кореланың швед исеме) рус ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына. Кексгольмды алыу хөрмәтенә иҫтәлекле миҙал булдырыла
1721 йылда Төньяҡ һуғыш тамамланғас Ништадт тыныс килешеүе шарттарына ярашлы Швеция Кексгольм ленаһының һәм Карелия өлөшөнөң Рәсәйгә ҡушылыуын таный

# Приозерск
## Тарихы
### Рәсәй империяһы составында

Кексгольм Рәсәй баш ҡалаһы — Санкт-Петербург сигендә хәрби форпост ролен үтәй. Кексгольм ҡалаһы Кексгольм провинцияһының үҙәге була, ә 1743 йылда Выборг губернаһы составына инә.
XVIII быуатта ҡәлғә төрмә ролен үтәй башлай

# Приозерск
## Тарихы
### Рәсәй империяһы составында
#### Бөйөк Финляндия кенәзлеге (1811—1917)

1811 йылдың 23 декабрендә император Александр I Кексголмь өйәҙе ингән Финляндия губернаһын Бөйөк Финляндия кенәзлегенә ҡушылыу тураһында указ сығара. Был шәхси Густав Мориц Армфельт инициативаһы менән башҡарыла. Кексгольм фин идаралығына күсә. Финляндия губернаһына Выборг губернаһы тигән исем ҡайтарыла.
XIX быуаттың уртаһында Вуокса төп йүнәлешен үҙгәртә, Кексгольм районында балыҡ тотоу ҡырҡа кәмей, ҡала халҡы һаны ла кәмей . Шул ваҡытта, XIX быуат урталарында, ҡалала беренсе сәнәғәт предприятиелары барлыҡҡа килә.

# Приозерск
## Тарихы
### Бойондороҡһоҙ Финляндия (1917—1940)

1917 йылғы Февраль революцияһынан һуң император Николай II тәхеттән баш тарта. Ә Бөйөк Октябрь революцияһынан һуң Бөйөк кенәзлек парламенты Финляндияның бойондороҡһоҙлоғон иғлан итә. 1917 йылдың 31 декабрендә В. И. Ленин рәйеслеге аҫтында Халыҡ Комиссарҙары Советы Финляндияның бойондороҡһоҙлоғон таный.
1920 йылдың октябрендә РСФСР һәм Финляндия араһында солох төҙөлә. . Яңы совет-фин сиге Кексгольмдан бер аҙ көньяҡтараҡ урынлаша.
1930 йылда иҫке сиркәүгә алмашҡа яңы Лютеран кирхаһы Кякисалми төҙөлә. Ул архитектор Армас Линдгрен проекты буйынса төҙөлә.
1931 йылда ҙур сульфит- целлюлоза Waldhof заводы эшләй башлай, ул ҡаланың иң ҙур сәнәғәт предприятиеларына әүерелә.
1938—1939 йылдарҙа Кякисалми халҡы 5000 кешегә тиклем арта

# Приозерск
## Тарихы
### Хәрби осор (1939—1944)

Совет-фин һуғышынан һуң 1939—1940 йылдарҙа 1940 йылдың 12 мартында тыныслыҡ килешеүе һөҙөмтәһендә ҡала Советтар Союзына тапшырыла
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында 1941 йылдың 21 авгусынан 1944 йылдың 24 сентябренә тиклем ҡаланы фин ғәскәрҙәре оккупациялай һәм тулыһынса тиерлек емерелә.
1944 йылдың сентябрендә Финляндия һәм СССР ваҡытлыса Мәскәү тыныслыҡ килешеүе төҙөй. 1944 йылдың 24 сентябрендә Кексгольм СССР-ға кире ҡайтарыла. Элекке совет-фин сиге 1940 йылда тергеҙелә.

# Приозерск
## Тарихы
### СССР

1944 йылдың ноябрендә Выбор, Кексгольм һәм Яскин төньяҡ райондары Ленинград өлкәһенә күсә
1947 йыл уртаһына Waldhof Ab компанияһы заводы тергеҙелә, ул һуңынан Приозерск целлюлоза заводы исемен ала. 1986 йылда завод экологик яҡтан хәүефле тип ябыла. Хәҙер элекке завод урынында «Лесплитинвест» ОАО урынлашҡан.
1948 йылдың октябрендә Кексгольм Приозерск ҡала итеп үҙгәртелә, ә киләһе йылдың февралендә, Приозерск районының башҡа топонимдары үҙгәртелә

# Приозерск
## Географияһы

Ҡала өлкән төньяҡ өлөшөндә Карел муйынында, Вуокса йылғаһының төньяҡ тармағында, Ладога күле менән Вуокса күле араһында урынлашҡан.
Санкт-Петербург — Хийтола линияһында тимер юлы станцияһы.
Санкт-Петербургтан — 145 км алыҫлыҡта ята.2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы буйынса ҡала 702 Рәсәй Федерацияһының 1112 ҡалаһы араһында 375-се урында була

# Приозерск
## Иҡтисады
### Сәнәғәте

Ҡала аша тимер юлдары һәм шоссе юлдары үтә, ул өлкә ҡалалары менән тоташтыра. Сәнәғәте үҫешкән. Иъ ҙур предприятие булып Приозерс ағас эшкәртеүсе завод һәм «Лесплитинвест» ОАО тора.

# Приозерск
## Иҡтисады
### Сауҙа һәм хеҙмәттәр өлкәһе

* «Пятерочка» универсамы
* «Магнит» универсам селтәре
* Бөй!өк Луки ит комбинаты магазины
* «Евросеть» элемтә салондары
* «Мегафон» абоненттарҙы хеҙмәтләндереү офисы
* «МТС» абоненттарҙы хеҙмәтләндереү офисы
* «Билайн» абоненттарҙы хеҙмәтләндереү офисы
* «Tele2» абоненттарҙы хеҙмәтләндереү офисы
* «Позитроника» электроника магазины
* Дарыухана селтәрҙәре «Невис»
* Мебель үҙәге «Калина»
* «Магнит Косметик маркет» селтәре магазиндары
* «Сбербанк РФ» бүлеге
* «Россельхозбанк» бүлеге
* Универсам «7Я ғаилә» универсамы
* СтройМаг

# Приозерск
## Элемтә

Халыҡ өсөн мобиль элемтә операторҙары үҙ хеҙмәттәрен тәҡдим итә:
* «МегаФон» (3G)(4G)
* «Скайлинк»
* «Билайн» (3G)
* «МТС» (3G)
* «Tele2» (3G)
* «YOTA» (3G)(4G)

# Приозерск
## Киң мәғлүмәт саралары
### Телевидение

Приозерск территорияһында «Беренсе канал», «Россия-1», «НТВ» һәм «Life78» трансляциялана. Кабель телевидениеһы һәм урындағы Приозерск ТВ бар.

# Приозерск
## Киң мәғлүмәт саралары
### Радио

* 103,6 FM — Русское радио
* 107,2 FM — Приозерск FM
* 107,6 FM — Дорожное радио
* 102,9 FM — Love Radio

# Приозерск
## Иҫтәлекле урындары

* Корела ҡәлғә:
* Пресвятая Богородица Раштыуаһы сиркәүе — 1847 йылда архитектор Луи Висконти проекты буйынса төҙөлгән.
* Лютеран кирхаһы Кякисалми — 1930 йылда төҙөлгән, архитектор Армас Линдгрен
* Пётр I һәйкәле 1910 йылда төҙөлгән
* Маугли һәйкәле 1967 йылда йәш скульптор Борис Карагод төҙөгән.

# Приозерск
## Фото

* Приозерск тимер юлы станцияһы бинаһы. 1916. Арх. Туре Хеллстрём
* Корела ҡәлғәһе
* Лютеран кирхаһы
* 10 һум (2008) — Рәсәйҙең боронғо ҡалалар серияһынан иҫтәлекле тәңкә