yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кундыш

Кундыш — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Маймонга йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кундыш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010880
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001088
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Босолук

Босолук — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ №278 йылғаның һул ярына 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Босолук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100512107000002795
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000279
* Бассейн коды — 05.01.01.005
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дәүләтбаев Булат Сабир улы

Дәүләтбаев Булат Сабир улы (27 июль 1937 йыл — 3 июль 2020 йыл) — башҡорт тарихсыһы, тарих фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.

# Дәүләтбаев Булат Сабир улы
## Биографияһы

1937 йылдың 27 июлендә Башҡортостандың Мәсетле районы Оло Аҡа ауылында тыуған.
* 1962 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлаған;
* 1962—1966 йылдарҙа — Оло Аҡа урта мәктәбендә тарих уҡытыусыһы;
* 1969—1973 йылдар — кесе ғилми хеҙмәткәр (СССР ФА Башҡортостан филиалы, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты);
* 1973—1978 йылдар — өлкән ғилми хеҙмәткәр (СССР ФА Башҡортостан филиалы, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты);
* 1978 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия иститутында уҡыта.
Әҫәрҙәре:
* Крестьянская реформа 1861 г. в Башкирии. — М., 1983;
* Н. В. Ремезов. Быль в сказочной стране. — Уфа, 1986;
* Сабля Салавата Юлаева// Уральский следопыт. 1987, № 5;
* Большая Ока. История села. — Уфа, 1992;
* Тептяри // Малоизученные источники по истории Башкирии. — Уфа, 1986;
* Дәүләтбаев Б. С. Һинең шәжәрәң. Из истории Дуван-Мечетлинского края. Выпуск I—V. с. Большеустьикинское, 1996—1997
# Чернуша

Чернуша — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волманга йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Чернуша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035232
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103523
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Үтәбаев Мөхлис Суфиян улы

Үтәбаев Мөхлис Суфиян улы (5 февраль 1888 йыл — 28 декабрь 1970 йыл) — ислам дине әһеле. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.

# Үтәбаев Мөхлис Суфиян улы
## Биографияһы

Мөхлис Суфиян улы Үтәбаев 1888 йылдың 5 февралендә Ырымбур губернаһы Орск өйәҙенең Иҫке Кинйәбулат ауылында тыуған. Атаһы Суфиян ауыл муллаһы була, хажи.
Таулыҡай мәҙрәсәһендә белем ала. Һуңынан «Рәсүлиә» мәҙрәсәһен (Троицк) тамамлай. Төрки, ғәрәп, фарсы телдәрен белә.
1914 йылға тиклем Ырымбур губернаһы Орск өйәҙенең Йәрмөхәмәт ауылы мәҙрәсәһендә уҡыта.
Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша, инженер-сапер ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә, понтондар буйынса белгес була.
Революциянан һуң Башҡорт милли хәрәкәтенә ҡушыла, Башкурдистан милли-территориаль автономияһын яҡлай. Хәрәкәт лидеры Ә. Ә. Вәлиди менән таныш була.
1919—1920 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Бөрйән-Түңгәүер кантоны секретары, рәйесе булып эшләй.
1920 йылда Йылайыр кантоны мәктәптәрендә уҡыта.
1931 йылдың 31 ғинуарында ғаиләһе менән Иркутск өлкәһенә махсус ауылға һөргөнгә оҙатыла, 1994 йылда аҡлана. Черемхово ҡалаһында биш балаһы һәм ҡатыны — Ғөбәйҙә Камал ҡыҙы вафат була.
1937 йылдың 10 декабрендә ҡулға алынып, 10 йылға иркенән мәхрүм ителә. Свердловск өлкәһендә төрмәлә ултыра, 1941 йылда азат ителә, 1991 йылдың 18 октябрендә аҡлана.
1947 йылдан Баймаҡ районының Буранбай ауылында В. И. Ленин исемендәге колхозда эшләй, бер үк ваҡытта мулла була. Бағымсылыҡ менән шөғөлләнә, күрәҙәлек итә.

# Үтәбаев Мөхлис Суфиян улы
## Хәтер

* Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Буранбай ауылында — үҙенең тыуған ауылында — мәсет уның исеме менән атала.
# Шыуған (йылға)

Шыуған — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/118/243 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Шыуған (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028602
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102860
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Казактар

Казакта́р − сығышы буйынса төрлө булған социаль төркөмдәр.

# Казактар
## Атаманың килеп сығыуы

М. Фасмер буйынса боронғо урыҫ телендәге «козакъ» (үҙе теләп ялланған эшсене аңлатҡан) һүҙенән килә.
В. И. Даль һүҙлегендә «ил гиҙеү, күсеп йөрөү» тип аңлатҡан Урта Азияла ҡулланылған «казмак» һүҙенән сыға тип белендерә.
Төрки телдәрҙән барлыҡҡа килгән тейҙәр (qаzаq — «ирекле, бойондороҡһоҙ кеше, мажаралар эҙләүсе, берәҙәк»).
Сытин хәрби энциклопедияһында төрлө версиялар күрһәтелә:
* касоктарҙан (бер Кавказ халҡы)
* Касахиянан
* төрөк-татар (төрки) «каз» (ҡаҙ) һүҙенән
* Козары ауылынан
* Монгол теленән («ко» — һаҡлау; «зах» — сик)
# Татарка (Чумыша ҡушылдығы)

Татарка — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының уң ярына тамағынан 242 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Татарка (Чумыша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200003057
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200305
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Гөйгөл (милли парк)

Гөйгөл милли паркы (әзерб. Göygöl Milli Parkı) — 2008 йылда Гөйгөл районы биләмәһендә булдырылған милли парк. Уның дөйөм майҙаны 12,755 гектар (127,55 км²). Парк Гөйгөл дәүләт ҡурсаулығы биләмәләрендә урынлашҡан.

# Гөйгөл (милли парк)
## Шулай уҡ ҡарарға

* Әзербайжан милли парктар исемлеге
* Әзербайжандың Ҡыҙыл китабы
# Баптизм

Ҡалып:Христианлыҡ
Баптизм (грек. Βάπτισμα: сумдырык, һыуҙа суҡындырыу) — протестанлыҡта XIIбыуат башында барлыҡҡа килгән дини йүнәлеш.
XIX быуатта бөтә донъяга, шул иҫәптән халыҡның күпселеге католик, православие һ.б. диндәр тотҡан илдәрҙә таралып, иң көслө дини хәрәкәттәрнең береһенә әүерелә. Баптизм тәғлимәте тарафтарҙары дини серҙәр, руханилар изгелеге, изгеләр культы кеүек тәғлимәттәрҙе әүәлге саф христиан диненә ҡаршы килә тип һанай. Библия — дини тәғлимәттең бердәнбер сығанағы, баптизм тәғлимәтенә аңлы рәүештә инанган, рухи яҡтан өлгөрөп еткән кешеләр генә суҡынырга хаҡлы тип иҫәпләнә. Йәмғиәт етәкселәре, вәғәҙселәр һәм баптизм нигеҙҙәрен өйрәтеүсе руханилар приход халҡы тарафынан һайлана. Динһеҙҙәр һ.б. диндәгеләр араһында баптизм идеяларен таратыу һәр кемдең бурысы булып һанала.
Рәсәйҙә баптизм XIX быуат урталарында (Финляндияла һәм Латвияла), башлыса, лютерандар — немецтәр һәм латыштар араһында барлыҡҡа килә. 1880 йылдар башында Украинала һәм Түбән Волга буйында тарала.
Өфө губернаһында тәүге баптистар XX быуат башында күренә башлай. Тәүге общиналар Өфө өйәҙенең Архангел (95 кеше) һәм Иглин (81 кеше) улустарының немец ауылдарында, Бәләбәй өйәҙенең Дәүләкән ауылы һәм Өфөлә төҙөлә. Архангел өйәҙендә латыштар Эҫем общинаһына нигеҙ һала. 1913 йылда Өфө губернаһында 623 баптист иҫәпләнә. 1917 йылдан башлап уларҙың һаны арта, 1927 йылда 5 община Стәрлетамаҡ һәм 2 — Өфө кантондарындаэшләй (2 мең кеше). 1938 йылда общиналар тарҡатыла, етәкселәре репрессиялана, ғибәҙәтханалары ябыла. 1945 ййылда инжил христиан баптистары Өфө, Стәрлетамаҡ ҡалалары, Бәләбәй районы Шаровка ауылы яңынан барлыҡҡа килә, һуңыраҡ Дәүләкән (1969), Бәләбәй, Белорет, Бөрө, Сибай (1979), Күмертау (1987) ҡалаларынжа теркәлә. 1994 йылда Башҡортостан Республикаһы Инжил христиан баптистарының төбәк берекмәһе ойошторола. Нефтекама һәм Салауат ҡалаларында ғибәҙәтханалар төҙөлә. Үҙәге Өфөлә урынлашҡан.
# Говерла

Говерла (укр. Гове́рла, рум. Hovârla — "үтергә ҡыйын ҡалҡыулыҡ", тарих. венг. Hóvár) —Украина территорияһында иң бейек тау һәм иң юғары нөктә. Говерла Карпат аръяғы өлкәһе һәм Ивано-Франковск өлкәләренең сиктәрендә, Румыния сигенән яҡынса 17 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Карпатылағы Черногора һыртына ҡарай. Тауҙың бейеклеге диңгеҙ өҫтөнән 2061 метр тәшкил итә.
Тау итәгендә Прут йылғаһының бер сығанағы бар. Тауға менеү буйынса беренсе туристик маршрут 1880 йылда асыла. Эре тораҡ пунктарынан яҡын тирәлә Рахов, Ясиня һәм Ворохта урынлашҡан.

# Говерла
## Туризм

Туристик объект булараҡ билдәле. Көн аяҙ булған саҡта төньяҡта Ивано - Франковск өлкәләренең Ивано - Франковск, Коломыя һәм Снятин ҡалаларын, ә көньяҡ йүнәлештә — Румыния ҡалаһы Сигету -Мармациейҙы күрергә була. Говерла тауы башынан Карпаты аръяғындағы Петрос тауы (2020 метр) бик асыҡ күренә. Көньяҡ - көнсығышҡа табан Черногора һыртының түбәләр теҙмәһе һуҙыла. Аяҙ көндә Поп Иван тауындағы Аҡ фил обсерваторияһын күреп була. Тауҙан көньяҡ - көнбайыш яғына Марморош һырты күтәрелгән. Был һырт буйлап Румыния менән Украина сиктәре үтә.
Тау итәгендә Прут йылғаһының бер сығанағы бар. Инештән алыҫ түгел дөйөм бейеклеге 80 метр тәшкил иткән шарлауыҡтар каскады урынлашҡан.

# Говерла
## Легендалар
### Говерла һәм Прут

Говерла һәм Прут тураһында бер - береһенә оҡшаш легендалар бар. Шуларҙың береһе буйынса, улар ҡасандыр егет менән ҡыҙ булғандар һәм, ҡыҙҙың атаһы уҫал Мольфар белеп ҡалғанға тиклем, бер- береһен яратҡандар. Прут Говерланы тапмаһын өсөн, атаһы уны тауға әүерелдереп, йәшергән. Прут, һөйгәнен сихырҙан арындырыр өсөн, таң беленгән саҡта тау түбәһенә менергә кәрәк икәнен белеп ҡалған. Әммә ул ҡояш ҡалҡҡанға тиклем менеп өлгөрмәй, Говерла битләүенә ултыра ла илап ебәрә. Бына шулай итеп Говерла битләүҙәренән сыҡҡан Прут йылғаһы һаман да илай. Шул ваҡыттан алып Говерла менән Прут гел бергә.

# Говерла
## Климат

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Уртаса максимум, °C | −2,3 | −0,9 | 3,8 | 10,2 | 15,5 | 18,3 | 20,0 | 19,9 | 16,1 | 11,0 | 4,1 | −0,5 | 9,6 |
| Уртаса температура, °C | −5,9 | −4,4 | −0,4 | 5,3 | 10,3 | 13,3 | 14,9 | 14,6 | 11,0 | 6,2 | 0,8 | −3,5 | 5,2 |
| Уртаса минимум, °C | −9,5 | −7,9 | −4,6 | 0,3 | 5,1 | 8,2 | 9,7 | 9,3 | 5,8 | 1,3 | −2,5 | −6,4 | 0,7 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 46 | 43 | 44 | 66 | 97 | 121 | 112 | 92 | 57 | 46 | 49 | 54 | 827 |
| Сығанаҡ: Climate Data ||||||||||||||

# Говерла
## Говерлаға күтәрелеү

Күтәрелеүҙәрҙең күбеһе 1100 м бейеклектә булған Заросляк базаһынан башлана. Базаға тиклем йәйәүләп, автомобилдә йәки велосипедта барып етеп була, Ворохтанан йәки Верховинанан (Яремче тирә - яғы) бигерәк тә еңелгә тура киләсәк. Базанан тау түбәһенә ике һуҡмаҡ алып бара — береһе һөҙәк, дөйөм оҙонлоғо 4,3 км, икенсеһе күпкә текәрәк (3,7 км). Заросляк базаһынан трекингты башлағанда, йылдың йәйге айҙарында тау түбәһен яулап алыуы хатта әҙерлекһеҙ туристарға ла ҡыйын түгел.
# Ҡарашар һаҙлығы

Ҡарашар һаҙлығы — Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы Вознесенка ауылы эргәһендәге төбәк әһәмиәтендәге комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы, 2005 йылдың 21 июленән Башҡортостандың махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәһе.

# Ҡарашар һаҙлығы
## Тасуирламаһы

Ҡарашар һаҙлығы — тәбиғи ыҙан, 2005 йылдан тәбиғәт ҡомартҡыһы. Дыуан районы Вознесенка ауылынан көнсығышҡа табан 3,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Майҙаны 63 га. Йәшел мүкле һаҙ ҡарағайлыҡтар, ереклектәр, ҡайынлыҡтар, шыршылыҡтар һәм болондар комплексынан торған карбонатлы күрән-гипна һәм ҡамыш һаҙлыҡтары. Черношарка й. (Әй й. басс.) инә. Төбәктең сығанаҡтары һәм шишмәләре буйында эзбизташлы туфтар формалашҡан, һыу сығанаҡтары йыуған урындарҙа бәләкәй күлдәр барлыҡҡа килгән. Рельефы убалы. Ландшафы болонло далалар урынында барлыҡҡа килгән урман-далаларҙан һәм һөрөнтө ерҙәрҙән ғибәрәт
Әй йылғаһы бассейнына ҡараған Ҡарашар йылғаһына һарҡый. Тәбиғи ыҙан шишмәләре һәм гөрләүектәре буйлап эзбизташ туфтары бар, һәм улар тарафынан йыуылған урындарҙа ҙур булмаған күлдәр барлыҡҡа килгән. Рельефы убалы. Ландшафы болонло далалар берләшкән урында барлыҡҡа килгән урман-далаларҙан һәм һөрөнтө ерҙәрҙән ғибәрәт.
Дыуан урман хужалығына ҡараған Дыуан ауыл участка урман хужалығының 34-се кварталы составында.

# Ҡарашар һаҙлығы
## Флораһы һәм фаунаһы

Үҫемлектәрҙең Башҡортостан Республиканың ҡыҙыл китабына индерелгән һирәк төрҙәре үҫә: һаҙ һаҙанағы, ысын кәкүк ситеге, ысын кәкүк ситеге, һаҙ баҙыҡайы, ваҡ мүк еләге, шулай уҡ реликт — тутыҡ схенус үҫә. Мышы һәм ҡабан йәшәй.

# Ҡарашар һаҙлығы
## Тыйыуҙар

— һаҙлыҡ массивын киптереү;
— ағас һәм ҡыуаҡтарҙы ҡырҡыу;
— торф, һаҙ эзбизташын сығарыу;
— ерҙәрҙе һөрөү;
— мүк әҙерләү, үҫемлектәр йыйыу;
— һаҙ массивында мал көтөү;
— яҙғы-йәйге һунар;
— һәр төрлө төҙөлөш эштәре;
— биләмәнең бысраныуы һәм сүпләнеүе, сүплектәр барлыҡҡа килеүе;
— һаҙлыҡтың кибеүенә, үҫемлектәрҙең үҫеү һәм хайуандарҙың йәшәү шарттары насарайыуына килтереүе мөмкин булған һәр төрлө хужалыҡ эшмәкәрлеге.
# Күкҡуян ауыл Советы (Дүртөйлө районы)

Күкҡуян ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Күкҡуян ауылы.

# Күкҡуян ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Ростов Арена

«Ростов Арена» — хәҙер Дондағы Ростов ҡалаһында төҙөлөп ятыусы футбол стадионы.ФИФА-ның 2010 йылғы 2 декабрь ҡарары нигеҙендә Рәсәй рәсми ғаризаһына яраҡлы рәүештә ҡалала футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 ярыштары үткәрелергә тейеш. «Ростов»(Дондағы Ростов) футбол командаһы ҡунаҡ ҡабул итеүсе команда буласаҡ. Стадионды Федераль бюджет һәм Ростов өлкәһе бюджетына төҙөү ҡаралаған.

# Ростов Арена
## Буласаҡ характеристикаһы

Төҙөлөү йылы: 2017
Һыйҙырышлығы: 45 000
* VIP: 754
* пресса: 2280
Яҡтыртыу: 2100 люкс

# Ростов Арена
## Тарих

Стадион Дон йылғаһының һул яҡ ярында Гребной каналдан алыҫ түгел торорға тейеш. Ростов стадионы архитектура үҙенсәлектәре башҡа стадиондарҙыҡынан айырылып торасаҡ. Төньяҡ трибунаһы асыҡ буласаҡ һәм унан Дон йылғаһы бик матур булып күренеп торасаҡ. 13 майҙа Мәскәүҙә күрһәтелгән проект буйынса стадион ФИФА талаптарына яуап бирергә тейеш — унда хәүефһеҙлек системаһы, үҙенсәлекле ихтыяждары булған кешеләр өсөн урындар, VIP-ложа, масса күләмле матбуғат саралары өсөн урындар һ.б. ҡаралған.
Ҡаланың иң ҙур Театр майҙанында стадионға инә алмай ҡалған тамашасылар өсөн ҙур экрандар монтажлап ҡуйыласаҡ.

# Ростов Арена
## Тарих
### Төҙөү

Стадион төҙөләсәк урын итеп Дон йылғаһының бейек һул ярын һайлағандар. Төҙөлөштөң хаҡы 20 200 000 000 һум тәшкил итәсәк.
* Төҙөлөш этаптары
* 2015 йыл, сентябрь. Стадион күренеше
* 2016 йыл, сентябрь. Стадион күренеше.
# Нядя-Яха

Нядя-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Салтан-Се йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Нядя-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040771
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304077
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Куяры

Куяры — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шиш йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.

# Куяры
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007147
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300714
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Каролина-инн

Каролина-инн (ингл. The Carolina Inn) ― АҠШ-тың Төньяҡ Каролина штатындағы Ориндж округы Чапел-Хиллдағы Төньяҡ Каролина университеты территорияһындағы кампусында урынлашҡан ҡунаҡхана. 1924 йылда асылған. АҠШ-тың тарихи урындары милли реестрына инә. Тарихи ҡомартҡыларҙы һаҡлау Милли фондының рәсми дәүләт программаһынаҡараған Америка тарихи ҡунаҡханалары берләшмәһе ҡатнашыусыһы булып тора.
Ҡунаҡхананың тәүге бинаһы ҡалаға уның исеме бирелгән Чапел-Хилл часовняһы торған урында 1923 һәм 1924 йылдар араһында төҙөлгән. 1939-1940, 1969-1970 һәм 1995 йылдарҙа бинаға бер нисә төкәтмә өҫтәп төҙөлгән. Ҡунаҡхананың һәр секцияһы ҡыҙыл кирбестән һалынған ике ҡаттан тора. Бинаны вальма ҡыйыҡ тамалай, унан түбәнерәк ҡыйыҡ аҫтында эшләнгән бүлмә - мансарда тәҙрәләре урынлашҡан. Ҡунаҡхананың алғы фасадында алты бейек ағас филенчатый бағанаға таянған ике ҡатлы веранда, ә төҙөлмә үҙәге өҫтөндә көмбәҙ күтәрелә. XIX б. һуңында ― XX б. АҠШ-та һәм Канадала бик популяр булған, ҡайһы бер элементтары классик Яңырыу, йәки неоклассицизм стилдәренә характерлы икәне күренһә лә, колониаль Яңырыу стилендә төҙөлгән. Ҡунаҡхана төҙөүҙе Джон Спрант Хилл ― Төньяҡ Каролина университетын тамамлаусы, банкир, юрист һәм филантроп финанслаған. Шулай уҡ 1935 йылда бинаны университет милегенә биргән.
1993 йылдан 2007 йылға тиклем АҠШ-тың иң эре ҡунаҡхана компанияларының береһе DoubleTree идаралығы аҫтында булған.
# Надоко-Неиз-Яха

Надоко-Неиз-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Надуй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 162 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Надоко-Неиз-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300039812
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303981
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Харута-Ю

Харута-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.

# Харута-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070784
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007078
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тәңребирҙе

Тәңребирҙе (рус. Тенгрибердино) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы Йомаш ауыл Советына ҡараған ауыл. 1834 йылда нигеҙләнгән. ХХ быуаттың 1971 йылда ғәмәлдән сыҡҡан.

# Тәңребирҙе
## Исеменең килеп сығышы

Ауылдың исеме тәүге төпләнеүсе Тәңребирҙе (Тәңребирҙе Ильясов) антропонимына барып тоташа.

# Тәңребирҙе
## Географик урыны

Йомаш ауылынан көнбайышҡа табан 5 км, район үҙәге Баймаҡтан көнбайышҡа табан 37 км алыҫлыҫта Һаҡмар йылғаһының ҡушылдығы Яманташ буйында урынлашҡан булған.

# Тәңребирҙе
## Тарихы

1834 йылда Әптекәй ауылынан Тәңребирҙе, Арман, Ишмырҙа, Баймырҙа, Күктүбә (Ибраһим) ауылдары айырылып сыға. Ғәҙәттәгесә ауылға тәүге төпләнеүсе Тәңребирҙе Ильясовтың исеме бирелә. 1834 йылда ауылда 67 кеше йәшәй, 1859 йылда — 92 кеше. 1920 йылда ауылда 90 кеше йәшәй. Ауылдан 10 км алыҫлыҡта ошо уҡ исемле утар булыуы билдәле. Унда 72 кеше йәшәгән. 1946 йылда ауыл юҡҡа сыға (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1971 йылда). Бөрйән ырыуы башҡорттары. Шәжәрә байрамы
2011 йылдың 5 июлендә Баймаҡ районының Әптекәй ауылында Шәжәрә байрамы үтте. Ойоштороусыһы — Рауил Назаров. Биш ауылға нигеҙ һалған Әптекәй ауылы (хәҙер бөткән ауыл) уҙамандары башҡа ауылдар рәтендә Тәңребирҙелә йәшәгән кешеләрҙең, уларҙың вариҫтарын байрамға йәлеп итте. Тәңребирҙе ауылынан Риф Самат улы Ноғоманов ойоштороу комитетына индерелә. Байрам бик йәнле, ойошҡанлы үтә
# Сәйәси репрессия ҡорбандарына һәйкәл (Пермь)

Сәйәси репрессия ҡорбандарына һәйкәл — Пермдәге һәйкәл. Һәйкәл Егошиха зыяратының көнбайыш битләүендә, Пермдең 1-се СИЗО-һының (1930—1940 йылдарҙа был НКВД төрмәһе була) арт яғында урынлашҡан. Электән йәшәүселәрҙең «Оло террорҙың» (1937—1938) аяныслы йылдары тураһында хәтирәләре буйынса, язаланыуҙарҙан һәм күтәрә алмаҫлыҡ шарттарҙан үлгән арестанттарҙың мәйеттәрен төндә төрмәнән алып сығалар һәм ҡабалан ғына Егошиха йылғаһының үҙәнендә ерләйҙәр.
Һәйкәл саң ҡағыу ҡыңғырауының 6,3 м бейеклектәге, нигеҙенең киңлеге — 3 метр булған саң манараһынан ғибәрәт. Һәйкәл биш осло йондоҙға таянған, Пермь өлкәһендәге ГУЛаг лагерынан килтерелгән сәнскеле сымдан яһалған ҡойманың биш терәгенән яһалған.
Ике стелала яҙыу: «Памяти жертв политических репрессий», «О, люди! Люди с номерами, вы были люди, не рабы. Вы были выше и упрямей своей трагической судьбы. Анатолий Жигулин».
Һәйкәлдең авторы: архитектор Михаил Футлик.
Һәйкәл «Мемориал» халыҡ-ара ойошмаһының Пермь төбәк бүлексәһе инициативаһы буйынса, 1996 йылдың 30 октябрендә, Пермь халҡы иғәнәһенә, шулай уҡ өлкә һәм ҡала хакимиәтенең финанс ярҙамы менән ойошторола.
2016 һәм 2017 йылдың февраль аҙағында һәйкәл эргәһендә Борис Немцов иҫтәлегенә асыҡ саралар үтә.