yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ферия дель Соль

Фе́рия дель Соль йәки Ҡояш байрамы (исп. Feria del Sol) — Венесуэлала урынлашҡан Мерида ҡалаһындағы халыҡ-ара мәҙәниәт фестивале. Программала үгеҙ алыштары, күргәҙмәләр, концерттар, параддар, "Ҡояш Королеваһы"н һайлау конкурсы, спорт ярыштары уҙғарыла. Фестиваль ваҡыты: 9, 10 декабрь (шаҡай).

# Ферия дель Соль
## Тарихы

Үгеҙҙәр алыша өсөн майҙан әҙерләгәндә бер төркөм һәүәҫкәрҙәргә фестиваль уҙғарырға тигән идея килә. Венесуэланың башҡа ҡалаларында бындай алыштар танылғанлыҡ алған була. Башта фестивальде Дева Марияның ғиффәтле яраланыу көнөнә арнап, 9-10 декабрь уҙғарырға булалар.
1968 йылда Ферия дель Соль фестивале уҙғарылмай, әммә шул уҡ йылдың 13 апрелендә үгеҙҙәр алышы уҙғарыла.
# Ғәзизов Флүс Мирзасәлих улы

Ғәзизов Флүс Мирзасәлих улы (25 июнь 1937 йыл — 4 февраль 2008 йыл) — химик-технолог, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (1995), техник фәндәр докторы (1993), профессор (1995), Рәсәй Федерацияһының (1993) һәм Башҡортостан Республикаһының (1992) атҡаҙанған химигы.

# Ғәзизов Флүс Мирзасәлих улы
## Биографияһы

Флүс Мирзасәлих улы Ғәзизов 1937 йылдың 25 июнендә ТАССР-ҙың Мөслим районы Симәк ауылында тыуған.
1959 йылда С. М. Киров исемендәге Ҡазан химия-технология институтын тамамлай һәм шунан бирле Стәрлетамаҡтағы «Авангард» предприятиеһында эшләй: инженер, лаборатория начальнигы, оҫтахана начальнигы, техник контроль бүлеге начальнигы, 1969 йылдан заводтың баш инженер урынбаҫары. 1988 йылдан — генераль директорҙың ғилми эштәр буйынса урынбаҫары.
Фәнни эштәре йүнәлештәре: ҡаты ракета яғыулығы юғары молекуляр берләшмәләрен етештереү химияһы һәм технологияһы.
Ғәзизов етәкселегендә яңы шартлатҡыс матдәләр (һығылмалы кумулятив зарядтар, шашка-детонаторҙар, II класлы грануллы шартлатҡыс матдәләр, брикет яғыулыҡтар һәм башҡалар) рецептураһы эшләнә һәм производствоға индерелә; баллистик төрҙәге ракета һәм дары яғыулыҡтары етештереү экологияһы проблемаһы хәл ителә. Ул заводтың химик технологияһы һәм сәнәғәт экологияһының төп фәнни-тикшеренеү лабораторияһын булдыра.
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (1995), ул Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының химия-технология фәндәре бүлеге ағзаһы.
Флүс Мирзасәлих улы 2008 йылдың 4 февралендә вафат була. Стәрлетамаҡ ҡалаһында ерләнгән.

# Ғәзизов Флүс Мирзасәлих улы
## Хеҙмәттәре

Ғәзизов Флүс Мирзасәлих улы — 160 ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 44 уйлап табыуға авторлыҡ таныҡлығы һәм патент авторы.
Газизов Ф. М. Пороховой исполин / Флюс Мирзасалихович Газизов // Вестн. Акад. наук Респ. Башкортостан. — 2003. — Т. 8, N 3.

# Ғәзизов Флүс Мирзасәлих улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1991)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1992)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған химигы (1993)
* Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (1995).
# Ельничный Исток

Ельничный Исток — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аят күле №1091 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ельничный Исток
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аять (Реж ҡушылдығы) йылғаһы башынан Аять һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501712111200006670
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200667
* Бассейн коды — 14.01.05.017
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Алтарык

Алтарык — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 294 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Алтарык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021254
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202125
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шоган-Юган

Шоган-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вогулка йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 85 км.

# Шоган-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300029333
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302933
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Деванагари

Девана́гари (санскр. देवनागरी devanāgarī, һинд теле [d̪eːʋ.n̪äːɡ.ɾiː], шулай уҡ исеме нагари (санскр. नागरी nāgarī) — һүҙмә-һүҙ «илаһи ҡала (яҙмаһы)») — брахми — боронғо һиндостан яҙмаһынан килеп сыҡҡан һинд яҙмаһы нагариҙың бер төрө. Б. э. т. I быуаттан IV быуатҡа тиклем боронғо Һиндостанда эшләнгән һәм VII быуаттан даими ҡулланылған.
47 төп символдан, шул иҫәптән 14 һуҙынҡы һәм 33 тартынҡынан торған деанагари донъяла дүртенсе популяр яҙыу системаһы булып тора. Ул 120-нән ашыу телдә ҡулланыла, шул иҫәптән санскрит, һиндины маратханы, синдхины, бихарины, браджды, бхилины, марварины, конканины, бходжпурины, непалины, неварины, санталины, шулай уҡ ҡайһы берҙә кашмирины һәм сиған телен (романи) индереп. Санскрит өсөн боронғо нагари алфавитының ике өҫтәмә тартынҡы символы булған. Деванагари яҙыуының төп үҙенсәлеге - аҫҡа «һәленеп торған» хәрефтәр беркетелгән үрге (база) горизонталь һыҙат. Яҙыу — һулдан уңға.

# Деванагари
## Графиканы төҙөү принциптары

Деванагариҙа тартынҡы өсөн тәғәйенләнгән һәр тамғала (а) һуҙынҡыһы билдәһе лә бар. Тартынҡыны һуҙынҡыһыҙ билдәләү өсөн махсус аҫҡа төшөрөлгән билдәне - халант (вирама) өҫтәргә кәрәк. Башҡа һуҙынҡыларҙы билдәләү өсөн, семит яҙма системаларындағы кеүек үк, диакритик тамғалар ҡулланыла. Махсус тәғәйенләнешле билдәләр һүҙ башындағы һуҙынҡылар өсөн ҡулланыла. Тартынҡылар, шуға ярашлы, һуҙынҡылары төшөрөлөп ҡалдырылған ойоштормаларҙы барлыҡҡа килтерергә мөмкин. Тартынҡылар ғәҙәттә тоташ йәки ҡушма билдәләр (лигатуралар) булараҡ яҙыла.

# Деванагари
## Миҫал

Кеше хоҡуҡтары дөйөм декларацияһының 1-се статьяһы:
| Санскритта | Ҡалып:Lang-sa2 |
| Латин транскрипцияһы (IAST) | Sarve mānavāḥ svatantratāḥ samutpannāḥ vartante api ca, gauravadr̥śā adhikāradr̥śā ca samānāḥ eva vartante. Ete sarve cetanā-tarka-śaktibhyāṁ susampannāḥ santi. Api ca, sarve’pi bandhutva-bhāvanayā parasparaṁ vyavaharantu. |
| Рус тәржемәһе | Бөтә кешеләр ҙә ирекле һәм тиң хоҡуҡлы булып тыуа. Аҡыл һәм выжданға эйә булған был кешеләр бер-береһенә туғанлыҡ рухында ҡарарға тейеш. |
# Түбәнге Ташлы ауыл Советы (Шаран районы)

Түбәнге Ташлы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Шаран районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Түбәнге Ташлы ауылы.

# Түбәнге Ташлы ауыл Советы (Шаран районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Түбәнге Ташлы ауыл Советы (Шаран районы)
## Составы

Түбәнге Ташлы ауыл Советы советына 3 тораҡ пункт инә:
* Үрге Ташлы ауылы,
* '''Түбәнге Ташлы''' ауылы,
* Яңы Йүзәй ауылы.
# Лүзә

Логотип Викисловаря      Викиһүҙлектә мәҡәлә бар      «Лүзә» :
Лүзә, Лүзиә (рус. Люзия, Люза, Луза) — яңы һүҙҙәр башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Лүзә
## Этимология

Исемдәре этимологияһы Лүзә яңы һүҙҙәр француз теле:
ЛҮЗИӘ [неол., фр.] — Люсси (яҡтылыҡ) исеменең башҡорт теленә ҡалыплаштырылған варианты
# Шәйәхмәтов

Шәйәхмәтов — фамилия.
* Шәйәхмәтов Илдар Тимерғасим улы (21 октябрь 1951 йыл) — партия һәм совет эшмәкәре.
* Шәйәхмәтов Рөстәм Әсхәт улы (17 июль 1975) — спортсы.
* Шәйәхмәтов Суфый Әхмәтзыя улы (1951—2020) — спортсы.
* Шәйәхмәтов Фазулла Зәйнулла улы (1929—2002) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
* Шәйәхмәтов Әнәс Ноғоман улы (23 июнь 1936) — совет һәм хужалыҡ эшмәкәре, сауҙа хеҙмәткәре.
# Тарензей-Се

Тарензей-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Надуй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 202 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Тарензей-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300039775
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303977
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мерденика

Мерденика — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ляга йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мерденика
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501912111200007064
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200706
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ухтомица (Уфтюга ҡушылдығы)

Ухтомица — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уфтюга йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Ухтомица (Уфтюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005252
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000525
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Крив-Сосьвинский

Крив-Сосьвинский — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 596 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Крив-Сосьвинский
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200009695
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200969
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вандып-Игль

Вандып-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куль-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Вандып-Игль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041474
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204147
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Янсорка

Янсорка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Окштамка йылғаһының уң ярына тамағынан 7,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Янсорка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһы инештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000009169
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000916
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡолмөхәмәтов Азамат Рәхмәт улы

Ҡолмөхәмәтов Азамат Рәхмәт улы (6 август 1953 йыл) — Рәсәй дипломаты. Батырлыҡ ордены кавалеры (2013).

# Ҡолмөхәмәтов Азамат Рәхмәт улы
## Биографияһы

Азамат Рәхмәт улы Ҡолмөхәмәтов 1953 йылдың 6 авгусында Башҡорт АССР-ының Нуриман районында (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — Өфө ҡалаһында) тыуған. Милләте — башҡорт.
Өфө ҡалаһының 91-се мәктәбен тамамлағандан һуң, СССР Сит ил эштәре министрлығының Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтына (МГИМО) инә. Уны 1976 йылда тамамлай. Рус, башҡорт, ғәрәп, инглиз, француз телдәрен белә.
1978 йылдан башлап СССР Сит ил эштәре министрлығының, унан һуң Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының үҙәк аппаратында һәм сит илдәрҙә төрлө дипломатик вазифаларында эшләй. Сүриә Ғәрәп Республикаһындағы (1978—1981), Мысыр Ғәрәп Республикаһындағы (1987—1988) СССР Илселектәрендә эшләй.
* 1978 йылдан — Алеппола (Сүриә) СССР Генераль консуллығы атташеһы.
* 1982 йылдан — Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы Яҡын Көнсығыш бүлегенең өсөнсө секретары, атташе.
* 1987 йылдан — СССР-ҙың Мысырҙағы Илселегенең икенсе секретары.
* 1988 йылдан — беренсе секретарь, СССР Сит ил эштәре министрлығының Яҡын Көнсығыш бүлеге кәңәшсеһе.
* 1993—1998 — Иордания Хашими Короллегендә Рәсәй Федерацияһы Илселегенең кәңәшсеһе.
* 1998—2000 — Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы Яҡын Көнсығыш һәм Төньяҡ Африка департаментының бүлек начальнигы
* 2000—2003 — Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы Яҡын Көнсығыш һәм Төньяҡ Африка департаментының директор урынбаҫары.
* 2003 йылдың 4 ғинуары — 2008 йылдың 28 ғинуары — Рәсәй Федерацияһының Күвейттәге Ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе.
* 2008 йылдың марты — 2011 йылдың 7 сентябре — Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының Яҡын Көнсығыш һәм Төньяҡ Африка департаментының директор урынбаҫары.
* 2011 йылдың 7 сентябре — 2014 йылдың 22 декабре — Рәсәй Федерацияһының Сүриә Ғәрәп Республикаһындағы Ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе.
2015 йылдың 23 апреленән — Украиналағы хәлде көйләү буйынса контакт төркөмөндә Рәсәй Федерацияһының махсус вәкиле.

# Ҡолмөхәмәтов Азамат Рәхмәт улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ике ҡыҙы бар.
Атаһы сығышы буйынса — Ишембай районы Ҡанаҡай ауылыныҡы.

# Ҡолмөхәмәтов Азамат Рәхмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* XXX йыл «Бик яҡшы хеҙмәте өсөн» отличие билдәһе (2008 йылдың 16 декабре) — Рәсәй Федерацияһының тышҡы сәйәси курсын тормошҡа ашырыуҙағы хеҙмәттәре һәм күп йылдар буйы намыҫлы хеҙмәте өсөн.
* Батырлыҡ ордены (2013 йылдың 25 июле) — Рәсәй Федерацияһының Сүриә йүнәлешендәге тышҡы сәйәси курсын тормошҡа ашырыуға индергән ҙур өлөшө өсөн.
* «Гражданлыҡ хеҙмәттәре өсөн» 1 класлы орден (Сүриә, 2014).
* «Бөйөк кенәз Сергей Александрович ордены» почётлы иҫтәлек билдәһе (Фәләстин православие император йәмғиәте, 2015 йылдың 4 июне).

# Ҡолмөхәмәтов Азамат Рәхмәт улы
## Дипломатик рангы

* 2-се класлы Ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы кесе илсе (2.04.2003)
* 1-се класлы Ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы кесе илсе (6.03.2007)
* Ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсе (1.05.2012).
# Каруанһарай мәҙрәсәһе

Каруанһарай мәҙрәсәһе — Ырымбур ҡалаһының Каруанһарай (2-се йәмиғ) мәсете янындағы мәҙрәсә.

# Каруанһарай мәҙрәсәһе
## Тарих

1846 йылда Ырымбур ҡалаһының Каруанһарай (2-се йәмиғ) мәсете янында мәктәп асыла. 1875 йылда ҡала мещаны Бибикамал Муса ҡыҙы Ғөбәйҙуллина генерал-губернаторға үтенес яҙыуы бирә, унда ул мәхәлләгә мәҙрәсә төҙөү маҡсатында Ырымбурҙың Тоҙ майҙанында урынлашҡан ҡаралтылары менән бергә ер бүлемен иғәнә рәүешендә бирергә теләген белдерә. 1877 йылда урыҫ классы асыу йөкләмәһе менән яңы мәҙрәсә төҙөргә рөхсәт бирелгән..
1879 йылға ҡарай ике ҡатлы таш бина төҙөлә һәм уҡыу йорто яңы урында эшләй башлай. 1879 йылда Каруанһарай мәсете имам-хатибы Сөләймән Дауытов мәктәп менән мәҙрәсәне айыра. 1-се этаждың өс бүлмәһендә мәктәп, тағы береһендә — аш-һыу бүлмәһе, 2-се этажындағы өс бүлмәһе — мәҙрәсә һәм дүртенсеһе — мөғәлимдәрҙең блмәһе. 1888 йылда мәҙрәсә бинаһы янғындан зыян күрә, ул мәхәллә иғәнәһе иҫәбенә яңынан төҙөкләндерелә.
1910 һәм 1913 йылдарҙа башланғыс мәктәп ҡуртымға алыған йортҡа күсә. Властарҙың әмеренә ярашлы ҡуртымға алынған бинала мәҙрәсә эргәһендә урыҫ класы асыла. 1894 йылда урыҫ класы «Хөсәйениә» мәҙрәсәһенә күсерелә.
Мәҙрәсәлә белем алыу курсы 12 йыл тәшкил иткән: 5 йыл — башланғыс һәм 7 йыл — урта мәктәптә. Уҡыу программаһына арифметика, тарих, Ҡөрьәнде өйрәнеү, әлифба, фикһ, әхләк, география, тәбиғәтте өйрәнеү, астрономия, ғәрәп һәм төрки телдәре, ғәрәп әҙәбиәте һ.б. кергән.
1907—1908 уҡыу йылында башланғыс мәктәптә 120, 1910—1911 йй. — 82, 1913—1914 йй. — 82, 1916—1917 йй. — 90 шәкерт теркәлгән. Уҡытыусылар коллективы 4–6 мөғәлим менән сикләнгән. Шәкерттәр йыл һайын 2 һумдан 30 һумға тиклем аҡса түләргә тейеш булған, шул уҡ ваҡытта ярлылар был түләүҙәрҙән тулыһынса азат ителгәндәр.
Мәҙрәсәне күп кенә имамдар һәм мөғәлимдәр тамамлай, улар араһында тарихсы һәм филолог Г. А. Баттал (1880–1969), педагог А. С. Дауытов (1871–?) һ.б. бар.
# Оло Паймары

Оло Паймары — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кутим йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Паймары
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004518
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100451
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Неглубка

Неглубка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молога йылғаһының уң ярына тамағынан 433 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Неглубка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005255
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000525
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Стәрлетамаҡ йәмиғ мәсете
## Тарихы

Стәрлетамаҡ беренсе йәмиғ мәсете 1823—25 йылдарҙа сауҙагәр Г. Г. Ибраевтың аҡсаһына 1823 йылда янған ағас мәсет урынында төҙөлә. 1800 йылда сауҙагәр Ш. Урманцев аҡсаһына һалынған төҙөлгән мәсет янып юҡҡа сыға. Был юлы мәсетте таштан төҙөйҙәр. Ул Ырымбур мосолман диниә назараты ҡарамағында була.
1863 йылда мәхәлләлә 3208 кеше иҫәпләнә, 1899 йылда — 2644 кеше. Мәсет эргәһендә Стәрлетамаҡ мәҙрәсәһе эшләй. 1930 йылда ябыла, бинаһы Стәрлетамаҡ район халыҡ мәғарифы бүлеге ҡарамағына тапшырыла, һуңынан һүтелә.

# Стәрлетамаҡ йәмиғ мәсете
## Бағымсылары

* Сауҙагәрҙәр М. М. Рәмиев, Усмановтар һ.б.

# Стәрлетамаҡ йәмиғ мәсете
## Имам-хатиптары

* С. Р. Рәмиев (1800 йылдан алып),
* Ш. З. Нагаев (1815 йылдан алып),
* К. Ш. Нагаев (1839—90);
* Г. К. Нагаев (1892 йылдан алып ябылғансы)
# Япраҡ ҡуңыҙы

Япраҡ ҡуңыҙы (лат. Chrysomelidae, (рус. Листоеды ) —ер йөҙөнөң бөтә өлөштәрендә сәскәле үҫемлектәрҙә йәшәй, уларға байтаҡ зарар килтерә торған ваҡ ҡуңыҙҙар; ҡаты ҡанатлы ҡуңыҙҙар ғаиләһендәге бөжәк. 35 000 төрҙө берләштерә.
Артҡы аяҡтары һикереү өсөн яйлашҡан ваҡ ҡуңыҙҙар (1-5 мм). Төрлө биотоптар — болон, урман, агроценоздарҙа йәшәйҙәр. Үҫемлек менән туҡланалар. Оло ҡуңыҙҙар япраҡты кимереп тишәләр һәм үҫеү нөктәһен юҡ итәләр. Ҡурҡыныс янағанда ер өҫлөгөндә йәшеренәләр. Үҫемлек ҡалдыҡтары аҫтында йәки тупраҡта ҡышлайҙар, яҙ үҫемлек шытымдарына йыйылалар. Личинкалары селәү һымаҡ, һары, тупраҡта йәки һабак эсендә үҫә. Күп кенә төрҙәре йәшелсә һәм баҫыу культураларына ҙур зыян һала. Аҡһыл аяҡлы, уйымлы, тулҡын һымаҡ ҡуңыҙҙар әүернә сәскәлеләрҙә йәшәй. Ҙур һабак, ябай һабак, иген һабағы ҡуңыҙҙары, ғәҙәттә, ҡыяҡлыларҙа була. Сөгөлдөрҙә — ябай сөгөлдөр ҡуңыҙы, бәрәңге һәм томатта — бәрәңге, киндер киндер ҡуңыҙҙары осорай. Япраҡ ҡуңыҙҙарына ҡаршы көрәштә көҙҙән баҫыуҙарҙы тирән итеп һөрөү, сәсеү алдынан орлоҡтарҙы һәм шытымдарны инсектицидтар менән эшкәртеү саралары ҡулланыла.
# Лун-Керь-Ю

Лун-Керь-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Керь-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Лун-Керь-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044312
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004431
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0