yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кисть (Шаха ҡушылдығы)

Кисть — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шаха йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кисть (Шаха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003231
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ебегень

Ебегень — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кан йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ебегень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008917
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100891
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡарадигән

Ҡарадигән (рус. Карадыган) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.
Почта индексы — 453384, ОКАТО коды — 80226810003.

# Ҡарадигән
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 329 | |
| 1959 | 181 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 147 | |
| 1979 | 64 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 39 | |
| 2002 | 39 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 32 | |
| 2010 | 20 | |

# Ҡарадигән
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 16 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Трушин): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 70 км
# Едрёнкин Михаил Акимович

Едрёнкин Михаил Акимович (21 ноябрь 1923 йыл — 31 октябрь 1970 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, штурмлау инженер-сапер батальоны саперы, рядовой. 1948 йылдан КПСС ағзаһы. Дан орденының тулы һәм ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Едрёнкин Михаил Акимович
## Биографияһы

Михаил Акимович Едрёнкин 1923 йылдың 21 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө кантоны Новоалександровка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Урыҫ. 1948 йылдан КПСС ағзаһы. Белеме тамамланмаған урта.
1942 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла. [Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында 1942 йылдың мартынан.
Старшина Едрёнкин 1947 йылда демобилизациялана. Бохарала (УзССР), һуңынан Өфөлә йәшәй. «Востокнефтепроводстрой» тресының Бохара —Урал газ торбалары төҙөлөшөндә балта оҫтаһы булып эшләй
1970 йылдың 31 октябрендә вафат була..

# Едрёнкин Михаил Акимович
## Батырлығы

35-се штурмлау инженер-сапер батальоны саперы (7-се штурмлау инженер.-саперҙар бригадаһы, 13-сө армия, 1 Украина фронты) рядовой Едрёнкин 1944 йылдың майында төркөм менән дошман тылында Гута—Пеняцк—Майҙан юлына миналар һала (Львов өлкәһе Золочев ҡалаһынан 17 км төньяҡтараҡ, Украина). Минала 2 автомобиль һәм арба шартлай. 1944 йылдың 15 июнендә 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Едрёнкин 1944 йылдың 16 июлендә яугирҙәр менән Козатин тораҡ пункты районында (Волынск өлкәһе Горохов ҡалаһынан көньяҡ-көнбайыштараҡ, Украина) дошмандың ут нөктәләренә разведка яһай, 100-ҙән ашыу минаны зарарһыҙландыра (шул иҫәптән 19 мина -«сюрприздарҙы»). 1944 йылдың 7 авгусында 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Цюхен тораҡ пункты районында Одра йылғаһын аша кискәндә (Хобень ҡалаһынан 3 км төньяҡ-көнсығыштараҡ, Польша) 1945 йылдың 29 ғинуарында отделениеның командир урынбаҫары кесе сержант Едрёнкин 8 рейс яһай һәм 100 -ҙән ашыу һалдат һәм офицерҙы йылға аша сығара. 1945 йылдың 10 апрелендә 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.

# Едрёнкин Михаил Акимович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Дан ордены (барлыҡ өс дәрәжәһе)
* ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
# Ягельная (Оло Паарчиха ҡушылдығы)

Ягельная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Паарчиха йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Ягельная (Оло Паарчиха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000092105
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009210
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Белый Владимир Яковлевич

Белый Владимир Яковлевич (укр. Володимир Якович Бiлий; 27 ноябрь 1944 йыл) — СССР һәм Украинаның ғалим-хәрби табибы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1988), профессор (1991). Медицина хеҙмәте генерал-лейтенанты (1997). Украинаның атҡаҙанған табибы.
Абдоминаль, эндоскопик һәм аҙ инвазивлы хирургия өлкәһе белгесе. 200-гә яҡын фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 3 монография авторы.

# Белый Владимир Яковлевич
## Биографияһы

Владимир Яковлевич Белый Украина ССР-ының Сталин өлкәһе Катык ҡасабаһында (хәҙер Украинаның Донецк өлкәһе Шахтерск ҡалаһы) 1944 йылдың 27 ноябрендә тыуа.
1967 йылда Ленинград Хәрби-медицина академияһын (хәҙер С. М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияһы). Йүнәлтмә буйынса Байконур ҡалаһына стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәренә ебәрелә, бында полк медпункты начальнигынан алып берләшмәнең медицина хеҙмәте начальнигына тиклем хеҙмәт юлы үтә.
1972—1988 йылдарҙа Хәрби-медицина академияһы клиникаһында хирургия клиникаһы ординаторы, уҡытыусы һәм хирургия кафедраһының өлкән уҡытыусыһы. 1988 йылдан Киев хәрби округының баш хирургы була.
1974 йылда «Патогенез и лечение ожогового шока при обширных глубоких ожогах» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы, 1987 йылда «Патофизиологические аспекты и пути патогенетической терапии острого разлитого перитонита : (Клинико-экспериментальные исследования)» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Үҙенең төп уҡытыусыһы тип хирург, профессор Михаил Иванович Лыткинды һанай.
СССР тарҡалғас, 1991 йылдан — Украина Ҡораллы Көстәренең баш хирургы. 1994 йылдан — Баш-хәрби-медицина идаралығы начальнигы − Украина Ҡораллы Көстәренең медицина хеҙмәте начальнигы. Бер үк ваҡытта 1996 йылдан Киев медицина академияһында дипломдан һуң белем биреү һәм хирургия һәм янып бешеү ауырыуҙары кафедраһы һәм Украина хәрби-медицина академияһының (УХМА) хирургия кафедраһы профессоры булып эшләй (2002 йылдан). Ғалим етәкселегендә 10 кандидатлыҡ һәм 2 докторлыҡ диссертацияһы яҡлана.
2003 йылдан — запаста. Ошо уҡ йылда Украинаның һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары була. 2004 йылдың октябренән 2005 йылдың февраленә тиклем Владимир Яковлевич Белый Украина Оборона министрының гуманитар сәйәсәт һәм Украина Верховный Радаһы менән бәйләнеш буйынса беренсе урынбаҫары. 2005 йыл — УХМА-ның хәрби хирургия кафедраһы профессоры.
Шулай уҡ 1996 йылдан алып Украинаның аҙ инвазиялы һәм эндоскопик хирургияһы журналының баш мөхәррире, «Украина хәрби медицинаһы» журналының мөхәрририәт ағзаһы һәм Украина Һаулыҡ һаҡлау министрлығының коллегия ағзаһы.

# Белый Владимир Яковлевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1983),
* Украинаның «Хеҙмәттәре өсөн» 3 дәрәжә ордены (1998)
* СССР-ҙың күп миҙалдары
* Рәсәйҙең Н. И. Пирогов исемендәге Милли медик-хирургия үҙәгенең почетлы табибы.
# Лосьминка

Лосьминка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының һул ярына тамағынан 205 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Лосьминка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020866
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002086
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зөлхизә (ай)

Зөлхизә, йәки Зү әл-хижә (ғәр. ذو الحجة‎) — Мосолман календарында 12-се ай. Был дүрт харам айҙың береһе (рәжәб, зөлхизә, зөлҡәғиҙә, мөхәррәм). Бигерәк тә тәүге ун көнө юғары баһалана (был көндәрҙә ураҙа тотоу сөннәт).
Исламға тиклем был айҙа ғәрәптәр мәймүн (ميمون) тип атаған.

# Зөлхизә (ай)
## Ваҡиғалар

* 11, 12 һәм 13 көндәр — Әт-Тәшриҡ көндәре

# Зөлхизә (ай)
## Ваҡиғалар
### 7 көн

* 114 һ.й. — имам Мөхәммәт әл-Бәкирҙең үлеме

# Зөлхизә (ай)
## Ваҡиғалар
### 9 көн

* Ғәрәфә көнө — хаждағылар Мәккә янындағы Ғәрәфәт тауында торған көн

# Зөлхизә (ай)
## Ваҡиғалар
### 10 көн

* Ҡорбан байрамы
* 270 һ.й. — Әбү Иса әт-Тирмизи Жәми әт-Тирмизи тигән хәҙистәр йыйынтығын тамамлай.
* 1121 йыл — фатими вәзире Әл-Әфдәл Шаһиншаһты үлтереү

# Зөлхизә (ай)
## Ваҡиғалар
### 18 көн

* Ғадир Һум — шиғый байрамы

# Зөлхизә (ай)
## Ваҡиғалар
### 26 көн

* 23 һ.й. — Хаҡ хәлиф Ғүмәр ибн әл-Хәттаб вафаты

# Зөлхизә (ай)
## Зөлхизә айы — әҙәбиәттә

Зөлхизә айы — хаж ҡылыр ай. Шуға күрә ошо ғибәҙәткә бәйле юлъяҙмаларҙа йыш телгә алына, сөнки айҙың билдәле бер көндәрендә тауаф ҡылыу, сәғи, Ғәрәфә тауында тороу, ҡорбан салыу, шайтандарға таш атыу кеүек ғибәҙәттәр башҡарыла. Хажиә һәм яҙыусы Гүзәл Ситдиҡованың «Йәннәт баҡсаһы» тигән китабынан өҙөктәр:
* Зөлхизәлә — хаж ҡылыныр айҙа — Ғәрәбстан да, күрше дәүләттәр ҙә изге сәфәргә сығыусыларҙы ҡабул итер гигант ҡунаҡханаға әүерелә: мосафирҙарға ярҙам йөҙөнән, хәлле кешеләр йорттарын бушатып, хатта үҙ иҫәбенә туҡландыралар.
* Зөлхизә айының туғыҙынсы көнөндә Ҡорбан байрамы башлана. Хаждағылар был көндө тулыһы менән Ғәрәфәттә үткәрергә тейеш. Таңға беҙҙе лә шунда алып киттеләр. Төркөмдәштәребеҙҙең бер өлөшө кистән үк Ғәрәфәткә юлланғайны инде, сөнки ғәрәптәрҙә яңы көн ҡояш байыу менән башлана.
* Машиналар ағымының осо-ҡырыйы юҡ. Автобустар төнө буйы Мәккә менән Ғәрәфәт араһында ҡайнап торҙо. Таксиға ҡытлыҡ юҡ — күрше илдәрҙән дә бол эшләп ҡалыу ниәте менән Рамаҙан айында Сәғүд Ғәрәбстанына күпләп киләләр икән.
* Бөгөн — яҡташтарым әйтмешләй, Әрәпә байрамы, зөлхизә айының туғыҙынсы көнө. Ғәрәфәт тауы исеменән килеп ингән икән дәһә был һүҙ телебеҙгә. Ожмахтан ергә төшөрөлгән Инәбеҙ Һауа менән Атабыҙ Әҙәм бер-береһен быуаттар дауамында эҙләгәндән һуң тап ошо көндә, ошо тауҙа килеп табышҡан, тиелә дини риүәйәттәрҙә
# Браиловский Исаак Аронович

Браиловский Исаак Аронович (15 май 1900 йыл — 2 ноябрь 1966 йыл) — яҙыусы, СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Браиловский Исаак Аронович
## Биографияһы

Исаак Аронович һөнәрсе Арон Янкелевич Браиловский ғаиләһендә тыуа; уларҙың ғаиләһе Дондағы Ростовтың Богатян тыҡрығы, 8-се йортта йәшәй. 1934 йылда Ростов педагогия институтының әҙәбиәт факультетын тамамлай.
Әҙәби эшмәкәрлеген И. А. Браиловский 1920 йылда «Приазовский край», «Известия Ростовского ревкома» гәзиттәрендә яҙған әҫәрҙәрен баҫтырып башлай. Артабан даими рәүештә урындағы матбуғатта яҙыша. Әҙәби тәнҡит менән 1938 йылда шөғөлләнә башлай: гәзиттәрҙә, йыйынтыҡтарҙа, альманахтарҙа тәнҡит мәҡәләләре , әҙәбиәт һәм театр тураһында рецензиялар яҙа. И. А. Браиловскийҙың йәмәғәт һәм әҙәби эшмәкәрлеге оҙаҡ йылдар буйына Дон менән бәйле була.
1934—1938 йылдарҙа Исаак Аронович — Ростов китап нәшриәтенең мөхәррире була һәм 1938 йылдан алып өлкә "Молот"гәзитендә эшләй. 1946—1949 йылдарҙа ошо гәзиттең әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлегенең етәксеһе була.
1953 йылдан алып Ростов өлкә китап нәшриәтенең өлкән мөхәррире .
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында И. А. Браиловский Себер хәрби округының политик хеҙмәткәре була. Уның мәҡәләләре һәм очерктары Ростов һәм Воронеж өлкәһе гәзит-журналдарында һәм Ленинградтың «На страже Родины» гәзитендә баҫыла. 1960 йылдан алып И. А. Браиловский Ленинградта йәшәй. Бында ул Яҙыусылар союзына ҡабул ителә. «Подъём» һәм «Дон» журналдарында әҫәрҙәрен баҫтыра. Исаак Аронович Браиловский «Люди справедливой войны» (1941), «Солдаты двух войн» (1957), «Живое сердце» (1960) китаптарын яҙа. Уның һуңғы мәҡәләһе «Неман» журналында 1964 йылда сыға.
Браиловский Исаак Аронович — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ағалары — Моисей Аронович Браиловский (1904—1941), фронтта һәләк була; Яков Аронович Браиловский (1894 — после 1940), НКВД хеҙмәткәре; Абрам Аронович Браиловский (1895—1954), скульптор.

# Браиловский Исаак Аронович
## И. А. Браиловский әҫәрҙәре

Айырым баҫмалар
* Люди справедливой войны.- Ростов н/Д: Ростиздат, 1941.
* Хрестоматия художественной литературы.- Ростов н/Д: Ростиздат, 1941.
* Литературно-художественный сборник.- Ростов н/Д: Ростиздат, 1947.
* Солдаты двух войн.- Ростов н/Д: Ростиздат, 1957.
* Живое сердце.- Ростов н/Д: Кн. изд-во, 1960.
# Алдыганка

Алдыганка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чая йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Алдыганка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023813
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202381
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әстерхан

Әстерхан (иске атамалары: حاجی‌ ترخان, Хажитархан, Әждаркан, Әштерхан һ. б., ҡаҙ. Қажытархан) — Рәсәйҙең Волга буйындағы ҡалаһы. Әстерхан өлкәһенең үҙәге.

# Әстерхан
## Сәнәғәт

* Газпром етештереү Әстерхан

# Әстерхан
## Мәғариф

* Әстәрхан инженер-төҙөлөш институты

# Әстерхан
## Мәғариф
### Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 14,0 | 16,9 | 24,0 | 32,0 | 36,8 | 39,9 | 41,0 | 40,8 | 38,0 | 29,9 | 21,6 | 16,4 | 41,0 |
| Уртаса максимум, °C | −0,1 | 0,7 | 7,8 | 17,4 | 23,8 | 29,3 | 32,0 | 30,7 | 24,3 | 16,3 | 7,4 | 1,2 | 15,9 |
| Уртаса температура, °C | −3,6 | −3,7 | 2,3 | 11,1 | 17,7 | 23,1 | 25,6 | 24,0 | 17,7 | 10,4 | 3,1 | −1,9 | 10,5 |
| Уртаса минимум, °C | −6,5 | −7,1 | −1,9 | 5,9 | 12,1 | 17,4 | 19,6 | 18,0 | 12,3 | 5,9 | 0,3 | −4,6 | 6,0 |
| Абсолют минимум, °C | −31,8 | −33,8 | −26,9 | −8,9 | −1,1 | 6,1 | 10,1 | 6,1 | −2 | −10,5 | −25,8 | −29,9 | −33,8 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 16 | 12 | 16 | 23 | 28 | 25 | 24 | 20 | 17 | 18 | 18 | 16 | 233 |
| Сығанаҡ: ||||||||||||||

# Әстерхан
## Ҡоролошо

| Әстерхан 4 районға бүленә: | Әстерхан 4 районға бүленә: | Әстерхан 4 районға бүленә: | Әстерхан 4 районға бүленә: |
| Киров Совет Ленин Трусов | | | |
# Мыть-Ега

Мыть-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лабаскова ҡылымығының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Мыть-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049615
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204961
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һилаяҙ

Сәлейәз — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Олөйөр йылғаһының уң яры тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Һилаяҙ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022143
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102214
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ярцис

Ярцис — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каус йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Ярцис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013418
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301341
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Черногория короллеге

Черногория короллеге (сер. Краљевина Црна Гора, Kraljevina Crna Gora) — Балҡан ярымутрауында 1910 йылдан 1918 (де-факто 1916) йылға тиклем булған дәүләт. Корллектең баш ҡалаһы — Цетине. Дәүләт валютаһы — черногор перперы.

# Черногория короллеге
## Тарихы

1910 йылдың 28 авгусында Цетинье ҡалаһында Черногория кенәзе Никола I Петрович король титулын алған һәм Черногория короллек тип иғлан ителгән.
1912—1913 йылдарҙағы Беренсе һәм Икенсе Балҡан һуғыштары королдең әүҙем эшмәкәрлеге менән билдәләнгән, әммә шулай ҙа артабан короллектең ҡолауының сәбәптәренең береһе лә булып хеҙмәт иткән. Мәҫәлән, Черногория бер нисә территорияларҙы үҙенә ҡушҡан, айырым әйткәндә Сербия ғәскәрҙәре менән бергә 1913 йылдың 30 майында биләнгән Яңы Баҙар (Новопазар) санджагы иҫәбенә киңәйгән. Черногория составына ҙур территорияның инеүе һәм урындағы халыҡтың яңы хужаларҙы хупламауы көрсөккә ҡәтғи аҙым булып хеҙмәт иткән
Шулай уҡ Бөйөк державалар Шкодер ҡалаһын яңыраҡ бойондороҡһоҙлоҡ алған Албанияға биреүҙе талап иткән, шул уҡ ваҡытта был ҡаланы Ғосман империяһынан яулап алыу өсөн Черногорияның юғалтыуҙары яҡынса 10000 кеше тәшкил иткән.
Беренсе донъя һуғышы башынан Черногория короллеге Антантаның союздашы булған. 1916 йылдың 15 ғинуарынан 1918 йылдың октябренә ҡәҙәр короллек Австро-Венгрия тарафынан оккупацияланған.
1917 йылдың 20 июлендә Корфу декларацияһына ярашлы, Черногорияның Сербия короллеге менән ҡушылыуы иғлан ителгән. 1918 йылдың 26 ноябрендә Черногория рәсми рәүештә Сербия короллеге составына кергән. Бының менән риза булмағандар, айырым атағанда ҡолатылған король Никола яҡлылары, бер нисә йыл дауамында партизан ҡаршылығын дауам иткән.
# Эмден (Оре)

Эмден (Оре) (нем. Emden) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 298 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,43 км². Диңгеҙ кимәленән 126 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39343 һәм автомобиль коды — BK.
# Гелий

| 2 | Гелий |
| He4,0026 ||
| 1s² ||
Ге́лий — Менделеевтың периодик таблицаһында икенсе элемент. Атом һаны — 2, сағыштырмаса атом массаһы — 4,0026.
Марганецтын ябай матдәһе (CAS-номеры: 7440-59-7) — инерт газ, төҫһөҙ, тәме булмаған һәм еҫһеҙ.

# Гелий
### Исем

грек. ἥλιος — «Ҡояш» (ҡара Гелиос).

# Гелий
## Таралыуы
### Ғаләмдә

Ғаләмдә водородтан ҡалышып, иң таралған элемент (ғаләмден массаһының 23 %)..
Ләкин ер шарында гелий әҙ.

# Гелий
## Алыу

Рәсәйҙә гелийҙы тәбиғи һәм нефть газдарҙан алалар. Хәҙерге ваҡытта «Газпром етештереү Ырымбур» Яуаплығы сикләнғән йәмғиәтендә алына
# 1953 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1953 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1953 MCMLIII |
| Юлиан стилендә | 1952 — 1953 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2705 — 2706 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7461 — 7462 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5713 — 5714 ה'תשי"ג — ה'תשי"ד |
| Мосолман календары | 1373 — 1374 |
| Боронғо әрмән календары | 1402 ԹՎ ՌՆԲ |
| Ҡытай календары | 4649 — 4650 (с 14 февраль) 壬辰 — 癸巳 чёрный дракон — чёрная змея |
| Эфиопа календары | 1945 — 1946 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2009 — 2010 |
| - Шака самват | 1875 — 1876 |
| Иран календары | 1331 — 1332 |
1953 (бер мең туғыҙ йөҙ илле өсөнсө) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса кесаҙна көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1953 йылы, 2 мең йыллыҡтың 953 йылы, XX быуаттың 53 йылы, XX быуаттың 6 ун йыллығының 3 йылы, 1950 йылдарҙың 4 йылы.

# 1953 йыл
## Тыуғандар

* 7 октябрь — Миңлеғәли Нәҙерғолов, башҡорт әҙәбиәте белгесе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ғәли Соҡорой исемендәге премия лауреаты.

# 1953 йыл
## Вафат булғандар

* 15 февраль — Риф Рәимов, билдәле дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, тәүге башҡорт совет тарихсыларының береһе, тарих фәндәре докторы (1950).
# Башҡорттарым, уҡыу кәрәк!

Башҡорттарым, уҡыу кәрәк, уҡыу кәрәк! йәки Минең башҡорттар! — башҡорт яҙыусыһы Мифтахетдин Аҡмулла әҫәре. Прогресҡа, йәмғиәт үҫешенә юлды шағир мәғрифәтселектә, белемгә эйә булыуҙа, практик тормошта кәрәк булған эштәргә өйрәнеүҙә күрә.

# Башҡорттарым, уҡыу кәрәк!
## Тарихы

XX быуат башында әҙәби гимн йыры, шиғри мөрәжәғәт йәки шиғри хат һымаҡ Ғәрәп яҙмаһына таянған иҫке төрки телендә яҙылған. Беренсе тапҡыр 1931 йылда баҫыла. Башҡорт мәғрифәтсеһе Закир Шакиров уның авторы Аҡмулла тип иҫәпләй.
Был әҫәр, Аҡмулла дала яҡтарында, башҡорттар һәм ҡаҙаҡтар араһында ил гиҙеп, балалар уҡытып йөрөгәндә яҙылған.
Шағир, Салауат Юлаевтан ҡала беренсе тапҡыр, халыҡҡа «Минең башҡорттарым!» тип мөрәжәғәт итә. 1990-сы һәм 2000-се йылдарҙа шиғыр әүҙем рәүештә популярлаша һәм шағирҙың портреты менән бергә башҡорт гимназияларына ингән ерҙә урынлаштырыла.
# Күсәрбай ауыл Советы (Благовар районы)

Күсәрбай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовар районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Күсәрбай ауыл Советы (Благовар районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә.
# Келик

Келик — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 620 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Келик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017845
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201784
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2