yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Фәрийә

1871
Фәрийә (төр. Feriye) — Истанбулда Босфорҙың Европа яғында урынлашҡан империя һарай комплексы. Хәҙерге ваҡытта комплекс мәктәп һәм университет биналары итеп үҙгәртелгән.

# Фәрийә
## Тарихы

Фәрийә һарайы бинаһы билдәле архитектор Саркис Бальян проекты буйынса төҙөлә һәм 1871 йылда солтан Абдулғәзиз тарафынан файҙаланыуға тапшырыла. Һарай ҙур солтан ғаиләһенең ихтыяждары өсөн төҙөлгән. Чарыған һәм Долмабахче һарайҙарына өҫтәп төҙөлгән һарай «Фәрийә» тип атала, мәғәнәһе: икенсел һәм ярҙамсы. Майҙаны 3 км² булған комплекс яр буйында урынлашҡан өс төп бинанан, йәриәләр өсөн һәм хеҙмәткәрҙәр өсөн ике ҡатлы биналарҙан һәм хужалыҡ ҡаралтыларынан торған.
1876 йылдың 30 майында Абдулғәзиз солтанды үҙенең министрҙары тәхетенән ҡолата. Ул, дәүләт енәйәтсеһе булараҡ, ҡатындары һәм балалары менән бергә һаҡ аҫтына алына. Фәрийә һарайына ул үҙ ирке менән күсеп бара, әммә дүрт көндән һуң уның үле кәүҙәһе табыла һәм үҙенә үҙе ҡул һалған тигән фаразлау барлыҡҡа килә. Абдулғәзиз мәрхүм булып, киләһе солтан тәхеттән баш тартып, ирек алғандан һуң да, Абдулғәзиз ғаиләһе һаман һарайҙа көн иткән.
Фәрийә һарай комплексы солтан ғаиләһе резиденцияһы булыуын 1924 йылдың 3 мартына тиклем дауам итә, 1922 йылда Ғосман солтанлығы, 1924 йылда ғосман милләттәре хәлифәлеге бөтөрөлгәндән һуң, династияның бөтә ағзалары мәжбүри депортацияға дусар ителә.
Һарай биналары 1927 йылға тиклем буш тора, артабан уларҙың күпмелер өлөшөн Диңгеҙ колледжы биләй. Биналарҙың тағы бер өлөшөн 1928-1929 йылдарҙа Кәбәташ лицейы (Kabataş Erkek Lisesi) биләй. 1967 йылда Галатасарай лицейы айырым уҡытыуҙы туҡтатҡандан һуң, һарайҙың бер өлөшө ҡатын-ҡыҙҙар секцияһына бирелә. Комплекстың төньяҡ-көнсығыш өлөшө оҙаҡ йылдар файҙаланылмаған.
Диңгеҙ колледжы 1981 йылда Истанбул техник университетының (İstanbul Teknik Üniversites) диңгеҙ мәктәбе (Denizcilik Fakültesi) тип үҙгәртелә һәм 1981 йылда Тузлаға күсә. Биналар, 1982 йылда Зийя Кальвакан исемендәге Анатолия юғары диңгеҙ мәктәбенә бирелгәнгә тиклем, буш тора.
Галатаһарай мәктәбенең ҡатын-ҡыҙҙар секцияһы биләгән биналары 1992 йылда Галатаһарай университетына бирелә. Башта Ибраһим Тәүфиҡ Әфәнденең яр буйы һарайы, булараҡ билдәле төп бинаһын университеттың бер нисә факультеты, мәҫәлән, юридик факультет, иҡтисад факультеты һәм элемтә факультеты, шулай уҡ төрлө административ офистар файҙалана.
1995 йылда һарайҙың ташландыҡ хәлгә килтерелгән бер өлөшө Ҡәбәташ мәғариф фонды тарафынан төҙөкләндерелеп, юғары класлы «Feriye Lokantası» рестораны итеп үҙгәртелә.
Галатасарай университеты ҡулланған төп бина 2013 йылдың 22 ғинуарында янғын ваҡытында етди зыян күргән. Мәҙәниәт министрлығы бина тулыһынса тергеҙеләсәген һәм белем биреү маҡсатында файҙаланыуын дауам итәсәген белдерҙе.
# Тагевербен

Тагевербен (нем. Tagewerben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 808 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,16 км². Диңгеҙ кимәленән 128 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6667 һәм автомобиль коды — BLK.
# Хайлигенграбе

Хайлигенграбе (нем. Heiligengrabe) — Германияның Бранденбург ерендә урынлашҡан коммуна. Унда Хайлигенграбе аббатлығының цистерциан монастыры булған.
Көнсығыш Пригниц-Руппин районы составына инә. Коммунаның халҡы 4756 кеше тәшкил итә (2009 йылдың 31 декабрендәге мәғлүмәт буйынса). 232,30 км2 майҙанды биләй. Коммуна 14 ауыл округынан тора.

# Хайлигенграбе
## Географияһы

Хайлигенграбе коммунаһы Пригниц тарихи өлкәһенең көнсығышында, Мекленбург-Алғы Померания ере сигендә урынлашҡан. Коммунаның майҙаны 206,31 км2 тәшкил итә — майҙаны буйынса был Германияның иң эре коммуналарының береһе.

# Хайлигенграбе
## Тарих

Хайлигенграбе аббатлығы цистерциан монастыры булараҡ 1289 йылда Хафельберг епискобы Генрих II һәм Бранденбург маркграфы IV Оттон тарафынан нигеҙләнгән. Башта монастырҙа 12 ҡатын-ҡыҙ монах була. Аббатлыҡта ҡан тамып сыҡҡан икона (гостия) ҡомартҡыһы һаҡланып ҡалған.

# Хайлигенграбе
## Спорт

2008 йылдың майында коммуна үҙ халҡының һәр бер бишенсе кешеһе спорт менән әүҙем шөғөлләнгәне һөҙөмтәһендә Бранденбург ере призына лайыҡ була

# Хайлигенграбе
## Иҫтәлекле урын

Хайлигенграбела немец ауылында төҙөлгән Блюменталь күҙәтеү башняһы (45 м бейеклектә) бар.

# Хайлигенграбе
## Галереяһы

* Хайлигенграбе аббатлығы
* Блюменталь күҙәтеү башняһы

# Хайлигенграбе
## Туғанлашҡан ҡалалар

* Фаренбах, Баден-Вюртенбург ере

# Хайлигенграбе
## Билдәле кешеләр

* Георг фон Блюменталь (инг.)баш. (1490—1550) — епископ.
* Фридрих Герман Люткемюллер (нем.)баш. (1815—1897) — орган төҙөүсе.
* Вильгельм Лютгерт (нем.)баш. (1867—1938) — протестант дини белгесе.
# Мәскәү Николай етемдәр институты

Мәскәү Николай етемдәр институты (1837—1917) — Николаевский сиротский институт - Мәскәүҙә Императрица Мария учреждениелары ведомствоһы ҡатын-ҡыҙҙар уҡытыу-тәрбиә йорто. Мәскәү Тәрбиә йорто нигеҙендә ойошторолған.

# Мәскәү Николай етемдәр институты
## Тарихы

1837 йылда Мария Фёдоровна вафат булғандан һуң, Тәрбиәүи йорт биналары Николай штаб һәм обер-офицерҙарҙың етем балалары институтын асыу өсөн тапшырылған. Николай институты аҡрынлап бөтә биналарҙы ла тиерлек биләй. 1837 йылдан алып имсәк балалар өсөн ваҡытлыса йәшәү станцияһы булып киткән Тәрбиә йортона ни бары 5-се ҡат ғына ҡала.
Институтҡа аҙ тәьмин ителгән кесе офицер ғаиләләренән, хәрби һәм граждандар хеҙмәттәре чиновниктарынан, шулай уҡ, хәрби хеҙмәттә мәрхүм булған ғалимдарҙың етем һәм ярым етем балалары ҡабул ителә. Тәрбиәләнеүсе ҡыҙҙар һәм ир балалар башланғыс белемгә эйә була, һөнәр ала.

# Мәскәү Николай етемдәр институты
## Тарихы
### 1917 йылдан һуң

Октябрь революцияһынан һуң Николай институты Хеҙмәт һарайына үҙгәртелә. Уның бинаһын профсоюздар биләгән, бер үк ваҡытта Сабыйҙарҙы һаҡлау йорто һәм Акушерлыҡ институты ла урынлашҡан. Улар 1922 йылда педиатрия институтына берләштерелә, артабан ул Педиатрия НИИ-һы (НИИ педиатрии) булып китә һәм 1962 йылға тиклем шунда ҡала. 1938 йылда бында Хәрби академия урынлаша, артабан Бөйөк Петр исемендәге стратегик тәғәйенләнешле хәрби ракета ғәскәрҙәре академияһы (РВСН академияһы) урынлаша.
Мәскәүҙең баш архитекторы Александр Кузьмин «Российская газета» баҫмаһына интервьюла (2009) РФ Федераль Йыйылышының ике палатаһының: Федерация Советының һәм Дәүләт Думаһының Парламент үҙәген тәрбиәүи йорт бинаһында урынлаштырырға тәҡдим итә. Был инициатива хуплау тапмай. 2016 йылда РВСН Академияһын сығарғандан һуң ансамбль буш тора. 2017 йылдың февралендә комплекс федераль милектән Мәскәү өлкәһенә тапшырыла. 2017 йылдың майында Мәскәү архитектура бүлеге ҡомартҡыны апартаменттар һәм ҡунаҡхана итеүгә ярҡлаштырып, артабан инвесторға һатыу концепцияһы менән таныштыра. 2017 йылдың июлендә ансамбль аукционға ҡуйылған. 29 сентябрҙә төп корпуста янғын сыға..Тәрбиә йорто интерьеры оҙайлы ваҡыт күрһәтелмәй тора, һәм бөгөн дә улар ошолай тиерлек ҡала. 2017 йылдың октябрендә, Мәскәүҙәге Конкурентлылыҡ сәйәсәте буйынса департаменты матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, 33 бинаны һатып буйынса конкурста, шул иҫәптән Тәрбиә өйөн, еңеүсе ООО «Горкапстрой-гарант» һатып ала. 2018 йылдың мартында Мәскәү ҡалаһының Мәҙәни мираҫ департаменты Тәрбиә йортон реставрациялау буйынса проект документацияһын эшләп бирергә задание биреүҙе һорап заявка тапшырған. 2018 йылдың йәйендә «Горкапстрой-гарант» булған элекке топ-менеджеры «Главстрой» Артур Маркарян девелопер компанияһының яңы хужаһы булып.
# Пономарёв Николай Георгиевич

Пономарёв Николай Георгиевич (8 март (21 март) 1900 йыл — 18 июль 1942 йыл) — СССР оптигы, астрономик ҡоралдар конструкторы.

# Пономарёв Николай Георгиевич
## Биографияһы

Николай Георгиевич Пономарёв 1900 йылдың 8 (21) мартында Өфө ҡалаһында тыуа. Ирҙәр классик гимназияһын тамамлағандан һуң, уҡыуын Өфө халыҡ мәғарифы институтында дауам итә. Студент сағында уҡ директоры профессор К. П. Краузе (1877—1964) булған Өфө физика институтының тәжрибә оҫтаханаһында эшләй, остазы талантлы йәш өмөтлө тикшеренеүсе Петроградға эләкһен өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләй.
1920 йылда Ленинградта Дәүләт оптика һәм Астрономия институттарында эшләй. Бер үк ваҡытта Ленинград университетының « Астрономия» специальносы буйынса уҡыун тамамлай һәм 1934 йылда Дәүләт оптика-механика заводының (ГОМЗ) астроприборҙар эшләү конструкторҙар бюроһының беренсе етәксеһе була. Шул уҡ ваҡытта, 1934 йылдан башлап, Пулков обсерваторияһының ғилми хеҙмәткәре.
Студент булған саҡта уҡ Н. Г. Пономарев Одесса университетының астрономик обсерваторияһы өсөн 30 сантиметр диаметрлы телескоп-рефлектор эшләй, уның ярҙамында 1925 йылда уҡ Марстың бөйөк ҡаршылығы күҙәтелә. Ике йыл һуңыраҡ А. Н. Теренин менән берлектә «Zeitschrift fiir Phisik» немец журналында үҙенең тәүге хеҙмәтенең береһен баҫтыра.
1932 йылда Н. Г. Пономарев етәкселегендә Абастуман обсерваторияһына ҡуйылған 33 сантиметрлы көҙгөлө беренсе совет телескоп-рефлектоы эшләнә.
1935 йылда ГОМЗ-да ҙур булмаған диаметрлы рефракторҙар һәм спектрогелиоскоптар даими сығарыла башлай. Ул 1936 йылдың 19 июнендә ҡояш тотолоуын күҙәтеү мөмкинлеге биргән коронограф һәм целостат эшләй.
Ҙур горизонталь ҡояш телескоптары төҙөү проектын тормошҡа ашырыу барышында Пономарев көҙгөнөң үҙ ауырлығынан деформацияһын күметеү буйынса ҡатмарлы проблемаларҙы хәл итә. 1941 йылдың Пулковский обесравторияһының 100 ййыллығына уның ҡыйығына ҡуйыла.
1941 йылдың июнендә Пономарев телескопты юстировкалауҙы тамамлай һәм Ҡояштан беренсе һүрәттәр ала башлай. Һуғыш башланғас, Пулковский обсерваторияһынан бәләкәй һәм урта дәүмәлдәге ҡорамалдарҙы ғына алырға мөмкин була, ҙур ҡорамалдарҙың ҡайһы бер оптик өлөштәре генә ҡотҡарыла; үҙенсәлекле ҡояш телескобы юҡ ителә. Пономарев 1941—1942 йылдың ҡышында блокадала ҡала, 1942 йылдың яҙында эвакуациялана. Ковровҡа барған поезд эшелонынында сирләй һәм юлда төшөрөлөп, дауаханаға һалына, әммә шунда вафат була. Ковров ҡалаһында ерләнә.

# Пономарёв Николай Георгиевич
## Ғилми мираҫы

Күп йылдар үткәс Пономаревтың «К вопросу о применении азимутальной установки для больших телескопов-рефлекторов. Н. Г. Пономарев. Акад. Наук. Главн. Астроном. Обсерв. Пулково. 17-1-42 г.» яҙмаһы табыла. Ҙур телескоптар эшләгәндә уларҙы альт-азимут монтажлауын ҡулланыу мөмкинлеге Пономарев һәм Мәҡсүтовтың уҡыусы?ы Б. К. Иоаннисиани Ҙур азимскобы конструкцияһын эшләү нигеҙенә һалына.

# Пономарёв Николай Георгиевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы (1941).

# Пономарёв Николай Георгиевич
## Хәтер

1977 йылдың 13 мартында Ҡырым астрофизика обсерваторияһында Н. С. Черных асҡан кесе планета Пономарев (2792 Ponomarev) хөрмәтенә атала.
# Свинуха (Мачеха ҡушылдығы)

Свинуха — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мачеха йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Свинуха (Мачеха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бузулук. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200412107000007613
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000761
* Бассейн коды — 05.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мисурати Мостафа әл

Мостафа әл-Мисурати (18 август 1926 йыл) — Ливия яҙыусыһы, Мысыр сығышлы публицист һәм йәмәғәт эшмәкәре.

# Мисурати Мостафа әл
## Биографияһы

Мостафа әл-Мисурати үткән быуат башында Мисурата ҡалаһынан Мысырға күсеп килеүселәр ғаиләһендә Искәндәриә ҡалаһында тыуған. Башланғыс белемде Ҡаһирә-Бүләктең боронғо райондарының береһендә урынлашҡан мәҙрәсәлә ала. 1933 йылда урта мәктәпкә уҡырға инә, 1946 йылда Әл-Әзһәр университетын тамамлай, теология өлкәһендә ғилми дәрәжә ала, һәм шул саҡта уҡ университеттың ғәрәп теле колледжын тамамлай. Университетты тамамлағандан һуң мәктәптә ғәрәп телен уҡыта. Илдә Британия ғәскәрҙәренә ҡаршы демонстрацияларҙа ҡатнаша. 1948 йылда Ливияға күсә, унда милли прогресс партияһына ҡушыла, һәм уның төп ораторҙарының береһе була. Монархия режимы ваҡытында илдә сит ил ғәскәрҙәренең булыуына ҡаршы протестары өсөн өс тапҡыр ҡулға алына. 1960 йылда илдең вәкилдәр палатаһына һайлана, һәм унда милли берҙәмлек һәм Ливияла сит ил хәрби базаларын бөтөрөү өсөн әүҙем сығыш яһай.
1954 йылдан Триполи әҙәби журналының мөхәррире була. Власҡа Муаммар Каддафи килгәндән һуң, төрлө вазифалар биләй: сәнғәт һәм әҙәбиәт буйынса комитет башлығы, илдең Яҙыусылар союзы секретары, Ливия радиоһы башлығы, «Народная газета» баҫмаһының баш мәхәррире була. Үҙенең тәүге әҫәрҙәрен Мысырҙа йәшәгән ваҡытында уҡ яҙа. Ижади мираҫы башлыса ҡыҫҡа хикәйәләрҙән һәм мәҫәлдәрҙән тора. Иң билдәле йыйынтыҡтары «Мирсаль» (1962), «Разорванный парус» (1963), «Горсть пепла» (1964), «Солнце и решето» (1977). Рус классиктары Ф. М. Достоевский, Л. Н. Толстой, М. Горькийҙың йоғонтоһон кисерә. Н. С. Фетисова Ливия яҙыусыһына «Таха Хөсәйен, Туафик әл Хәким, ағалы-ҡустылы Мөхәмәт һәм Мәхмүт Теймур кеүек нәфис һүҙ оҫталары йоғонто яһай» тип билдәләй. Шулай уҡ Иҙрис Йософ, Әбд Әр Рахман әл Хәмәси, Әб әр Рахман Шәрҡәүи тәьҫирен дә билдәләйҙәр. Ливия әҙәбиәт ғилеменә һәм фольклористикаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Уның әҫәрҙәре бик күп телдәргә, шул иҫәптән инглиз, француз, немец, итальян, ҡытай, урыҫ һәм һинд телдәренә тәжемә ителгән.
# Бикимбәтов Хәсән Йәрмөхәмәт улы

Хәсән Йәрмөхәмәт улы Хәсән Йәрмөхәмәт улы (рус. Бикимбетов Хасан Ярмухаметович) (1911 йыл — 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, стрелок.

# Бикимбәтов Хәсән Йәрмөхәмәт улы
## Биографияһы

Хәсән Йәрмөхәмәт улы Бикимбәтов 1911 йылда хәҙерге Башҡортостандың Мәсетле районы Һөләймән ауылында тыуған. 1941 йылдың 10 декабрендә БАССР-ҙың Мәсетле районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 321-се уҡсылар дивизияһында). 1942 йылдың сентябренә (башҡа мәғлүмәттәр буйынса апрелдә) хәбәрһеҙ юғалған. Ерләнгән урыны күрһәтелмәгән. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Ричард Нил Фриман

Ри́чард Нил Фри́ман (ингл. Richard Kneel Freeman) (1840, Stepney районы, Лондон — 1904 йылдың 24 Июнь (Һөтай) көнө).) — күренекле Бөйөк Британия архитекторы. Карьераһы Англиялағы Дерби ҡалаһында башланған, 1860 йылдарҙан үлемгәсә ул Ланкашир графлығында, Болтон ҡалаһында йәшәй. Эшенең төп стиле — Викториан Готик стиле, башҡа стилдәр элементтары ла бар. Хәҙер Фриман төҙөлгән биналарының күбеһе Англия төньяғында тора.

# Ричард Нил Фриман
## Архитектура әҫәрҙәре

Ричард Фриман 140-тан күберәк бина төҙгән, уларҙан яҡынса 70 хәҙергә дөнъя күрә. Ул булдырған биналар араһында сиркәүҙәр, ресторандар, мәктәптәр, торлаҡ йорттары, музейҙәр, административ биналары, хәстәханалар.

# Ричард Нил Фриман
## Архитектура әҫәрҙәре
### Р. Н. Фриман тарафынан булдырылған биналарҙан иң күренеклеләре

* Изге Троица сиркәүе, Блэкпул ҡ., Ланкашир графлығы, Англия
* Изге Андрей Англикан сиркәүе, Мәскәү, Рәсәй
* Дерби музейы һәм сәнғәт галереяһы, Дерби ҡ., Дербишир графлығы, Англия
# Полдневка

Полдневка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чингис йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Полдневка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200004145
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200414
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Кузя

Кесе Кузя — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кузя йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кесе Кузя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000199
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100019
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Моховская

Моховская — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Усть-Реченская йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Моховская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027443
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202744
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пизяевка

Пизяевка — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/350/51/67/141/33 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Пизяевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029690
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002969
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Худелка-Яга

Худелка-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нерута йылғаһының һул ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Худелка-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056589
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005658
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Колонга

Колонга — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вагран йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Колонга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010011
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201001
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Латипов Ғәфүр Латип улы

Латипов Ғәфүр Латип улы (рус. Латыпов Гафур Латыпович) (1911 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовойы. 112 -се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1943) ордендары, «Батырлыҡ өсөн» (1944), «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» (1943, 1945) миҙалдары кавалеры.

# Латипов Ғәфүр Латип улы
## Биографияһы

Ғәфүр Латип улы Латипов 1911 йылда Башҡортостандың Асҡын районы Упҡанкүл ауылында тыуған. 1941 йылдың 10 декабрендә БАССР-ҙың Асҡын районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия (1943 йылдан 16-сы гвардия Чергинов) дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. Һуғыш осоронда күрһәткән батырлыҡтары өсөн хәрби ордендар һәм миҙалдар менән бүләкләнә.

# Латипов Ғәфүр Латип улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

— II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
— Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
— «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)
— Ике «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943, 1945)

# Латипов Ғәфүр Латип улы
## Хәтер

Ғәфүр Латип улы Латиповтың исеме Ленинградтың «Блокада» Хәтер китабына индерелгән
# Мулдаҡкүл

Мулдаҡкүл (Мулда́к; башҡ. Мулдаҡ күл). Урындағы халыҡ телендә — Тоҙлокүл. Башҡортостандың Әбйәлил районында урынлашҡан йомоҡ тоҙло күл.

# Мулдаҡкүл
## Атамаһы

Мулдаҡкүлде урындағы халыҡ Тоҙлокүл тип йөрөтә.
Күлдең атамаһы буйынса түбәндәге легенда йәшәй. Хәлле һәм абруйлы ир уҙаманының ҡыҙы ярлы егеткә ғашиҡ була. Атаһы ҡыҙын фәҡирлек яҙмышына дусар иткеһе килмәй, йәштәрҙең саф хистәрен бер ҙә аямай, тиң булмаған никахҡа ҡаршы була. Ғашиҡтар ҡасып китергә ҡарар итә, ләкин ҡыҙ атаһының һаҡсылары уларҙы ҡыуып етә. Егетте үлтерәләр, һәм ул дала уртаһында бейек Мулдаҡтау булып ҡалҡа. Һөйгән йәрен юғалтҡн бәхетһеҙ ҡыҙ бик оҙаҡ күҙ йәштәрен түгә һәм тоҙло Мулдаҡкүлгә әйләнә.

# Мулдаҡкүл
## Географияһы

Магнитогорск ҡалаһынан көнбайышҡа ҡарай 15 км йыраҡлыҡта, Мулдаҡтау янында, Озерный (Әбйәлил районы) ауылы эргәһендә ята.
Мулдаҡ Йәнгел менән Кесе Ҡыҙыл йылғалары араһындағы һыуайырғыста урынлашҡан.
Күлдең һөҙәк ярҙарында тоҙло тупраҡҡа яраҡлашҡан үҫемлектәр: һимеҙут (солерос), татырут (бескильница), һыу боросо, ҡаҙ үләне, европа һимеҙуты, ҡамыш үҫә. Тоҙ күплектән урман бик һирәк.
Ярҙың айырым урындарында һыу төбөндә шифалы тоҙло ләм тупланмалары бар. Шулар нигеҙендә «Яҡтыкүл» шифаханаһы төҙөлгән. Был ләмде Башҡортостандың күп кенә башҡа шифаханалары ла файҙалана.
Күл карст сығышлы. Карбон тау тоҡомдарында (аргиллит ҡатламдары булған эзбизташ) барлыҡҡа килгән. Төньяҡ- көньяҡ йүнәлешендә һуҙылған йоморо симметрик соҡор эсендә урынлашҡан.
Төбө ләмле. Йомоҡ күл. Минераль ләмдең дөйөм күләме сама менән 1 млн т тирәһе. Тулыланыу сығанағы — ҡатнаш. Һыуы тоҙло. Хлорид-магнийлы (12,6 г/л).
Мезотроф күл, йәғни, биоген элементтарға бай. Ярҙары һөҙәк, ҡомло. Ландшафты — еҙүлән-ҡылғанлы дала.

# Мулдаҡкүл
## Реестр күрһәткестәре

РФ биләмәләрендә һыу хужалыҡтарын районлаштырыу буйынса Һыу ресурстары Федераль агентстлығы әҙерләгән геомәғлүмәт системаһы күрһәткестәре:
* Һыу объектының коды 12010000311112200000568
* Гидрологик өйрәнелеү (ГӨ) буйынса коды 212200056
* Бассейн коды — 01.05.00.001
* (ГӨ) 12 буйынса том номеры
* (ГӨ) 2 буйынса сығарылыш