yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кацусика Хокусай

Кацусика Хокусай (япон. 葛飾 北斎$^?$); 31 октябрь 1760 йыл, Эдо (хәҙерге Токио) — 10 май 1849 йыл, шунда уҡ) — укиё-э йүнәлешендә эшләгән япон рәссамы, иллюстратор, Эдо дәүерендәге гравёр. Бик күп ҡушаматтар менән эшләй. Көнсығышта иң танылған Япон граверҙарынан иҫәпләнә. Япон ксилография дәүерен тамамлаусы иҫ киткес шәп оҫта.
Хокусай үҙ ғүмерендә утыҙлап псевдоним ҡулланған. Шуға ҡарамаҫтан, ҡушаматтар ҡулланыу ул осорҙағы япон рәссамдары өсөн ябай бер практика ғына булған. Ҡушаматтар һаны буйынса ул танылған рәссамдарҙың барыһын да уҙып киткән. Ҡушаматтары менән йыш ҡына уның ижадының осорҙарын билдәләйҙәр.

# Кацусика Хокусай
## Биография
### Бала сағы

Һөнәрсе ғаиләһендә тыуған. Ғаилә Кацусика районында йәшәгән, ул ҡаланан алыҫ булмаған ярлы биҫтә. Рәссамдың ысын исеме — Токитаро (япон. 時太郎$^?$). Атаһы Накадзима Исэ (япон. 中島 伊勢$^?$) булған тип һанала, ул сёгун өсөн көҙгөләр яһаған. Хокусай атаһының вариҫы булмай, шуға күрә, фараздар буйынса, уның әсәһе конкубина булған. Хокусай ижадын өйрәнеүсе Нарадзаки Мунэсигэ (япон. 楢崎 宗重$^?$) фекеренсә, Накадзима Исэ малайҙың үгәй атаһы булған, ул малайҙы һөнәренә өйрәткән. Ә ысын атаһы итеп ғалим крәҫтиән Кавамуруны һанай, ул малайҙы Накадзимаға дүрт-биш йәшендә бирә. Хокусай ғаиләһе ярлы булып, барлыҡ балаларын да үҫтерергә мөмкинлектәре булмай. Шулай уҡ тәрбиәгә кинйә балаларҙы ғына биргәндәр, ул оло бала булмаған тигән фекергә килә өйрәнеүсе.
Алты йәшендә һүрәт төшөрә башлай, бәлки атаһынан да өйрәнгәндер, сөнки көҙгө эшләгәндә, уны биҙәү ҙә кәрәк булған.

# Кацусика Хокусай
## Биография
### Юл башы

Хокусай Судзуки Харунобу, Кацукава Сюнсё, Утагава Тоёхару япон гравюра оҫталары менән бер ваҡытта йәшәй. Оҫтаханала Хокусай ағасты һырларға өйрәнә. Әммә Хокусай үҙ йүнәлешен эҙләй һәм үҙ һүрәттәре буйынса гравюра төшөрөү менән мәшғүл була.
1778 йылда Хокусай билдәле укиё-э рәссамы Сюнсё (1726—1792) студияһына уҡырға инә, ул актерҙар һүрәттәрен (кабуки) төшөрө- менән шөғөлләнә. Уның оҫтаханаһы Эдола иң ҙурҙарынан һанала. Хокусай ижады ошо ваҡыттан «Сюнро дәүере» тип атала, сөнки ошо исем менән ҡул ҡуя. 1779 йылда йәш рәссам театр портреттары серияһын эшләй.
# Орловка ауыл Советы (Архангел районы)

Орловка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Архангел районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Милау

Милау (нем. Mylau) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2818 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,73 км². Диңгеҙ кимәленән 305 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8499 һәм автомобиль коды V.
# Перескокна

Перескокна — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ Уньга йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Перескокна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011791
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201179
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Белая Каменка (йылға)

Белая Каменка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының уң ярына тамағынан 4,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Белая Каменка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010423
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101042
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пышья

Пышья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лопан йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пышья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002690
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100269
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мядловей-Яга (йылға)

Мядловей-Яга (Мядлавэй-Яга) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Паханческая мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Мядловей-Яга (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086153
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008615
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡарабаш тебейек

Ҡарабаш тебейек (рус. Черноголовая гаичка(лат. Poecile palustris) — турғайҙар отрядындағы ҙур булмаған ҡошсоҡ.

# Ҡарабаш тебейек
## Ҡылыҡһырлама

Турғайҙан бәләкәйерәк. Ботаҡтан ботаҡҡа һикергеләп йөрөүсе етеҙ ҡошсоҡ, һырты көрәнһыу һоро, кәүҙәһенең аҫ яғы һорғолт аҡ. Ҡорһағы һоро, Түбәһе, елкәһе һәм тамағы ҡара. Тебейеккә оҡшаған, ҡырҙа уларҙы айырып та булмай. Түбәһе ҡара төҫтә булыуы менән айырыла.

# Ҡарабаш тебейек
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «ти-ти-тижж-тижж». Моңло итеп һыҙ¬ғыра: «түй-түүүй-түүүй».

# Ҡарабаш тебейек
## Йәшәү рәүеше

Урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәр, уларҙың ҡурсаҡтары менән туҡлана. Йылы яҡҡа китмәй, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй. Бик һирәк осрай. Ағас ҡыуыштарында оя¬лай. Ҡыҙғылт һипкелле 6—9 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.
# Кесе Лемва

Кесе Лемва — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лемва йылғаһының һул ярына тамағынан 180 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кесе Лемва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066787
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006678
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кривой Пасал

Кривой Пасал — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нин-Кан-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кривой Пасал
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038101
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203810
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шәрифуллин

Шәрифуллин — фамилия.
* Шәрифуллин Фән Шәмсулла улы (1932—2016) — СССР-ҙың партия, хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре.
* Шәрифуллин Шәйҙулла Шәрифулла улы (1883—1959) — башҡорт шағир-импровизаторы, сәсән.
# Рапа Роши

Рапа Роши (Ҡыҙыл йырын) — Румынияның Альба округында дәүләт әһәмиәтендәге һаҡлана торған биләмәлә урынлашҡан тәбиғәт ҡамартҡыһы. Геологик һәм ботаник ҡурсаулыҡ Секашелор платоһының көньяҡ-көнбайышында Секаш йылғаһы ярында, Себеш ҡалаһынан 4 км төньяҡтараҡ ярындашҡан. 24 гектарҙы биләгән резерв һаҡланыусы биләмәләр категорияларында (МСОП) III категория тип билдәләнелә. Эрозия һәм ағын һыуҙар тау битендә текә ҡаялы йырын барлыҡҡа килтергән. Рапа Роши йырыны 10 гектар ер биләй һәм 800 метрға (2600 фут) һуҙылған. Бейеклеге урыны менән 50 до 125 метр (абсолют бейеклеге 300—425 метр (984—1394 фут)). Ғәйәт ҙур ҡая емерелгән диуарҙы хәтерләтә. Төрлө кимәлдәге колонна һәм пирамидалар йырындар менән йырғысланған һәм үҫемлектәр үҫмәй торған микрафлора барлыҡҡа килтерә. У. Шустер 1865 йылда был урында Котофени мәҙәниәте булыуы тураһында яҙып ҡалдырған . Археологик ҡаҙыныу эштәре барышында биҙәлеп эшләнгән керамика киҫәктәре Котофени мәҙәниәте булыуын иҫбатлай.

# Рапа Роши
## Геология

Рапа Роши — матур ҡыҙыл ҡаялы тәбиғәт ҡомартҡыһы булған геологик ҡурсауыҡ. Ҡаҙылма ҡалдыҡтар булмағанға күрә, йырындың йәшен билдәләү мөмкин булмаған.
Геологик объектты «тәбиғәт мөғжизәһе» тип тә атайҙар. Уның бейеклеге 80-100 метрға етә. Ҡаялағы колонналар, пирамидалар, манаралар йөҙәр йыл буйы эрозия һәм ямғыр һыуҙары менән ашалып эшләнгән. Ҡаяның үҙенсәлектәрен өйрәнгән ваҡытта ҡырсынташ, кварц ҡомо һәм ҡомташ ултырмалары булыуы асыҡлана. Ултармалар эҙмә-эҙлекле ҡыҙыл балсыҡ, һоро һәм ҡыҙыл таштарҙан, көпшәк аҡ таштар ҡатламынан тора. Ултырмалар барыһы ла ҡыҙғылт төҫкә буялған. Ямғыр осоронда яуым-төшөм балсыҡты йыуып төшөрә һәм ҡая аҫтында шыулап торған йылғаға әйләнә. Йырын битенән Рапи Роша йылғыһы ағып сыға.

# Рапа Роши
## Флора һәм фауна

Был районда һирәк осрай торған һәм эндемик үҫемлектәр осрай. Парк биләмәһендә Cotoneaster integerrimus, Ephedra distachya, Centaurea atropurpurea, Dianthus serotinus, Cephalaria radiate, Asplenium nigrum һәм башҡа сәскәле үҫемлектәр булыуы асыҡланған. Үҫемлектәр төрлөлөгө 41 ғаилә һәм 144 үҫемлектәр тора. Шуларҙың 8-енә юғалыу хәүефе янай.
Парк биләмәһендә тереклек итеүсе ҡоштарҙың, ер-һыу хайуандарының һәм һөйрәлеүселәрҙең реестры төҙөлгән.

# Рапа Роши
## Палеонтология

Трансильван бассейнының көньяҡ-көнбайышында Себеш ҡалаһы янында палеонтологик ҡаҙыныу эштәре башҡарылған. Ҡаҙыныу эштәре 1969 йылда башланған. Динозаврҙар һөйәктәре табылыуы турыһында элегерәк тә мәғлүмәт булған. Ҡаҙыныу эштәре барышында табылған мәғлүмәттәргә нигеҙләнеп йырын иртә миоцен осоронда (15-23 миллион йылдар элек) барлыҡҡа килгән тип билдәләйҙәр. Ташҡа әйерелгән умытҡалыларҙың да ҡалдығы табылған.
# Кутушка

Кутушка — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Пакшинка йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кутушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100003470
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100347
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Балыҡсы турғай

?балыҡсы турғай :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Ҡабырғалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Суб-класс: | Аңҡаулылар |
| Отряд: | Күк ҡарғалар |
| Ғаилә: | Балыҡсы турғайҙар |
| Ырыу: | Балыҡсы турғайҙар |
| Төр: | Балыҡсы турғай |
Латинса исеме :
Alcedo atthis (Linnaeus, 1758) :
Ареал :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 554549 NCBI 36245 |
Балыҡсы турғай тәтәй ҡош, ожмах ҡошо (рус. Зимородок, лат. Alcedo atthis) — балыҡсы турғайҙар ғаиләһенән, йорт турғайынан саҡ ҡына ҙурыраҡ ҡош.

# Балыҡсы турғай
## Ҡылыҡһырлама

Сыйырсыҡтан бәләкәйерәк. Ҡыҫҡа ғына ҡойроҡло, оҙон суҡышлы бик матур төҫтәге ҡош. Ғәҙәттә, ҡоро ботаҡта, тамырҙа йәки таш өҫтөндә тауыш-тынһыҙ ғына балыҡ һағалап ултыра. Ҡанаттарын йыш-йыш һелтәп, һыу өҫтөнән түбән генә оса. Башы һәм ҡанаттары ялтырауыҡлы ҡуйы йәшел. Арҡаһы, ҡойроғо ялтырауыҡлы ҡуйы зәңгәр. Кәүҙәһенең аҫ яғы ҡыҙғылт ерән. Тамағынаң һәм күҙ тәңгәленән аҡ һыҙыҡ үтә. Башҡа ҡоштар менән бутарлыҡ түгел.

# Балыҡсы турғай
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «сип-сип-оап».

# Балыҡсы турғай
## Йәшәү рәүеше

Бейек ярлы бәләкәй йылға буйҙарында йәшәй. Башлыса ваҡ балыҡ менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Ҡыш көнө йылыуҙар эҙләп, күсеп йөрөй. Урыны менән киң генә таралған. Текә ярҙарға өң эшләп оялай. 6— 7 бөртөк аҡ төҫтәге йомортҡаһы була.
# Люберцы

Люберцы (рус. Люберцы) — Мәскәү өлкәһендәге ҡала.
# Чурова (Вы ҡушылдығы)

Чурова — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Выя йылғаһының уң ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Чурова (Вы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035497
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003549
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әл-Фурҡан сүрәһе

Әл-Фурҡан сүрәһе (ғәр. سورة الفرقان‎, Айырғыс ) — Ҡөрьән Кәримдең 25 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 77 аяттан тора.
# Оло Щукова

Оло Щукова — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Илеша йылғаһының һул ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Щукова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035145
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003514
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чадор

Чадра, Чадор, Чадар, Чадур (фарс. چادر «сатыр, палатка»; рус. Чадра) — Иранда ҡатын-ҡыҙҙар йөрөткән бөркәнсек. Башҡортса «сатыр» тип тәржемә ителә.

# Чадор
## Тарихы

Уның ҡулланылыуы боронғо Әхмәдилеләр империяһына барып тоташа. Пехлеви династияһы заманында көнбайыш кейеменә өҫтөнлөк бирелһә лә, был бөркәнсек Ирандағы Ислам революцияһынан һуң тағы киң тарала башлай. Бөгөн Иранда бөркәнеү мотлаҡ түгел, ә дини йә традицион сәбәптәр арҡаһында ҡулланалар. Чадор ҡатын-ҡыҙҙың бөтә тәнен һәм башын ҡаплай.

# Чадор
## Тасуирламаһы

Чадор — аҡ, күк йәки ҡара төҫтәге йоҡа ҡатын- ҡыҙ бөркәнсеге. Өйҙән сыҡҡанда кейелә һәм ҡатын-ҡыҙҙың кәүҙәһен башынан аяҡҡа тиклем ҡаплай. Мәҙәни-дини ҡарашлы күп мосолман ҡатын-ҡыҙҙары кейә.
Ғәҙәттәге вуалдәрҙән айырмалы рәүештә, чадорҙың баш өлөшөн һәм йөҙҙө ҡаплап торған туҡымалар муслиндан, ике өлөштән тора.
# Сыйҙым

Сыйҙым - (рус. Шуга) — нормаль шарттарҙа шыйыҡ хәлдә булған матдәнең ҡаты тупланмалары, йәғни, көҙгө һыу өҫтөндә туңа башлаған ҡар ҡатыш боҙ. Сыйҙым яҙғыһын боҙ киткәндә лә барлыҡҡа килә
Боҙ миҡдарына ярашлы рәүештә, сыйҙым шыйыҡсала аға алыу һәләтен һаҡлай йәки тығын барлыҡҡа килеү арҡаһында был һәләтен юғалта. Ниндәй миҡдарҙа булһа ла сыйҙымдың шыйыҡлыҡта ағыусанлығы кәмей. Сыйҙым хасил булһын өсөн, билдәле бер температурала матдәнең шыйыҡ фазанан ҡаты фазаға алмашыныуын тәьмин итә торған шарттар кәрәк.

# Сыйҙым
## Һыу сыйҙымы

Һыу сыйҙымы ғәҙәттә, ағым йәки һыу ятҡылыҡтарында һауа температураһының һыу туңыуға яҡын (0 °C) мәлендә барлыҡҡа килә һәм боҙҙан тора.
Ҡағиҙә булараҡ, сыйҙым боҙ шыяһынан (ледяное сало) һәм һыулы ҡарҙан (снежура) барлыҡҡа килә. Сыйҙым төрҙәре:
* өҫкө сыйҙым — һыу өҫтөндә йөҙә;
* төпкөл сыйҙым — тәрәндәге боҙ кристалдарынан һыу эсендә барлыҡҡа килә .
Сыйҙым боҙ торор алдынан һыу температураһы 0 °C -тан түбән булғанда барлыҡҡа килә. Сыйҙым йыш ҡына йылыуҙарҙан түбән яҡта һәм һыуһаҡлағыстарҙың түбәнге бьефында килеп сыға.
Һыу өҫтөндә һәм эсендә йылға түбәненә аҡҡан сыйҙым бер урынға йыйылып, сыйҙым тығыны (рус. зажор) хасил булыуы мөмкин. Был осраҡта һыу кимәле күтәрелеүе ихтимал.
Гидротехник ҡоролмаларҙы эксплуатациялауҙа сыйҙым, ҡоролма өлөштәренә тулып, ҙур ғына ҡыйынлыҡтар тыуҙыра, уны таҙартырға һәм йылытып иретергә тура килә.

# Сыйҙым
## Видео

* YouTube сайтында Видео Ледоход--(Шуга) в Уфе на р.Белая.Ағиҙелдә боҙ ҡатнаш сыйҙым аға
* YouTube сайтында Видео Томь йылғаһында сыйҙым аға
# Коваль Ирина Леонидовна

Ирина Леонидовна Коваль — Рәсәй табип-вирусологы, Калининград өлкәһенең гигиена һәм эпидемиология үҙәге хеҙмәткәре. Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт Геройы (2020).

# Коваль Ирина Леонидовна
## Биографияһы

Ленинград санитар-гигиена медицина институтының санитар-гигиена факультетын «санитар-гигиена эштәре» һөнәре буйынса тамамлай.
1982 йылда хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Калининградтың Ленинград районы санитар-эпидемиология станцияһында лаборант, дезинфектор, ҡала санэпидстанцияһында табип-бактериолог, өлкә санитар-эпидемиология станцияһында табип-вирусолог, Калининград өлкәһенең Дәүләт санитар-эпидемиологик күҙәтеү үҙәгенең айырыуса хәүефле һәм вирусологик тикшеренеүҙәр лабораторияһында табип-вирусолог булып эшләй. Хәҙерге ваҡытта «Калининград өлкәһенең гигиена һәм эпидемиология үҙәге» федераль бюджет һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы вирусология лабораторияһының табип-вирусологы булып эшләй.
2020 йылда COVID-19 пандемияһы менән көрәш сиктәрендә лаборатор диагностика бүлегенең «ҡыҙыл зонаһында» тәүлек әйләнәһенә эшләй. Вируслы инфекция диагностикаһының бөтә алымдарына юғары профессиональ кимәлдә эйә булараҡ, ПЦР-тикшеренеү өсөн яңы приборҙы беренселәрҙән булып үҙләштерә һәм лабораторияла эшкә индерә. Инфекция йоҡторғандарҙы һәм ауырығандарҙы асыҡлау буйынса иң ауыр һәм эпидемиологик планда хәүефле эштә булып, тикшеренеүҙәргә беренсел проба әҙерләү менән шөғөлләнә. Был ҡаҙаныштары өсөн «Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ була.

# Коваль Ирина Леонидовна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- «Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт Геройы» исеме (2020 йылдың 21 июнендә) — «(COVID-19) коронавирус инфекцияһы менән көрәштә күрһәткән айырым хеҙмәт ҡаҙаныштары, фиҙакәрлек һәм юғары профессионаллек өсөн».
# Мелков Анатолий Сергеевич

Анатолий Сергеевич Мелков (26 июнь 1909 йыл — 1983 йыл) - совет театр рәссамы, Карел-Фин ССР атҡаҙанған сәнғәт эшлеклеһе. РСФСР атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1980).

# Мелков Анатолий Сергеевич
## Биография

Анатолий Мелков 1909 йылдың 26 июнендә Мәскәү ҡалаһында «Кушнарев һәм Сытин» фабрикаһының эшсе ғаиләһендә тыуған. 1917 йылда әсәй, 1919 йылда атаһы вафат була. А. Мелков атай-әсәй вафатынан һуң туғандары янында йәшәй, 1928 йылда туғыҙынсы синыфты һәм юғары уҡыу йортона әҙерлек курстарын тамамлай. СССР ФА ғилми-тикшеренеү экспедицияһында Казахстан халыҡтарының һөнәрҙәрен, кәсептәрен һәм халыҡ ижадын өйрәнеү буйынса ҡатнаша, 200-ҙән артыҡ милли орнамент рәсеме яһай.
1929 йылда Ленинград ҡалаһында сәнғәт студияһында уҡый. 1930 йылдан бирле Ленинград-Борисоглебский кавалерия мәктәбендә рәссам булараҡ хеҙмәт итә, шулай уҡ Ленинград дәүләт политехникумы һынлы сәнғәт бүлегендә, театр класында уҡый. 1931 йылда Ленинград өлкәһе һынлы сәнғәт хеҙмәткәрҙәре союзы тарафынан рәссамдар бригадиры итеп промфинпланды бойомға ашырыу өсөн «Ҡыҙыл тегеү фабрикаһы»на ебәрелә. Бригада эштәренең өлөшө Урыҫ музейында ҡуйылған була.
Эштәрҙе тамамлағандан һуң, рәссам Мурманск театрында эшләй башлай, ҡала урамдарын байрамдарға биҙәүҙә ҡатнаша. 1932-1941 йылдарҙа — Ленинград бәләкәй драма театрында, ВЛКСМ обком театрында, Ленинград дәүләт фин театрында, Ленинград район театрында, Ленинград ашыу театрында, шулай уҡ ҡала театрҙарында — ДСК, Дәүләт театрында яңы, Ленинград дәүләт драма һәм комедия театрында, яңы йәш тамашасылар театрында рәссам. ВЛКСМ обкомының «Шторм» спектакле өсөн Ленинизмдың Маҡтау грамотасы белән бүләкләнә. Совет Рәссамдар союзы ағзаһы.
1941 йылдың июнендә Карел-Фин ССР Республика урыҫ драма театрының баш рәссамы, 1941 йылдың 29 августында театр менән бергә эвакуациялана, 1942 йылдың 15 июленән — Беломорск театр менән бергә Карелия театрҙары, шул иҫәптән «Барселона ҡыҙы», «Минең хәерсе Марат» спектаклдәрен әҙерләүҙә ҡатнаша. 1943 йылда Карел-Фин ССР республика музыкаль комедия театры рәссамы булараҡ КФССР Юғары Советының Маҡтау грамотасы белән бүләкләнә. 1945-1948 йылдарҙа театрҙың Сортавала баш рәссамы. 1950-1970 йылдарҙа Комиссаровҡа исемендәге театрҙа эшләй.
1961-1980 йылдарҙа Ленинград театрының баш рәссамы. Б. А. Лавреневтың «Разлом» (1950, БДТ), П. Т. Магнуның (1962) «Третья патетическая» (1958), Л. Г. Зориндың «Наступит день...» , «Таня» (1963), «Варшавская мелодия» (1967), У. Шекспирҙың «Укрощение строптивой» (1970), Н. Хикметтең «Станция» спектаклдәрен биҙәй.
# Салминка

Салминка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Инсар йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Салминка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038451
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003845
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тигеҙләмәне сығарыу

Математикала тигеҙләмәне сығарыу — аргументтың тигеҙлек үтәлерлек (тигеҙлек тамғаһының уң һәм һул яғындағы аңлатмалар эквивалентлы булырлыҡ) ҡиммәттәрен (һандарҙы, функцияларҙы, йыйылмаларҙы һ.б.) табыу мәсьәләһе ул. Билдәһеҙ дәүмәлдең тигеҙлек үтәлгәндәге ҡиммәттәре был тигеҙләмәнең сығарылышы йәки тамырҙары тип атала. Тигеҙләмәне сығарыу уның бөтә тамырҙарын табыуҙы йәки тамыры юҡ икәнде иҫбат итеүҙе аңлата.
Мәҫәлән, $x+y=2x-1$ тигеҙләмәһе $x$ билдәһеҙ дәүмәленә ҡарата $x=y+1$ алмаштырып ҡуйыу ярҙамында сығарыла, сөнки $x$ үҙгәреүсәнен $y+1$ аңлатмаһы менән алмаштырып ҡуйыу тигеҙләмәне тождествоға әйләндерә: $(y+1)+y=2(y+1)-1$. Бынан тыш, әгәр $y$ үҙгәреүсәнен билдәһеҙ дәүмәл тип ҡараһаҡ, тигеҙләмә $y=x-1$ алмаштырып ҡуйыуы менән сығарыла. $y$ үҙгәреүсәнен $x-1$ аңлатмаһы менән алмаштырыу тигеҙләмәне тождествоға әйләндерә: $x+(x-1)=2x-1$. Шулай уҡ $x$ һәм $y$ үҙгәреүсәндәрен бер үк ваҡытта билдәһеҙ дәүмәл итеп ҡарарға мөмкин. Был осраҡта тигеҙләмәнең сикһеҙ күп сығарылышы бар. Мәҫәлән, $(x,y)=(1,0)$ — йәғни, $x=1$ һәм $y=0$, ә дөйөм рәүештә, бөтә мөмкин булған ҡиммәттәре өсөн $(x,y)=(a+1,a)$ .
Мәсьәләнең шартына ярашлы, тигеҙләмәнең бер генә сығарылышын (теләһә ниндәй тап килгән сығарылышын) йәки бөтә сығарылыштарын табырға талап ителеүе мөмкин. Тигеҙләмәнең бөтә сығарылыштары уның сығарылыштар күмәклеге тип атала. Ябай ғына, тигеҙләмәнең сығарылышын табыуҙан тыш, тигеҙләмәнең ниндәйҙер параметр буйынса иң яҡшы сығарылышын табыу бурысы ҡуйылырға мөмкин. Бындай төр мәсьәләләр оптимизация мәсьәләләре тип аталалар. Ҡағиҙә булараҡ, оптимизация мәсьәләләрен сығарыу «тигеҙләмәне сығарыу» тип аталмай.