yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шимур

Шимур — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 848 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Шимур
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043162
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004316
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Путин Владимир Владимирович

Путин Владимир Владимирович (7 октябрь 1952 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре,сәйәсмән. 2012 йылдың 7 майынан Рәсәй Федерацияһының ғәмәлдәге Президенты. 2000 йылдан 2008 йылғаса — Рәсәй Федерацияһының икенсе Президенты. 1999—2000 һәм 2008—2012 йылдарҙа — Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе. 1998—1999 йылдарҙа Рәсәй Федераль именлек хеҙмәте директоры, 1999 йылда Рәсәй Федерацияһының Именлек советы секретары.
Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университетының юридик факультетын тамамлаған. 1977 йылдан СССР Дәүләт именлеге комитетының Ленинград өлкәһе буйынса идаралығы тикшереү бүлегендә контрразведка йүнәлешендә эшләй. 1985—1990 йылдарҙа СССР Дәүләт именлеге комитетының Беренсе Баш идаралығының (тышҡы разведка) Германия Демократик Республикаһындағы резидентураһында хеҙмәт итә, Дрезден ҡалаһындағы СССР—ГДР Дуҫлыҡ йорто директоры вазифаһын башҡара. 1991 йылдың 20 авгусында подполковник хәрби дәрәжәһендә СССР Дәүләт именлеге комитетындағы хеҙмәттән китә.

# Путин Владимир Владимирович
## Бала сағы һәм йәшлеге

Владимир Владимирович Путин 1952 йылдың 7 октябрендә Ленинград ҡалаһында тыуған.
Атаһы Путин Владимир Спиридонович Путин (23.02.1911 — 02.08.1999) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Ҡыҙыл Армияның 86-се дивизияһы 300-се уҡсы полкы һалдаты. Һуғыш алдынан диңгеҙ флотында хеҙмәт итә. Һуғыштан һуң Егоров исемендәге заводта мастер булып эшләй. Әсәһе Мария Ивановна Шеломова (1911—1998) Ленинград блокадаһын үткәрә, шулай уҡ заводта эшләй. Ҡартатай Спиридон Иванович танылған ашнаҡсы була, ваҡытында юғары партия эшмәкәрҙәренә, шул иҫәптән Ленин менән Сталинға ла аш-һыу әҙерләй.
Владимир ғаиләлә өсөнсө бала булып тыуа (ике оло ағаһы бала саҡта үлә). Виктор 1940 йылда тыуып 1942 йылда дифтериттан үлә. Пискарёвский зыяратында күмелғән. 30-сы йылдарҙа тыуған оло ағаһы Алик (Альберт) һуғыш алдынан үлгән.
Путиндын ғаиләһе Басков тыҡрығында, 12-се йорттағы коммуналь фатирҙа йәшәй. Ул үҙе бында СССР Дәүләт именлеге комитетына хеҙмәткә алынғанға тиклем йәшәй.
Владимир 1960—1965 йылдарҙа 193-сө мәктәптә уҡый. Артабан Ленинград технологик институты ҡарамағындағы 281-се махсус химия мәктәбенә күсә һәм уны 1970 йылда тамамлай.
1970—1975 йылдарҙа А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университеты юридик факультетының халыҡ-ара бүлегендә уҡый. Студент сағында КПСС сафына инә һәм әлегә тиклем партиянан рәсми сыҡмаған.
Уҡыу йылдарында университетта доцент булып эшләгән Анатолий Собчак менән таныша. Путиндың диплом эшенең темаһы — «Иң уңайлы шарттар булдырған милләт принципы» (етәксе Галенская Людмила Никифоровна, халыҡ хоҡуғы кафедраһы).

# Путин Владимир Владимирович
## Әҙ һанлы милләттәр хәле

2004 йылда РФ кеше хоҡуҡтары буйынса вәкил Влалимир Лукин һүҙҙәре буйынса, Путин етәкселегендә шовинизм һәм расизм үҫеүе теркәлә. 2007 йылда Путин 309-сы Законға ҡул ҡуйҙы. Ошо Закон урта мәктәптәрҙә белем биреүҙең төбәк компонентын бөтөрҙө (ошо компонент составында милли республикаларҙа икенсе дәүләт телдәре уҡытыла ине).
# Тобан-Тарка-Яха

Тобан-Тарка-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Паю-Седа-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Тобан-Тарка-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034890
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303489
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ер тишкес һымаҡтар

Ер тишкес һымаҡтар(лат. , рус. Землеройкообразные) — элек айырылып сыҡҡан имеҙеүселәр таксоны, бөжәк ашаусылар отрядының Eulipotyphla, или Lipotyphla), ярым отряды йәки үҙаллы төркөмө булараҡ ҡарала. Ғәҙәттә уға хәҙерге өс ғаилә вәкилдәре инә: ер тишеүселәр, һуҡыр сысҡандар һәм ҡыуыш тешлеләр; 2005 йылдағы «Mammal Species of the World» белешмәһенә ярашлы 404 төрө бар.
Әммә шуны ла билдәләп китергә кәрәк: бөжәк ашаусылар төркөмөнә ҡарағандарҙың ғаилә бәйләнештәре тураһындағы фекерҙәр әлегә тиклем тотороҡло түгел: молекуляр һәм морфологик һыҙаттарҙың төрлө йыйылмаларына нигеҙләнгән тикшеренеүҙәр ҡапма-ҡаршылыҡлы һөҙөмтәләр бирә. Молекуляр мәғлүмәттәргә ҡарағанда, ер тишкес һымаҡтар терпе һымаҡтарға ҡарата парафилетик төркөм (Erinaceidae) булып тора, уларҙы терпе һымаҡтар ярым отрядына индереләр (Erinaceomorpha). Ҡайһы бер зоологтар бөжәк ашаусы һымаҡтарҙы Solenodonota һәм Erinaceota ярым отрядына бүлергә, йәки Soricomorphaға ингән өс хәҙерге ғаиләнең һәр береһен айырым буйһоноусыға айырырға тәҡдим итә.

# Ер тишкес һымаҡтар
## Таксономия

Ер тишкес һымаҡтарҙың ярым отрядын классификациялау версияларының береһен киңәйтелгән формала тәҡдим итәйек:
* Ер тишкес һымаҡтарҙың (Soricomorpha) ярым отряды
** Ер ҡаҙыусылар ғаиләһе (Soricidae)
*** Аҡ тешлеләр ярым ғаиләһе (Crocidurinae)
*** Аҡ тешлеләр ярым ғаиләһе (Soricinae)
*** Аҡ тешле сысҡандар ярым ғаиләһе (Myosoricinae)
** һуҡыр сысҡандар ғаиләһе (Talpidae)
*** Scalopinae ярым ғаиләһе — Яңы донъя һуҡыр сысҡан һымаҡтары
*** Һуҡыр сысҡандар ярым ғаиләһе (Talpinae) — Иҫке донъя һуҡыр сысҡан һымаҡтары
*** Ҡытай ер ҡаҙыусы һуҡыр сысҡандары (Uropsilinae) ярым ғаиләһе
*** Йофар һымаҡтар ярым ғаиләһе (Desmaninae)
** Ярыҡ тешлеләр ғаиләһе (Solenodontidae)
** Незофонтидтар ғаиләһе (юҡҡа сыҡҡан) ғаиләһе (Nesophontidae) — Һуңғы вәкилдәре XVI быуат тирәһендә юҡҡа сыға, Оло Антил утрауҙарында йәшәй.
Ярым отряд составына шулай уҡ ҡаҙылма ҡалдыҡтарҙан ғына билдәле булған юҡҡа сыҡҡан ғаиләләрҙе лә индерәләр.
# Кулес

Кулес ҡәлғәһе (грек. Κουλές, иҫке — итал. Rocca al Mare) — Грецияла Крит утрауының Ираклион ҡалаһындағы урта быуат диңгеҙ нығытмаһы.

# Кулес
## Тарихы

Кулес ҡәлғәһе тәүге тапҡыр XIV быуат башында телгә алына. Ҡәлғәнең беренсе һүрәтен 1429 йылда Флорентия монахы Кристофоро Буондельмонти эшләй.
Һуңғы формаһына ҡәлғә 1523 — 1540 йылдарҙа, ер тетрәү мәлендә емерелгән иҫке ҡәлгәне яңы төҙөлгән цитадель алмаштырғас, эйә була.
Венециянлылар ҡәлғә исеме сифатында — Rocca al Mare атамаһын ҡуллана. Төп ҡәлғә диуарына ҡуша һалып беркетелгән өс барельеф Венецияны ла, ҡәлғәне һәм Ираклионды ла ҡурсалаусы изге апостол Марк символы кеүек арыҫланды кәүҙәләндерә.
Йыл һайын венециянлылар Диа һәм Фраския утрауҙарынан, Рогдия түбәнендәге пляждан тәбиғи таштарҙы ташыу өсөн иҫке туҙған караптарҙы ҡуллана. Ҡәлғәне диңгеҙ яғынан емерелеүен һаҡлауға һәләтле мол төҙөү өсөн Ираклион янында таш менән караптар батырыла.
Төрөк хакимлығы осоронда (1669 —1898 й. й.) ҡәлғә Кулес исемен ала (kulesi su — диңгеҙ ҡәлғәһе). Ошо уҡ осорҙа цитаделдең өҫкө кимәле төҙөлөп бөтә, амбразуралар, пушкалар өсөн урындар, ҙур булмаған мәсет өҫтәлә. Иҫке маяҡты алмаштырған манараның өлөшө ҡыйыҡтың төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә әлегә тиклем һаҡланып ҡалған.
Ҡәлғәнең аҫҡы ҡаты ҙур ярыҡлы көмбәҙле түбә менән ябылған, ә уның 26 бинаһы торлаҡ, һыу, аҙыҡ-түлек, ҡорал һаҡлау урындары булып хеҙмәт икән. Ошонда уҡ венеция һәм төрөк ваҡыттарында ҡулланылған төрмә урынлашҡан.
Төрөк хакимлығы осоронда порт тирәләй нығытмалар тағы бер ҙур булмаған ҡәлғәне төҙөү менән көсәйтелә. Ул венеция ҡәлғәһенең ҡаршыһында урынлаша һәм бәләкәй Кулес тип атала (1936 йылда емерелә).

# Кулес
## Был ҡәлғә хәҙерге ваҡытта

Һуңғы бер нисә тиҫтә йылда византия ҡомартҡыларының грек Мәҙәниәт министрлығының 13-се Эфораты тарафынан ҡәлғә тәртипкә килтерелә һәм тергеҙелә. Ошо урында Доменико Теотокопулосҡа (Эль Греко) арналған халыҡ-ара конференция үтә, уның барышында рәссамдың һүрәттәре ҡуйыла.
# Чесноковка ауыл Советы (Өфө районы)

Чесноковка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Өфө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Чесноковка ауылы.

# Чесноковка ауыл Советы (Өфө районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Чесноковка ауыл Советы (Өфө районы)
## Билдәле шәхестәре

* Горчилин Александр Михайлович (16 сентябрь 1925 — 6 май 1970) — Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы ҡыҙылармеецы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, Советтар Союзы Геройы (1943).
# Пясовей-Тарка-Яха

Пясовей-Тарка-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нянгус-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Пясовей-Тарка-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300072502
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307250
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рәжем

Рәжем(ғәр. رجم‎)Раджм — ислам хоҡуғы (фиҡһ) буйынса был яза сараһы — зина ҡылыусыларға үлтергәнсе таштар бәреү.

# Рәжем
## Башҡарыу тәртибе

Ғәрәп һүҙе «рәжем» «рәжәмә» ҡылымынан килеп сыҡҡан (ғәр. رَجَمَ‎ — таш бәреү; ҡарғау; ҡыуып ебәреү; фараз ҡылыу‎) таш бәреү, ҡәһәрләү тигәнде аңлата.
Рәжем ҡулланыу өсөн төп шарт - аҡылы теүәллек, бәлиғ булыу һәм үҙ ирке менән зина ҡылыу. Рәжем тураһында хөкөм ҡарарын ҡаҙый ғына сығара. Хәнәфи һәм мәлики мәҙһәбендә был яза сараһы мосолман булмағандарға (кафырҙарға) ҡарата ҡулланылмай. Зина ҡылған мәлдә йәки уға тиклем никахта булмағандар (айырылышҡандар, тол ҡатындар) өсөн йөҙ тапҡыр ҡамсы менән һуҡтырыу (ҡолдар - илле) һәм бер йылға (ҡолдар - ярты йылға) аранан ҡыуыу ҡаралған
Судта зина ҡылыу фактын иҫбатлау өсөн дүрт шаһиттың йәки зина ҡылыусының дүрт тапҡыр ғәйебен таныуы кәрәк. Шәфиғи һәм мәлики мәҙһәбе буйынса зина ҡылыуҙы бер таныу етә. Таш бәреп үлтереү рәүешендәге яза кейәүҙәгеләргә һәм ҡасандыр никахта булғандарға ҡағыла. Гонаһ ҡылған ваҡытта никахта тормағандарҙы таяҡлайҙар йәки язаның башҡа төрҙәрен (тәзир) ҡулланалар.
Ҡөрьәндә рәжем һүҙе осрамай, ләкин хәҙистәр йыйынтығында Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ниндәйҙер Мәиз тигән иргә һәм Ғәмидиә тигән ҡатынға ҡарата рәжем ҡулланыуы тасуирлана
Төп нөсхәлә:
   إِنَّ ٱللَّهَ قَدْ بَعَثَ مُحَمَّدًا ﷺ بِالْحَقِّ وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ ٱلْكِتَابَ فَكَانَ مِمَّا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةُ ٱلرَّجْمِ قَرَأْنَاهَا وَوَعَيْنَاهَا وَعَقَلْنَاهَا فَرَجَمَ رَسُولُ ٱللَّهِ ﷺ وَرَجَمْنَا بَعْدَهُ فَأَخْشَى إِنْ طَالَ بِٱلنَّاسِ زَمَانٌ أَنْ يَقُولَ قَائِلٌ مَا نَجِدُ ٱلرَّجْمَ فِي كِتَابِ ٱللَّهِ فَيَضِلُّوا بِتَرْكِ فَرِيضَةٍ أَنْزَلَهَا ٱللَّهُ وَإِنَّ ٱلرَّجْمَ فِي كِتَابِ ٱللَّهِ حَقٌّ عَلَى مَنْ زَنَى إِذَا أَحْصَنَ مِنَ ٱلرِّجَالِ وَٱلنِّسَاءِ إِذَا قَامَتِ ٱلْبَيِّنَةُ أَوْ كَانَ ٱلْحَبَلُ أَوْ الاِعْتِرَافُ. Сәхих Мөслим, 1691a}}
# Накхер

Накхер — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хала-Горк йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Накхер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300001723
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300172
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бәширов Мусса Ғүмәр улы

Бәширов Мусса Ғүмәр улы (рус. Баширов Мусса Гумерович; 16 октябрь 1954 йыл) — ғалим-инженер-электромеханик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2002 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университеты Салауат филиалының кафедра мөдире. Техник фәндәр докторы (2002).

# Бәширов Мусса Ғүмәр улы
## Биографияһы

Мусса Ғүмәр улы Бәширов — 1954 йылдың 16 октябрендә Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы Кесе Аллағыуат (хәҙер Салауат ҡалаһы эсендә ҡалған) ауылында тыуған. 1972 йылда Салауат ҡалаһының унынсы һанлы урта мәктәбен тамамлай.
1981 йылда Өфө дәүләт нефть техник университетының «Химик-технологик процестарҙы автоматлаштырыу һәм комплекслы механизациялау» бүлеген отличноға тамамлай. 1988 йылда — Мәскәү ғилми-тикшеренеү институты эргәһендәге аспирантурала инженер-электромеханик һөнәре буйынса ситтән тороп уҡый.
2002 йылда техник фәндәре докторы диссертацияһын яҡлай.
Хеҙмәт юлын 1972 йылда Ленин орденлы Салауат нефтехимия комбинатында электр слесары булып башлай
1975 йылдан — Өфө дәүләт нефть техник университеты Салауат филиалында: лаборант, өлкән лаборант, өлкән инженер, өлкән ғилми хеҙмәткәр, ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент, филиал директорының фәнни эштәр буйынса урынбаҫары, профессор һәм «Сәнәғәт предприятиеларының электр ҡоролмалары һәм автоматикаһы» кафедраһы мөдире.

# Бәширов Мусса Ғүмәр улы
## Фәнни эшмәкәрлеге һәм хеҙмәттәре

Фәнни тикшеренеүҙәре емермәүсе контролдең электромагнит ысулдарын эшләү һәм үҫтереүгә бәйле. Мусса Ғүмәр улы Бәширов төрлө механик көсөргәнеш ваҡытында конструкция ҡоростарының механик һәм электрофизик үҙенсәлектәренең үҙ-ара бәйләнеше законлыҡтарын таба, механик характеристикаларҙың сиктәге һәм критик ҡиммәттәренә тап килгән электрофизик параметрҙар ҡиммәттәрен билдәләй, күп элементлы электромагнит үҙгәрткесле диагностика ҡорамалдарын төҙөү принциптарын, телевизион дефектоскобын уйлап таба. 240-тан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 26 уйлап табыу авторы.
* Электромагнитная диагностика оборудования нефтехимических и нефтеперерабатывающих производств. Өфө, 2001 йыл (авторҙаш);
* Диагностика электрических сетей и электрооборудования промышленных предприятий. Өфө, 2004 йыл (авторҙаш);
* Экономика электропотребления в промышленности. Өфө, 2004 йыл (авторҙаш).

# Бәширов Мусса Ғүмәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләкитәре

Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре
# Мутусья

Мутусья — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 306 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 88 км.

# Мутусья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045807
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004580
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сергеевка

Сергеевка —
* Сергеевка (Благовещен районы) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл.
* Сергеевка (Дүртөйлө районы) — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл.
* Сергеевка (Миәкә районы) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл.
* Сергеевка (Стәрлебаш районы) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы утар.
* Сергеевка (Өфө районы) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл.
* Сергеевка (Фёдоровка районы) — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл.
* Сергеевка (Миллерово районы) — Ростов өлкәһе Миллерово районындағы утар.
# Томилов Михаил Иванович

Томилов Михаил Иванович (18 ноябрь 1929 йыл — 15 июль 2008 йыл) — агроном, СССР-ҙың партия һәм хужалыҡ хеҙмәткәре. 1967—2000 йылдарҙа Мәсетле районы Ленин исемендәге колхоз рәйесе. Башҡорт АССР-ының (1989) һәм Рәсәй Федерацияһының (1997) атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1981), «Почёт билдәһе» (1973) ордендары, «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» (1948) миҙалы менән бүләкләнгән. Райондың почётлы гражданы.

# Томилов Михаил Иванович
## Биографияһы

Михаил Иванович Томилов 1929 йылдың 18 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Мәсәғүт кантоны Ямаш волосы Кесе Ыҡтамаҡ ауылында тыуған.
Рәсми хеҙмәт юлын 1946 йылда колхозда тракторист булып башлай.
1958 йылдан Мәсетле районы Ленин исемендәге колхозда бригадир, партия ойошмаһы сәркәтибе (секретаре) булып эшләй.
1967 йылда Силәбеләге Юғары партия мәктәбен тамамлаған (хәҙерге ваҡытта Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Рәсәй халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте академияһының Силәбе филиалы тип атала).
1967 йылда Ленин исемендәге колхоз рәйесе итеп һайлана һәм 2000 йылда хаҡлы ялға киткәнсе шул вазифала эшләй.

# Томилов Михаил Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1989)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1997)
* Мәсетле районының почётлы гражданы.
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1981)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1973)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы (1948)
# Вороновка (Лосьминка ҡушылдығы)

Вороновка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лосьминка йылғаһының уң ярына тамағынан 6,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Вороновка (Лосьминка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020903
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002090
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ликани

Лика́ни (грузинса: ლიკანი) — Грузиялағы популяр шифахана булып торған ҡасаба. Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән.

# Ликани
## Географияһы

Ликани ҡасабаһы Боржоми ҡалаһының көнбайыш ситендә, Боржоми тарлауығында урынлашҡан шифахана, Грузия баш ҡалаһы Тбилисиҙан көнбайышҡа табан 160 км алыҫлыҡта ята

# Ликани
## Тасуирламаһы

Ҡыш йылы, ҡар бик күп яумай, уртаса температураһы -2,0 °C, йәй йылы, уртаса температураһы 20-25 °C. Ликани паркы рекреацион зона булараҡ киң файҙаланыла. Бында күберәк имән һәм ылыҫлы ағастар үҫә. Минераль һыу сығанаҡтары составы буйынса «Боржоми» минераль һыуына яҡын.

# Ликани
## Ҡомартҡылары

Ликаниҙа нисә мөһим тарихи объект урынлашҡан, улар араһында өс нефлы базилика (VIII-IX быуат) һәм Романовтар һарайы (1892-1895) Николай Михайлович. Уның архитекторы Леонтий Николаевич Бенуа. Һарай Кура йылғаһы буйында төҙөлә һәм башта бөйөк кенәз Николай Михайловичтың килеп йөрөй торған һарайы булыр тип уйланыла.
Совет осоронда Ликани резиденцияһы дәүләт милкенә күсә, унда йыш ҡына совет дәүләтенең беренсе етәкселәре, шул иҫәптән Иосиф Сталин, ял итә.
Грузия бойондороҡһоҙ алғас, һарай Грузия президентының йәйге резиденцияһы булараҡ эшләй.
Ликани рекреацион комплексының ҡалған өлөшө, шул иҫәптән совет осорондағы шифаханаһы, 2006 йылдың апрелендә Ҡаҙағстан «КазМунайГаз» дәүләт энергетика компанияһы һатып ала һәм районды халыҡ-ара туристик үҙәккә әйләндерергә вәғәҙә итә.
# Орлянка (йылға)

Орлянка — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/1429/135 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Орлянка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000612112100005914
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100591
* Бассейн коды — 11.01.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тошма

Тошма — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/269/236 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Тошма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032265
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003226
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Авдошкин Семён Егорович

Авдошкин Семён Егорович (15 август 1918 йыл — 9 март 1963 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, пулемёт ротаһы командиры, өлкән лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Авдошкин Семён Егорович
## Биографияһы

Семён Егорович Авдошкин 1918 йылдың 15 авгусында Калуга губернаһының Волосово ауылында (хәҙерге Калуга өлкәһенең Козельский районы Волосово-Звягино ауылы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Рус. 1943 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы.
Башланғыс мәктәпте тамамлағандан һуң колхозда эшләй. 1933 йылдың апреленән алып 1939 йылдың сентябренә тиклем шымартыусы, слесарь, токарь булып Мәскәү өлкәһенең Руза, Подольск ҡалаларында һәм Рыбинск ҡалаһында эшләй.
1939 йылдың ноябрь айынан Ҡыҙыл Армия сафында. Орёл өлкәһенең Ульяновск район хәрби комиссариаты саҡыра.
1941 йылдың июнь айынан Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында.
Бигерәк тә 1944 йылдың 29 июлендә батырлыҡ күрһәтә. 1-се Украина фронтының 13-сө армияһы 350-се уҡсылар дивизияһы 1178-се уҡсылар полкының өлкән лейтенант С. Е. Авдошкин етәкселек иткән пулемёт ротаһы ҡул аҫтындағы саралар менән Лонжак тораҡ пункты районында (хәҙерге Польшаның Сандомир ҡалаһынан көньяҡ-көнбайыштараҡ) Висла йылғаһын аша сыға, гитлерсылар менән борамды һәм 3 кәмәне батыра. Плацдарм биләп, пулемётсылар дошмандың 2 взвод пехотаһын юҡ итәләр, боеприпастар һәм аҙыҡ-түлек менән 8 автомашинаһын шартлаталар, 3 станоклы пулемётын һәм 17 винтовкаһын ҡулға төшөрә, 12 дошман һалдатын әсирлеккә ала.
Был һуғышта Авдошкин С. Е., рота менән командалыҡ итеп, үҙе һәр саҡ алда була һәм шәхсән үҙе дошмандың 12 һалдатын һәм ике офицерын юҡ итә. Алыш һөҙөмтәһендә С. Е . Авдошкин ротаһы полктың икенсе частәренә әҙерәк юғалтыуҙар менән бер нисә урында Висла йылғаһын аша сығырға мөмкинлек бирә.
Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 4595) тапшырылып, өлкән лейтенант Авдошкин Семен Егоровичкә 1944 йылдың 23 сентябрендә «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
Бөйөк Ватан һуғышынан һуң Башҡортостандың Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәй. Экспедитор, Стәрлетамаҡ ликер-араҡы заводының янғын-ҡарауыл һағы начальнигы булып эшләй. 1963 йылдың 9 мартында вафат була. Стәрлетамаҡ ҡалаһында ерләнгән.

# Авдошкин Семён Егорович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы
* Ленин ордены
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* Миҙалдар

# Авдошкин Семён Егорович
## Хәтер

* Стәрлетамаҡ ҡалаһының 14-се мәктәбе биләмәһендә Геройҙың бюсы ҡуйылған.