yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сурб Торос сиркәүе (Дондағы Нахичеван)

1786
Сурб Торос сиркәүе(Изге Феодор сиркәүе) — Дондағы Нахичеван сиркәүе. Әрмән апостол сиркәүенә ҡарай. Ҡорам юҡҡа сыҡҡан.

# Сурб Торос сиркәүе (Дондағы Нахичеван)
## Тарих

Дондағы Нахичеванда Сурб Торос сиркәүен Изге Сурб Геворк сиркәүе (Дондағы Нахичеван)ҡалаһының Георгий Победоносец сиркәүе менән бер үк ваҡытта тейерлек 1783—1786 йылдарҙа төҙөгәндәр. Сиркәүҙе Изге Торос байрамы көнө 1783 йылда төҙөй башлағандар. Ул ҡаланың көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә һалынған. 1786 йылдың 22 ноябрендә сиркәү төҙөлөп бөткән һәм изгеләндерелгән.
Сиркәү византия стилендә төҙөлгән, көнсығыш — көнбайышҡа һуҙып һалынған, майҙаны бәләкәй булған. Сиркәүҙә яҡтылыҡ өсөн барабан көмбәҙ менән тоташып торған, апсидлы миһрап һәм ҡыңғыраү бүлмәһе булған. Унда унлаған тәре таш-хачкар ҡуйылған.
1863 йылдан алып сиркәүҙә сиркәү-мәхәллә мәктәбе эщләгән. Сиркәү янында урынлашҡан урамының исемендәге Федоровский" зыяраты бар.
Сиркәү 1930-сы йылдарҙа ябылған, шул уҡ йылдарҙа бер өлөшө һүтелгән. Һаҡланып ҡалған стеналарын 1941 йылдың көҙөндә шартлатҡандар. Бөтөн килеш ҡалған төҙөлөш материалдарынан немецтарға ҡаршы баррикадалар яһағандар.
Әлеге мәлдә Федоровский сиркәүе урынындағы бушлыҡта шәхси металл гараждар тора.

# Сурб Торос сиркәүе (Дондағы Нахичеван)
## Дин әһелдәре

Сурб Торос сиркәүендә 1843 йылдан алып эшләгән руханийҙар:
* Татеос Тер-Татеосьянц;
* Протоиерей Геворг Балабаньянц (Петросьян);
* Мовсес Зарифьян;
* Протоиерей Саркис Максимаджиян;
* Анания Тиральян;
* Христофор Танкаян.

# Сурб Торос сиркәүе (Дондағы Нахичеван)
## Изге ҡомартҡылар

* Үҙ ваҡытында был сиркәүҙә Феодосия (Ҡырым) ҡалаһынан килтерелгән таш тәре торған.
* Сиркәүҙә пергаментта ҡулдан яҙылған дини китаптар һаҡлана.
* Көмөш шкатулкала Изге Феодорҙың һөйәктәре бар.

# Сурб Торос сиркәүе (Дондағы Нахичеван)
## Әҙәбиәте

* Вартанян В. Г., Казаров С. С. Армянская-Апостольская Церковь на Дону // Ростов н/Д., 2001.
* Малаховский Е. И., Лаптев Г. Ф. Храмы и культовые сооружения Ростова-на-Дону, утраченные и существующие // Ростов-на-Дону, АКРА, 2003.
* Шахазиз Е. Новый Нахичеван и новонахичеванцы. Перевод с армянского Ш. М. Шагиняна // Ростов-на-Дону, 1999.
* Халпахчьян О. X. Архитектура Нахичевани-на-Дону // Ер., 1988.
* Российская и Ново-Нахичеванская епархия Армянской Апостольской Церкви. Исторический путь. М., 2013.
# Тарас Шевченко һәйкәле (Минск)

Тарас Шевченко һәйкәле(укр. Пам'ятник Тарасу Шевченку) — Белоруссияның баш ҡалаһы Минскиҙа украин шағиры, прозаик, рәссам һәм этнограф Тарас Григорьевич Шевченко хөрмәтенә төҙөлгән монумент.

# Тарас Шевченко һәйкәле (Минск)
## Тарихы

Тарас Шевченко һәйкәле Беларусь Республикаһында Украина илселегенең яңы төҙөлөшө эргәһендә Степанов баҡсаһында урынлашҡан. Скульптура композицияһы бойондороҡһоҙ Беларусь дәүләтендә Шевченконың беренсе һәйкәле.
Тарас Шевченконың бронза скульптураһы Киевтың Минскка бүләге булып тора. Авторҙарҙың уйы буйынса скульптура украин халҡының үткәне һәм киләсәге хаҡында уйланып ултырған шағир һынынан ғибәрәт. Һәйкәл менән йәнәшә эсәр һыу бюветы ҡуйылған.
Монумент 2001 йылда ҡуйыла, ә 2002 йылдың 22 апрелендә асыу тантанаһы уҙа
Тулы кәүҙәле һәйкәлдең авторы — скульптор М. Яковенко һәм Беларусь Республикаһының халыҡ рәссамы М Савицкий.

# Тарас Шевченко һәйкәле (Минск)
## Һылтанмалар һәм әҙәбиәт

* Кучерук Олександр (письменник, директор Бібліотеки ім. О. Ольжича) Пам’ятники Шевченка на земній кулі… Від Мангишлаку до Вашингтона. // Черкаський край — земля Богдана і Тараса. Культурологічний збірник., К.: «Українські Пропілеї», 2002, стор. 67—80
* Памятники Шевченко на сайте kobzar.info (билдәһеҙ). 2014 йыл 7 февраль архивланған.
* Интерактивная карта памятников Тарасу Шевченко (билдәһеҙ). 2018 йыл 28 сентябрь архивланған.
# Петрирода

Петрирода (нем. Petriroda) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 336 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,15 км². Диңгеҙ кимәленән 365 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99887 һәм автомобиль коды — GTH.
# Йомағужина Рәмилә Наил ҡыҙы

Йомағужина Рәмилә Наил ҡыҙы (10 сентябрь 1953 йыл) — ғалим-юрист, дәүләт хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 2003—2010 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Гражданлыҡ хәле акттарын теркәү (ЗАГС) идаралығы етәксеһе, 2012—2016 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы уҡытыусыһы һәм факультет деканы урынбаҫары. Юридик фәндәр кандидаты (2006).

# Йомағужина Рәмилә Наил ҡыҙы
## Биографияһы

Рәмилә Наил ҡыҙы Йомағужина (ҡыҙ фамилияһы — Бүләкова) 1953 йылдың 10 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Учалы районы Кәрим ауылында тыуған.
Комсомол урта мәктәбенең һигеҙ синыфынан һуң 1969 йылда Мәсәғүт педагогия училищеһына уҡырға инә, уны 1973 йылда уңышлы тамамлап, «башланғыс синыфтар уҡытыусыһы» дипломы ала. Бар фәндәрҙе лә өлгөлө үҙләштергәне һәм училищеның йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашҡаны өсөн мотлаҡ эшкә ебәрелеү урынына Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына махсус йүнәлтмә ала. Уҡыу йылдарында «Шоңҡар» әҙәби-ижад түңәрәгендә шөғөлләнә.

# Йомағужина Рәмилә Наил ҡыҙы
## Хеҙмәт эшмәкәрлеге

1978 йылда университетты тамамлағандан һуң юлланма менән Дыуан районына эшкә ебәрелә. Үҙаллы хеҙмәт эшмәкәрлеген урындағы «Ленинское знамя» (хәҙер «Дуванский вестник») гәзитендә хәбәрсе булып башлай.
1980 йылда халыҡ депутаттарының район Советы башҡарма комитеты аппаратына өлкән инструктор вазифаһына саҡырыла.
1983 йылда халыҡҡа көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү район производство идаралығының етәксе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
1985 йылдың 16 мартында Рәмилә Наил ҡыҙы халыҡ депутаттарының Мәсәғүт ауыл Советы башҡарма комитетының рәйес урынбаҫары, ә ошо йылдың 21 июнендә халыҡ депутаттарының Дыуан район Советы башҡарма комитеты секретары итеп һайлана. Был вазифала ул 1990 йылға тиклем эшләй, артабан ҡануниәттәге үҙгәрештәргә ярашлы 1995 йылға тиклем Дыуан район хакимиәтенең эштәр идарасыһы була.

# Йомағужина Рәмилә Наил ҡыҙы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Өфө ҡалаһы ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзаһы

# Йомағужина Рәмилә Наил ҡыҙы
## Гәзит һәм журналдарҙа баҫылған мәҡәләләре, уның менән әңгәмәләр

* Рамиля Юмагужина, начальник Управления ЗАГС Министерства юстиции РБ: «Надо успевать жить в ногу со временем» «ufa1.ru» сайты. 8 сентябрь 2008 йыл.
* Мы за счастливую семью. «Ватандаш» журналы, 2005.

# Йомағужина Рәмилә Наил ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһы Юстиция министрлығының юбилей миҙалы.
* Башҡортостан Республикаһының Маҡтау грамотаһы.
# «Украинаны азат итеү союзы» эше

«Украина азатлығы Союзы» эше (укр. «Спілка визволення України») — 1920 йылдар аҙағында мифик советтарға ҡаршы ойошмаһы тураһында СССР-ҙа үҙәкләштерелгән репрессив сәйәсәте сиктәрендә украин ғилми интеллигенцияһын дискредитациялау маҡсатында Украина ССР-ы ОГПУ-һы тарафынан уйлап сығарылған эш.
Беренсе донъя һуғышы осорондағы «Украина азатлығы Союзы» менән бер ниндәй уртаҡлығы юҡ.
«Украина азатлығы Союзы» «ағзалары» өҫтөндә 1930 йылғы суд процесы барышында 474 кеше кеше репрессиялана (уларҙың араһында, мәҫәлән, В. М. Чеховский).
Атып үлтереүгә 15 кеше хөкөм ителә, төрмәгә төрлө сроктарға хөкөм ителә — 192, Украина сиктәре аша ҡыуып һөрөлә — 87, шартлы хөкөм ителә — 3, язанан азат ителә — 124 кеше.
# Вой-Вож (Яренга ҡушылдығы)

Вой-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яренга йылғаһының уң ярына тамағынан 221 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Вой-Вож (Яренга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023184
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002318
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Баҡыр ҡуңыҙҙар

Баҡыр ҡуңыҙҙар (лат. Cetoniinae, (рус. Бронзовки) — бөтә ер йөҙөндә йәшәй торған, күпселеге йәшкелт баҡыр төҫөндә булған, ҡайһы берҙәре ҡоротҡос булған ҡуңыҙҙар; ҡаты ҡанатлы пластинка мыйыҡлылар аҫ ғаиләһендеге бөжәктәр.
Асыҡ металл төҫө хас. Ҡанат өҫлөктәре уйылған. Осҡан ваҡытта ҡанаттары шунан сыға, өҫкө ҡаты ҡанаттары арҡаға һалына. Донъя фаунаһында 2600 -ҙән артыҡ төрө иҫепләнә. Ҡуңыҙҙар сәскәләр, ағастан ағып сыҡҡан шайыҡса менән туҡланалар, йәш япраҡтар һәм емештәрҙе кимерәләр. Ҡорттары «С» һамаҡ, аяҡтарында тырнаҡтары юҡ, арҡаларында хәрәкәтләнергә һәләтле, серек үҙағаста, ағас ҡыуышлыҡтарында, тупраҡта, ҡойолған япраҡ түшәлмәһендә, ҡырмыҫҡа ояларында үҫә. Алтын һымаҡ ҡуңыҙ (Cetonia aurata) 15-20 мм ҙурлығында була. Төҫө йәшелдән ерән ҡыҙылға, зәңгәргә йәки ҡараға үҙгәреүсән, ҡанат өҫтәрендә арҡыры аҡ таптары бар. Йөнтәҫ ҡуңыҙ (Epicometis hima), баҡыр ҡуңыҙ (Potosia metallica), һаҫы баҡыр ҡуңыҙ (Oxythyrea funesta), йәшел баҡыр ҡуңыҙ (P. aeruginosa), төрҙәре осорай.
# Пыжья

Пыжья — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кырчма йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пыжья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038859
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103885
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ейәнсура (исем)

Ейәнсура — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки хәлыҡтарҙа ла ҡулланыла.

# Ейәнсура (исем)
## Этимология

Ейәнсура башҡорт исеме — ейән + сура (улан, ир бала; батыр, ҡыйыу, дуҫ) һүҙҙәре ҡушылыуҙан яһалған. Ейәнсура районының атамаһы ошо исемгә ҡайтып ҡала

# Ейәнсура (исем)
## Фамилияла

Ейәнсурин Ғәҙелша Дәүләт улы (1894 йыл — 1937 йыл) — дәүләт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының Баш суды рәйесе (1929 йыл — 1931 йыл).
Йәркәй Ейәнсурин (Ялан Йәркәй; XVII быуат аҙағы — XVIII быуат башы) — Йылан улусының атаҡлы башҡорто.
Ғәҙелша Дәүләт улы Ейәнсурин (1894 йылдың 27 ноябрендә, Буҫтыбай — 1937, Өфө) — совет башҡорт хәрби һәм сәйәси эшмәкәре. 1930-сы йылдарҙа репрессияға эләгә.

# Ейәнсура (исем)
## Ауыл, ҡала

Ейәнсура (рус. Зиянчурино) — Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районындағы ауыл. Ейәнсура ауыл биләмәһенең үҙәге. Һаҡмар йылғаһы буйында урынлашҡан.
Ейәнсура районы — Башҡортостандың көньяғында урынлашҡан, Ырымбур өлкәһе менән сиктәш. Майҙаны — 3 342 км. Район үҙәге — Иҫәнғол ауылы, Өфөнән 337 км алыҫлыҡта.
# Йомағолова Венера Әхмәт ҡыҙы

Йомағолова Венера Әхмәт ҡыҙы (17 сентябрь 1955 йыл) — кинорежиссёр, тележурналист, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2006); Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы ағзаһы (2002); Евразия Телевидение һәм радио академияһының ағзаһы.

# Йомағолова Венера Әхмәт ҡыҙы
## Биографияһы

Венера Әхмәт ҡыҙы Йомағолова 1955 йылдың 17 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Яңы Әлдәшле ауылы тыуған.
1982 йылда Ҡазан дәүләт мәҙәниәт институтын тамамлай.
1995 йылда Мәскүә Телевидение һәм радио хеҙмәткәрҙәре квалификацияһын күтәреү институтында Б. С. Каплан курстарында уҡыуын дауам итә.
1982 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай.
1987 йылдан «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһында эшләй.

# Йомағолова Венера Әхмәт ҡыҙы
## Ижады

Йомағолованың фильмдары Башҡортостандың үҙенсәлекле мәҙәниәтенә, уның тәбиғәтенә арналған. «Башҡортостан» дәүләт телерадио компанияһында ижтимағи-сәйәси һәм нәфис программаларҙа режиссёр ассистенты булып эшләй башлай. Артабан режиссёр, комментатор, телевидениела иртәнге программаларҙың художество етәксеһе, спорт-күңел асыу программалар етәксеһе булып эшләй. Күп кенә музыкаль программалар, композиторҙар, мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрһәре тураһында фильмдарҙың авторы була.

# Йомағолова Венера Әхмәт ҡыҙы
## Халыҡ-ара телевизион фестивалдәрҙә ҡатнашыу

2000—2006 йылдарҙа «Талпын, күңел!» телевизион тапшырыуҙар авторы. Был тапшырыу өсөн Алта-ата ҡалаһында үткән «Берҙәмлектең иң яҡшы программалары» Халы Халыҡ-ара телевизион конкурсы лауреаты исемен ала.
Фильм 2007 йылда «Еҙем әбейҙәре» фильмы Халыҡ-ара Сычуань телевизион йыр-моң фестивале (Ҡытай) һәм «Prix Visionica» телевизион ижад фестивалендә (Вроцлав ҡалаһы., Польша) лауреат исемен ала.
2004 йылда 41-се Халыҡ-ара «Злата Прага» телевизион фестивалендә Венера Йомағолованың "Ҡараңғылыҡтағы нур"документаль-музыкаль фильмы Вацлав Гавел фондының махсус призына лайыҡ була.
Шул уҡ йылда уның эштәре «Алтын ҡумта» Халыҡ‑ара телевизион фестивале дипломанты (Пловдив ҡалаһы, Болгария) һәм Мәскәүҙә Етенсе Евразия Телефорумында билдәләп үтелә
# Хмелевая (Люнда ҡушылдығы)

Хмелевая — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Люнда йылғаһының уң ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Хмелевая (Люнда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043762
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004376
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Параллеллек

Параллеллек — тура һыҙыҡтар араһындағы бәйләнеш.
Төрлө геометрия бүлектәрендә төрлөсәрәк билдәләмә бирелә.

# Параллеллек
## Евклид геометрияһында

Евклид геометрияһында параллель тура һыҙыҡтар тип, бер яҫылыҡта ятҡан һәм киҫешмәүсе тура һыҙыҡтар атала.
$m$ һәм $n$ тура һыҙыҡтарының параллеллеге ғәҙәттә $m\parallel n$ тип тамғалана.
| Параллель тура һыҙыҡтар янындағы тигеҙ ярашлы мөйөштәр пары. | Параллель тура һыҙыҡтар янындағы тигеҙ эске арҡыры ятыусы мөйөштәр пары. | Эске арҡыры ятмаған мөйөштәр пары өҫтәлмә мөйөштәр булалар (суммала 180 градус бирәләр). |

# Параллеллек
## Евклид геометрияһында
### Үҙсәнлектәре

* Параллеллек — бинар эквивалентлылыҡ бәйләнеше, шуға күрә бөтә тура һыҙыҡтар күмәклеген үҙ-ара параллель тура һыҙыҡтар кластарына бүлә.
* Теләһә ниндәй нөктә аша бирелгән тура һыҙыҡҡа параллель булған бер генә тура һыҙыҡ үткәрергә мөмкин. Был Евклид геометрияһының мөһим, үҙенә генә хас үҙенсәлеге, башҡа геометрияларҙа 1 һаны икенсе һандар менән алмаштырылған (Лобачевский геометрияһында бындай тура һыҙыҡтар сикһеҙ күп, улар ике ситке тура һыҙыҡтар менән сикләнгән тура һыҙыҡтар шәлкемен барлыҡҡа килтерә).
* Арауыҡта 2 параллель тура һыҙыҡ бер яҫылыҡта ята.
* 2 параллель тура һыҙыҡты өсөнсөһө, киҫеүсе тип аталған тура һыҙыҡ киҫкәндә:
** Киҫеүсе ике тура һыҙыҡты ла киҫеп үтә.
** Киҫелештә 8 мөйөш барлыҡҡа килә, ҡайһы бер характерлы парҙары айырым исемдәр менән атала һәм үҙсәнлектәргә эйә:
*** Арҡыры ятыусы мөйөштәр тигеҙ (һүрәтте ҡарағыҙ).
*** Ярашлы мөйөштәр тигеҙ (һүрәтте ҡарағыҙ).
*** Бер яҡлы мөйөштәрҙең суммаһы 180°-ҡа тигеҙ (дөрөҫөрәге, эске арҡыры ятыусы булмаған мөйөштәр, һүрәтте ҡарағыҙ).

# Параллеллек
## Лобачевский геометрияһында

Лобачевский геометрияһында яҫылыҡта $AB$ тура һыҙығынан ситтә ятҡан $C$ нөктәһе аша $AB$-ны киҫеп үтмәгән сикһеҙ күп тура һыҙыҡ үтә. $CE$ тура һыҙығы $AB$ тура һыҙығына $A$-нан $B$-ға ҡарай йүнәлештә равнобежная тура һыҙыҡ тип атала, әгәр:
* $B$ һәм $E$ нөктәләре $AC$ тура һыҙығынан бер яҡта ятһа;
* $CE$ тура һыҙығы $AB$ тура һыҙығын киҫеп үтмәй, әммә $ACE$ мөйөшөнөң эсендә ятҡан һәр нур $AB$ нурын киҫеп үтә.
Аналогично определяется прямая, равнобежная $AB$ тура һыҙығына $B$-нан $A$-ға ҡарай йүнәлештә равнобежная тура һыҙыҡҡа билдәләмә оҡшаш рәүештә бирелә.
Равнобежные тура һыҙыҡтар шулай уҡ асимптотик параллель йәки параллель тип кенә аталалар. Бирелгән тура һыҙыҡты киҫеп үтмәүсе башҡа бөтә тура һыҙыҡтар ультрапараллель йәки таралышыусы тура һыҙыҡтар тип аталалар.
# Түбәнге Троицк ауыл Советы (Туймазы районы)

Түбәнге Троицк ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.
Административ — Түбәнге Троицк ауылы.

# Түбәнге Троицк ауыл Советы (Туймазы районы)
## Тарихы

Түбәнге Троицк ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Крымская Вера Петровна

Крымская Вера Петровна (11 март (23 март) 1896 йыл — 29 сентябрь 1963 йыл) — СССР-ҙың ғалим-методисы, РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1947), РСФСР педагогия фәндәре академияһы ағза-корреспонденты (1950); педагогия фәндәре кандидаты.
Мәктәптә урыҫ телен уҡытыу методикаһы буйынса 20-нән ашыу хеҙмәт һәм өс монография авторы.

# Крымская Вера Петровна
## Биографияһы

Вера Петровна Крымская 1896 йылдың 11 мартында (яңы стиль буйынса 23 мартта) Киев ҡалаһында хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған.
Могилёвта үҫә һәм уҡый, бында 1914 йылда гимназияны тамамлай. 14 йәшенән репетиторлыҡ менән шөғөлләнә, уҡытыусы булырға хыяллана. 1916 йылда Уҡытыусылар институтын тамамлай. Кейәүгә сыҡҡас, 1916 йылдан алып 1930 йылға тиклем ғаиләһе менән Рудня ҡалаһында йәшәй. 1933 йылда уларҙың ғаиләһе Златоуст ҡалаһына күсә. Вера Петровна 1933—1937 йылдарҙа белем алыуын Пермь дәүләт педагогия институтында дауам итә һәм 1936 йылда Свердловск ҡалаһына күсә.
Свердловскиҙа урта мәктәптә эшләй башлай, бында урыҫ теле һәм әҙәбиәте дәрестәрен алып бара. 1938 йылдан башлап ғүмеренең аҙағына тиклем Свердловск дәүләт педагогия институтында уҡыта. 1952 йылда Мәскәүҙә, РСФСР педагогия фәндәре академияһының уҡытыу алымдары ғилми-тикшеренеү институтында, «Работа по русскому языку в 10 классе средней школы на материале программы произведений по литературе» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
В. П. Крымская шулай уҡ йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә — Свердловск ҡала советы депутаты (1947) һәм РСФСР Юғары Советы депутаты итеп һайлана (1951, 1955).
1963 йылдың 29 сентябрендә Свердловск ҡалаһында вафат була. Широкая Речка зыяратында ерләнгән.

# Крымская Вера Петровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1947
* «Халыҡ мәғарифы алдынғыһы» тамғаһы (1944),
* ике Ленин ордены,
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* «1941-45 йылда Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы,
* башҡа миҙалдар.
# Тистев

Тистев — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юзга йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Тистев
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028159
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002815
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Усманова Миңһылыу Ғөбәйт ҡыҙы

Усманова Миңһылыу Ғөбәйт ҡыҙы (1 май 1950 йыл) — башҡорт теле белгесе, педагог-методист, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2003), профессор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2017) һәм мәғариф отличнигы (2000), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2010).

# Усманова Миңһылыу Ғөбәйт ҡыҙы
## Биографияһы

Миңһылыу Ғөбәйт ҡыҙы Усманова 1950 йылдың 1 майында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Ишмөхәмәт (Ҡарамалы) ауылында тыуған.
1972 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай һәм СССР Фәндәр Академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эш башлай. 1990 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1991 йылдан — Башҡорт дәүләт университетында уҡыта. 2002 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
2008 йылдан — М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыта, башҡорт теле һәм уны уҡытыу методикаһы кафедраһы профессоры. Башҡорт филологияһы факультетында — «Тыуған яҡты өйрәнәбеҙ» һәм «Ауылымдың һөйләше» исемле проекттары тормошҡа уңышлы ашырыла. Уларға ярашлы республика мәктәптәренең һәләтле уҡыусылары араһында конкурс үткәрелә.
Фәнни тикшеренеүҙәре диалектологияға, функциональ грамматикаға, башҡорт теле ономастикаһына, топонимикаға, башҡорт телен урыҫ телле һәм милли мәктәптәрҙә уҡытыу методикаһына бағышланған. Яҡынса 360 фәнни һәм уҡытыу — методик эштәр, шулай уҡ мәктәп һүҙлектәре һәм электрон дәреслектәре авторы.

# Усманова Миңһылыу Ғөбәйт ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2002).
* Рәсәй Федерацияһының почетлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2010).
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2017).

# Усманова Миңһылыу Ғөбәйт ҡыҙы
## Төп хеҙмәттәре

* Усманова М. Г. Топонимия бассейна реки Сакмары : автореферат дис. … кандидата филологических наук : 10.02.02 / Башк. гос. ун-т им. 40-летия Октября. — Уфа, 1990. — 23 с.
* Усманова М. Г. Имя отчей земли: Историко-лингвистическое исследование топонимии бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 1994. — 272 с. — ISBN 5-295-01337-5.
* Усманова М. Г. Функционально-семантическая классификация глаголов башкирского языка. — Уфа, 2002.
# Оло Вишнёвка

Оло Вишнёвка — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вишнёвка йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Оло Вишнёвка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100512107000002498
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000249
* Бассейн коды — 05.01.01.005
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кереста

Кереста — Рәсәйҙәге йылға. Ҡалмыҡ Республикаһы, Ростов өлкәһе, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кираста йылғаһы бассейнында юғала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Кереста
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Маныч йылғаһы башынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Калаус һәм Егорлык йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500712107000016415
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001641
* Бассейн коды — 05.01.05.007
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0