yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рейзинь Лилия Яновна

Рейзинь Лилия Яновна (Шенберг; 27 сентябрь 1924 йыл — 25 февраль 2014 йыл) — СССР-ҙың мәғариф алдынғыһы. Рига урта мәктәбе директоры. 10-сы саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты (1979—1984). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).

# Рейзинь Лилия Яновна
## Биографияһы

Рейзинь Лилия Яновна 1924 йылдың 27 сентябрендә Рига ҡалаһында хеҙмәткәрҙәр ғаиләһендә тыуа.
1944 йылда Риганың 2-се урта мәктәбен тамамлағандан һуң, хеҙмәт һәм педагогик эшмәкәрлеген тыуған мәктәбендә уҡытыусыһы вазифаһында башлай.
1949 йылда, ситтән тороп Латвияның П. Стучка исемендәге дәүләт университетының химия факультетын. Артабан Риганың 9-сы урта мәктәбендә химия уҡытыусыһы булып эшләй башлай. 1950 йылда Сигулдский районында уҡыта. 1956 йылда — Лигатне ҡалаһында завуч була. 1960 йылдан — Риганың 24-се мәктәбе завучы.
1963 йылдан 45-се мәктәп директоры. Л. Я Рейзинь етәкселегендә Латвия ССР-ының алдынғы мәктәбенә әүерелә. Йыл һайын белем усағында СССР халыҡтары дуҫлығы фестивале үткәрелә, унда башҡа республикалар һәм социалистик илдәр вәкилдәре лә ҡатнаша. 1968 йылда мәктәп музыка йүнәлешендә эшләй башлай, күп йылдар йыр һәм бейеү байрамы лауреаты була. Мәктәптә уҡыусыларҙың һөнәр һайлауына, хеҙмәт һәм эстетик тәрбиә биреүгә ҙур иғтибар бүленә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1965 йыл 1 ғинуарындағы Указы менән «хеҙмәт уңыштары өсөн» Л. Я .Рейзинь Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
1971 йылдың 20 июлендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Л. Я. Рейзинь Ленин орденына лайыҡ була.
1978 йылдың 27 июнендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән «уҡыусыларға белем һәм коммунистик тәрбиә биреү эштәрендә ҙур ҡаҙаныштары өсөн» Лилия Яновна Рейзинь «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы менән бүләкләнә.
Төп эшмәкәрлегенән тыш, Л. Я. Рейзинь Рига ҡалаһы халыҡ мәғарифы бүлеге ҡарамағында эстетик тәрбиә биреү буйынса секция рәйесе, Бөтә Союз Эстетика советы ағзаһы, ССР ПАН нәфис тәрбиә ғилми-тикшеренеү инстиутының ғилми корреспонденты була. СССР Юғары Советының Латвия ССР-ынан Милләттәр советы депутаты (1979—1984). Рига ҡала һәм район депутаттары советына депутат итеп һайлана.
1988 йылда пенсияға сыға. Рига ҡалаһында йәшәй. 2014 йылдың 25 февралендә вафат була, Лесная зыяратында ерләнгән.

# Рейзинь Лилия Яновна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (27.09.1978)
* Ике Ленин ордены (20.07.1971, 27.09.1978)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1.1.1965)
* Латвия ССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы
# Ишморатов Айрат Рафаил улы

Ишморатов Айрат Рафаил улы (рус. Ишмуратов Айрат Рафаилович, Татар теле кириллицаһы Айрат Рафаил улы Ишморат,) 1973 йылдың 28 июнендә тыуған) — урыҫ / канада теле композиторы, дирижеры һәм клезмер кларнетсы, сығышы — Волга буйы татары. Ул дирижер һәм композиторы в резиденциялары Лонгейл симфоник оркестры (2018—2021), Монреаль клезмер төркөмө кларнетсыһы Kleztory һәм Лаваль университеты профессоры. 2020 йылдың 21 октябрендә Айрат Ишморатов Канаданың Квебек ҡалаһының Чарльз Биддл исемендәге премияһын ала. 2020 йылдың октябрендә Айрат Ишморатов Канаданың Квебектың мәҙәни һәм художестволы үҫешенә ҙур өлөш индергән шәхси йәки профессиональ сифаттары ҙур өлөш индергән эмигранттар өсөн премия ала.
# Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең мөғжизәләре

Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең мөғжизәләре — Мөхәммәт Пәйғәмбәр үҙе иҫән саҡта ҡылған мөғжизәләренә ҡарай.

# Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең мөғжизәләре
## Тарихы

Был риүәйәттәр Ҡөрьән тексына , хәҙистәргә һәм уның биографияһына нигеҙләнгән. Был мөғжизәләрҙең барыһы ла тиерлек хәҙистәрҙән мәғлүм булған, сөнки уларҙың күпселеге йә телгә алынмай, йә иһә мөғжизәле эштәре Ҡөрьәндә телгә алынмай.
Мөхәммәттең с.ғ.с. мөғжизәләре киң спектрҙы үҙ эсенә ала, мәҫәлән, аҙыҡты күбәйтеү, һыу сығарыу, йәшерен белемдәр, алдан күреүҙәр, дауалау, яза биреү һәм тәбиғәт өҫтөнән хакимлыҡ итеү.
Тарихсы Денис Гриль әйтеүенсә, Ҡөрьән Мөхәммәттең мөғжизә ҡылғанын асыҡтан-асыҡ тасуирламай, әммә бер нисә Ҡөрьән аяты үҙе Мөхәммәттең мөғжизәһен һүрәтләй, ә хәҙистәр йыш ҡына Мөхәммәттең мөғжизәләрен аңлатыу өсөн хеҙмәт итә
Кеннет Л. Вудворд һәм Әбү Ибраһим, Мөхәммәт үҙ ғүмерендә бик күп мөғжизәләр ҡылған тип иҫәпләй.

# Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең мөғжизәләре
## Фекерҙәр
### Сөнни ҡараштар

Сөнни ғалимдарҙың ижмәһенә ярашлы, Ҡөрьәндең йәки хәҙистең бер хәрефенән тайпылыу кешене диндән сығыуға килтерә. Шулай уҡ уларса Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең мөғжизәләренә һәм мөхәддистәр аша ебәрелгән хәҙистәргә ышаныу мотлаҡ..

# Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең мөғжизәләре
## Фекерҙәр
### Башҡа аңлатмалар

Марсия Һермансен «Ислам традицияһындағы мөғжизәләр башҡа ҡайһы бер диндәргә ҡарағанда әҙерәк дәлилләнә, сөнки Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең кеше затынан икәнлеге һыҙыҡ өҫтөнә алына», — тип раҫлай.
# Дитероде

Дитероде (нем. Dieterode) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 92 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,79 км². Диңгеҙ кимәленән 403 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
# Ишәй мәмерйәһе

Ишәй мәмерйә системаһы, Ишәй мәмерйәһе — Башҡортостандың гипстан торған, оҙонлоғо буйынса икесе урынды биләгән мәмерйәләр системаһы. Системаның дөйөм оҙонлоғо — 1002 м, иҙән майҙаны — 4,6 тыс. м², күләме — 9,6 тыс. м³, тәрәнлеге һәм амплитудаһы — 26-шар м (1993 йыл).
Ишембай районы, Ишәй ауыл Советы, Һәләүек йылғаһы үҙәненән уң яҡта ятҡан сағылдың (карталарҙа Арянла) уң яҡ итәгендә, Ишәй ауылы ҡаршыһында урынлашҡан.
Эзбиз менән ҡоршалған түбәнге Пермь кунгур ярусы ирен горизонтының һоро гипстары буйлап үтә. Гипс ҡатламында ярыҡтар барлыҡҡа килеүҙән пәйҙә булған. Бер һыу ағышы юлы буйлап көньяҡ-көнсығышҡа һәм төньяҡ-төньяҡ-көнбайышҡа табан һуҙылған алты горизонталь мәмерйәнән тора.
Көмбәҙ емерелеүҙән сталактит һәм сталагмиттар, аллахонт берләшмәләре барлыҡҡа килгән.
Системаның йәше 400 мең йылдан ашып китә.
# Сидрәт үл-мүнтәһа

Сидрәт үл-мүнтәһа (ғәр. سدرة المنتهى‎; рус. Сидрат аль-мунтаха; «иң сикке лотос») — ислам инанысында: Аллаһ Тәхете (Ғәреш) янында, етенсе күк йөҙөндәге (Йәннәт) лотос ағасы.

# Сидрәт үл-мүнтәһа
## Этимологияһы

Сидрәт үл-мүнтәһаны «сикке» тип атайҙар, сөнки ерҙән күтәрелгән һәм Аллаһтан төшкән бөтә нәмә уға барып етә. Икенсе версия буйынса, атама ерҙән һәм ете күктән юғарыраҡ урынлашыуынан килеп сыҡҡан, һәм шунда яралтылмыштарҙы танып белеү тамамлана.

# Сидрәт үл-мүнтәһа
## Ҡөрьәндә телгә алыу

Сидрәт үл-мүнтәһа Ҡөрьәндә Ән-Нәджм сүрәһендә Миғраж төнө тураһындағы аяттарҙа телгә алына.
* Тәхҡиҡ, ул Ябраилды үҙ сүрәтендә икенсе мәртәбә күрҙе иң сикке Сидрәт-үл ағасы янында Мәьүә йәннәте шул ағас янындалыр. Ул ағасты күп фәрештәләр ҡаплаған ине. Уның (Мөхәммәт ғәләйһиссәләмдең) күҙе (шул ағастан һәм фәрештәләрҙән) ситкә китмәне һәм ҡуйылған сиктән үтмәне.
* Ән-Нәджм 53:13-17

# Сидрәт үл-мүнтәһа
## Япраҡтары

Риүәйәттәрҙең береһенә ярашлы, Сидрәт үл-мүнтәһаның япраҡтары һаны ерҙәге кешеләр һаны менән бер тигеҙ. Һәр япраҡ тейешле кешенең исеме менән билдәләнгән, ә Бәрәғәт кисәһендә (Шәғбан айының 15-се һанлы төнө) был ағас һелкенә, һәм киләһе йылда үлергә тейешле кешеләрҙең исемдәре яҙылған япраҡтар ҡойола.
# Беликов Владимир Георгиевич

Беликов Владимир Георгиевич (29 август 1925 йыл — 3 сентябрь 2012 йыл) — ғалим-фармацевт. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Фармацевтика фәндәре докторы (1970), профессор (1972).
450-нән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 4 монография, «Фармацевтик химия» дәреслеге һәм «Синтетик һәм тәбиғи дарыуҙар» белешмәһе авторы. Уның 15 уйлап табыу таныҡлығы һәм патенты бар.

# Беликов Владимир Георгиевич
## Биографияһы

Владимир Георгиевич Беликов 1925 йылдың 29 авгусында Ставрополь округының (хәҙерге Ставрополь крайының) Степное ауылында тыуған.
Урта мәктәпте тамамлағандан һуң, 1943 йылда Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Хәрби-диңгеҙ флотында хеҙмәт итә һәм Төньяҡ Кавказдағы алыштарҙа ҡатнаша. Һуғыштан һуң хәрби хеҙмәтен дауам итә.
1950 йылда демобилизацияланғас, Пятигорск фармацевтика институтына (ПФИ, хәҙер Пятигорск медицина-фармацевтика институты, 2012 йылдан Волгоград дәүләт медицина университеты филиалы) уҡырға инә. 1954 йылда уҡыуҙағы яҡшы уңыштары өсөн И. В. Сталин исемендәге стипендияға лайыҡ була. 1955 йылда юғары уҡыу йортон тамамлап, фармацевтика химияһы кафедраһының аспирантураһына уҡырға инә. Аспирантурала уҡыуы менән бер рәттән туған институтында лаборант һәм төрлө кафедраларҙа өлкән лаборант булып эшләй.
1960 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, ПФИ-ның фармацевтика химияһы кафедраһында ассистент һәм доцент була. 1961 йылда уны институттың уҡыу-уҡытыу һәм фәнни эш буйынса проректоры вазифаһына тәғәйенләйҙәр, ә 1964 йылда Пятигорск фармацевтика институтын етәкләй, шул вазифала 31 йыл эшләй. 1970 йылда «Айырым фармацевтик препараттарҙың дифференциаль фотометрияһы өлкәһендә тикшеренеүҙәр» темаһына «фармацевтика фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай. Ә уның етәкселегендә 4 докторлыҡ һәм 59 кандидатлыҡ диссертациялары яҡлана, шул иҫәптән сит илдәрҙән — Вьетнам, Эфиопия, Йемен һәм Перунан аспиранттар. 1972 йылдан Пятигорск фармацевтика институтының фармацевтика химияһы кафедраһы профессоры була.
2012 йылдың 3 сентябрендә Пятигорскиҙа вафат була, ҡаланың Краснослобод зыяратында ерләнгән.

# Беликов Владимир Георгиевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары, шулай уҡ бик күп миҙалдар, шул иҫәптән «Кавказды обороналаған өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгән. Шулай уҡ «Ватан һаулыҡ һаҡлау алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» һәм «Ставрополь крайы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгән.
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (11 сентябрь 1985 йыл), Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең мәғариф өлкәһендәге премияһы лауреаты (1999).
* «Кавказ өсөн алышта ҡатнашыусы» һәм «Һаулыҡ һаҡлау отличнигы» маҡтаулы билдәләре, «СМС-ҡа нигеҙ һалыныуға 200 йыл» һәм «Пятигорск алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» юбилей миҙалдары менән бүләкләнә
# Содма-Яха

Содма-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сабетта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Содма-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044102
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304410
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Румын теле

Румы́н теле (үҙ исеме — Limba română, ХАФӘ́: 'limba ro’mɨnə; иртәрәк шулай уҡ валаш, влаш, волош, валах-молдав теле) — роман телдәренең балкан-роман төркөмсәһенә ингән һинд-европа теле. Испан, португал, француз һәм итальян теленән һуң ҡулланыу буйынса бишенсе урында тора. Айырмалыҡтар булғанға, сағыштырма лингвистикала шулай уҡ дако-румын теле тип атала. Румынияла һәм Молдовала рәсми статус бирелгән, ундағы күпселек халыҡ өсөн туған һәм һөйләш теленә әйләнгән. Румын телендә Румыния, Молдова, Венгрия, Сербия һәм Украинала һөйләшәләр. Унан башҡа румын телендә һөйләшкән халыҡ Франция, Канада (Монреаль ҡалаһы), АҠШ-тың төньяҡ-көнбайышында (Чикаго), Германия, Израиль, Австралия һәм Яңы Зеландияла йәшәй. Бында румын йәмғиәте Икенсе донъя һуғышынан алда һәм һуңынан сәйәси иммиграция менән ҡалаларҙан (тәү сиратта Бухарест) күскән.
# Ножема

Ножема — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суда йылғаһының һул ярына тамағынан 184 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 77 км.

# Ножема
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200212110000007463
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000746
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡоро Таловка

Сухая Таловка — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волгоградское (Ерусланский залив) һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ҡоро Таловка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Саратов һыуһаҡлағысынан Волгоград һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Ырғыҙ, Оло Караман, Терёшка, Еруслан, Торгун йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002212112100011333
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101133
* Бассейн коды — 11.01.00.022
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Урал сусағы

Урал сусағы йәки Оло Урал сусағы (рус. Уральская сопка, йәки Большая Уральская сопка) — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе, Көньяҡ Уралдың Уралтау һыртындағы бер тау.

# Урал сусағы
## Тасуирлама
### Урынлашыуы

Урал сусағы Урал һырттарына инә. Уның бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 870 м. Был түбә буйлап Европа менән Азия сиге үтә, шулай уҡ Силәбе өлкәһе Златоуст һәм Мейәс ҡала округтары сиктәре лә уның буйлап үтә.
Ул Уржумка станцияһынан 8 км төньяҡ-көнсығыштараҡ һәм Александров сусағынан (Александровская сопка), 4 км төньяҡ-көнсығыштараҡ, Тағанай милли паркының көнсығыш сигендә урынлашҡан. Силәбенән алыҫлығы — 140 км, Златоустан — 20 км, Ҡыштымдан — 100 км.

# Урал сусағы
## Тасуирлама
### Тәбиғәте

Сусаҡ күренеше менән күпселек Урал һырттары түбәләренә оҡшаш, ташлы-ҡаялы үркәсле.
Тау тоҡомо аҡһыл һәм алһыуыраҡ кварциттан, шулай уҡ гранат һәм бәлләүер (гәлсәр) ҡатнаш һәүерташ ҡушылмаларынан тора.
Сусаҡты тайга урманы ҡаплаған. Бында ҡарағай, аҡ һәм ҡара шыршы, ҡарағас һәм башҡа ағастар үҫә. 10000 йыл элек үҫкән урман-дала ландшафына хас реликт ҡарағай-ҡайын-ҡарағас урманын осратырға мөмкин, ә боҙлоҡ осоронан һуң, хәҙерге заманда себер ҡарағасы менән ҡатнашҡан. Шулай уҡ бындағы типик флора һәм реликт үҫемлектәр ҙә үҫә. Мүк һәм лишайниктар күп.

# Урал сусағы
## Тасуирлама
### Күренештәр

Урал сусағынан Мейәс, Златоуст ҡалалары күренештәре асыла, Александров сусағы, Тағанай тауҙары һәм «диңгеҙҙәй булып тайга» күренеп ята.
# Ағалы-энеле Миладиновтар

Димитр (1810, Струги — 1862 йылдың 23 ғинуары, Константинополь) менән Константин (1810, Струги — 1862 йылдың 18 ғинуары, Константинополь) Миладиновтар — XIX быуатта македон мәҙәни яңырыу осоро эшмәкәрҙәре.

# Ағалы-энеле Миладиновтар
## Ғаиләһе

Ағалы-энеле Миладиновтар көршәк оҫталары Султана менән Христо Миладиновтарҙың ҙур ғаиләһендә тыуған. Уларҙың һигеҙ балаһы булған: Димитр һәм Константин, Наум, Тане, Мате, Апостол, шулай уҡ Анна һәм Креста.

# Ағалы-энеле Миладиновтар
## Эшмәкәрлектәре

Ике туған да македон милли яңырыу хәрәкәтенең әһәмиәтле шәхесе.

# Ағалы-энеле Миладиновтар
## Ағалы-энеле Миладиновтарҙың йыйынтығы

1856 йылда Димитр, Мәскәү университетында славян филологияһын өйрәнергә барған туғаны Константинды оҙатып йөрөү маҡсатында, Стругаға әйләнеп ҡайтҡан.
Университетта уҡыуын 1860 йылда тамамлағансы, Мәскәүҙә ҡалған, һуңынан Венала ул, үҙенең болғар халыҡ йырҙары коллекцияһын сығарырға ярҙам иткән Иосиф Юрий Штросмайер менән осрашҡан.
«Бѫлгарски народни пѣсни. Собряһынани отъ братья Миладиновци, Димитрıя и Константина и издадени отъ Константина. Въ Загребъ. Въ книгопечатница-та на А. Якича, 1861» тип аталған йыйынтыҡ 1861 йылда Загребта баҫылып сыҡҡан. Ул Үҙәк һәм Көнсығыш Балҡандың славян өлкәләренән йыйылған 660 болғар халыҡ йырынан тупланған.

# Ағалы-энеле Миладиновтар
## Константин Миладинов шиғриәте

Константин Миладинов шиғриәте ижтимағи һәм милли мотив менән һуғарылған. Түбәндә шағир үҙе тере саҡта баҫылған хеҙмәттәренең теҙмәһе килтерелгән:
* «Бисера», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 15.
* «Желание», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 15.
* «Голапче», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 15.
* «Шупељка», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 15.
* «Не- не пијан», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 15.
* «Клетва», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 15.
* «Скрсти», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 19.
* «Грк и Бугарин», «Б’лгарски книжици», година I, 1858, кн. 24.
* «Побратимство», «Б’лгарски книжици», година II, 1859, кн. 22.
* «Думание», «Б’лгарски книжици», година II, 1859, кн. 22.
* «Сираче», «Братски труд», 1860, кн. 1.
* «На сонцето», «Братски труд», 1860, кн. 1.
* «Еѓуптин делија», «Братски труд», 1860, кн. 3.
* «На чужина», «Дунавски лебед», година I, 1860, бр. 20.
* «Т’га за југ», «Дунавски лебед», година I, 1860, бр. 20.

# Ағалы-энеле Миладиновтар
## Вафаты

1861 йылдың уртаһында, Константин Загребтан Белградҡа киткән, һәм туғаны Димитрҙың Константинополь төрмәһендә булғанын белгән.
Артабан ул Константинополгә килгән, унда төрөктәр, уны шпионажда ғәйепләп, зинданға ябалар. Ағалы-энеле Константин һәм Димитр Миладиновтар 1862 йылда Константинополдә билдәһеҙ сәбәптәр арҡаһында вафат булғандар.
# Шагирт

Шагирт — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Беүә йылғаһының уң ярына тамағынан 130 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Шагирт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101112111100016205
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101620
* Бассейн коды — 10.01.01.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кәзә һөтө

Кәзә һөтө — йорт кәзәһенең һөтөнөң ҡуйылығы 3,6 проценттан — 6 процентҡа тиклем һәм унан да юғары булыуы мөмкин (тоҡомона ҡарап), ул дауалау үҙенсәлектәренә эйә.

# Кәзә һөтө
## Тарихы

Борондан уҡ кәзә һөтө медицинала мөһим урынды алып торған. Уның ярҙамында Гиппократ туберкулез менән сирләүселәрҙе дауалаған булған. Швейцарияла әлеге ваҡытта ла тау курорттарында кәзә һөтө менән анемия, рахит һәм туберкулез менән яфаланыусыларҙы дауалайҙар.
Һөт бирә торған кәзәләрҙе Рәсәйгә тәүге тапҡыр кенәз Урусов 1905 йылда алып килә һәм Петербург ҡалаһының Йәйге баҡсаһында кәзә һөтөн тәмләп ҡарау ойоштора.
Совет осоронда Мәскәү янындағы совхозда сит илдән килтерелгән зааннен тоҡомло кәзәләр үрсетелә, уларҙың һөтө менән Мәскәүҙәге Партия аппараты тәьмин ителә.

# Кәзә һөтө
## Составы

Кәзә һөтөнөң химик составы һәм үҙенсәлектәре һыйыр һөтөнөкөнә яҡын. Тик аҡһым, май һәм кальций күп булыуы менән генә айырыла; каротин да күп, шуға күрә ул аҡһыл һары төҫтә була. Кәзә һөтөнөң майында каприн кислотаһы һәм линолй кислотаһы күп, май бөртөксәләре лә вағыраҡ, был кеше организмының уны яҡшыраҡ үҙләштереүенә булышлыҡ итә. Уның аҡһымындағы аминокислоталар составы әсә һөтөндәге аминокислоталар составына яҡын, ләкин казеин мицеллалары эрерәк, 133 нм һәм унан да юғарыраҡ. Кәзә һөтө казеинында α-фракцийлар аҙыраҡ (10—15 %), шуға ла ҡаты булып эремәй. Кәзә һөтөнөң ҡуйылығы 3,6 проценттан 6 процентҡа етә һәм малдың тоҡомона ҡарап унан да артығыраҡ булып китә.
Кәзә һөтө А витаминына һәм ниацинға бай, һыйыр һөтөндәгенә ҡарағандан унда тимер һәм магния ҙа байтаҡҡа күберәк.
Кәзә һөтөнөң әселеге — 17—19 °Т (рН = 6,4÷6,7), тығыҙлығы — 1033 кг/м³. Составында ионлаштырылған кальций булғанға күрә кәзә һөтө тиҙ генә йылына.
# Әғәҙуллина Лиза Ҡыям ҡыҙы

Әғәҙуллина Лиза Ҡыям ҡыҙы (1 ғинуар 1942 йыл) — башҡорт СССР һәм Рәсәй педагогы; Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған һәм халыҡ уҡытыусыһы, Рәсәй Федерацияһы дөйөм белем биреү мәктәбенең маҡтаулы хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының халыҡ уҡытыусыһы» (2008).

# Әғәҙуллина Лиза Ҡыям ҡыҙы
## Биографияһы

Лиза Ҡыям ҡыҙы Әғәҙуллина (ҡыҙ фамилияһы Мөхәмәтдинова) 1941 йылдың 7 декабрендә (рус.), рәсми теркәү буйынса 1942 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ҡыйғы районы Түбәнге Ҡыйғы ауылында тыуған.
1959—1961 йылдарҙа шул уҡ райондың Арыҫлан һәм Абзай урта мәктәптәрендә өлкән пионервожатый булып эшләй.
1966 йылдан, Бөрө педагогия институтын тамамлап, «химия һәм биология уҡытыусыһы» дипломын ҡулына алғас, Малаяҙҙа (Салауат районы, 1966—1968), Түбәнге Ҡыйғыла (1968—1970; бер үк ваҡытта — синыфтан тыш эштәрҙе ойоштороусы) уҡыта. 1970—1971 йылдарҙа Ҡыйғы районы мәғариф бүлегенең методика кабинеты мөдире була.
1971 йылдан Өфөлә йәшәй һәм эшләй: 27-се мәктәп уҡытыусыһы, 1996 йылдан — Октябрь районының айырым фәндәрҙе тәрәнәйтеп өйрәтеүсе 42-се мәктәптең химия уҡытыусыһы. Бер үк ваҡытта 1996 йылдан алып Республика башҡорт-төрөк лицейында (2003 йылдан — Республика Башҡорт лицей-интернаты)химия буйынса олимпиада дәрестәре алып бара.

# Әғәҙуллина Лиза Ҡыям ҡыҙы
## Биографияһы
### Ғаиләһе

* Тормош иптәше — Фәнил Ғабдулла улы Әғәҙуллин.
* Ҡыҙы (табип), улы (Өфө дәүләт авиация техник университетында уҡыта).
* Бер туған ағаһы — Мөхәмәтдинов Радил Ҡыяметдин улы

# Әғәҙуллина Лиза Ҡыям ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн. Владимир Ильич Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу уңайынан» юбилей миҙалы (1970)
* БДБ илдәре Химик белем биреү буйынса ассоциацияһының «Мәктәптәрҙең химия олимпиадаларын үҫтереүгә индергән өлөшө һәм юғары педагогик оҫталығы өсөн» дипломы (1998)
* Башҡортостандың баш ҡалаһы йыл уҡытыусыһы (2002)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2004)
* Рәсәй Федерацияһы дөйөм белем биреү мәктәбенең маҡтаулы хеҙмәткәре (2004)
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ уҡытыусыһы (2008)
* Рәсәй Федерацияһының халыҡ уҡытыусыһы (2016).

# Әғәҙуллина Лиза Ҡыям ҡыҙы
## Ваҡытлы матбуғатта

* Нәбиева Ғ. Өфө педагогы Рәсәй Президентына Мәскәүҙә Уҡытыусыға һәйкәл ҡуйырға тәҡдим итте.
# Сюртат-Яга

Сюртат-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Греховая йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сюртат-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056565
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005656
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Созим

Созим — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колыч йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Созим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000399
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100039
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1