yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Вулиагмени

Вулиагмени (грек. λίμνη Βουλιαγμένης) — Грециялағы тоҙло күл, Аттикалағы Көнсығыш Аттикала Вари-Вула-Вулиагмени общинаһына ингән шул уҡ исемле бәләкәй ҡала янында урынлашҡан. 50 һәм 100 метрға тиклем тәрәнлектәге минераль һыуҙар күлгә инә, минераль һыуҙың температураһы 22 алып 29° C тиклем тәшкил итә. Күл шулай уҡ 17 метр тәрәнлектәге сөсө һыу сығанаҡтары менән туҡлана. Күл ер аҫты мәмерйәһе һәм диңгеҙ менән бәйле. Күл диңгеҙҙән алыҫ түгел Имитос тауының көньяҡ өлөшөндә ята. Күлдең формаһы оҙонса түңәрәк, оҙонлоғо 260 м, киңлеге 145 метр, майҙаны 1,59 гектар. Һыу өҫтө диңгеҙ өҫтөнән ярты метрға юғары. Һаҡлана торған участкаларҙың Натура 2000 селтәренә инә.
Күл яҡынса 2000 йыл ҙур эрозия һәм тектоник әүҙемлек арҡаһында ер аҫты мәмерйәһенең йыйылмаһы емерелеүенән барлыҡҡа килә. Күлдең сағыштырмаса йәш булыуы арҡаһында Павсанияға тиклем ул боронғо бер ниндәй ҙә сығанаҡтарҙа телгә алынмай. Мәмерйә был төбәк өсөн хас эзбизле ҡаяларҙа барлыҡҡа килә. Күл менән бәйле мәмерйә системаһы 3123 м тиклем тикшерелгән. Мәмерйәлә 14 тоннель бар, уларҙа сталагмиттар табылған. Күл төбө көкөрт берләшмәһенә бай булған ылымыҡлы ерлектән тора. Күлдең һыуында минералдарҙың һәм калий, натрий, литий, аммоний, кальций, тимер, хлор, йод кеүек микроэлементтарҙың миҡдары юғары. Күлдең һыуы ревматик ауырыуҙарға спорт йәрәхәттәрендә, нервы системаһы ауырыуҙарына, дерматоз һәм гинекология ауырыуҙарына ҡаршы ҡулланыла. Күлдә һыу инеү түләүле.
1980 йылда күлдә яңы төр, актиний табыла: Paranemonia vouliagmeniensis (инг.)баш., урындағы эндемик. Шулай уҡ күлдә башҡа ике умыртҡаһыҙҙар төрө табылған: Abra segmentum (Récluz, 1843) һәм glaucum Cerastoderma. Һуңғы төрө күлдә һыуҙы микробтарҙан таҙартыуға булышлыҡ итә. Шулай уҡ күлдә Garra rufa балығы йәшәй.
# Әсәҙуллин

Әсәҙуллин — фамилия.
* Әсәҙуллин Дамир Фәхретдин улы (1953 т.) — цирк артисы, акробат. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1997), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1984) һәм атҡаҙанған (1979) артисы.
* Әсәҙуллин Ильяс Рәйес улы (1975—1995) — Рәсәй Сик буйы ғәскәрҙәренең хәрби хеҙмәткәре, Батырлыҡ ордены кавалеры (үлгәндән һуң).
* Әсәҙуллин Рәил Мирвай улы (1953 т.) — ғалим-педагог, юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2005 йылдан М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты ректоры. Педагогия фәндәре докторы (2000), профессор (2001).
* Әсәҙуллин Рәмил Миҙхәт улы (1954 т.) — математик. Физика‑математика фәндәре докторы (2000). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2004).
* Әсәҙуллина Индира Илдус ҡыҙы (1973 т.) — пианист. Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2017) һәм атҡаҙанған (2008) артисы.
* Әсәҙуллина Әлфиә Нәжип ҡыҙы (1959 т.) — башҡорт шағиры, 2004 йылдан Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2010).
# Лезя

Лезя — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 250 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лезя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033292
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103329
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кушавера

Кушавера — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Песь йылғаһының уң ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Кушавера
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000007006
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000700
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Людвигсбург

Людвигсбург (нем. Ludwigsburg, алем. Ludisburg, Ludigsburg)(нем. Ludwigsburg — Германиялағы ҡала, район үҙәге, Баден-Вюртемберг ерендә урынлашҡан.
Штутгарт административ округына буйһона. Людвигсбург районы составына инә. Халыҡ һаны — 87 735 кеше (2010 йыл, 31 декабрь). 43,33 км² майҙанды биләй. Рәсми коды — 08 1 18 048.

# Людвигсбург
## Иҫтәлекле урындары

Ҡаланың тышҡы йөҙөн төп иҫтәлекле урын һәм символы — барокко стилендәге Людвигсбург һарайы билдәләй, ул Европалағы барокко стилендәге иң ҙур һарай комплекстарының береһе. Бынан тыш элекке герцог резиденцияһының иркен паркында Фаворит һәм Монрепо һарайҙары ла урын алған. менән бина һәм уның ҡыҙыҡлы. Евангелия һәм католик сиркәүҙәр урынлашҡан Баҙар майҙаны ансамбле лә ҙур ҡыҙыҡһыныу уята
Людвигсбург ҡалаһында нацистар енәйәтен тикшереүсе Федераль үҙәк урынлашҡан.

# Людвигсбург
## Туғанлашҡан ҡалалар

* Монбельяр, Франция (1950)
* Кайрфилли, Уэльс, Бөйөк Британия (1960)
* Евпатория, Ҡырым, Рәсәй (1990)
* Сент-Чарльз, Миссури, АҠШ (1996)
* Нови-Йичин, Чехия (2012)

# Людвигсбург
## Шулай уҡ ҡара

* Людвигсбург ҡалаһы сиркәүе
* Фриденскирха (Людвигсбург)
* Изге Катарина сиркәүе (Людвигсбург)
* Людвигсбург - Ludwigsburg
# Кесе Китячка

Кесе Китячка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бурец йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кесе Китячка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100040326
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104032
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ноғоманов Дәйләғи Сирай улы

Ноғоманов Дәйләғи Сирай улы (6 октябрь 1922 йыл — 12 октябрь 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир. Айырым инженер-танк полкының траллаусы танкылар взводы командиры, өлкән лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң).

# Ноғоманов Дәйләғи Сирай улы
## Биографияһы

Дәйләғи Сирай улы Ноғоманов 1922 йылдың 6 октябрендә БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ кантоны Әрмет ауылында тыуған.
1941 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.
1943 йылдан 1-се Украина, 1-се Белоруссия фронттарында хеҙмəт итə.

# Ноғоманов Дәйләғи Сирай улы
## Батырлығы

«Советтар Союзы Геройы» исеме 1945 йылдың 24 мартында бирелә.
1944 йылдың 12 октябрендә Польшаның Михалув ҡасабаһы янында батырҙарса һәләк була.

# Ноғоманов Дәйләғи Сирай улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы]] (1945, үлгәндән һуң)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (24.03.1945)
* Ленин ордены (24.03.1945)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (15.11.1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (12.07.1944)
# Вахтанг Горгасали майҙаны

Вахтанг Горгасали майҙаны (груз.მოედანი ვახტანგ გორგასალის) — Тбилисиҙың тарихи өлөшөндә, тарихи район Кала (Иҫке ҡала) сиге буйында урынлашҡан. Майҙанға Метеха күпере алып бара, унда Ованес Туманян, Коте Абхази, Шардени, Ағалы-ҡустылы Зданевичи урамдары тоташа.

# Вахтанг Горгасали майҙаны
## Тарихы

Хәҙерге исемен майҙан 1958 йылда грузин батшаһы Вахтанг I Горгасали (V быуат) хөрмәтена алған.
Ҡаланың боронғо сауҙа майҙаны тип һанала. Был ролде 1920 йылдарға тиклем үтәй.
Ҡалала Кура йылғаһы аша иң боронғо кисеү эргәһендә (Метеха күпере) урынлашҡан булған.
Ҡәлғә диуары эргәһендә урынлашыуы арҡаһында Ҡәлғә майҙаны тип аталған. Майҙан районында ҡәлғәнән Абанотубани районына алып барыусы Мунса ҡапҡалары урынлаша. Бында XIX быуат уртаһында урынлашҡан мосолмандар (әзербайжан һәм фарсылар) буйынса майҙан Татарская исемен ала.
Майҙандың тарихи төҙөлөшөнөң өлөшө Зубалашвили карауан һарайы һәм Тбилиси шиит мәсете 1951 йылда Метеха күперен реконструкциялағанда юҡҡа сыға. Һуңғы ваҡытта ҡала властары Иҫке Тбилисиҙағы был тарихи өлөштө тергеҙеү тураһында иғлан итә.

# Вахтанг Горгасали майҙаны
## Иҫтәлекле урындары

Саят -Нове һәйкәле (2009, скульпторҙары Гия Джапаридзе һәм Кахи Коридзе)
# Кичуг

Кичуг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пушма йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 82 км.

# Кичуг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011450
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001145
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Постерштайн

Постерштайн (нем. Posterstein) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 464 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,53 км². Диңгеҙ кимәленән 244–314 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4626 һәм автомобиль коды — ABG.
# Оло Бугряница

Оло Бугряница — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Оло Бугряница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051714
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005171
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡарамышева Таңһылыу Фаяз ҡыҙы

Ҡарамышева Таңһылыу Фаяз ҡыҙы (псевдонимы Таңһылыу Ҡарамыш (3 март 1948 йыл) — башҡорт шағиры. 1984 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2001). Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты.

# Ҡарамышева Таңһылыу Фаяз ҡыҙы
## Биографияһы

Таңһылыу Фаяз ҡыҙы Ҡарамышева 1948 йылдың 3 мартында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Байназар ауылында тыуған.
Өфөләге 1-се башҡорт интернат-мәктәбен, 1971 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
Хеҙмәт юлын «Башҡортостан ҡыҙы» журналында башлай. Артабан СССР фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында кесе ғилми хеҙмәткәр булып алты йыл эшләй. «Ленинсы», «Башҡортостан пионеры», «Һәнәк», «Ағиҙел» журналдарында ла эшләй. Үҙгәртеп ҡороу йылдарында «Йәшлек» гәзитен ойоштороуға күп көс һала, мөхәррир урынбаҫары була. Артабан «Урал» башҡорт халыҡ үҙәгенең яуаплы сәркәтибе вазифаһын да алып бара.
1993 йылдан ул йәштәр журналы «Шоңҡар» журналын ойоштороп сығарыуҙа ҡатнаша. 1994 йылдан баҫманың баш мөхәррире була.
Оҙаҡ йылдар дауамында республика матбуғатында эшләй. «Шоңҡар» журналының беренсе баш мөхәррире.

# Ҡарамышева Таңһылыу Фаяз ҡыҙы
## Китаптары

* Саҡыр мине. Шиғырҙар. Өфө, 1981, 47 бит.
* Ҡосағыңа ал, тормош. Шиғырҙар. Өфө, 1985, 96 бит.
* Тиҫтерҙәрем. Шиғырҙар. Поэма. Өфө, 1988, 80 бит.
* Гөлләмә. 1993 йыл.
* Күңелем доғалары. 1998 йыл
* Донъя — даръя. 2008 йыл.
* Сәскәле йән. 2008 йыл.
* Сәғәҙәт сәәғәте. 2011 йыл.
* Мәңгелек сәфәр. 2014 йыл.
* Көҙ йәйе. 2016 йыл.

# Ҡарамышева Таңһылыу Фаяз ҡыҙы
## Ваҡытлы матбуғатта баҫылған әҫәрҙәре

* «Яралғанбыҙ донъяға Үҙебеҙ булып ҡалырға». Шиғыр шәлкеме. Башҡортстан гәзите, 2017, 24 ноябрь.
# Вендемарк

Вендемарк (нем. Wendemark) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 234 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,18 км². Диңгеҙ кимәленән 23 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39615 һәм автомобиль коды — SDL.
# Булатка

Булатка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы/Сыуаш Республикаһы/Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аря йылғаһының уң ярына тамағынан 3,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Булатка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100003108
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100310
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тесовая (Вижая ҡушылдығы)

Тесовая — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вижай йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тесовая (Вижая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011900
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101190
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Йәзид III ибн әл-Вәлид

Йәзид ибн Әл-Вәлид ибн Абдул-Мәлик (ғәр. يزيد ابن الوليد ابن عبد الملك‎) йәки Йәзид III; рус. Язид III ибн аль-Валид — Өмәүиҙәр династияһынан сыҡҡан хәлифә. 744 йылдың апреленән октябргә тиклем алты ай дауамында хакимлыҡ иткән.

# Йәзид III ибн әл-Вәлид
## Шәхси сифаттары

Ғәрәп тарихсыһы Мөхәммәт әт-Тәбәри Йәзидте оҙон буйлы һәм сибәр итеп һүрәтләй.
Инглиз телендәге әҙәбиәттә Йазид былай ти: «Минең ата-бабаларым дүрт батша: Хөсрәү, Хакан, Ҡайсар һәм Мәрүән булған» — әммә был дөрөҫ түгел. Шиғри формала төп нөсхәһе шулай күренә: «Атайым-Хосрой һәм атайым-Мәрүән, / минең олатайым-император, олатайым-хакан». «Ҡайсар» һәм «хакан» титулдары ҡайһы бер инглиз телле хеҙмәттәрҙә исемдәр тип яңылыш ҡабул ителгән.
Йәзид фарсы кенәзе ҡыҙының улы була, ул хәлифә әл-Вәлидкә кәнизәк сифатында бүләк ителә (ҡара: Фарсы кенәзлеге). Әсәһенең сығышы Йәзидтең донъяға ҡарашына ни тиклем йоғонто яһағанын әйтеүе ҡыйын — ул ғәрәп сығышлы Өмәүиҙәрҙең донъяға ҡарашынан айырылып торған. Хәлифәнең бындай ғәҙәти булмаған донъяға ҡарашы нимәгә бәйле булғанын әйтеүе ҡыйын — ул заманда кешенең эске тормошо теркәлеүгә лайыҡ булмай. Йәзид тәҡүә генә түгел — ул шул ваҡыттағы ғәрәптәрҙең күпселегенә ят булған идеяларҙы — иртә мөғтәзилиҙәр һәм мүржиғиҙәрҙең ихтыяр азатлығы һәм үҙ ҡылыҡтары өсөн яуаплылыҡ тураһында идеяларын уртаҡлашҡан.
Замандаштары Йәзидте йыш ҡына ҡәҙәри тип атаған: ул саҡта был мөртәтлек төшөнсәһенең синонимы булған; шулай итеп, Йәзид III подданныйҙары алдында кешелек сифаттары менән әл-Вәлид II хәлифәнән бер ҙә яҡшыраҡ булмаған. Йазид III абруйының төп етешһеҙлеге — Хәлифәлектең быуаттан ашыулыҡ тарихында тәүгеләрҙән булып тәхеткә үҙенән алда эшләгән хакимды үлтереү юлы менән күтәрелеүе була.
Йәзид хәлифә идара иткән осорҙа ҡайһы бер провинцияларында етди сыуалыштар була. Бынан тыш, Өмәүиҙәр династияһы эстән тарҡала. Ихтилалдар шулай уҡ Палестинала, Әрмәнстанда һәм Атропатенда бара..

# Йәзид III ибн әл-Вәлид
## Шәхси сифаттары
### Һуңғы айҙары һәм үлеме

Идара итеүенең 5-се айы аҙағында Йәзид III ҡаты ауырып китә һәм, үлемен һиҙенеп, ҡустыһы Ибраһим ибн әл-Вәлидте вариҫы итеп тәғәйенләй. Унан һуң тәхеткә Әбделғәзиз әл-Хәжәжә ибн Әбделмәлик ултырырға тейеш була. Ауырыу тиҙ арала Йәзид әл-Вәлидте үлтерә — ул 25 сентябрҙә вафат була, шуға күрә уның подданныйҙарын үҙенең вариҫтарына ант иттереп өлгөргәнме-юҡмы икәнлеге билдәһеҙ. Йәзид III вафат булғандан һуң башланған үҙ-ара низағ тарихи хәтерҙән власты артабан тапшырыу тураһындағы бөтә мәғлүмәттәрҙе, Мәрүән I ибн әл-Хакам түңкәрелешенә тиклем, тарихи хәтерҙән алып китә.
# Синюха (Чамлык ҡушылдығы)

Синюха — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чамлык йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 137 км.

# Синюха (Чамлык ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чамлык йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000812108100003938
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100393
* Бассейн коды — 06.02.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Авдеев Анатолий Алексеевич

Авдеев Анатолий Алексеевич (1948) — ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары (1981—1985).
Авдеев Анатолий Алексеевич БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ районының Михайловка ауылында тыуған.
1972 йылдын — коммунистар партияһы ағзаһы.
1971—1972 йылдарҙа Өфө нефть университетында комсомол комитетының секретары урынбаҫары була. 1972—1976 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Өфө ҡалаһы Орджоникидзе районы комитетының икенсе, артабан — беренсе секретары.
КПСС-тың ХХII съезы исемендәге Өфө нефть эшкәртеү заводының цехы начальнигы урынбаҫары, ҡулайлама начальнигы.
1981—1985 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары булып эшләй.
1985—1997 йылдарҙа БАССР-ҙың Эске эштәр министрлығының холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт учреждениелары идаралығы начальнигының урынбаҫары.
# Буг-Днестр мәҙәниәте

Буг-Днестр мәҙәниәте — беҙҙең эраға тиклем VI мең йыллыҡтың неолит археологик мәҙәниәте. Сороки ҡалаһы һәм Днестр, Көньяҡ Буг йылғалары буйлап Молдавия менән Украинаның йәнәшәләге өлкәләре эргәһендә урынлашҡан ҙур булмаған тораҡтары буйынса билдәле.
Урындағы финал мезолитының урындағы кукерск мәҙәниәтенән эволюциялана. Буг-Днестр мәҙәниәтенең тәүге осор һауыт-һабаһы Болгария, Дунайҙағы Гривац һәм Благотин биләмәләренең боронғо ҡатламдарының манохром горизонты керамикаһына оҡшаш. Боронғо Буго-Днестр һауыт-һабаһы Криш мәҙәниәтенең йәш керамикаһынан һауыт-һабаны биҙәү, налеп һәм валиктарҙың аҙ һанлы булыуы, мискәләрҙең берәм-бөртөклөгө менән айырыла. Иртә Буг-Днестр мәҙәниәте һауыт-һабаһының Төньяҡ-Көнсығыш Болгария, Сербия һәм Хорватия һауыт-һабаһы менән дөйөм элементы булып беҙҙең эраға тиклем VI мең йыллыҡҡа тиклем балсыҡҡа ҙур күләмдә органика ҡушып эшләү техникаһы тора. Һуңынан был технологияны ҙур күләмдә ҡом һәм аҙ ҡына үҫемлек өҫтәмәләре ҡушыу традицияһы алмаштыра. Был Буг-Днестр мәҙәниәтенең бер осорҙан икенсеһенә күсеүенә тура килә. Иртә фазала (беҙҙең эраға тиклем VII мең йыллыҡ уртаһы) мәҙәниәт йөрөтөүселәр керамика һәм ер эшкәртеү менән таныш булмай, зубрҙарға, боландарға, ҡабандарға һунар итә, йылға балығын: сабаҡ, шүкә, йыланбалыҡ тота. В. И. Маркевич СССР-ҙың алыҫ Көньяҡ-Көнбайышындағы иртә неолитында беҙҙең эраға тиклем VII мең йыллыҡтың беренсе яртыһындағы һәйкәлдәр араһында сорокск комплексы тип аталған, сусҡаны һәм үгеҙҙе ҡулға эйәләштәреү билдәләре күҙәтелгән боронғо керамикаһыҙ фазаны айыра. Беҙҙең эраға тиклем 5800 йыл тирәһендә ваҡланған ҡабырсаҡтар ҡушылған оригиналь керамика, нигеҙҙә, тура һәм ослайған төплө, тулҡынлы һыҙаттар менән биҙәлгән кувшиндар эшләй башлайҙар. Һуңынан старчево-кришск мәҙәниәте йоғонтоһона биреләләр. Был керамика характерының ҡырҡа үҙгәреүендә сағыла. Ә инде ҡырағай үҫкән бөртөклөләр урынына культуралы бойҙайға өҫтөнлөк бирелә.
# Дальний Менчереп

Дальний Менчереп — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының уң ярына тамағынан 567 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Дальний Менчереп
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005448
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200544
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Луизенталь

Луизенталь (нем. Luisenthal) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1304 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,59 км². Диңгеҙ кимәленән 450 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99885 һәм автомобиль коды — GTH.
# Ибрай ауыл Советы (Әлшәй районы)

Ибрай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Мәзитов Әмир Миңлевәли улы

Мәзитов Әмир Миңлевәли улы (5 июнь 1968 йыл) — рәссам, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2010). Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы профессоры.

# Мәзитов Әмир Миңлевәли улы
## Биографияһы

Мәзитов Әмир Миңлевәли улы 1968 йылдың 5 июнендә БАССР-ҙың Күгәрсен районы Үрге Һаҙ ауылында тыуа
1995 йылда Өфө сәнғәт институтының һынлы сәнғәт факультетын (профессор Э. М. Сәитов һәм доцент М. А. Назаров оҫтаханаһы), 1998 йылда — Өфө сәнғәт институты ҡарамағындағы Рәсәй художество академияһы аспирантураһын (педагогы — академик А. Ф. Лотфуллин) тамамлай.
1999 йылдан Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының һынлы сәнғәте кафедраһында эшләй, 2000 йылдан алып — кафедра мөдире, 2014 йылдан алып — һынлы сәнғәт факультеты деканы, профессор.
1996 йылдан алып Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзы, 1995 йылдан «Артыш» ижади берекмәһе ағзаһы.
Рәссамдың картиналары М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында (Өфө), Галерея «Торн» (Вашингтон, АҠШ), Музей Л. Розенблюм (Тель-Авив, Израиль), Магнитогорск картиналар галереяһында, Яр саллы ҡалаһының картиналар галереяһында (ТР), Ырымбур өлкәһе һынлы сәнғәт музейында һаҡлана.

# Мәзитов Әмир Миңлевәли улы
## Картиналары

«Малай» (1992—1996), «Ҡарт һәм тәгәрмәс» (1996), «Пәйғәмбәр» (1994—2003), «Ғибрәтле хикәйәттәр» (1995—2003), «Атай» (1997—2000), «Ата-әсәләргә бағышлама» (1995—2000), «Эпос» (1999—2000), «Салауат тураһында» (1997—2004) һәм башҡалар; сериялары: «Плетеное небо» (1994—2000), «Сарсау» (1995—1997). Картиналары: «Ҙур балыҡ ситлеге» (1986), «Урал-батыр» (1997), «Рәссам-II», (2001—2007), «Ағас балы» (2003—2007) һ. б.

# Мәзитов Әмир Миңлевәли улы
## Күргәҙмәләре

1988 йылдан алып йәштәр, республика, Бөтә Рәсәй, Халыҡ-ара күргәҙмәләрҙә ҡатнашыусы.

# Мәзитов Әмир Миңлевәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2010).
* Ш. Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты (1998).
* «Сәнғәт өлкәһендә йыл кешеһе» исеме, АҠШ МБО-һы.
* Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзы Секретариатының алтын миҙалы.