yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ошала

Ошала — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юла йылғаһының уң ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Ошала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037095
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003709
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Абдразаҡ (исем)

Абдразаҡ — ғәрәптәрҙән ингән башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа осрай.

# Абдразаҡ (исем)
## Этимологияһы

Адразаҡ — ризыҡ биреүсе тигән мәғәнәне аңлата мосолман ир-ат исеме.

# Абдразаҡ (исем)
## Фамилиялар

Абдразаҡов Илдар Әмир улы (26 сентябрь 1976 йыл) — опера йырсыһы (бас). 1994 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры, 2000 йылдан — Санкт-Петербургтың Мариин театры солисы. Рәсәйҙең атҡаҙанған (2021), Башҡортостан Республикаһының (2011) һәм Татарстандың (2013) халыҡ артисы. Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы (2014) һәм Салауат Юлаев (2018) ордендары кавалеры.
Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы (15 ғинуар 1934 йыл — 6 март 2008 йыл) — башҡорт театр актёры, кинорежиссёр, сценарист. «Башҡортостан» киностудияһын ойоштороусы һәм уның беренсе директоры. 1961 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы, 1997 йылдан Рәсәй Кинематографсылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1974), Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2006) һәм Зәйнәб Биишева исемендәге премиялар (2010, үлгәндән һуң) лауреаты.
Абдразаҡов Оморҙаҡ Ишдәүләт улы ; 1787—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы. Прапорщик.
Абдразаҡов Ғәбдрәхим Абдрафиҡ улы (28 ноябрь 1914 — 25 май 2004 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы разведчигы. Рядовой ҡыҙылармеец[1][2].

# Абдразаҡ (исем)
## Топонимдар

Әбдрәзәк (рус. Абдрезяково) — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл.
# Альсдорф (Саксония-Анхальт)

Альсдорф (Саксония-Анхальт) (нем. Ahlsdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1744 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,09 км². Диңгеҙ кимәленән 245 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6313 һәм автомобиль коды — MSH.
# Итыкультын-Бажи

Итыкультын-Бажи — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иты-Куль күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Итыкультын-Бажи
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002293
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100229
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Туҙлыҡыуыш ауыл Советы (Бәләбәй районы)

Туҙлыҡыуыш ауыл Советы —Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районындағы ауыл биләмәһе.

# Туҙлыҡыуыш ауыл Советы (Бәләбәй районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Бесәнсе (Ырымбур өлкәһе)

Бесәнсе (Ҡаратун, 4-се Йомағужа; рус. Псянчино) — Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы составында булған юҡҡа сыҡҡан ауыл.

# Бесәнсе (Ырымбур өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Ҡороған йылғаһы буйында, Беренсе Май ауылынан 16 км алыҫлыҡта урынлашҡан булған.

# Бесәнсе (Ырымбур өлкәһе)
## Этимологияһы

Ауылдың халыҡ атамаһы — Ҡаратун. Был ҡыпсаҡ ҡәбиләһе башҡорттарының ырыу атамаһы.
Ауыл янында урынлашҡан күл Эйәле күл тип атала. Легенда буйынса, бында ҡасандыр күлдең «хужаһы» — йөҙ йәшлек йылан-аждаһа йәшәгән.

# Бесәнсе (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Аҡъюл ауылынан (хәҙерге Башҡортостандың Хәйбулла районы) Йомағужа торамаһы барлыҡҡа килә. Артабан Йомағужанан биш ауыл барлыҡҡа килә — Үҙәмбай, 1-се Йомағужа, 2-се Йомағужа, 3-сө Йомағужа һәм 4-се Йомағужа (Бесәнсе, Ҡаратун) ауылдары барлыҡҡа килгән.
1834 йылғы ревизияға ярашлы, ауыл Үҫәргән улусының 3-сө йортона Ҡара-Ҡыпсаҡ түбәһенә ҡараған.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1937–1959 йылдарҙа Ҡыуандыҡ районы Иҙелбай ауыл советына ҡараған. Аҙаҡ Медногорск ҡала советы составында.
1970-се йылдарҙа юҡҡа сыҡҡан.

# Бесәнсе (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

Халыҡ иҫәбе :
| 1816 | 1834 | 1859 | 1866 | 1889 | 1892 | 1901 | 1917 | 1920 | 1926 |
| 42 | 98 | 117 | 179 | 83 | 104 | 89 | 122 | 146 | 128 |

# Бесәнсе (Ырымбур өлкәһе)
## Билдәле шәхестәре

* Иштемәс Йәноҙаҡов (1782—?) — хәрби эшмәкәр. 1807 йылғы Рус-прусс-француз һуғышында ҡатнашыусы.
* Әпсәләм Түләков (1787—?) — хәрби эшмәкәр. 1807 йылғы Рус-прусс-француз һуғышында ҡатнашыусы.
# Вестерегельн

Вестерегельн (нем. Westeregeln) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2063 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,94 км². Диңгеҙ кимәленән 70 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39448 һәм автомобиль коды — SLK.
# Зәңгәр

Зәңгәр — төҫтәр төркөмдәренең атамаһы. Спектераль зәңгәр төҫ тулҡындарҙың 440—485 нм (ҡайһы саҡта диапазон киңерәк тә күрһәтә — 420—490). оҙонлоғонда нурланыш тәьҫире аҫтында кеше күремендә сағылыш таба. КЗС (RGB төп төҫтәрҙең береһе.
* Был төҫ тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
Төҫ :
| Аҡ | Һоро | Ҡара | Ҡыҙыл | Ал | Һары | Йәшел | Зәңгәр | Күк |
Зәңгәр төҫ төҫмөрҙәре :
йәшел төҫ ←
→ күк төҫ :
Alice blue
Aqua
Аквамарин
Baby blue
Бонди пляжы һыуы
Зәңгәрһыу-буҙ
#F0F8FF
#00FFFF
#7FFFD4
#E0FFFF
#0095B6
#007BA7
Циан
Йәшел ҡарағай
Барҡылдаҡ йомортҡалары
Күк-йәшел
Фирүзә
Виридиан
cyan
#01796F
#00CCCC
#008080
#30D5C8
#40826D :
# Хура (Сартынь-Я ҡушылдығы)

Хура — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сартынь-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.

# Хура (Сартынь-Я ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027810
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302781
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Червен-Бряг

Червен-Бряг (болг. Червен бряг) — Болгарияла ҡала Плевен өлкәһендә урынлашҡан, Червен- Бряг общинаһына инә. Халҡы 15 558 кеше тәшкил итә.
Червен-Бряг ауылы беренсе тапҡыр ғосман һалым регистрында 1430 йылда Джервен-Брег булараҡ телгә алына. XVI быуат уртаһында Добролык булараҡ теркәлә. XVI быуатта ғосман документтарында Червен-Бряг ауылы булараҡ яҙылған. Исеме, күрәһең, ауылдың тирә-яғында осраған ҡыҙғылт балсыҡтың төҫөнән килеп сыҡҡан.
Хәҙерге ҡала 1899 йылда ауылдан көнбайышҡа ҡарай өс саҡрым алыҫлыҡта Софиянан Варнауға төҙөлөп ятҡан тимер юлындағы станция булараҡ барлыҡҡа килә. Юл асылыу менән станция иген, мал һәм ауыл хужалығы продукттары менән сауҙа итеү үҙәге була. 1929 йылдың 26 июнендә премьер-министр Андрей Ляпчевтың доклады буйынса 402-се указға ярашлы Червен-Бряг станцияһы ҡала статусын ала. Ҡала составына хәҙер «Бишенсе квартал — Көнсығыш зонаһы» кеүек билдәле иҫке Червен-Бряг ауылы инә.
1960 йылдар аҙағында ҡала ситендә бронетранспортерҙар һәм үҙйөрөшлө артиллерия ҡулайламаларын етештереү буйынса ҙур хәрби завод — «Туғыҙынсы май» машиналар төҙөү комбинаты асыла, һуңыраҡ ул «Бета» акционерҙар йәмғиәте тип атала. Элекке социалистик ҡоролошо илдәре менән бәйләнештәрҙе өҙөү заводҡа ҡыйынлыҡтар килтерә, һөҙөмтәлә акционерҙар йәмғиәте 2009 йылда банкрот тип иғлан ителә.

# Червен-Бряг
## Сәйәси хәле

Червен-Бряг общинаһының кметы (мэры) — Данаил Вылов (партиянан тыш кандидат) 2015 йылда һайлау һөҙөмтәләре буйынса община идаралығында. 2007-11 йылдарҙа община менән етәкселек иткән.

# Червен-Бряг
## Сәнәғәте

Община биләмәһендә 88 хужалыҡ субъекты эшләй. Дәүләт йәки шәхси капитал менән туғыҙ эре акционерҙар йәмғиәте, 29 кооперация, 40 ауыл хужалығы йәмғиәте бар. Иң ҙур предприятиелары:
* «Боряна» — Көнбайыш Европаға экспорт өсөн трикотаждан ҡатын-ҡыҙҙар һәм ирҙәр кейеме етештерә
* «Палфингер» —күтәреү машиналары һәм ҡоролмалары
* «Сирена Пешев» — машиналар эшләү предприятиеһы.
* «Калинел» — тегеү предприятиеһы, IKEA селтәренә эшләй; общинаның ҙур эш биреүсеһе
* «Бар-Грил Ропотамо» — ризыҡ -тәм сәнәғәте
* «Ета. БГ» — интернет һәм кабель телевидениеһы.
Ҡалала Ростов өлкәһендәге туғандаш ҡала хөрмәтенә аталған Болгария Халыҡ Республикаһы төҙөгән «Таганрог» ҡунаҡханаһы эшләй.

# Червен-Бряг
## Мәҙәниәт

Ҡала үҙәгендә Васил Левский һәйкәле бар. Вапцаров исемендәге китапхана мәҙәни-ағартыу эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә.
Червен-Бряг — совет ҡалалары менән туғандаш мөнәсәбәттәрҙе һаҡлап ҡалған бер нисә болгар ҡалаларының береһе. Червен-Бряг ҡалаһының туғандаш ҡалаһы булып Таганрог ҡалаһы тора; 1990 йылдарҙа бәйләнеш өҙөлһә лә, хәҙер мөнәсәбәттәр тағы ла үҫешә. 2018 йылда Червен-Бряг кметы. (мэры) рәсми визит менән Тагарогҡа килә, Червен-Бряг ҡалаһының 90-йыллығы байрамына ҡала халҡын ҡунаҡҡа саҡыра.

# Червен-Бряг
## Галереяһы

* Почта бүлексәһе
* Изге Софроний Врачанский ҡорамы
* Вокзал
* «Таганрог» ҡунаҡханаһы
# Серчипега

Серчипега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сынь-Ега йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Серчипега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051847
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205184
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Friends-International

Friends-International — 1994 йылда Камбоджала барлыҡҡа килгән халыҡ-ара коммерциялы булмаған ойошма һәм социаль предприятие. Friends-International Камбоджа, Индонезия, Лаос, Таиланд, Филиппин, Мьянма, Гондурас, Мексика һәм Мысыр илдәренең ярлы ғаиләләренән булған маргинализацион балаларҙы һәм үҫмерҙәрҙе комплекслы һаҡлау һәм уларға белем алыу мөмкинселеге һәм социаль бизнес-моделдәрҙе ҡулланып эшләү аша яраҡлы уңайлыҡтар менән тәьмин итеү менән шөғөлләнә. Барлыҡҡа килеү ваҡытынан бирле ҡалала ҡарауһыҙ йөрөгән балалар, етемдәр, наркомандар, токсикомандар, ҡасаҡтар, легаль булмаған мигранттар, йорт көсләүенән зарарланғандар һәм секс-индустрияһының эшселәре араһынан булған 300 мең кеше өсөн ойошма белем биреү, мул тормош һм йәмғиәткә интеграция өлкәһендә программаларҙы башҡарған. Балаларҙы һаҡлау һәм уларҙың мөмкинселектәрен ҙурайтыу бер береһе менән бәйләнгән дүрт программа (Friends Programs, ChildSafe International, CYTI Alliance и Friends Social Business) аша эшләнә.
2001 йылда башланғай Friends Social Business программаһы балаларҙы уҡытыуҙан һәм үҫмерҙәргә яҡшы эш табыуҙан башҡа, үҙенең һәм уның күп партнерҙарың тотороҡлоғо өсөн финанс ресурстар эшләп сығара (шулар араһында яҡшы социаль бизнестарҙың франчайзингы ярҙамында эшләү). Friends-International туризм, ҡунаҡханалар һәм ресторандар бизнесе, берәмләп һатыу, пассажирҙарҙы ташыу (такси хеҙмәте), интернет-кафе, һөнәрҙәр (Home Based Production Project) һәм профессиональ белем биреү (Vocational Training Project) өлкәһендә эшләгән һәм ауыр үҫмерҙәргә ярлылыҡ менән криминоген аранан сығыуҙа ярҙам иткән күп предприятиеларҙа етәкләй һәм улар менән идар итә. 2007 йылда Friends-International Сколл фондынан социаль эшҡыуарлыҡ өсөн бүләк алһа, ә 2009 йылда — Шваба фондынан.
2014 йылға ҡарата Friends-International биш уҡыу ресторандарын һәм Камбоджа менән Лаос илдәрендә VT shops магазиндар селтәрҙәрен етәкләй. Шулай уҡ план буйынса, Камбоджала, Лаоста һәм Таиландта өс уҡыу рестораны асасаҡтар. Friends-International йыл һайын Камбоджала социаль эшҡыуарлыҡ буйынса конференциялар үткәрә.
# Сыпан

Сыпан — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пильва йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Сыпан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003697
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100369
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кокмачай

Кокм қашықтықтаачай — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кули (Виралю) йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кокмачай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300001268
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300126
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аҙнабаев Хәйбулла Ҡөҙрәт улы

Аҙнабаев Хәйбулла Ҡөҙрәт улы (рус. Азнабаев Хайбулла Кудратович; 1903—1944) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 58-се кавалерия полкының 1-се эскадроны ездовойы., 1944 йылда 1-се гвардия кавдивизияһы штабында хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы.

# Аҙнабаев Хәйбулла Ҡөҙрәт улы
## Биографияһы

Хәйбулла Ҡөҙрәт улы Аҙнабаев 1903 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Үҫәргән кантоны (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы Муйнаҡ ауыл Советы) Мәжит ауылында тыуған.
1941 йылдың декабрендә Ейәнсура районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкының 1-се эскадроны ездовойы була.
* Иптәш Аҙнабаев, 1943 йылдың 23 октябренән 24 октябренә ҡаршы төндә, көслө миномёт-пулемёт уты аҫтында алғы һыҙыҡҡа боеприпастар ташыны. 24 октябрҙә, иптәш Аҙнабаев, ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып, өҫтөнә йөкмәп пулемёт уты аҫтында 500 метр араны 8 тапҡыр үтеп, алғы һыҙыҡҡа эҫе ашамлыҡ ташыны.
1944 йылда 1-се гвардия кавалерия дивизияһы штабында хеҙмәт итә.
1944 йылдың 18 авгусында һәләк була. Польшала Подкарпатское воеводствоһының Кросно ҡалаһы янында, Корчина ҡасабаһының төньяҡ-көнбайыш ситендә ерләнгән.

# Аҙнабаев Хәйбулла Ҡөҙрәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)

# Аҙнабаев Хәйбулла Ҡөҙрәт улы
## Хәтер

Аҙнабаев Хәйбулла Ҡөҙрәт улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Ейәнсура районы Мәжит ауылдында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Александровск сауҙа рәттәре

Александровск сауҙа рәттәре — Таганрогтағы XIX быуат архитектура һәйкәле. Ул 1840 йылдарҙа төҙөлә, проект авторы — итальян архитекторы М. Кампиньони.
Баштан уҡ архитектура ансамбле ике бер иш бер ҡатлы, Александровск майҙанын (хәҙер ― Ҡыҙыл майҙан) яртылаш уратып алған бинана тора. Хәҙер уларҙы Чехов исемендәге урам айыра.
Уйынҡы фасадтар ҡәтғи дорический бағаналар менән тотош бейек галерея аркадаһын тәшкил итә. Колонналар араһындағы уйымдарҙа элек магазиндар урынлашып, һәр ҡайһыһының ишеге һәм ике тәҙрәһе була; артҡы ишек иркен ихатаға алып сыға. Бейек цоколдә тәрән подвалдарға төшөү урыны була. Галереяның баҫҡыстары һәм ҙур күләмле антаблемент ансамблдең бөтөнлөгөн һыҙыҡ өҫтөнә алып, ҡорамалды теүәлләп ҡуя. Структура сауҙа үҙәген түгел, ә антик ҡорамды хәтерләтә. Уң яҡ ситтәге, Ҡыҙыл тыҡырыҡ яғыедағы сауҙа урынын 1874—1876 йылдарҙа Антон Павлович Чеховтың атаһы ҡуртымға ала. Уны ағаһы Иван Лободаның да унда үҙ кибете була. Ҡайһы бер рәттәр буш булғанлыҡтан, сауҙа эшмәкәрлеге рәттәрҙең уң өлөшөндә туплана, ҡалған бинадар торлаҡ итеп бирелә (Чехов урамының һул яғы, 107 — 119-сы номерҙар)).
1911 йылда уң галереяның бөтөнлөгө ике ҡатлы күн изделиелары магазинын төҙөгәндә (Чехов урамы, 98) боҙола. 1921 йылда Павел Чеховтың элекке магазины өҫтөндә эшселәрҙең һәм крәҫтиәндәрҙең союзын символлаштырған скульптура композицияһы урынлаштырыла. 1966 йылда ремонт эштәре барышында ул бинанан алына.
1935 йылда, А . П. Чеховтың тыуыуына 75 йыл тулыу алдынан рәттәр территорияһы йәмәғәт майҙанына әйләндерелә. Икенсе Бөтә донъя һуғышы ваҡытында бомба төшөүҙән зыян күрә; күп кенә уйымдар кирбестән һалына. Зыянланмаған биналар һаман да файҙаланыла.
1960 йылда, яҙыусының тыуыуына 100 йыл тулғанда, Таганрогта, Ҡыҙыл майҙанда уға һәйкәл ҡуйыла.
Александровск рәттәрен реставрациялау эштәре 2007 йылда тамамлана.

# Александровск сауҙа рәттәре
## Боронғо һәм хәҙерге күренеше

* Александровск Сауҙа рәттәре XIX быуат открыткаһында.
* Александровск сауҙа рәттәре, 2006 йыл.
* 2010 йылда.
# Органик ашламалар

Органик ашламалар — үҫемлек йәки хайуандарҙан алына торган органик ҡушылма рәүешендәге ҡатмарлылы туҡлыклы матдәләр (тиреҫ, ҡош тиҙәге, тиреҫ һарҡындыһы, йәшел ашлама, һалам, көнкүреш һәм сәнәғәт ҡалдыҡтары, торф-тиреҫ компостары, торф, һ.б.).

# Органик ашламалар
## Составы

Органик ашламаға үҫемлектәрҙе туҡландырыусы азот, фосфор, калий, кальций һәм башҡа элементтар, шулай уҡ тупраҡҡа ыңғай йоғонто яһаған органик матдәләр инә.
Органик матдәләр хайуан һәм үҫемлек сығышлы матдәләрҙән барлыҡҡа килә, улар тарҡалғанда минераль матдәләр килтерә, был ваҡытта углерод диоксиды бүленеп сығып, үҫемлектәрҙең фотосинтезына булышлыҡ итә. Бынан тыш, органик ашлама үҫемлектәрҙең һауа һәм һыу аша туҡланыуына ыңғай тәьҫир итә, тупраҡта йәшелсә тамырҙарының туҡланыуын тәьмин иткән микроорганизмдар, бактериялар үҫешенә булышлыҡ итә, сөнки улар симбиоз булып йәшәй.
Онтаҡ рәүешле органик ашламалар уңышты байтаҡҡа арттыра.

# Органик ашламалар
## Органик ашлама төрҙәре

Викидәреслектә
Органик ашламаларға инә:
* тиреҫ,
* тиҙәк һарҡындыһы,
* торф,
* компост,
* ҡош тиҙәге,
* серетмә,
* ләм,
* фекалийҙар
* бысҡы вағы һәм ағас ҡайырыһы
* сидераттар
* компост
* Комплекслы органик ашламалар
# Сант-Андреа-аль-Квиринале

Санта-Андреа-аль-Квиринале (итал. Sant’Andrea al Quirinale, лат. Sancti Andreae in Quirinali) — титуляр сиркәү (21 февраль, с 1998 г.), апостол Андрейға бағышланған, Рим ҡалаһындағы Квириналдә урынлашҡан.
Барокко стилендәге сиркәү архитектор Джованни Лоренцо Бернини (1658—1678) тарафынан кардинал Камилло Памфили, папа X Иннокентийҙың туғаны, ҡушыуы буйынса төҙөлә. Бернини сиркәүҙе Борромини сиркәүенә (Сан-Карло-алле-Куаттро-Фонтане) яуап итеп төҙөй. 1870—1946 йылдарҙа Санта-Андреа-аль-Квиринале сиркәүе итальян короле ғаиләһенең һарай сиркәүе була.
Сиркәү үҙенең планы буйынса овал формалы, шунлыҡтан ишектән миһбарға тиклем юл иң ҡыҫҡа юл булып тора. Овалдың периметры буйлап 8 уйым — капелла урынлаштырылған, уларҙың декоратив биҙәүе һәм формаһы күп төрлө. Миһбар бик бай биҙәлгән. Сиркәү яҡты төҫтәрҙә: алһыу, һоро, шулай уҡ алтын һәм аҡ төҫкә буялған.

# Сант-Андреа-аль-Квиринале
## Титуляр сиркәү

Санта-Андреа-аль-Квиринале сиркәүе — титуляр сиркәү, уның үҙ кардиналы-дин әһеле бар, ул титулыСанта-Андреа-аль-Квиринале сиркәүе исеме менән 2007 йылдың 24 ноябрендә аталған бразилия кардиналы Одилиу Педру Шерер.
# Лисичанск ҡала төбәкте өйрәнеү музейы

Лисичанск ҡала төбәкте өйрәнеү музейы — (рус. Лисичанский городской краеведческий музей укр. Лисичанський міський краєзнавчий музей) - тыуған яҡты өйрәнеү музейы, Луганск өлкәһе Лисичанск ҡалаһындағы өс музейың береһе. 1964 йылда штайгер мәктәбендә ойошторолған, ә 1991 йылда яңы бинаға - Ленин проспектындағы 94-се йортҡа күсерелгән. Музейҙа 6 экспозиция залы булдырылған), фонд коллекцияһында 17 000-дән ашыу экспонат бар.
Музейҙа тыуған яҡты өйрәнеү тематикаһына китап презентациялары, яҡташтар менән осрашыуҙар, хәтер кисәләре, экскурсиялар һәм народоведение дәрестәре, методик дәрестәр һәм клуб ултырыштары үткәрелә.

# Лисичанск ҡала төбәкте өйрәнеү музейы
## Музей экспонаттары

Лисичанскиҙың барлыҡҡа килеүе Донбасста ташкүмер сығара башлау менән бәйле. Бында йәшәгән һәм эшләгән ғалимдар, тикшеренеүселәр һәм инженерҙар араһында Лутугин Леонид Иванович, Менделеев Дмитрий Иванович, Тим Иван Августович һәм күп кенә башҡа билдәле кешеләр.
Уникаль экспонаттар араһында Ворошилов Климент Ефремовичтың әйберҙәрҙен айырып әтергә мөмкин : бөтәүле күмер киҫәгенән эшләнгән ваза, ҡыҙыл ағастан эшләнгән таяҡ, механик стена сәғәте, диңгеҙ сәғәте, пенал, ручка, пенсне, шкатулка.
«Украин йорто» стационар экспозицияһы нигеҙендә тематик кисәләр һәм методик дәрестәр үткәрелә.

# Лисичанск ҡала төбәкте өйрәнеү музейы
## Эш ваҡыты

Шишәмбе — йома: 8:00 — 17:00 Шәмбе: 9:00 — 14:00 Ял көндәре: йәкшәмбе, дүшәмбе Айҙың һуңғы йомаһы — санитар көн
# Кесе Пурга (йылға)

Кесе Пурга — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пурга йылғаһының уң ярына тамағынан 0,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Пурга (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014114
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001411
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мемельс

Мемельс (нем. Mehmels) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 363 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,46 км². Диңгеҙ кимәленән 310 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98634 һәм автомобиль коды — SM.