yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Вознюк Борис Леонидович

Вознюк Борис Леонидович (14 июнь 1943 йыл) — СССР һәм Украинаның театр һәм кино актеры, режиссёр һәм сценарийҙар авторы. Украинаның атҡаҙанған (1995) һәм халыҡ артисы (1999).

# Вознюк Борис Леонидович
## Биография

Борис Леонидович Вознюк 1943 йылдың 14 июнендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
1963—1966 йылдарҙа Киевтың Иван Франко исемендәге Милли академия драма театры актёры.
1966 йылдан Леся Украинка исемендәге Милли академия рус драма театры актёры.

# Вознюк Борис Леонидович
## Театрҙағы эшмәкәрлеге

* «И всё это было… и всё это будет…» (2001)
* «Огонь желаний» (1999)
* «Развод по-русски» (1999)
* «Осенние скрипки» (1997)
* «Двери хлопают» (1996)
* «Дом, где всё кувырком» (1994)
* «История одной страсти» (1994)
* «Генералы в юбках» (1993)
* «Молодые годы короля Людовика XI» (1993)
* «Без вины виноватые» (1991)
* «Уроки музыки» (1989)
* «Перламутровая Зинаида» (1988)
* «…а этот выпал из гнезда» (1987)
* «Я, конечно, человек маленький» (1986)
* «Призвание» (1985)
* «Я пришёл дать вам волю» (1984)
* «Из жизни насекомых» (1983)
* «Филумена Мартурано» (1983)
* «Не был… не состоял… не участвовал» (1982)
* «Я, бабушка, Илико и Илларион» (1982)
* «Игрок» (1982)
* «Снежная королева» (1981)
* «Вишнёвый сад» (1980)
* «Пять дней в июле» (1980)
* «Веер» (1980)
* «Отелло» (1978)
* «И отлетим с ветрами» (1977)
* «Как важно быть серьёзным» (1976)
* «Интервью в Буэнос-Айресе» (1975)
* «Русские люди» (1975)
* «Храбрый портняжка» (1974)
* «Вечерний свет» (1974)
* «Генерал Ватутин» (1974)
* «Последние дни» (1974)
* «…и земля скакала мне навстречу!» (1974)
* «Бесприданница» (1973)
* «Город мастеров» (1972)
* «Птицы нашей молодости» (1972)
* «Самый последний день» (1972)
* «Великоманиев» (1971)
* «Затюканный апостол» (1971)
* «Каменный властелин» (1971)
* «Разгром» (1970)
* «Мария» (1970)
* «Дети Ванюшина» (1970)
* «Есть такая партия!» (1970)
* «Справедливость — моё ремесло» (1969)
* «Странная миссис Сэвидж» (1968)
* «Большевики» (1968)
* «Брак по конкурсу» (1967)
* «Разлом» (1967)
* «Традиционный сбор» (1967)
* «104 страницы про любовь» (1964)
# Дружный (Ҡоншаҡ районы)

Дружный (рус. Дружный) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Үрәкүл ауыл биләмәһе составына керә.

# Дружный (Ҡоншаҡ районы)
## Тарих

Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.

# Дружный (Ҡоншаҡ районы)
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (72 %) йәшәй.
# Кокин Павел Владимирович

Павел Владимирович Кокин (21 июль 1974 йыл) — Рәсәй марафонсыһы. Еңел атлетика буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1997).

# Кокин Павел Владимирович
## Биографияһы

Павел Владимирович Кокин 1974 йылдың 21 июлендә Башҡорт АССР-ының Белорет районы Тирлән ауылында тыуа. Нефтекама ҡалаһы балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә А. А. Хаҡов етәкселегендә тәрбиәләнә. 1996 йылда үҫмерҙәр араһында Рәсәй чемпионы. Юғары белемле, 1997 йылда Башҡорт дәүләт педагогия университетының физик культура факультетын тамамлай (ФФК). Павел Владимирович Кокин 1999 йылда үткән марафонда Рәсәй чемпионатының көмөш һәм ярым марафонда бронза призёры була. 2003 йылғы ярым марафонда Рәсәй чемпионы исеменә лайыҡ була.
2000 йылдан алып Рәсәй йыйылма командаһы составында. Тренер Г. Н. Алексеев етәкселегендә күнекмәләр үтә. 2000 йылғы Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнаша, 26-сы урын ала.Павел Владимирович Кокин Америка Ҡушма Штаттарының Кливленд ҡалаһында үткән марафонда иң яҡшы - 2:10.29 һөҙөмтәһен күрһәтеп, еңеүсе була. Спорт карьераһын тамамлағандан һуң Башҡортостан Республикаһы Юғары спорт оҫталығы мәктәбенең спортсы-инструкторы, ә һуңынан тренеры булып эшләй.
Павел Владимирович Кокин 1992-2000 йылдарҙа Рәсәй Армияһы өсөн сығыш яһай. Ауырлығы — 71 кг, буйы −185 см.

# Кокин Павел Владимирович
## Наградалары

Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы.
# Ниноцминда кафедраль соборы

Ниноцминда соборы (груз. ნინოწმინდის მონასტერი) Грузияла Кахети төбәгенең Сагареджо ауылында урынлашҡан.

# Ниноцминда кафедраль соборы
## Тарихы

Собор грузин архитектураһы үҫешендә бик әһәмиәтле, сөнки ул Мцхеталағы Джвари монастырынан алда килә. Әлеге ваҡытта собор емереклектәрҙә, тик көнсығыш апсидаһы һәм көнбайыш диуары ғына һаҡланған. Емерелгән апсидаһы Одигитрияның XVI быуат фрескалары менән биҙәлгән. Фрескалар XVIII һәм XIX быуаттарҙа дағстан пуляларынан зыян күргән. Фундаментының схемаһына ярашлы сиркәү башта мөйөш нишалар менән уртаып алынған һигеҙ мөйөшлө үҙәктән торған. Тарихи яҙмаларҙа реставрация эштәре X һәм XI быуаттарҙа, шулай уҡ 1671 һәм 1774 йылдарҙа үткән тип әйтелә. Әммә собор 1824 һәм 1848 йылдарҙағы ер тетрәүҙә емерелә һәм яңынан тергеҙелмәй.
Шул уҡ комплекстағы ҙур кирбес манара Леван Кахети осоронда (1520—1574) төҙөлә. Аҫҡы өс ҡаты резиденция сифатында ҡулланылған, һәр ҡатында камин булған. Тышҡы фасадта кирбестәрҙең геометрик узорҙар менән һикәлтәле һалыныуы Сефавидтар династияһының йоғонтоһона күрһәтә.
Ниноцминда комплексы мөйөш башня нығытмалары һәм XVI-XVII быуат диуарҙары менән уратып алынған. Әлеге ваҡытта собор менән Грузин православ сиркәүе идара итә.
# Эльсниг (Саксония-Анхальт)

Эльсниг (Саксония-Анхальт) (нем. Elsnigk) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 719 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,91 км². Диңгеҙ кимәленән 73 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6386 һәм автомобиль коды — ABI.
# Лючер

Лючер — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куярка йылғаһының һул ярына тамағынан 2,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Лючер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001227
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100122
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Һыу өйөрмәһе

Һыу өйөрмәһе (упҡын, өйөрөлтмәк) (рус. Водоворот) — һыуҙың өҫкө ҡатламында ике ағым ҡушылыу һөҙөмтәһендә, ярҙың сығып торған ерҙәрен урап аҡҡанда, йылға йырҙаһының ҡапыл киңәйеп киткән осраҡтарында, һыу өҫтөнә ҡалҡып торған ҙур таштар төбөндә барлыҡҡа килгән ағымдың бер урында өйөрөлөүе (халыҡ телендә — таш төбө).

# Һыу өйөрмәһе
## Тасуирламаһы

Ҙур йылғаларҙа һыу өйөрмәләре упҡын рус. суводь тип атала.
Диңгеҙҙәрҙә һыу ҡайтыуы һәм һыу ҡалҡыуы ваҡытында ағымдарҙың бәрелешеүе һөҙөмтәһендә өйөрөлмәктәр барлыҡҡа килә.
Өйөрөлмәктәрҙә һыу бик ҙур тиҙлектә хәрәкәт итергә мөмкин. Горизонталь дәүмәлдәре бер нисә сантиметрҙан бер нисә километр тәрәнлеккә (асыҡ океанда) етеүе ихтимал.

# Һыу өйөрмәһе
## Тасуирламаһы
### Өйөрөлтмәктәр бүленеше

* Даими.
* Миҙгелле.
* Ваҡыт-ваҡыт.
# Сома (Аҡ Холуница ҡушылдығы)

Сома — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белая Холуница йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Сома (Аҡ Холуница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100032201
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103220
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тух-Сигат

Тух-Сигат — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/174/159 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 131 км.

# Тух-Сигат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031741
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203174
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лопатка (Кеть ҡушылдығы)

Лопатка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 798 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Лопатка (Кеть ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200025661
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202566
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иштома

Иштома — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Андога йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Иштома
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200212110000007937
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000793
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чедьев

Чедьев — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яренга йылғаһының уң ярына тамағынан 180 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Чедьев
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023269
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002326
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Волков Николай Иванович

Волков Николай Иванович (25 май 1924 йыл — 24 октябрь 1983 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкы пулемётсыһы, гвардия сержанты. Советтар Союзы Геройы (1945).

# Волков Николай Иванович
## Биографияһы

Николай Иванович Волков 1924 йылдың 25 майында Башҡорт АССР‑ының Йылайыр кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы) Ҡананикольский ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Башланғыс мәктәпте тамамлай, артабан колхозда эшләй. 1942 йылдың авгусында Башҡорт АССР-ы Йылайыр район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына хеҙмәткә алына һәм Бөйөк Ватан һуғышы фронтына ебәрелә. 1945 йылдың ғинуарына гвардия сержанты Николай Волков 1-сы уҡсылар ротаһы станоклы пулемёт расчетының беренсе номеры була (175-се гвардия уҡсылар полкы 58-се гвардия уҡсылар дивизияһы, 5-се гвардия армияһы 1-се Украина фронты). Одра йылғаһын һуғышып аша сыҡҡанда батырлыҡ күрһәтә.
1945 йылдың 23 ғинуарында Волков ротаһында беренсе булып Оппельндан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай Одра йылғаһын аша сыға һәм йылғаның көнбайыш ярындағы плацдармды баҫып алыуҙа, тотоп тороуҙа һәм киңәйтеүҙә әүҙем ҡатнаша. Шул һуғыштарҙа Волков шәхсән ике танкты яндыра һәм күп дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 10 апрелендәге Указы менән немец илбаҫарҙары менән һуғышта командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия сержанты Николай Волковҡа Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (8882) тапшырылып, Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Һуғыш тамамланғандан һуң Волков демобилизациялана. Тыуған иленә ҡайта, колхозда хисапсы, һуңынан дауаханала завхоз булып эшләй. 1960 йылдан Магнитогорск ҡалаһында йәшәй. 1983 йылдың 24 октябрендә вафат була, Магнитогорск ҡалаһында ерләнгән.
Шулай уҡ 3-сө дәрәжә Дан ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
Волков хөрмәтенә Магнитогорскиҙа урам һәм мәктәп аталған.
# Оло Цема

Оло Цема — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Цема йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Оло Цема
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049620
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004962
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ай-Юган (Амня ҡушылдығы)

Ай-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Амня йылғаһының уң ярына тамағынан 235 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 5 км.

# Ай-Юган (Амня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021354
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302135
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ожоговка

Ожоговка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының уң ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ожоговка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012571
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001257
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Совраж

Оло Совраж — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вонил йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Оло Совраж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012679
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001267
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ева Симонайтите

Ева Симонайтита Эдмондовна (лит. Ieva Simonaitytė, 23 ғинуар 1897 йыл — 27 август 1978 йыл) — литва яҙыусыһы, Литва ССР-ының халыҡ яҙыусыһы.

# Ева Симонайтите
## Биография

Көнсығыш Пруссия (хәҙерге Литваның Клайпеда районында) Ваганай ауылында тауған. Бала сағы ауырыу һәм мохтажлыҡ менән үтә, шуға күрә мәктәптә уҡый алмай һәм үҙ алдына шөғөлләнә. 1912—1914 йылдарҙа Аугенбург (Германия) шифаханалһында дауалана. Әйләнеп ҡайтҡас «Eglė» литва йәмғиәтендә эшләй, «Tilžės keleivis» гәзите һәм башҡа Ҡөнсығыш Пруссияның (Кесе Литва) литва баҫмалары менән хеҙмәттәшлек итә. 1921 йылда Мемельдә (Клайпеда) йәшәй. Машинисткалар һәм стенографистар курсын тамамлай. Литва консуллығында, «Rytas», редакцияһында корректор «Prūsų lietuvių balsas» («Пруссияла Литва тауышы») редакцияһында, һуңыраҡ сеймикта (депутаттар йыйылышында) машинастка һәм тәржемәсе булып эшләй. Уңышлы «Шимонис Яҙмышы» романынан һуң һәм 1936 йылда дәүләт пенсияһы тәғәйенләгәндән һуң әҙәби эшкә тотона. Клайпеда ерҙәре Германияға ҡушылғас (1939 йылда) Каунасҡа ҡайта. Немец оккупацияһы йылдарында эҙәрлекләүҙәргә дусар була. 1963 йылда Вильнюста йәшәй. Өс орден (шул иҫәптән 1957 йылда Ленин ордены) менән бүләкләнә. Литва ССР-ының халыҡ яҙыусыһы исеменә лайыҡ була
Вильнюс ҡалаһының Антакальнис зыяратында ерләнгән. Ҡәберенә скульптор Данита Дануте-Варнаускена һәйкәл эшләгән. 1961—1978 йылдарҙа яҙыусы йәйге айҙарҙын үткәрелгән Прекуле ҡалаһында (Клайпеданан 21 км көньяҡтараҡ), 1984 йылда мемориаль музейы эшләй башлай.

# Ева Симонайтите
## Әҙәби эшмәкәрлеге

1914 йылдан матбуғатта баҫыла, әммә 1935 йылға тиклем уның исеме яҙыусы булараҡ билдәле булмай. Уның хикәйә, повесть һәм романдарының төп темаһы — "летувнинок"тарҙың, йәғни литва һәм Көнсығыш Пруссияның Клайпед крайындағы литваларҙың көндәлек тормошо. Ошо темаға арналған «Шимонис яҙмышы» романы (1935, Литва дәүләт премияһы, 1936; руссаға тәржемә 1966 йылда) уға киң танылыу килтерә. «Пикчюрнен» повесы (1953, руссаға тәржемә «Буше һәм уның апалары», 1954) кулаклыҡтың асылын аса. «Вилюс Каралюс» романы (1-2 өлөштәр, 1939—1956, Литва ССР-ының дәүләт премияһы, 1958; руссаға тәржемә 1961 йылда) ХХ быуат башындаға литваларҙың тормошон киң тасуирлай һәм әлегә тиклем литва реалистик романының өлгөһө булып һанала.
«Ә шулай булды …» автобиграфик трилогияһы (1960, руссаға тәржемә 1963 йылда), «Сит өйҙә» (1962, руссаға тәржемә 1965 йылда), «Тамамланмаған китап» (1965, руссаға тәржемә 1968 йылда) XX быуат башынан Икенсе донъя һуғышы аҙағына тиклем осорҙо үҙ эсенә ала. Трилогияға «Яҡын тарихы» (1968) романы ҡушыла. «Кунялистың һуңғы сәйәхәте» Литваны һуғыштан һуңғы йылдарҙа һүрәтләй (1971, руссаға тәржемә 1974 йылда). Дөйөм алғанда Ева Симонайти ижады темалар һәм әҙәби алымдар буйынса ғәҙәти күренеш. Әҫәрҙәре бик күп телдәргә тәржемә ителгән.

# Ева Симонайтите
## Әҫәрҙәре

* Raštai, t. 1—-6. Vilnius, 1956—1958.
* …А было так. В чужом доме. Неоконченная книга. Москва, 1973.
# Усманов Йософ Абдрахман улы

Усманов Йософ Абдрахман улы (8 июнь 1903 йыл — 1 февраль 1993 йыл) — ғалим-агрохимик, йәмәғәтсе. 1930 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1931 йылдан агрохимия һәм тупраҡ ғилеме лабораторияһы мөдире, 1934—1935 һәм 1947—1949 йылдарҙа агрономия факультеты деканы, 1950—1978 йылдарҙа агрохимия кафедраһы мөдире. Башҡорт АССР-ының 2‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1968), профессор (1961). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1957), Халыҡтар Дуҫлығы (1980) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1944, 1966) ордендары кавалеры. РСФСР‑ҙың (1971) һәм Башҡорт АССР‑ының (1957) атҡаҙанған фән эшмәкәре, СССР‑ҙың социалистик ауыл хужалығы отличнигы (1971).

# Усманов Йософ Абдрахман улы
## Биографияһы

Йософ Абдрахман улы Усманов 1903 йылдың 8 июлендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Иҫке Килем ауылында (хәҙерге Башҡортостандың Бүздәк районы Килем ауылында) тыуған. Урта мәҡтәпте тыуған ауылында тамамлай.
1930 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы акададемияһын тамамлағандан һуң Башҡортостан ауыл хужалығы институтына эшкә килә.
Хеҙмәт юлын лаборатория мөдире вазифаһында башлай. 1931 йылдан алып агрохимия һәм тупраҡ ғилеме лабораторияһы мөдире итеп тәғәйенләнә.
1934—1935 һәм 1947—1949 йылдарҙа агрономия факультеты деканы булып эшләй.
1950—1978 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтында агрохимия кафедраһы мөдире вазифаһын башҡара.
Башҡорт АССР-ының 2‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
1993 йылдың 1 февралендә Өфөлә вафат була.

# Усманов Йософ Абдрахман улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Усманов — Башҡортостандың агрохимия үҫешенә ҙур өлөш индергән шәхес. Уның фәнни эшмәкәрлеге тупраҡтың уңдырышлылығын арттырыу мәсьәләләренә, үҫемлектәрҙе азот һәм фосфор минералдары менән туҡландырыу, тупраҡҡа гипс индереү, тупраҡҡа эзбиз индереү проблемаларына һәм башҡаларға арналған. Минераль һәм органик ашламалар, йәшел ашлама файҙаланыу системаһын эшләгән. 260‑тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Усманов Йософ Абдрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1957),
* Халыҡтар Дуҫлығы одены (1980),
* ике «Почёт Билдәһе» ордены (1944, 1966).

# Усманов Йософ Абдрахман улы
## Ғаиләһе

* улы — Усманов Искәндәр Йософ улы — ғалим-үҫемлектәр физиологы, эколог. Биология фәндәре докторы (1987), профессор (1991).

# Усманов Йософ Абдрахман улы
## Хәтер

* Усманов Йософ Абдрахман улы исеме менән Бүздәк районыны Килем аулында урам аталған.
# Цема (Пёза ҡушылдығы)

Цема — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пёза йылғаһының һул ярына тамағынан 187 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Цема (Пёза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049576
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004957
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лоо (йылға)

Лоо — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лоо (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000312109100000622
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100062
* Бассейн коды — 06.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1