yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кривова Мария Калистратовна

Кривова Мария Калистратовна (1936 йыл, Мартыновка ауылы, Суджа районы, Курск өлкәһе) — производство алдынғыһы, маляр-штукатур. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1984).

# Кривова Мария Калистратовна
## Биография

1936 йылда Курск өлкәһенең Суджа районы Мартыновка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1950 йылда ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң тыуған ауылында почтальон булып эшләй башлай.
1955 йылда Ленинабад ҡалаһында күсә. Һауыт-һаба йыуыусы булып эшләй. 1956 йылда комсомол путевкаһы буйынса Томск өлкәһенең Томск-7 ҡалаһына төҙөлөшкә бара, унда курс тамамлағандан һуң ТЭЦ объекттарында маляр-штукатур булып эшләй.
1971 йылда СССР урта машиналар эшләү Министрлығының 10-сы «Химстрой» төҙөлөш идаралығында бригадир булып тәғәйенләнә. Уның етәкселегендәге бригада Томск нефть химияһы комбинатын, Северскта торлаҡ фонды һәм социаль тәғәйенләнештәге объекттар төҙөүҙә ҡатнаша. 1975 йылда КПСС сафына инә.
1984 йылда Томск химия комбинатын төҙөгәндә өлгәшкән ҙур ҡаҙаныштары өсөн Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.
Ике тапҡыр өлкә хеҙмәтсәндәр депутаттары Советы депутаты итеп һайлана.
1993 йылда хаҡлы ялға сыға. Томск өлкәһе Северск ҡалаһында йәшәй.

# Кривова Мария Калистратовна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Социалистик Хеҙмәт Геройы — СССР Юғары Советы Президиумының 1984 йылдың 5 июнендә сыҡҡан указ.
- Ленин ордены — ике тапҡыр (1976, 1984)
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
- «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (1966)
- « Владимир Ильич Лениндың тыуыуының 100-йыллығы айҡанлы» миҙал (1970)
# Чёрный Кишкиль

Чёрный Кишкиль — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кишкиль йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Чёрный Кишкиль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036221
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103622
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Һүренйәк

Һүренйәк, башында Оло Һүренйәк (рус. Сюрюнзяк) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан биләмәләрендә аға. Йылға Инйәр йылғаһына һул ярынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Һүренйәк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019492
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101949
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вюстенерихов

Вюстенерихов (нем. Wüstenjerichow) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 127 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,43 км². Диңгеҙ кимәленән 81 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39291 һәм автомобиль коды — JL.
# Хальмер-Яха (Холе-Яха ҡушылдығы)

Хальмер-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Холе-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Хальмер-Яха (Холе-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042573
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304257
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Асеев Алексей Александрович

Асеев Алексей Александрович (14 март 1922 йыл — 10 май 1980 йыл) — Советтар Союзы Геройы (1944), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Карелия фронтының 7-се армияһы 272-се уҡсы дивизияһы 1063-сө уҡсы полкының ҡыҙылармеецы..

# Асеев Алексей Александрович
## Биографияһы

Алексе́й Алекса́ндрович Асе́ев 1922 йылдың 14 мартында Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған. Милләте рус. 10 класты тамамлаған.
1942 йылдың декабрендә Красноярск ҡалаһының Үҙәк район хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла һәм шунда уҡ хәрәкәттәге армияға ебәрелә.
1944 йылдың йәйендәге Свирск-Петрозаводск операцияһында Карелия фронтының уң ҡанатындағы ике: 7-се һәм 32-се армиялар һөжүм итә. Төп һөжүм итеү 7-се армияға тура килә. Ул Ленинград өлкәһе Лодейное Поле ҡалаһы эргәһенән Ладога күле ярҙарына табан һөжүм итә. 7-се армияны көсәйтеү маҡсатында Баш главнокомандующий Ставкаһы резервынан ике уҡсы корпус, артиллерия, танк, инженер берләшмәләре ебәрелә.
1944 йылдың 21 июнендә беренсе һөжүм ваҡытында ҡыҙылармеец Алексей Асеев үҙенең оҫта һәм тәүәккәл эш итеүе менән айырылып тора. Ул разведка төркөмө составында Свирь йылғаһын аша сығыу өсөн әҙерлек алып бара һәм дошмандың алғы һыҙығында урынлашҡан ут нөктәләрен күрһәтеп бирә. Ҡаршы ярға сыҡҡас батыр яугир беренселәрҙән булып дошман менән алышҡа инә. Үҙенә билдәле булған разведка мәғлүмәттәренә таянып, ул йәһәт кенә урындың айышына төшөнөп ала һәм кешеләре менән бергә дошмандың биш ут нөктәһен юҡ итә. Мәргән атыу менән ағас башында ултырған бер-нисә «кәкүкте» бәреп төшөрә, ә өс фин һалдатын әсирлеккә алып өлгөрә.
Карелия фронтының 7-се армияһы, 272-се уҡсы дивизияһы, 1063-сө уҡсы полкының уҡсыһы, ҡыҙылармеец А. А. Асеев Видлицк нығытылған районын йырып сыҡҡан ваҡытта тағы батырлыҡ күрһәтә. Дошман оборонаһының өсөнсө һыҙатында һуғыштар бара. Туҡтауһыҙ яуған пулялар уты аҫтында тимерсыбыҡ кәртәләрен аша үтеп, ул беренселәрҙән булып траншеяға бәреп инә, ауыр пулемёт расчетын юҡ итә һәм әсир ала. Ҡыйыу һалдат шундай уҡ батырлыҡ һәм тәүәкәллек менән икенсе траншеяға ла үтеп инә. Унда дошмандың тағы бер пулемёт расчетын юҡ итә. 1944 йылдың 28 июнендәге был һуғышта ул ҡаты яралана. Тылдағы госпиталдә оҙаҡ ҡына дауаланғандан һуң ул, һуғыш инвалиды булараҡ, Ҡыҙыл армия сафынан демобилизациялана.
1944 йылдың 21 июлендә «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә, Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла (№ 3828).
1944 йылдан 1946 йылға тиклем СССР Эске эштәр халыҡ комиссариатының (НКВД) Эске эштәр ғәскәрендә хеҙмәт итә. 1946 йылдан Красноярск ҡалаһында йәшәй һәм эшләй, 1980 йылдың 10 майында вафат була, Бадалык зыяратында ерләнгән.

# Асеев Алексей Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 3828) (21.07.1944)
* Ленин ордены
* Миҙалдары, шул иҫәптән:
** «1941—1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
** «1941—1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә егерме йыл» юбилей миҙалы
** «1941—1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә утыҙ йыл» юбилей миҙалы
# Зея

Зея — Рәсәйҙең Амур өлкәһендәге ҡала, Зея районының административ үҙәге.
2020 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 22 984 кеше йәшәй.
# Ешпур-Еган

Ешпур-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ненс-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ешпур-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051335
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205133
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Брюгеман Альберт Фридрихович

Брюгеман Альберт Фридрихович (12 сентябрь 1925 йыл — 12 июль 2010 йыл) — ғалим-иҡтисадсы. Иҡтисад фәндәре докторы (1977), профессор (1978). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1978) һәм атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1985).

# Брюгеман Альберт Фридрихович
## Биографияһы

Альберт Фридрихович Брюгеман 1925 йылдың 12 сентябрендә Волга буйы Немец АССР‑ы ның Палласовка станцияһы ҡасабаһында (башҡа мәғлүмәттәр буйынса Царицын губернаһы Палласовка станцияһы, Кемеров өлкәһе Осинники ҡалаһы.) тыуған. Милләте буйынса немец. 1941 йылда милли сығышы буйынса репресиялана, Башҡорт АССР-ының Черниковка биҫтәһенә махсус поселениеға хөкөм ителә. 1956 йылдың 7 ғинуарында иҫәптән төшөрөлә.
1952 йылда Өфө дәүләт нефть техник университетын тамамлағандан һуң (ул ваҡытта ӨНИ) тамамлағандан һуң) Ишембай (ҡулайламалар начальнигы), Черниковка, Яңы Өфө (директор урынбаҫары) нефть етештереү заводтарында, «Башнефтехимзаводы» ПБ‑нда (генераль директоры урынбаҫары) эшләй. 1973—2002 йылдарҙа ӨДНТУ‑ла уҡыта: 1973 йылдан алып — нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте иҡтисады, ойоштороу һәм планлаштырыу кафедраһы мөдире, 1978—1986 йылдарҙа — инженерлыҡ-иҡтисад факультеты деканы.
2010 йылдың 12 июлендә Германияла вафат була..

# Брюгеман Альберт Фридрихович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге нефть эшкәртеү производствоһының һөҙөмтәлелеген күтәреү проблемаларын өйрәнеү менән бәйле. «Башнефтехимзаводы» ПБ (ҡара: Башҡортостан нефтехимия компанияһы) предприятиеларында Щёкин химкомбинаты тәжрибәһе нигеҙендә үткәрелгән Башҡортостан иҡтисади экспериментын ойоштороусыларҙың береһе.
100‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Төп ғилми хеҙмәттәре
* Башкирский экономический эксперимент. М., 1971 (авторҙаш).
* Качественное совершенствование производственного аппарата отрасли : Прогноз, оценка результатов, планирование. : Учебное пособие / Е. С. Докучаев, А.&nbsp;Ф.&nbsp;Брюгеман, Ю. М. Малышев; Уфимский нефтяной институт. — Уфа : УНИ, 1987;

# Брюгеман Альберт Фридрихович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1978)
* БАССР-ҙың атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1985).
# Арчил монастыры

Арчил монастыры — Тианети муниципалитетында монастырь комплексы Тианети ҡасабаһынан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 2 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Комплекс ике төкәтмәле сиркәүҙе һәм биш ҡатлы манараны, шулай уҡ шарап мөгәрәбен һәм ҡойма ҡалдыҡтарын үҙ эсенә ала.
Көнбайыш яҡта торған VIII быуат сиркәүе эсендә Картли эриставы Арчилдың улы Стефаностың кәшәнәһе урынлашҡан (719-745 йй.) . Һуңғараҡ урта быуаттарҙа сиркәүҙең төньяҡ-көнсығыш мөйөшөндә икенсе сиркәү төҙөлә. XVII-XVIII быуаттарҙа сиркәү ҡаршыһында башня төҙөлә, ул сиркәүҙең көнсығыш фасадын тулыһынса һәм икенсе сиркәүҙең көньяҡ фасадының яртыһынан күбеһен уратып ала. Ошо ваҡытҡа шарап мөгәрәбе, торлаҡ бина һәм ҡойма ҡарай.
Монастырь комплексы 2006 йылда Грузия президенты указына ярашлы дәүләт әһәмиәтендәге мәҙәни ҡомартҡы исемлегенә индерелә.
# Имарәт

Имарәт Имарет - ғәҙәттә мәсеттәр эргәһендә асылған хәйриә учреждениеларының көнсығыш атамаһы. Улар йәмәғәт хәйер-саҙаҡаһына тотолған.
Уларҙа, ғөмүмән, аҡсаһыҙ шәкерттәр, шулай уҡ фәҡирҙәр һәм асарбаҡтар туҡлана. Имарәттәр бөтә мосолман ҡалаларында ла тиерлек бар һәм тәүге хәлифәләр осоронан уҡ барлыҡҡа килә. Бигерәк тә Истанбулда имарәттәр күп.
# Оло Березовка (Усьва ҡушылдығы)

Оло Берёзовка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Усьва йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Березовка (Усьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011535
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101153
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сезым-Юнко-Шор

Сезым-Юнко-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара йылғаһының һул ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Сезым-Юнко-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090356
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009035
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғәйзуллин

Ғәйзуллин — башҡортир-ат фамилияһы. Ғәйзулла исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Ғәйзуллина — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Ғәйзуллин
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Ғәйзуллин Рәмил Мәүлит улы (1961) — музыкант.
* Ғәйзуллин Усман Ғәйзулла улы (1915—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
# Чечера (Калаус ҡушылдығы)

Чечера — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Калаус йылғаһының уң ярына тамағынан 344 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Чечера (Калаус ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Калаус йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500212108200000872
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200087
* Бассейн коды — 05.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Эвий

Эвий — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пыжа йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Эвий
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000052
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100005
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Смолян

Смолян (болг. Смолян) — Болгариялағы ҡала. Смолянск өлкәһендә урынлашҡан. Смолян общинаһына инә. Халыҡ һаны — 32 139 кеше.

# Смолян
## Тарихы

Смоляндың ҡала булараҡ тарихы 1959 йылда, тамырҙары быуаттар төпкөлөнә барып тоташҡан өс ауылды — Устов, Смолян һәм Райков ауылдарын беоләштергәндән һуң башлана.
Ҡасандыр Смолян урынлашҡан ер халыҡтың ажар батыры воевода Момчиланың биләмәһе була. Был ерҙәр ғосман иҙеүен бик оҙаҡ татый, тик 1912 йылда ғына Болгарияға ҡушыла. Һәр ваҡыт тәбиғәте һоҡланғыс булған был төбәк артта ҡалған һәм бик ярлы була, халҡы һарыҡ үрсетеү, картуф үҫтереү һәм урман кәсебе менән шөғөлләнеп көн итә.
* Йыл
* Халыҡ
* 1985
* 31 295
* 1992
* 34 086
* 2000
* 32 484
* 2005
* 32 110
* 2010
* 31 718

# Смолян
## Сәйәси хәл

2011 йылғы һайлау һөҙөмтәләре буйынса Смолян общинаһы кметы (мэры) — Николай Тодоров Мелемов (Болгарияның европалағыса үҫеше өсөн (ГЕРБЫ)). Ә 2007 йыл һөҙөмтәләре буйынса община идараһына кмет итеп Дора Илиева Янкова (Болгар социалистик партияһы (БСП)) һайланған була.

# Смолян
## Иҫтәлекле урындары

Сиркәүҙәр:
* Изге Георгий
* Пресвятой Света Богородица
* Изге Феодор Стратилат
* Изге Неделя
* Изге Висарион Смолянский
# Хмелёв Анатолий Павлович

Хмелёв Анатолий Павлович (12 март 1937 йыл) — хеҙмәт ветераны, тау инженеры. 1982 йылдан Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының баш инженеры, 1989 йылдан — директор, 1992—1998 йылдарҙа — генераль директоры. Рәсәй Тау фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы (1994), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған шахтёры (1994), СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1986), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1974), Халыҡтар Дуҫлығы (1991) һәм «Почёт Билдәһе» (1979) ордендары кавалеры.

# Хмелёв Анатолий Павлович
## Биографияһы

Анатолий Павлович Хмелёв 1937 йылдың 12 мартында Башҡорт АССР-ының Ҡалтасы районы Күтәрем ауылында тыуған.
Урындағы мәктәптә урта белем алғандан һуң Свердловск тау институтына уҡырға инә һәм «тау инженеры» һөнәре буйынса уны 1959 йылда тамамлай.
Йүнәлтмә буйынса хәҙерге Ырымбур өлкәһендәге Гай тау-байыҡтырыу комбинатына ебәрелә, 1976 йылғаса унда участка мастеры, участка начальнигы, карьерҙың техник етәксеһе, карьер начальнигы һәм рудниктың баш инженеры, комбинаттың баш инженерының тау эштәре буйынса урынбаҫары булып эшләй.
1976—1981 йылдарҙа – Монголия Халыҡ Республикаһындағы «Эрдэнэт» совет-монгол уртаҡ тау-байыҡтырыу комбинатының махсус шахта төҙөү участкаһында баш инженер һәм рудник начальнигы була.
1982 йылда Башҡорт АССР-ының Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының баш инженеры итеп тәғәйенләнә, 1989 йылда — директор итеп ҡуйыла, 1992—1998 йылдарҙа — генераль директоры вазифаһында хеҙмәт һала.

# Хмелёв Анатолий Павлович
## Ғилми хеҙмәттәре

20-нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм биш уйлап табыу авторы, шул иҫәптән:
* Минеральные ресурсы Учалинского горно-обогатительного комбината. — Уфа, 1994 (авторҙаш).
# Тамырсат

Тамырсат — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чижапка йылғаһының һул ярына тамағынан 350 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 96 км.

# Тамырсат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032342
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203234
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аҙнабаев Булат Әхмәр улы

Аҙнабаев Булат Әхмәр улы (7 март 1966 йыл) — ғалим-тарихсы. 1992 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 2008 йылдан — БДУ-ның Нефтекама филиалының тарих, дәүләт һәм хоҡуҡ тарихы кафедраһы мөдире. Тарих фәндәре докторы (2007).

# Аҙнабаев Булат Әхмәр улы
## Биографияһы

Булат Әхмәр улы Аҙнабаев 1966 йылдың 7 мартында Өфөлә тыуған. Атаһы Әхмәр Аҙнабаев — тел белгесе, педагог‑методист, партия һәм юғары мәктәп эшмәкәре.
1988 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай һәм 1992 йылдан ошо юғары уҡыу йортонда эшләй, бер үк ваҡытта 2008 йылдан — университеттың Нефтекама ҡалаһындағы филиалында тарих, дәүләт һәм хоҡуҡ тарихы кафедраһы мөдире.

# Аҙнабаев Булат Әхмәр улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Булат Аҙнабаевтың фәнни тикшеренеүҙәре Өфө өйәҙе халҡының этник составы һәм социаль структураһы формалашыуы, күсмә һәм ярым күсмә халыҡтарҙың Рус дәүләте составына ҡушылыуы проблемаларына, сығанаҡтар өйрәнеүҙең теоретик һәм методологик мәсьәләләренә арналған. 100-гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы.

# Аҙнабаев Булат Әхмәр улы
## Хеҙмәттәре

* Уфимское дворянство в конце XVI — первой трети XVIII вв.: землевладение, состав, служба. — Уфа, 1999.
* Интеграция Башкирии в административную структуру Российского государства (вторая половина XVI — первая треть XVIII вв.). — Уфа, 2005.
* Копия жалован­ной грамоты Иоанна Василье­вича башкиру Уранской волос­ти Авдуаку Санбаеву //Вестник Баш­кирского университета. 2009. Т.14. №3.
# Вор-Я (Тапсуй ҡушылдығы)

Вор-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапсуй йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 164 км.

# Вор-Я (Тапсуй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024499
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302449
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ягорлык (ҡурсаулыҡ)

Ягорлык — дәүләт ҡурсаулығы, Молдова Республикаһының Дубоссар районында урынлашҡан. Дубоссар ГЭС-ы төҙөлөү ваҡытында Ягорлыҡ йылғаһының түбәнге ағымы һыу менән баҫыла. Һыу баҫыу һөҙөмтәһендә матур Гоянский ҡултығы барлыҡҡа килә. Приднестровьела берҙән-бер ҡурсаулыҡ.

# Ягорлык (ҡурсаулыҡ)
## Тарихы

Ҡурсаулыҡҡа «Гоян ҡултығы» Молдавия Республикаһының ихтиология заказнигы базаһында 1988 йылдың 15 февралендә Молдавия ССР-ы Министрҙары Советы тарафынан ҡабул ителгән 34-се һанлы ҡарарға ярашлы нигеҙ һалына. Заказник Урта Днестр бассейнының уникаль, эндемик үҫемлек төрҙәрен, төркөмдәрен һәм башҡа ихтиофауна төрҙәрен һаҡлау маҡсаты менән булдырыла. Ул Евразия ҡурсаулыҡтары союзы составына ҡабул ителә һәм Халыҡ-ара ҡурсаулыҡтар фонды реестрына индерелә. Үҙенсәлеге шунда: Гоян ҡултығы ҡурсаулығында 180 зоопланктон төрө асыҡлана, 33 балыҡ төрө, шуларҙың 2-әүһе Ҡыҙыл китапҡа керетелгән. Ҡурсаулыҡ биләмәһендә 1017 көпшәле үҫемлек төрө асыҡлана, шуларҙың 49 юҡҡа сығып барған һирәк осрай торған төр. 43 һөтимәр хайуандар төрө, шуларҙың 10-һы Молдавия Республикаһының Ҡыҙыл китабына ингән (кутора малая, ночница прудовая; европа йомраны; төрткөлө йомран, бурһыҡ, урман һуҫары, дала көҙәне, ҡама, европа урман бесәйе, аҫ), 182 ҡош төрө, шуларҙың 25-е Ҡыҙыл китапҡа ингән, 95 умыртҡаһыҙ хайуандар. Амфибияның 6 төрө осрай, һөйрәлеүселәрҙең 8 төрө, шуларҙың Ҡыҙыл китапҡа кергәндәре: һаҙ гөбөргәйеле, һары эсле сыбар йылан, полоз эскулап. Ер-һыу хайуандары донъяһының 12 төрө теркәлгән, шуларҙың 3 төрө Ҡыҙыл китапҡа кергән. Һөйрәлеүселәрҙең 10 төрө билдәле, шуларҙың 4-һе һирәк һәм юғалып бара.
Молдова-Ҡырым-Кавказ биләмәһендәге үҫкән эндемик дала үҫемлектәренең донъяһы бик бай (һыҙыҡ япраҡлы етен, һөтлөгән һәм башҡалар). Ошо ерҙә генә дәүләт һағы аҫтына алынған молдова еҙүләне, дрок четырехгранный һәм башҡа үҫемлектәр үҫә.
Майҙаны — 1044 г (20 % — һыу өҫтөндә). Ауыл хакимиәте Гоян ауылында урынлашҡан.

# Ягорлык (ҡурсаулыҡ)
## Төп эшмәкәрлек йүнәлештәре

* һыу, һаҙлыҡ, ер өҫтө экосистемаларында фундаменталь һәм экология ғәмәли тикшеренеүҙәр үткәреү;
* барлыҡҡа килгән тарихи биоценозды өйрәнеү, тергеҙеү, һаҡлау;
* ҡиммәтле, һирәк осрай торған, Ҡыҙыл китапҡа ингән, юҡҡа сығып барған үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһын һаҡлауҙы фәнни нигеҙҙә эшләү; ер өҫтө, һыу һәм һаҙлыҡ экосистемаһының биологик төрлөлөгөн һаҡлау;
* ҡурсаулыҡтың экологик хәлен үҙгәртеү мөмкинлегенә прогноздар төҙөү;
* ҡурсаулыҡ биләмәһендә тәбиғи ресурстарҙы тергеҙеү.