yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Айсен (өлкә)

Айсен (исп. Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo) — Чилиҙың көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан өлкә. Үҙенә 10 коммуна һәм 4 провинция берләштерә.
Майҙаны — 108 494,4 км². Халыҡ һаны — 91 492 кеше (2002). Халыҡ тығыҙлығы — 0,84 кеше/км².
Административ үҙәге — Койайке.

# Айсен (өлкә)
## Географик урыны

Өлкәнең сиктәштәре:
* төньяҡта — Лос-Лагос өлкәһе
* көнсығышта — Аргентина республикаһы
* көньяҡта — Магалианс өлкәһе
* көнбайышта — Тымыҡ океан

# Айсен (өлкә)
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 91 492 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 73 607 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 80,45 |
| | Ауыл халҡы | 17 885 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 19,55 |
| | Ир-егеттәр | 48 177 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 52,66 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 43 315 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 47,34 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 0,84 |
| Ил халҡына ҡарата, өлкә халыҡ өлөшө , % | Ил халҡына ҡарата, өлкә халыҡ өлөшө , % | Ил халҡына ҡарата, өлкә халыҡ өлөшө , % | Ил халҡына ҡарата, өлкә халыҡ өлөшө , % | Ил халҡына ҡарата, өлкә халыҡ өлөшө , % | 0,84 |

# Айсен (өлкә)
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

* Койайке — 50 041 кеше (2002)
* Пуэрто-Айсен — 16 936 кеше (2002)

# Айсен (өлкә)
## Административ бүленеш

Өлкә үҙенә 10 коммуна һәм 4 провинция берләштерә.
Айсен өлкәһенең административ бүленеше :
| Провинция | Административ үҙәг | Коммуна |
| 1 Айсен | Пуэрто-Айсен | 1 Айсен |
| 1 Айсен | Пуэрто-Айсен | 2 Сиснес |
| 1 Айсен | Пуэрто-Айсен | 3 Гуайтекас |
| 2 Капитан-Прат | Кочране | 4 Кочране |
| 2 Капитан-Прат | Кочране | 5 О’Хиггинс |
| 2 Капитан-Прат | Кочране | 6 Тортель |
| 3 Койайке | Койайке | 7 Койайке |
| 3 Койайке | Койайке | 8 Лаго-Верде |
| 4 Хенераль-Каррера | Чиле-Чико | 9 Чиле-Чико |
| 4 Хенераль-Каррера | Чиле-Чико | 10 Рио-Ибаньес |
# Бургштедт

Бургштедт (нем. Burgstadt) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 11491 кеше йәшәй. Майҙаны — 25,76 км². Диңгеҙ кимәленән 311 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9217 һәм автомобиль коды MW.
# Печпан-Ях

Печпан-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Негус-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Печпан-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048281
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204828
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Баҡса ҡомағы

?Баҡса ҡомағы :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Бүлексә: | Хордалылар |
| Класс: | Имеҙеүселәр |
| Отряд: | Кимереүселәр |
| Ғаилә: | Баҡса ҡомаҡтары һымаҡтар |
| Ырыу: | Баҡса ҡомаҡтары |
| Төр: | Баҡса ҡомағы |
Латинса исеме :
Eliomys quercinus (Linnaeus, 1766) :
Ареал :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 584970 NCBI 53277 |
Баҡса ҡомағы (лат. Eliomys quercinus), кимереүселәр отрядының ҡомаҡтар ғаиләһенә ҡараған имеҙеүсе.

# Баҡса ҡомағы
## Ҡылыҡһырлама

Кәүҙә оҙонлоғо 11—15 см. Арҡаһы ерән төҫмөрлө һорғолт көрән, муйыны, тамағы, күкрәге, ҡорһағы аҡ; күҙенән алып ҡолаҡ төбөнә тиклем ҡара һыҙат үтә. Мороно осло, ҡолаҡтары ҙур, түңәрәк. Артҡы аяҡтары алғыларынан бер аҙ оҙонораҡ. Ҡойроғо (оҙонлоғо 12 см тиклем) ҡуйы ҡыҫҡа, осонда аҡ ҡаймалы йәйенке бумала барлыҡҡа килтереүсе оҙон йөн м‑н ҡапланған. Полигам. Енси яҡтан 2 йылда өлгөрә, йылына 1 тапҡыр 5—10 бала тыуҙыра. 4 йылдан ашыу йәшәй. Эңерҙә һәм төндә әүҙем. Ҡышын йоҡоға тала.

# Баҡса ҡомағы
## Туҡланыуы

Орлоҡтар, емеш‑еләк, бөжәктәр һәм уларҙың балағорттары, ваҡ умыртҡалылар, ҡош йомортҡалары м‑н туҡлана.

# Баҡса ҡомағы
## Таралышы

Башлыса Европа һәм Төньяҡ Африка урмандарында таралған. Ҡуйы ваҡ ағаслы ҡатнаш һәм киң япраҡлы урмандарҙа, урман ситендә, ҡырҡындыла, иҫке үртәндә, баҡсала осрай; ояларын ағас ҡыуышлыҡтарында ҡора, ҡайһы ваҡыт сит өңдәрҙе файҙалана. Башҡортостанда һирәкләп Башҡортостандың Урал алдында һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында осрай. Талпан энцефалитын тыуҙырғысты йөрөтөүсе. Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән/
# Ғәлиев Вил Барый улы

Ғәлиев Вил Барый улы (1 сентябрь 1932, Ахун, Учалы районы) — инженер-механик. Техник фәндәр докторы (1988), профессор (1990). БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1977), СССР Газ сәнәғәте министрлығы (1968), СССР Нефть сәнәғәте министрлығы (1978), СССР‑ҙың Нефть һәм газ сәнәғәте ойошмаларын төҙөү министрлығы (1982) отличнигы.

# Ғәлиев Вил Барый улы
## Биография

1955 йылда Өфө нефть институтын тамамлағандан һуң Башҡортостан нефть үткәргестәре идаралығы предприятиеларында эшләй.
1962—1984 йылдарҙа һәм 1992 йылдан алып Өфө дәүләт нефть техник университетында (1968 йылдан алып етәксе хеҙмәткәрҙәрҙең һәм белгестәрҙең квалификацияһын күтәреү факультеты деканы).
1985—1992 йылдарҙа Төмән индустрия институтында (1987 йылдан алып торба үткәргестәр һәм һаҡлағыстар төҙөү кафедра мөдире) уҡыта.
1995—2001 йылдарҙа Республика тармаҡ хеҙмәтте һаҡлау һәм экология уҡыу-аттестация үҙәгендә эшләй.

# Ғәлиев Вил Барый улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге нефть продукттары өсөн резервуарҙар проектлау менән бәйле. Ғәлиев эшләгән күтәреү һәләте түбән һәм баҫылған тупраҡтарҙа резервуарҙар төҙөү өсөн нигеҙ проекттары Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәре нефть сәнәғәте предприятиеларында индерелгән.
210-дан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 29 уйлап табыу авторы. И. М. Губкин исемендәге премия лауреаты (1982).

# Ғәлиев Вил Барый улы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Эксплуатация стальных вертикальных резервуаров в сложных условиях. М., 1981;
* Магистральные нефтепродуктопроводы. 2-е изд., перераб. и доп. М., 1988 (авторҙаш);
* Аварии резервуаров и способы их предупреждения. Уфа, 2004 (авторҙ.).
# Ишәй ауыл советы (Ишембай районы)

Ишәй ауыл советы — Башҡортостан Республикаһы Ишембай районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ишәй ауылы.

# Ишәй ауыл советы (Ишембай районы)
## Тарихы

Муниципаль реформаны үтәү барышында Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-3-сө һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 16 декабрендәге «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәренең үҙгәреүе һәм уларҙың үҙгәртеп ҡоролоуы тураһындағы» законына ярашлы Ишембай районы Ишәй ауыл советының майҙанының 371 га тиң өлөшө Стәрлетамаҡ ҡалаһы территорияһы составына күсерелә.

# Ишәй ауыл советы (Ишембай районы)
## Иҡтисады

Ике эре ауыл хужалығы предприятиеһы: Ҡанаҡай ауылында «Ергән МТС-ы» ААЙ-һының Ишембай бүлексәһе һәм Ишәй ауылында «Интернационал» ЯСЙ-һы. 9 крәҫтиән-фермер хужалығы теркәлгән.
Ауыл советы биләмәһендә өс мәктәп, өс балалар баҡсаһы, ике амбулатория, ике фельдшер-акушер пункты, өс ауыл мәҙәниәт йорто бар,
«Сырье компанияһы» ЯАЙ-һы, «ЛТК Урал-сервис» ЯСЙ-һы, «Ишәй төҙөлөш материалдары» компанияһы эшләй.
12 шәхси кибет халыҡҡа сауҙа хеҙмәте күрһәтә, 11 пилорам һәм 1 икмәкхана бар.

# Ишәй ауыл советы (Ишембай районы)
## Күренекле урындары

Торатау тауы Ишәй ауылынан ете километрҙа урынлашҡан.

# Ишәй ауыл советы (Ишембай районы)
## Билдәле кешеләре

* Тимербулатов Виль — табип, Башҡорт дәүләт медицина унивеситетының ректоры, Ишәй
* Мусина Римма Мөхтәр ҡыҙы, Өфө дәүләт сәнғәт институты профессоры, вокал буйынса педагог, Әхмәр
* Яҡуп Ҡолмой (Ҡолмөхәмәтов Яҡуп) — шағир, бик күп йырҙар авторы, Ҡанаҡай
* Азамат Рәхмәт улы Ҡолмөхәмәтов — дипломат, 21 быуат башында РФ-ның Сириялағы илсеһе, РФ Президенты советнигы, атаһы сығышы менән Ҡанаҡай ауылынан
* Хәсәнов Миңлеәхмәт Гәрәй улы (1926). Ике Ленин ордены кавалеры. Ҡанаҡай
* Янбаева Гөлфиә Гәрәй ҡыҙы — журналист, «Киске Өфө» гәзитенең баш редакторы,Ҡанаҡай
* Зөфәр Тимербулатов — Башҡортостан Республикаһының матбуғат министры, сығышы Этҡол ауылынан
* Ҡолмөхәмәтова Миләүшә (Годбодь Миләүшә) — журналист, Чехияла йәшәй, Ҡанаҡай
* Ҡотошов Рамазан — яҙыусы, филология фәндәре кандидаты,Ҡанаҡай
* Ҡотошов Әхмәт — журналист, Башҡортостан китап нәшриәтенең баш редакторы, Ҡанаҡай

# Ишәй ауыл советы (Ишембай районы)
## Дин

Мәсеттәр: дүртәү (Ишәй, Ҡанаҡай, Әхмәр, Үрнәк ауылдарында).
# Юрья (Великая ҡушылдығы)

Юрья — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Юрья (Великая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034365
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103436
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нуритдинов Хужәхмәт Нуритдин улы

Нуритдинов Хужәхмәт Нуритдин улы (1902 йыл Башҡортостан Бөрйән районы Ҡолғана ауылы — 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.

# Нуритдинов Хужәхмәт Нуритдин улы
## Биографияһы

Нуритдинов Хужәхмәт Нуритдин улы 1902 йылда Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ҡолғана ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, 1942 йылдың 6 ғинуарында Ҡыҙыл Армияға Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә. 1943 йылдың авгусында хәбәрһеҙ юғала.
# Изге Алексей костёлы (Жмеринка)

Изге Алексей костёлы (укр. Костел Святого Олексія) — Винница өлкәһе Жмеринка ҡалаһында урынлашҡан сиркәү. Украина Рим-католик сиркәүенең берҙән-бер ғибәҙәтханаһы. Жмеринкалағы Изге Алексей мәхәлләһенә ҡарай. Йәкшәмбе көнө сәғәт 8:00, 12:00 ғибәҙәттәр үткәрелә (7.05.2016 йылда яңыртылды.). Мәхәллә телефоны +380433222823. Өлкән священник — Виталий.

# Изге Алексей костёлы (Жмеринка)
## Тарихы

Жмеринка католик общинаһы ҡаланың барлыҡҡа килеүенән алып ғәмәлдә була. 1890 йылдан алып мәхәллә халҡы бер нисә тапҡыр Каменец-Подольскиҙағы генерал-губернаторға ҡалала сиркәү төҙөү буйынса мөрәжәғәт итәләр, әммә уларҙың үтенесе һәр саҡ кире ҡағыла.
1904 йылда Жмеринканан ике кеше, Садовский һәм Михальский, Санкт-Петербургка Император Николай II мөрәжәғәтнамә менән баралар. 3 ай көткәндән һуң ғына уларҙы батша ҡабул итә. Тап ошо ваҡытта Императорҙың улы Алексей тыуа, бала ауырыу булып тыуа.. Садовский һәм Михальский ошондай тәҡдим яһайҙар: әгәр ғибәҙәттхана төҙөлһә, уға Изге Алексей исеме биреләсәк һәм көн һайын цесаревич Алексейҙың һаулығына ғибәҙәт ҡылынасаҡ. Император үҙ ризалығын бирә.
1904 йылдан алып 1910 йылға тиклем сиркәү төҙөлә (тағы ла ике йыл дауамында ҡайһы бер эштәр алып барыла). Сиркәүҙе Каменец-Подольск епископы изгеләндерә. 1912—1926 йылдарҙа мәхәлләлә 2500 диндар иҫәпләнә. 1928 йылдан алып 1931 йылға тиклем сиркәүҙең өлкән священнигы Садовский була, ул 1937 йылда НКВД тарафынан атып үлтерелә.
1936 — 1941 йылдарҙа сиркәүҙә ғибәҙәттәр ҡылынмай. Литургия кейемдәрен һәм бөтә ғибәҙәт әйберҙәрен сиркәү ҡабаттан асылғанға тиклем диндарҙар йәшереп тоталар. Сиркәүҙең дини символдары күренеп тормаһын өсөн властар уның бейек тәреле готик манараһын алып ташларға ҡушалар. Шаһиттар хәтерләүенсә, манараны ҡолатҡан саҡта ете кеше һәләк була.
Ҡала башҡарма комитеты ҡарары буйынса сиркәүҙә электр станцияһын асырға уйлайҙар, әммә был ҡарар тормошҡа ашмай, сөнки компрессорҙарҙың эше арҡаһында бинаның бер яғы сатнай. Ҡала архитекторы ниндәй булһа ла эштәрҙе туҡтатырға тәҡдим итә. Электр станцияһы урынына аҙыҡ-түлек келәте ойошторола.
Мәхәллә был осорҙа йәшерен рәүештә бер диндарҙың йортонда йыйыла. Ғибәҙәтте Германиянан бер священник үткәрә.
1941 йылда, ҡала оккупацияланған осорҙа, Окуневская һәм Бенектида Мария диндарҙар йыйылышын үткәрәләр, румын властарына костелды асыу буйынса мөрәжәғәт итергә ҡарар ителә. 1941 йылдың сентябренән сиркәү асыла, диндарҙар көсө менән ремонт эшләнә.
1950—1952 йылдарҙа сиркәү ябыҡ тора.
1952 йылдан алып 1970-се йылдарға тиклем костелда төрлө өлкән священниктар хеҙмәт итә: Ольшевский, Вильк, Дажицький. 1972 йылдан алып өлкән священник итеп Одесса епископы Бронислав Бернацкий тәғәйенләнә, ул территорияны йыһазландыра, сиркәүҙе реставрациялай. 1995 йылдан алып өлкән священник — Францис Погребной.
# Себен үләне

?Себен үләне :
Үҫемлектең дөйөм күренеше :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Бер өлөшлөләр |
| Тәртип: | Спаржа сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Спаржа һымаҡтар |
| Ырыу: | Спаржа |
| Төр: | Себен үләне |
Латинса исеме :
Asparagus officinalis L., 1755 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 42784 NCBI 4686 |
Себен үләне (рус. Спа́ржа лека́рственная, Спа́ржа обыкнове́нная, Спа́ржа апте́чная, лат. Asparágus officinális) —Ҡалып:Ruslat ғаиләһенән күп йыллыҡ үҫемлек, бейеклеге 50-150 см. Май-август айҙарында һарғыт йәшел сәскә ата, август-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.

# Себен үләне
## Таралыуы

Тәбиғәт шарттарында уртаса климатлы Төньяҡ Африкала, Европала, Кесе һәм Урта Азияла, Төньяҡ Америкала, Австралияла, Яңы Зеландияла таралған. Башҡортостанда киң таралған үҫемлек.
* О. В. Томе, «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885 китабынан ботаник иллюстрация
# Шәрипов Тәлғәт Муса улы

Шәрипов Тәлғәт Муса улы (1 ғинуар 1928 йыл — 21 март 2013 йыл) — үҙешмәкәр композитор. Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1978).

# Шәрипов Тәлғәт Муса улы
## Биографияһы

Тәлғәт Муса улы Шәрипов 1928 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны (Хәҙер Саҡмағош районы) Имәнлеҡул ауылында тыуған. Күп балалы ғаиләлә уҫә.
Уның ҡустыһы Рәшит Муса улы Шәрипов — оҙаҡ йылдар заводта эшләп, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» тигән исемгә лайыҡ була.
* 1935 йылда Имәнлеҡул тулы булмаған мәҡтәпкә уҡырға бара. 1942 йылдан колхозда төрлө эштәрҙә эшләй.
* 1944 йылдың февралендә уны Имәнлеҡул сельпоһында бухгалтер ярҙамсыһы итеп тәғәйенләйҙәр. Унан Өфөгә Башпотребсоюзға уҡырға ебәрәләр.
* Ауылдың үҙешмәкәр түңәрәгендә ҡатнаша. 1949 ауыл клубының мөдире итеп ҡуялар.
* 1951—1954 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһында баян класында уҡый.
* 1954—55 йылдарҙа Башҡортостан республика мәҙәни‑ағартыу училещеһының (Стәрлетамаҡ) концертмейстеры.
* 1958—61 йылдарҙа Стәрлетамаҡ мәҙәни‑ағартыу училищеһының концертмейстеры вазифаһынан тыш, баян класы буйынса уҡыта. Шул үк ваҡытта Стәрлетамаҡ балалар музыка мәктәбендә лә эшләп тә йөрөй.
* Кушнаренко район мәҙәниәт йортоноң татар театрын ойоштороусы һәм уның художество етәксеһе (1958; 1962 йылда “халыҡ” исемен алған).
* 1961 йылдан алып Өфөлә: Башҡорт республика халыҡ ижады йортоноң халыҡ ҡоралдары оркестрында аккомпаниатор‑концертмейстер,
* 1965—68 йылдарҙа методист,
* 1969 йылдан башлап дирижёр,
* 1970 йылдан алып 20‑се урта мәктәптә,
* 1974—89 йылдарҙа 1‑се Өфө мәктәпкәсә педучилищеһында уҡыта.
* Шул уҡ ваҡытта үҙенең белеме өҫтөндә лә эшләй. 1973 йылда Өфө сәнғәт училищеһында музыка һәм композиция теорияһы класын тамамлай (Н. Я. Инякин класы).
1974—1975 йылдарҙа Өфө сәнғәт институтында белем ала.

# Шәрипов Тәлғәт Муса улы
## Ижади эшмәкәрлеге

1964 йылдан йырҙар ижад итә башлай. Башҡорт радиоһы менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә башлай.Тамашасыларының һөйөүен һәм хөрмәтен яулай.
Ул — башҡорт, татар шағирҙарының шиғырҙарына, үҙенең текстарына (шул иҫәптән балалар өсөн йырҙар) яҙылған 400-ҙән ашыу йырҙың авторы.
Рәғиҙә Янбулатованың “Мөхәббәт ялҡындары” (1983) либреттоһына яҙылған музыкаль комедия, хор һәм вокаль ансамблдәре өсөн яҙылған тиҫтәгә яҡын әҫәрҙәр, камера‑инструменталь әҫәрҙәр, вальс һәм романстар, спектаклдәргә музыка авторы.
А.Игебаев шиғырына “Берҙән берем — ғәзиз ерем”, Ғ.Й.Рамаҙанов шиғырына “Имәндәр шаулай”, Ф.Ә.Әсәнов шиғырына “Янғантау баҫҡыстары”, Н.Иҙелбай шиғырына “Тыуған ауылым” һәм башҡа йырҙары халыҡ йырҙары кеүек таралып, телдән төшмәй һаҡланып килә.

# Шәрипов Тәлғәт Муса улы
## Хеҙмәттәре

1975 йылдан альбомдары сыға башлай:
* Имәндәр шаулай: йырҙар. Өфө, 1975; *
* Юлдарым һиңә бара: йырҙар. Өфө, 1991;
* Ташҡындарҙа аҡһын һағышым: йырҙар. Өфө, 1993.
Бөтәһе 5 альбом авторы.

# Шәрипов Тәлғәт Муса улы
## Хәтер

* Имәнлеҡул ауылында ағалы‑ҡустылы Шәриповтар исеме менән урам аталған.

# Шәрипов Тәлғәт Муса улы
## Маҡтаулы исемдәре

* Бөтә Рәсәй ауыл үҙешмәкәр сәнғәте смотры лауреаты (Мәскәү, 1965)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре(1978)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәрҙәре(1989)
# Мурденьга

Мурденьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пежма йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мурденьга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028575
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002857
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Грязнушка (Донгуз ҡушылдығы)

Грязнушка (Синявка) — Рәсәй йылғаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Донгуз йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Грязнушка (Донгуз ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200007245
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200724
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Моргенштерн (музыкант)

Моргенштерн (ысын исеме — Ғәлишер Таһир улы Моргенштерн, тыуғандағы фамилияһы — Вәлиев[комм 2]; 17 февраль 1998, Өфө) — Рәсәй рэп-башҡарыусыһы һәм музыкант. Элгәре әүҙем рәүештә YouTube видеохостингында видеоблогер эшмәкәрлеге алып бара.

# Моргенштерн (музыкант)
## Биографияһы

Алишер Таһир улы Вәлиев Өфөлә 1998 йылдың 17 февралендә тыуған. MTV хәбәр итеүенсә, милләте буйынса — «яртылаш рус, яртылаш башҡорт». Әсәһе сәскә бизнесы менән шөғөлләнгән. Ата-әсәһе айырылышҡан, ә Алишерға 11 йәш тулғас, уның атаһы көслө алкоголизм арҡаһында бауыр циррозынан вафат булған.
Ул мәктәп йылдарында рэп менән мауыға башлай. 16 йәш тулғас, ул автомойкала эшләгән, тәҙрә йыуған, урамда реклама листовкалары таратып йөрөгән һәм үҙен курьер ролендә һынап ҡараған.
Бала сағынан музыка менән ҡыҙыҡһынған. Иң беренсе клибын «Болоттарҙан өҫтәрәк» исеме менән 2010 йылда төшөргән.
2021 йылдың 15 июлендә Моргенштернды Spotify стриминг сервисы РФ территорияһында урынлашҡаны бирле Рәсәйҙән иң күп тыңланылған башҡарыусы тип аталған.
# Нафиҡов Ғайфулла Нафиҡ улы

Нафиҡов Ғайфулла Нафиҡ улы (16 ноябрь 1926 йыл — 1997 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр. 1973—1989 йылдарҙа Алма-Ата ҡалаһының Граждандар оборонаһы штабы начальнигы, гвардия подполковнигы.

# Нафиҡов Ғайфулла Нафиҡ улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (05.06.1945)
* Ике 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (30.03.1945; 06.04.1985)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (28.03.1945)
* Өсөнсө дәрәжә Дан ордены (19.09.1944)
# Уксора

Уксора — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тарня йылғаһының һул ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Уксора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000032381
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003238
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Банска-Бистрица

nigga sigma skibidi (словак. Banská Bystrica, мадьярса Besztercebánya, нем. Neusohl) — үҙәк Словакияның ҡалаһы, Банскобистрицкий крайының үҙәге, Зволенский соҡоронда урынлашҡан. Халыҡ — 83 меңгә яҡын кеше.

# Банска-Бистрица
## Тарих

Банска-Бистрица башта бәләкәй генә словак ауылы була. XIII быуатта бында немец колонистарының бер нисә тиҫтә ғаиләһе күсеп килә һәм ауыл тиҙ үҫә башлай. 1255 йылда венгр короле Бела IV ауылға ҡала биләмәһе хоҡуғы бирә. Урта быуаттарҙа Банска- Бистрица Венгр короллегенең мөһим сәнәғәт һәм сауҙа үҙәге була.
1944 йылдың авгусында ҡала немец оккупанттарына ҡаршы Словак милли ихтилалы үҙәге була. Банск-Бистрицала ихтилалдың штабы була. Ихтилал баҫтырылғанда ҡаланы немец ғәскәрҙәре яңынан баҫып ала. Банск-Быстрица 1945 йылдың 25 мартында совет ғәскәрҙәренең 2-се Украин фронты тарафынан азат ителә.
Хәҙер Банск-Бистрица — Үҙәк Словакияның рәсми булмаған баш ҡалаһы.

# Банска-Бистрица
## Иҫтәлекле урындары

* Ҡала ҡәлғәһе
* Словак Күтәрелеш майҙаны ансамблек
* Костелдар һәм күп һанлы һарайҙар
* Словак Ихтилалы музейык
* Совет армияһы яугирҙары монументы (архитекторы — С. Вайнштейн)

# Банска-Бистрица
## Ҡала менән бәйле кешеләр

* Мартин Бабьяк — словак опера йырсыһы (баритон).
* Скутецкий домино — словак рәссамы.
* Анастасия Кузьмина — биатлонсы, өс тапҡыр Олимпия чемпионы.
* Вешшеленье, Ференц — венгр венгр хәрби етәксеһе.
* Матей Фабер (1587—1653) — дин яҙыусыһы, иезуит, католиктар руханийы.
* Роланд Якоби (1893—1951) — өҫтәл теннисы буйынса венгр уйынсыһы, өҫтәл теннисы буйынса донъя тарихында тәүгә чемпион.

# Банска-Бистрица
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Рәсәй Федерацияһы: Тула
* Сербия: Ковачица, Вршац
* АҠШ: Чарлстон
# Әл-Әзһәр университеты

Әл-Әзһәр университеты — донъяла боронғо университет. Ҡаһирә ҡалаһында урынлашҡан 988 йылда Әл-Әзһәр мәсете нигеҙендә Фатимиҙар тарафынан асылған. Университет Мөхәмәт ҡыҙы Зөхрә исемен йөрөтә 1961 йылда Насер менән реорганизацияланған: университетта ауыл хужалығы, медицина һәм башҡа факультеттар ойошторола.

# Әл-Әзһәр университеты
## Күренекле уҡытыусылар

* Мухаммад Абдо
* Мухаммад Абу Захра
* Асад, Мухаммад
# Житомир

Житомир (укр. Житомир) — Украиналағы ҡала. Житомир өлкәһенең үҙәге.