yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Едет

Едет — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урюп йылғаһының уң ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Едет
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015583
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201558
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Узана

42°45′57″ с. ш. 25°14′19″ в. д.
Узана төбәге — Болгарияла, Исполин тауы (1524 м) итәгендәге Габрово территорияһында урынлашҡан географик үҙәк. Габрово ҡалаһынан 22 саҡрымда ғына урынлашҡан, Узанаға асфальт юлдан барырға мөмкин.
2009 йылдан бирле төбәк курорт комплексы статусына эйә.
1991 йылда Болгарияның географик үҙәге иҫәпләп сығарылған, шул уҡ ваҡытта Узанала Болгария флагында сағылған милли — аҡ, йәшел һәм ҡыҙыл — төҫтәргә буялған пирамида формаһындағы билдә ҡуйылған.
2008 йылда Узана Габрово ҡалаһының башҡа иҫтәлекле урындары — Юмор һәм сатира йорто, Мәғариф милли музейы һәм «Этыр» архитектура-этнографик комплексы менән Болгарияның 19-сы һанлы «100 милли туристик объекты» теҙмәһенә индерелгән (болг. Етър).
Төбәк традиция буйынса тәбиғәттә ял итеү мөмкинлектәре менән ассоциациялана. Узана Балҡан тауҙарында һәр яғы йөҙйәшәр бук урмандары менән кәртәләнгән иркен ялан булып күҙ алдына баҫа. Диңгеҙ кимәленән 1220-ҙән 1350 метрға саҡлы бейеклектә урынлашҡан, иң бейек нөктәһе — Марков өҫтәле түбәһе (1352 м). Төбәк йәйәү йөрөү һәм велосипед походтарына тура килә, популяр ҡышҡы курорт булып күҙ алдына баҫа — бында тау саңғыһы спорты өсөн ҡулайлы һигеҙ тау бите һәм уларҙың күтәргес (подъёмник) ҡоролмалары бар. Ҡарға күмелгән ялан кайт-бординг өсөн бик ҡулайлы. Туристар бер нисә ҡунаҡханала, «Эдельвейс» (Еделвайс) ял йортонда, «Узана» һәм «Урман йорто» тау приюттарында урынлаша.
* Узана күренештәре
* Болгарияның географик үҙәге билдәһе
* Ҡышҡы Узана
* Узана һәм Триглав түбәһе (2276 м)
* Узана панорама күренеше
* Исполин түбәһенән Узана күренеше
# Лашина Галина Алексеевна

Лашина Галина Алексеевна (20 ноябрь 1935 йыл — 28 май 2007 йыл) — СССР-ҙың туҡыу сәнәғәте алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1974).

# Лашина Галина Алексеевна
## Биографияһы

Галина Алексеевна Лашина 1935 йылдың 20 ноябрендә Горький крайының (хәҙер — Түбәнге Новгород өлкәһе Княгинино районы) Нутренка ауылында (1944 йылда ойошторола) хәрби хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған.
1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, ғаилә Г. А. Лашинаның атаһы хеҙмәт иткән Белоруссияның сик буйы ҡалаһынан тыуған яғына, Нутренка ауылына күсеп ҡайта.
Г. А. Лашина урта мәктәптең ете класын тамамлай. 1954 йылда Г. А. Лашина, һуңыраҡ «Восход» тегеү берекмәһенә ингән, Горький ҡалаһындағы 2-се тегеү фабрикаһына эшкә инә, — өйрәнсек булып эшләй, аҙаҡтан конвейерға баҫа, күп операцияларҙы үҙләштерә.
Үҙенең квалификацияһын күтәреү өсөн Г. А. Лашина техник курстарҙа белем ала һәм 5-се разрядлы тегенсе квалификацияһы ала. Ул производствонан айырылмайса киске урта мәктәпте тамамлай. Г. А. Лашина беренсе булып В. И. Лениндың тыуыуының 100-йыллығы хөрмәтенә һәм КПСС-тың XXIV съезы хөрмәтенә удар вахтаға баҫа.
1971 йылдың 5 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумының Указы менән «һигеҙенсе биш йыллыҡ заданиеһын үтәгәндә өлгәшкән уңыштары өсөн» " Г. А. Лашина Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә — орден уға КПСС-тың XXIV съезында тапшырыла, был съезда ул һайланған делегат сифатында ҡатнаша.
1974 йылдың 16 ғинуарында СССР Юғары Советы Президиумы указы менән «IX биш йыллыҡ заданиеһын һәм ҡабул иткән социалистик йөкләмәләрен үтәгәндә өлгәшкән ҙур ҡаҙаныштары өсөн» Галина Алексеевна Лапшина «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ була, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырыла.
1975 йылда Галина Алексеевнаға «Восход» тегеү берекмәһенең «юғары квалификациялы иң яҡшы тегенсеһе» исеме бирелә һәм «9-сы биш йыллыҡ ударнигы» билдәһе тапшырыла.
Төп эшмәкәрлегенән тыш Г. А. Лашина цехтың комсомол ойошмаһы секретары, партия бюроһы ағзаһы, халыҡ депутаттарының Новгород район советы депутаты, 1971 йылда — Горький ҡала партия комитеты ағзаһы, 1974 йылда — КПСС-тың Горький өлкә комитеты ағзаһы итеп һайлана.
2007 йылдың 28 майында вафат була һәм Түбәнге Новгородта Федяково зыяратында ерләнә.

# Лашина Галина Алексеевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (16.01.1974)
* Ленин ордены (16.01.1974)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (5.04.1971)
# Ч

Чч [че] — Башҡорт алфавитының утыҙ өсөнсө хәрефе.
* Был яҙмалар йә хәреф тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Савельева Людмила Михайловна

Савельева Людмила Михайловна (24 ғинуар 1942 йыл, Ленинград) — СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1985).

# Савельева Людмила Михайловна
## Биографияһы

Людмила Михайловна Савельева 1942 йылдың 24 ғинуарында Ленинградта, аслыҡтың иң көслө мәлендә тыуған.
1962 йылда Ваганова исемендәге хореография училищеһын тамамлай. 1962 йылдан — Киров исемендәге (хәҙер — Мария исемендәге) опера һәм балет театрында артист, 1967 йылдан — киноактер театр-студияһы актёры.
1964 йылдан киноға төшә башлай. Беренсе ҙур роле — С. Ф. Бондарчуктың «Война и мир» фильмында Ростова Наташа — актёрға бөтә донъяла танылыу килтерә.

# Савельева Людмила Михайловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1985).
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1969).
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1967).
* «Советский экран» журналының уҡыусыларынан һорау алыу һөҙөмтәһе буйынса 1966 йылда иң яҡшы актриса тип танылған.
* Рәсәй Федерацияһы Президентының рәхмәт хаты (21 август, 2012 йыл) — Ватан мәҙәниәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары һәм күп йыллыҡ емешле эшмәкәрлеге өсөн.

# Савельева Людмила Михайловна
## Фильмографияһы

* 1964 — Спящая красавица — нереида
* 1967 — Война и мир — Наташа Ростова, графиня
* 1969 — Подсолнухи — Маша
* 1970 — Бег — Серафима Владимировна Корзухина
* 1970 — Чайка — Нина Заречная
* 1973 — Всадник без головы — Луиза Пойндекстер
* 1977 — Юлия Вревская — Юлия Вревская, баронесса
* 1981 — Шляпа — Мила
* 1981 — С вечера до полудня — Нина Жаркова
* 1983 — Шёл четвёртый год войны — Надежда Мороз
* 1984 — Нам не дано предугадать — Ольга Николаевна Мичурина
* 1984 — Успех — Инна, Фетисовтың элекке ҡатыны
* 1986 — Чужая белая и рябой — Ксения Николаевна Старцева, актриса
* 1989 — Чёрная роза — эмблема печали, красная роза — эмблема любви — Александраның әсәһе
* 2000 — Нежный возраст — өләсәй («Ночная ведьма»)
* 2001 — Часы без стрелок — дама
* 2006 — Седьмое небо — Маргарита, Егорҙың әсәһе
* 2008 — Автобус — Ольга
* 2009 — Анна Каренина — княгиня Щербацкая
* 2009 — Дочки-матери — Ирина Сергеевна, дежур табип

# Савельева Людмила Михайловна
## Ғаиләһе

* Ире (1967) Александр Збруев — театр, кино һәм телевидение актеры. РСФСР-ҙың халыҡ артисы.
* Ҡыҙы — Наталья Збруева ( 1968), үҫмер сағында «Если верить Лопотухину» фильмында төшә.
# Закиров Әхмәт Закир улы

Закиров Әхмәт Закир улы (19 март 1911 йыл — 29 март 1988 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының взвод командиры, гвардия лейтенанты (1944). Советтар Союзы Геройы (1944).

# Закиров Әхмәт Закир улы
## Биографияһы

Әхмәт Закир улы Закиров 1911 йылдың 19 мартында Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Борай районы) Кәшкәләү ауылында тыуған. Милләте башҡорт.
Урта белем ала. Ҡырғыҙ ССР-ы Ош өлкәһе Кызыл-Кия ҡалаһында шахтала эшләй. 1933—1935 һәм 1937—1939 йылдарҙа Алыҫ Көнсығышта Ҡыҙыл Армияның кавалерия полкында хеҙмәт итә. Хәрби хеҙмәте тамамланғас, Владивостокта йәшәргә һәм эшләргә ҡала.
1941 йылда Владивосток хәрби пехота училищеһын тамамлай һәм Бөйөк Ватан һуғышына ебәрелә. Брянск, Көнбайыш һәм Үҙәк фронттарында хеҙмəт итə.
Үҙәк фронтында 61-се армия 76-сы гвардия уҡсылар дивизияһы 239-сы гвардия уҡсылар полкының взвод командиры була. Гвардия кесе лейтенанты Әхмәт Закиров бигерәк тә Днепр өсөн Белорус ССР-ы Гомель өлкәһе Комарин ауылы тирәһендәге алыштарҙа батырлыҡ күрһәтә. 1943 йылдың 27-нән 28 сентябргә ҡараған төндә офицер Днепр аша үтеүҙе разведкалау һәм йылғаның уң яҡ ярында плацдармды яулап алыу мәсьәләһе ҡуйылған яугирҙарҙы етәкләй. Уның 20 һалдаттан торған штурмлау төркөмө, дошмандың көслө пулемёт һәм миномёт утына ҡарамаҫтан, Днепр йылғаһы аша сығып, фашист окоптарына төшә һәм дошман пулемёттары утын туҡтатып, ҡалған частарҙың йылға аша сығыуын тәьмин итә һәм шуның менән уларға уң яҡ яр буйында нығынырға мөмкинлек бирә. Был алыштарҙа гвардия кесе лейтенанты Закиров ҡаты яралана һәм госпиталгә эләгә.
Днепр йылғаһы аша сыҡҡанда күрһәткән батырлығы өсөн 1944 йылдың 15 ғинуарында «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була.
1944 йылдың февралендә госпиталдән сыға һәм туған яғына ҡайтарыла. Һуғыштан һуң Өфөлә йәшәй, Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводында машинист булып эшләй. 1953 йылдан КПСС ағзаһы.
1988 йылдың 29 мартында Өфөлә вафат була.

# Закиров Әхмәт Закир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1944)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (15.01.1944)
* Ленин ордены (15.01.1944)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985)
* Миҙалдар.

# Закиров Әхмәт Закир улы
## Хәтер

* Башҡорт АССР-ы Борай районы Кәшкәләү ауылы урта мәктәбенең пионер дружинаһы уның исемен йөрөтә.
# Ашлык

Ашлык — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вагай йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 221 км.

# Ашлык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012878
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301287
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сәғәтле (ҡала)

Сәғәтле (әзерб. Saatlı; рус. Саатлы) — ҡала, Сәғәтле районының административ үҙәге, Баҡынан 180 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Аракс йылғаһының уң ярында урынлашҡан.

# Сәғәтле (ҡала)
## Тарихы

Сәғәтле ауылы Баҡы губернаһы Джеват өйәҙенә ҡараған. 1943 йылдың 25 майындағы указ менән Сабирабад районында үҙәге Сәғәтлелә булған яңы район айырып күрһәтелгән. 1947 йылдың 24 сентябрендә Сәғәтле ауылы ҡала тибындағы ҡасабалар категорияһына индерелә. 1971 йылда ҡала статусын ала.

# Сәғәтле (ҡала)
## Халҡы

«Кавказ календары» мәғлүмәттәре буйынса 1910 йылда Баҡы губернаһы Джеват өйәҙе Сәғәтле ауылында 1908 йылда 307 кеше йәшәгән, ә 1912 йылда 323 кеше, башлыса әзербайжандар, улар татар тип күрһәтелгән. 1915 йылғы «Кавказ календары» мәғлүмәттәре буйынса Сәғәтле халҡының һаны 235 кешегә тиклем кәмей..
1959 йылғы халыҡ иҫәбен алыу Сәғәтле ҡалаһында 5936 кеше йәшәгән тип күрһәтә. 1975 йылда ҡала халҡының һаны 10 700 кеше. 1979 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса Сәғәтлелә 10 986 кеше иҫәпләнгән, ә 1989 йылда — 14 200 кеше.

# Сәғәтле (ҡала)
## Иҡтисады

Ҡалала аҙыҡ-түлек предприятиелары, мамыҡ таҙартыу заводы урынлашҡан. Сәғәтле ҡалаһында Әзербайжан ебәкселегенең элекке данын ҡайтарыу буйынса саралар күрелә, һәм мал аҙығы базаһын көсәйтеү өсөн ебәк турғайы ҡарышлауыҡтарын ашатыу өсөн тәғәйенләнгән яңы тут (ебәк ағасы) баҡсалары һалына.
# Яубалыҡ күле

Яубалыҡ күле — (рус. озеро Яу-Балык) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы күл.

# Яубалыҡ күле
## Географияһы

Яубалыҡ күле Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында урынлашҡан. Төньяҡ ярында Туғыҙбай ауылы, Илембәт ҡасабаһы төйәкләнгән.
Силәбегә тиклем ара −52 км, Екатеринбургҡа — 220 км алыҫлыҡта.
Географик координаттары: киңлеге — 55°28′17.49″N (55.471525), оҙонлоғо — 61°11′29.43″E (61.191509).

# Яубалыҡ күле
## Тасуирламаһы

* Уртаса тәрәнлеге: 1,5 м
* Максималь тәрәнлеге: 2,3 м
* Максималь киңлеге — 1,9 км һәм оҙонлоғо 2,3 км
* Үтәҙеклеге, сафлығы:һыуы таҙа, тоҙ тәме итә.
* Диңгеҙ кимәленән бейеклеге: 217м
Яры тигеҙлектәргә хас, һөҙәк; төбө ләмле. Уң яҡ яры ныҡ һаҙлыҡлы, унда үтеүе ауыр.

# Яубалыҡ күле
## Этимологияһы

Күл атамаһының барлыҡҡа килеүе тураһында Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә атаманың килеп сығышын башҡорт телендәге Яу+балыҡ һүҙҙәре менән бәйләй, шул уҡ ваҡытта бер төрлө генә аңлатып булмауын билдәләй:
   Название не получило убедительного толкования. В башкирском языке яу — «война», «битва», «нашествие», балык — «рыба». В прошлом бытовало имя Яубалык, отражавшее древний культ рыб.
Шул уҡ ваҡытта башҡорт телендә «яу» һүҙенең — ябырылып, күп булып килеү, күҙҙең яуын алыу мәғәнәһе лә бар. Күлдең әле лә балыҡлы булыуы был фаразға ла урын ҡалдыра.

# Яубалыҡ күле
## Флораһы һәм фаунаһы

Көнбайыш ярында — ҡарағай урмандары, көнсығышында һирәк ҡайын үҫә.
Көнсығыш һәм көнбайыштан күлде ҡамыш баҫҡан, бындай урындарҙың киңлеге 100 метрға етә. Һыу аҫтында ҡалған ағастар бар.
Балыҡтарҙан күлдә сабаҡ, шамбы, табан һәм карп үрсей. Йыл да күлгә Ҡыштым балыҡсылыҡ хужалығы сабаҡ йәки карп селбәрәһе ебәрә. Күлде ошо хужалыҡ биләгән булыуы арҡаһында, шәхси балыҡ тотоу сикләнгән.
Һыуы һай булғанлыҡтан ҡайһы бер йылдары балыҡ боҙ аҫтында тонсоға.
# Бадья (Берёзовая ҡушылдығы)

Бадья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Бадья (Берёзовая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006109
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100610
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ғәтиәтуллин Әсәҙулла Ғәтиәтулла улы

Әсәҙулла Ғәтиәтулла улы Ғәтиәтуллин (1891—1969) — башҡорт импровизатор-шағиры, сәсән.

# Ғәтиәтуллин Әсәҙулла Ғәтиәтулла улы
## Биографияһы

Ғәтиәтуллин Әсәҙулла Ғәтиәтулла улы 1910 йылдың 2 июлендә Өфө губернаһының Бөрө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостандың Кушнаренко районы) Шыршы-Тартыш ауылында тыуған.
Бөрө мәҙрәсәһендә белем алған. Төрөк һәм ғәрәпдәрен белгән. Граждандар һуғышында ҡатнаша. Тыуған ауылында йәшәй һәм эшләй. 1931—1933 йылдарҙа Шыршы-Тартыш ауыл мәктәбендә уҡыта, артабан ауыл советы секретары, колхозда иҫәпсе булып эшләй.

# Ғәтиәтуллин Әсәҙулла Ғәтиәтулла улы
## Ижади эшмәкәрлеге

Әсәҙулла Ғәтиәтуллин ижад менән ғүмеренең һуңғы йылдарында, пенсияға сыҡҡандан һуң, ғына шөғөлләнә башлай. Яҙыусының әҫәрҙәре нигеҙендә — башҡорт халҡы яҙмышы («Атам ҡара башҡорт булған», «Беҙ — бәхетле халыҡ», «Беҙ көрәштек» һәм башҡалар). Ғәтиәтуллиндың ижадында тос урынды сатирик шиғырҙар биләй, шиғырҙарҙа кешелек аҙғынлығы көлкөгә ҡалдырыла — «Алдаҡсы» «Ярар, бабай, ярар!» һәм башҡалар.
Авторҙың ҡайһы бер әҫәрҙәре «Башкорт халык ижады» йыйынтығына индерелде. Уның ҡулъяҙмалары Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәгендә һаҡлана.
# Сундоба (Горьковское ҡушылдығы)

Сундоба — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыу һаклағысы һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2704 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сундоба (Горьковское ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010415
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001041
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Крюкова Анна Митрофановна

Крюкова Анна Митрофановна (24 ноябрь 1919 йыл) — СССР-ҙың хеҙмәт алдынғыһы. Ауыл хужалығы, һуңыраҡ — тимер юл транспорты хеҙмәткәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).

# Крюкова Анна Митрофановна
## Биографияһы

Анна Митрофановна Крюкова (ҡыҙ фамилияһы Борисова) 1919 йылдың 24 ноябрендә, Граждандар һуғышы осоронда, Совет Рәсәйе Воронеж губернаһында күп балалы ғаиләлә тыуған.
Ҡыҙҙың бала сағы ауыр була. Уға 7 йәш кенә булғанда, әсәһе үлеп, атаһы икенсе тапҡыр өйләнә — ғаиләлә тағы биш балаһы тыуа. Аннаға уҡырға тура килмәй — ауыл мәктәбендә дүрт класты тамамлағас, үҙенең ата бер инә башҡа сводный туғандарын бағыу өсөн уҡыуын ҡалдырырға мәжбүр була. Улар үҫеп еткәс, Мәскәүгә китә. Тәүҙә хеҙмәтсе булып эшләй, шунан төҙөлөштә эшләй, киске мәктәпте тамамлай.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда, ул Мәскәүҙә була. 1941 йылдың июлендә Краснодар крайына, әммә унда ла дошман ваҡытлыса оккупацияланған территорияла ярты йыл йәшәргә тура килә. Кубань азат ителгәндән һуң, 1943 йылдан Курганинский районының Сталин исемендәге колхозында комбайн штурвалсыһы була, ә 1946 йылдан алып — ошо уҡ колхоздың баҫыусылыҡ бригадаһында эшләй. 1947 йылда звено етәксеһе, шул уҡ йылда 8 гектар участкала һәр гектарҙан 31, 6 центнер бойҙай уңышы ала.
СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың май Указы менән "колхоз мотлаҡ үтәргә тейеш тапшырыу һәм 1947 йылда МТС эше өсөн натуралата түләүҙе үтәгәндә бойҙайҙан юғары уңыш алған һәм 1948 йылда яҙғы сәсеүгә иген культуралары орлоғо менән тәьмин иткән өсөн Борисова Анна Митрофановнаға, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Һуңынан А. М. Борисова һөнәрен алмаштыра һәм Мәскәүгә телефон станцияһына телефонистка булып эшкә китә, ә 1955 йылда Мәскәү тимер юлының Мәскәү III станцияһы Ярославль йүнәлеше пассажирҙар депоһына килә һәм Мәскәү — Владивосток поезына оҙатыусы проводник булып эшкә урынлаша. Аҙағыраҡ «Рәсәй» тип аталған был поездың тарихы 1914 йылдан иҫәпләнә. Яңы эшендә Анна Митрофановна шул уҡ поезда оҙатыусы булып эшләүсе Валентин Павлович Крюков менән таныша, улар өйләнешә, ә һуңыраҡ — ире «Рәсәй» поезы начальнигы булып китә. Алты йыл поезд начальнигы булып эшләгәндән һуң, Валентин Павлович яңынан оҙатыусы эшенә күсә һәм ҡатыны менән бергә эшләй. Оҙатыусы һөнәренә Крюкова 26 йыл ғүмерен бирә.
1978 йылда Анна Митрофановна Крюкова «Почётлы тимер юлсы» билдәһенә лайыҡ була, шулай уҡ миҙалдар менән бүләкләнә. 2009 йылда, көнөнә 90 йәше тулыу уңайынан, уға «„РЖД“ асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Тимер юл транспортының почётлы ветераны» тигән билдә тапшырыла.
1981 йылдан алып хаҡлы ялда. Анна Митрофановна Мәскәүҙә яңғыҙ йәшәй, шуға күрә Царицын социаль хеҙмәтләндереү үҙәгенең өйгә йөрөп ярҙам күрһәтеү иҫәбенә ҡуйылған.

# Крюкова Анна Митрофановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы(май, 1948)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (май 1948)
* «Почётлы тимер юлсы» билдәһе
# Роберт Барани

Ро́берт Ба́рани (Барань, мадьярса Róbert Bárány; 22 апрель 1876 йыл, Рехниц, Австро-Венгрия империяһы — 8 апрель 1936 йыл, Уппсала, Швеция) — оториноларинголог, милләте буйынса — венгр. Физиология һәм медицина буйынса 1914 йылғы Нобель премияһы лауреаты.

# Роберт Барани
## Биографияһы

Сығышы менән Венгриялағы Варпалота ҡалаһынан банк хеҙмәткәре Игнац Барани (Ignácz Bárány) менән Марии Хок (Marie Hock, р. 1853) ғаиләһендә алтынсы бала булып донъяға килә. Мария Хок— Прага тарихсыһы һәм журналисы , Гаскала (йәһүд мәғрифәтселәр хәрәкәте) ағзаһы Шимон Хок (1815—1892) ҡыҙы Бала саҡта һөйәк туберкулезы менән сирләп, сатан булып ҡала, был хәл уның медицина менән ҡыҙыҡһыныуын көсәйтә.
Вена университетының медицина мәктәбендә уҡый, 1900 йылда медицина докторы дәрәжәһен ала (диссертацияһы ритмик нистагмға бағышлана). Тикшеренеүҙәр барышында ул уйлап тапҡан механизм хәҙер Барани кәнәфийе(ултырғысы) тип атала.
Беренсе донъя һуғышы ваҡытында Роберт Барани Австрия армияһында хирург булып хеҙмәт итә, рус армияһына әсирлеккә төшә. 1914 йылда, вестибуляр аппарат менән бәйле тикшеренеүҙәре өсөн уға Нобель премияһы бирелгәндә, Роберт Барани хәрби әсирҙәр лагерында була. 1916 йылда Ҡыҙыл Тәре халыҡ-ара ойошмаһы һорауы буйынса уны азат итәләр. 1917 йылдан 1936 йылда вафат булғансы ул отоларингология Уппсала университетының отоларингология факультетының профессоры була.
Роберт Барани менән Ида Бергерҙың улдары билдәле ғалимдар: Швеция офтальмологы һәм физиологы Эрнст Барани (швед. Ernst H. Barany, 1910—1991) һәм Швеция гастроэнтерологы Франц Р. Барани (1914); ҡыҙҙары — психиатр һәм психоаналитик Ингрид Барани Гиффорд (ингл. Ingrid Barany Gifford, 1918—2003), АҠШ-та йәшәгән.
1974 йылғы Швеция почта маркаларында, 1976 йылғы Австрия һәм 1988 йылғы Венгрия маркаларында фотоһүрәте төшөрөлгән .
# Кумый

Кумый — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иты-Куль көлінің ярына тамағынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кумый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002309
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100230
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Воломша

Воломша — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Воломша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000014275
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001427
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Черновая (Кумир ҡушылдығы)

Черновая — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кумир йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Черновая (Кумир ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009037
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100903
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1