yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әстәғәфируллаһ

Әстәғәфируллаһ, Әстәғәфирулла (ғәр. أستغفر الله‎; рус. астагфируллах) — Аллаһы тәғәлә алдында ғәфү үтенеү, тәүбә итеү зекере. Тамыр һүҙ «ғәфәрә» — «ғәфү итеү» ҡылымынан яһалған.

# Әстәғәфируллаһ
## Ҡулланылышы

Кеше үҙенең гонаһтарын, хаталарын аңлаһа, Аллаһ алдында «әстәғәфируллаһ» тип ғәфү үтенергә тейеш.

# Әстәғәфируллаһ
## Ҡөрьәндә

Ҡөрьән Кәримдең бер нисә сүрәһендә был хаҡта аяттар бар. Әл-Бәҡара сүрәһенән 222-се аят:
* Ысынлап та, Алла тәүбә иткәндәрҙе һәм таҙарынғандарҙы ярата!
* Әл-Бәҡара 2:222
Ән-Ниса сүрәһенән 149-сы аят:
* Әгәр яҡшы эште асыҡ эшләһәгеҙ йәки йәшерен ҡалдырһағыҙ, йәки берәй яманлыҡты ғәфү үтенеү менән япһағыҙ, ысынлап та, Аллаһ кисереүсе һәм ҡөҙрәтле!
* Ән-Ниса 4:149
Әлү Ғимран сүрәһенән 16-сы, 17-се аяттар:
* «Раббыбыҙ! Беҙ иман килтерҙек! Беҙҙең гонаһтарыбыҙҙы ярлыҡа, беҙҙе ут ғазабынан һаҡла!» — тигәндәрҙе,— сабыр итеүселәрҙе, дөрөҫөн һөйләүселәрҙе, түбәнселеклеләрҙе, мал сарыф итеүселәрҙе, һәм таң ваҡытында ярлыҡау һораусыларҙы
* Әлү Ғимран 3:16, 17

# Әстәғәфируллаһ
## Тәүбә шарттары

Ихлас тәүбә итеү өсөн өс шарт бар:
* Киләсәктә гонаһ ҡылыуҙан баш тартырға ниәт. Йәғни, хилаф эштең гонаһлы икәнен аңлап, кеше артабан да гонаһтан йыраҡлашырға тейеш.
* Ихлас күңелдән үкенеү һәм тәүбә итеү тойғоһо.
* Аллаһыға мөрәжәғәт итеп, тәүбә итеү кешенең гонаһтарын тик Аллаһ ҡына ҡаплай алыуын, йәғни Уның ғәфү итә алыуын аңлау.
Аллаһтан кисереүҙе һорап үҙ һүҙҙәрең менән теләгән бер телдә доға ҡылырға мөмкин. Әммә быны, быны Мөхәммәт Пәйғәмбәр кеүек тулы итеп — «әстәғәфируллаһ үә әтүбү иләйһи» (Аллаһынан ғәфү үтенәм һәм тәүбә итәм), тип, уның ғәрәп телендә тәржемәһен һәм мәғәнәһен аңлап тәүбә итеү хәйерлерәктер
# Себенле (Һаҡмарҙың үрге ҡушылдығы)

Себенле(рус. Чебенька (верхний приток Сакмары)) — Рәсәй йылғаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға тамағы Һаҡмар йылғаһының уң ярында 182 километрҙа урынлашҡан. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Себенле (Һаҡмарҙың үрге ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса бЯйыҡ һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы, Оло Эйек йылғаһына ҡушылғандан алып тамағына тиклем. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы әҙерләгән РФ территорияһындағы һыу хужалығы геоинформация системаһының мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200006459
* Гидрологик өйрәнеү (ГИ) буйынса коды— 112200645
* Бассейны коды — 12.01.00.007
* ГИ буйынса том һаны — 12
* ГИ буйынса сығарылышы — 2

# Себенле (Һаҡмарҙың үрге ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре
### Ҡушылдыҡтары (тамағынан км алыҫлыҡта)

* 12 км: Ҡаҙлайыр йылғаһы
# Сергий Радонежский сиркәүе (Новочеркасск)

2001
Сергий Радонежский сиркәүе — Новочеркасск благочиниеһына ҡараған Новочеркасск ҡалаһындағы православие сиркәүе.

# Сергий Радонежский сиркәүе (Новочеркасск)
## Тарих

Новочеркасск синтетик аҙыҡ-түлек заводы эшселәре 1999 йылдың 10 мартында завод территорияһында торған, төҙөлөп бөтөлмәгән граждандар оборонаһы ҡоролмаларын Урыҫ Православие Сиркәүенең ғибәҙәтханаһы итеп реконструкциялау тураһында резолюция ҡабул иткәндәр. Сиркәүҙе радиациянан һаҡланыу нығытмаһы торған подвал өлөшөндәтөҙөргә ниәтләнгәндәр. Ошо уҡ йылдың 3 июнендә бағыусылар советы төҙөлгән, ә сиркәүҙе ҡарап төҙөтөү кураторы итеп дин әһеле Евгений Валентинович Маштановты тәғәйенләгәндәр. 1999 йылдың 24 июнендә Ростов һәм Новочеркасск архиепискобы Пантелеимон фатихаһы менән сиркәүҙең беренсе ташын һалғандар. Баш архитектор Борис Райченковтың проекты буйынса сиркәүҙе биш көмбәҙле башлы, төньяғында утыҙ метр бейеклегендәге ҡыңғырауҙар манаралы итеп төҙөү ҡаралған.
Төҙөлөш барған саҡта уҡ, 2000 йылдан башлап, ғибәҙәт ҡылыу өсөн бина барлыҡҡа килгәс, сиркәүҙә молебендар башланған, 2001 йылдың 11 ғинуарында сиркәү ҡыңғырауҙар манараһының көмбәҙе һәм тәреһе Новочеркасск благочинный протоиерейы Олег Добринский тарафынан изгеләндерелгән. 10 апрель көндө манараға изгеләндерелгән ҡыңғырауҙар мендереп аҫҡандар. 17 апрелдә беренсе Пасха молебены үткәрелгән . Сиркәүҙең биш көмбәҙен 2001 йылдың 21 авгусында Ростов һәм Новочеркасск архиепискобы Пантелеимон изгеләндергән. Сиркәүҙең беренсе хужаһы (настоятеле) итеп 2001 йылдың 10 октябрендә иерей Георгий Жилин тәғәйенләнеп ҡуйылған. 2002 йылдың Пасха байрамы алдынан сиркәүҙә ҡойолған таш плитәлә төшөрөлгән иконалар ҡуйылған иконостас урынлаштырылған. Колокольняға ете ҡыңғырау ҡуйғандар.
2015 йылда сиркәүҙең стеналарына һәм көмбәҙҙәренә рәсемдәр төшөргәндәр. Сиркәүҙә йәкшәмбе мәктәбе, православие йәштәр клубы, ҡул эштәре һәм сиркәү йыры түңәрәктәре, китапхана эшләй. Сергия Радонежский сиркәүенең мәхәлләһенә Рәсәй армияһының 42303 хәрби бүлеге беркетелгән.
Адресы: 346416, Ростов өлкәһе, Новочеркасск ҡалаһы, Харьков шоссеһы, 10а һанлы йорт.
# Ҡыш

Ҡыш — һыуыҡ йыл миҙгеле. Көҙ менән яҙ араһындағы дүрт миҙгелдең береһе.
Өс айҙан тора: төньяҡ ярымшарҙа - аҡъюлай, һыуығай һәм шаҡай, көньяҡ ярымшарҙа – һөтай, майай һәм урағай.
Ҡышҡыһын ғәҙәттә ҡар яуа һәм һауа температураһы түбән була.
Астрономик ҡыш төньяҡ ярымшарҙа 22 декабрҙән 21 мартҡа тиклем дауам итә.
# Төньяҡ Осетия — Алания

| (аудио) |
| (аудио) | Төньяҡ Осетия — Алания гимны |
| (аудио) | noicon |
| Помощь по воспроизведению |
Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы (Төньяҡ Осетия, осет. Республикæ Цæгат Ирыстон — Алани как звучит (мәғл.)) — республика, Рәсәй Федерацияһы субъекты, Төньяҡ Кавказ федераль округы составына инә.
Баш ҡалаһы — Владикавказ.

# Төньяҡ Осетия — Алания
## География

Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы төньяҡта — Ставрополь крайы, көнбайышта — Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы, көньяҡта — Көньяҡ Осетия һәм Грузия, көнсығышта — Ингушетия һәм Чечня менән сиктәш. Майҙаны — 7987 км².

# Төньяҡ Осетия — Алания
## Тарих

РСФСР составындағы автономиялы өлкә булараҡ 1924 йылдың 7 июлендә ойошторола. 1936 йылда АССР тип үҙгәртелә.

# Төньяҡ Осетия — Алания
## Халҡы

Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, республика халҡы 703 745 (2016) кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 88,11 кеше/км² (2016). Ҡала халҡы — 64,22 % (2015).
Республикала башлыса осетиндар (66,5 %) һәм урыҫтар (20,6 %) йәшәй. 2002 йылда — 188, 2010 йылда — 210 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.

# Төньяҡ Осетия — Алания
## Административ-территориаль бүленеш

Төньяҡ Осетия — Алания составында 1 республика ҡарамағында ҡала (Владикавказ) һәм 8 район бар.
# Сале-Яга

Сале-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Народа йылғаһының уң ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сале-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026455
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302645
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ғәлиев Венер Зәйнулла улы

Ғәлиев Венер Зәйнулла улы (1 июль 1975 йыл) — спортсы. Универсаль алыш буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2006), самбо буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2009) һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2010). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (2007).

# Ғәлиев Венер Зәйнулла улы
## Биографияһы

Венер Зәйнулла улы Ғәлиев 1975 йылдың 1 июлендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған. Самбо буйынса ике тапҡыр донъя чемпионы, халыҡ-ара класслы Рәсәй спорты мастеры.

# Ғәлиев Венер Зәйнулла улы
## Төп спорт ҡаҙаныштары

* Универсаль (рус) һуғышы — Донъя (2006), Европа (2003), Рәсәй (2008) чемпионы;
* Ҡул һуғышы — Рәсәй Эске эштәр министрлығы чемпионы (2005, 2009);
* Самбо — Донъя (2009, 2009), Рәсәй чемпионы (2008, 2009);
* Mixed Martial Arts — Евразия чемпионы (2001), Панкратион буйынса донъя чемпионы (2006), Звезда Пересвита (2007), FightFORCE (2008) турнирҙарының, Fight Festival халыҡ-ара турнирының (2010, 2011) еңеүсеһе.
# Арыҫлан ҡойроғо

?Арыҫлан ҡойроғо :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Баллыбабай сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Һуҡыр кесерткән һымаҡтар |
| Ырыу: | Арыҫлан ҡойроғо |
| Төр: | Арыҫлан ҡойроғо |
Латинса исеме :
Leonurus quinquelobatus Gilib. 1793 in Usteri Delect. Op. Bot. 2: 321. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 524221 |
Арыҫлан ҡойроғо рус. Пусты́рник пятило́пастный,лат. Leonúrus quinquelobátus) — Һаңғырау кесерткән һымаҡтар ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 1-2 м тирәһендә, июнь-август айҙарында алһыу миләүшә төҫөндә сәскә ата. Орлоғо август-сентябрҙә өлгөрә.

# Арыҫлан ҡойроғо
## Таралыуы

Яҡын Көнсығыш, Европа, Үҙәк Азия, Себерҙә таралған. Башҡортостандың бөтә райондарында ла үҫә. Ташландың ерҙә, юл буйҙарында, соҡор тирәһендә күпләп осратырға мөмкин.
* Арыҫлан ҡойроғоЯкоб Штурм, «Deutschlands Flora in Abbildungen», 1796 китабынан ботаник иллюстрация
# Нуриман (исем)

Нуриман башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарында ҡушылған ир-ат исеме.

# Нуриман (исем)
## Этимология

Нуриман исеме башҡорт теленә ғәрәп һәм фарсы телдәреннә ингән. Ғәрәпсә — иман нуры; фарсы телендә — ғәйрәтле тигәнде аңлата.

# Нуриман (исем)
## Билдәле кешеләр

Аслаев Нуриман Сәйетгәрәй улы (13 апрель 1939 йыл) — нефтсе. 1970—2002 йылдарҙа Өфө быраулау эштәре идаралығының быраулау мастеры һәм комплектлаусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1994), СССР-ҙың почетлы нефтсеһе (1986) һәм Дәүләт премияһы лауреаты (1989). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1981), 2‑се (1985) һәм 3‑сө (1976) дәрәжә Хеҙмәт Даны ордендары кавалеры.

# Нуриман (исем)
## Фамилияла

Нуриманов Баһауетдин Йәләлетдин улы (2 май 1893 йыл — 11 август 1918 йыл) — Башҡортостандағы инҡилаб хәрәкәте етәкселәренең береһе, Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында әүҙем ҡатнашыусы.

# Нуриман (исем)
## Район, ауылдар

Нуриман районы (рус. Нуримановский район) — Башҡортостандағы муниципаль район. Ҡариҙел йылғаһының һул яры буйлап түбәнге ағымында урынлашҡан. Көньяҡ-көнсығышта Силәбе өлкәһе менән сиктәш. 1930 йылдың авгусында Иҫке Күл районы итеп ойошторолған, 1933 йылда хәҙерге исеме бирелә. Район үҙәге — Ҡыҙылъяр ауылы, Өфөнән — 100 км, иң яҡын тимер юл станцияһы Иглиндән 40 км алыҫлыҡта ята.
# Бөгә (Мата ҡушылдығы)

Бөгә (рус. Буг) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мата йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Бөгә (Мата ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026688
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102668
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# GMA Network

GMA Network (селтәре) («Глобаль медиа-сәнғәт» юридик атамаһының ҡыҫҡартмаһы) йәки ғәҙәттә GMA тип атала, филиппин коммерция эфир селтәре булып тора, тип хеҙмәт итә флагман мөлкәте GMA Network Inc. Селтәрҙең штаб-фатиры урынлашҡан GMA селтәр үҙәге Кесон-Сити, Манила.
# Юньга

Юньга — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чембар йылғаһының һул ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Юньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006267
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000626
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ишмөхәмәт ауыл Советы (Баймаҡ районы)

Ишмөхәмәт ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

# Ишмөхәмәт ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Ойошторолоу ваҡыты: 1955 йылдың ноябре.
1955 йылда Баймырҙа ауыл Советының үҙәге Ишмөхәмәт ауылына күсерелә һәм артабан Ишмөхәмәт ауыл Советы тип атала башлай. 1959 йылда Үҙән ауылы Йылайыр ауыл Советы ҡарамағына бирелә. 1961 йылда ауыл Советы составында Байыш, Баймырҙа, Бәхтегәрәй, Ибраһим, Ишмөхәмәт, Яңғаҙы тораҡ пункттары инә. 1970 йылдарҙа Ибраһим ауылы Байышҡа күсенә, 1980 йылдарҙа Баймырҙа ауылы бөтөрөлә. 1961 йылда Ишмөхәмәт ауыл Советында 1180 кеше йәшәй, 1969 йылда - 1221, 2007 йылда - 1308, 2014 йылда - 1218, 2015 йылда - 1200, 2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата - 1170 кеше.
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы» на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Майҙаны — 2459,1 гектар
Ишмөхәмәт ауыл Советы рәйестәре:
* Әбүбәкерова Раҡия Файзулла ҡыҙы (1955-1961)
* Янышев Ғаниулла Ғариф улы (1961-1963)
* Байгилдин Усман Ҡотлоәхмәт улы (1963-1965)
* Ҡлысов Мырҙабулат Киньябулат улы (1965-1968)
* Иҫәрғәпова Хәмиҙа Зиннур ҡыҙы (1968-1970)
* Биишева (Билалова) Фәниә Г. (1970-1971)
* Йәрмөхәмәтова М.Х. (1971-1973)
* Буранова Хазина Дәүләтша ҡыҙы (1973-1977)
* Мәжитов Урал Тәңребирҙе улы (1977-1980)
* Ярмуллин Хәләф Йомағужа улы (1980-1983)
* Дәүләтбаев В.Х. (1983-1985)
* Ғүмәров Әнүәр Хәйривара улы (1985-1987)
* Кейекбирҙин Рәжәп Әғзәм улы (1987-1991)
* Байрамғолов Иршат А. (1991-1995)
* Янышев Ғәзиз Шәмсиғәриф улы (1995-1997)
* Байгилдин Мирсәйет Әмирхан улы (1997-1999)
* Әхмәтов Ишбулды Ғәлимйән улы (1999-2009)
* Рәхмәтуллин Фәйзи Салауат улы (2009-2011)
* Хасанов Рәхимйән Хәкимйән улы (2011-2015)
* Рәхмәтуллин Фәйзи Салауат улы (с 2015 г.).

# Ишмөхәмәт ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Әсәлек даны миҙалы менән бүләкләнеүселәр

* Әширбаева Мәғәтифә Хөсәйен ҡыҙы (1971)
* Баймөхәмәтова Мәрүәр Тәңребирҙе ҡыҙы (1976)
* Мортазина Мәғәтифә Әхмәт ҡыҙы (1972).
# Wi-Fi

Wi-Fi — IEEE 802.11 стандарттары нигеҙендәге ҡоролмалары булған сымһыҙ локаль селтәр технологияһы. Wi-Fi логтибы - Wi-Fi Alliance сауҙа маркаһы. Wi-Fi ( инглиз телендә Wireless Fidelity,« сымһыҙ бәйләнеш» тип әйтергә була) хәҙерге заманда радиоканалдар аша һанлы ағымдарҙың бик күп стандарттары төркөмө үҫеш кисерә. Төп диапазонлы Wi-Fi ГГц 2.4 иҫәпләнә (2412 МГц-2472 МГц) һәм 5 ГГц (5160-5825 МГц).
IEEE 802.11 стандартына тура килеүсе бөтә ҡоролмалар ҙа, Wi-Fi Alliance-та тест үтеп, тейешле сертификат менән Wi-Fi логотибын ҡуйыу хоҡуғына дәғүә итә ала .

# Wi-Fi
## Хәүефһеҙлек

2011 йылда Wi-Fi-ҙың ирҙәр спермаһына тәьҫирен тикшереү буйынса эксперимент һөҙөмтәләре иғлан ителде, тикшеренеүселәр Wi-Fi-ҙың кеше организмына насар йоғонто яһауы тураһында хәбәр итте. Эксперимент барышында итәккә ҡуйылған ноутбуктың ир кешенең репродуктив системаһына (аталандырыу һәм кешене үрсетеү системаһына) тәьҫире тикшерелә .
Быға тиклем Wi-Fi кеше организмына насар йоғонто яһамай, тип иҫәпләнә ине. Британия профессорҙарының береһе (Nottingham University) Wi-Fi менән эшләгәндә ошолай һаҡланыу ҙә етә тип иҫәпләй:
   — Лори Челлис (Lawrie Challis).
# Һарағы

Һарағы (рус. Сарага) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Үҙән йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Һарағы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017386
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101738
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шәрипов Әхсән Шәрифғәли улы

Шәрипов Әхсән Шәрифғәли улы (17 август 1927 йыл — 14 март 2004 йыл) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981). Башҡорт АССР-ының етенсе (1967—1971) һәм унынсы (1980—1985) саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Шәрипов Әхсән Шәрифғәли улы
## Биографияһы

Әхсән Шәрифғәли улы Шәрипов 1927 йылдың 17 авгусында Башҡорт АССР-ының Балтас районы Шишмә ауылында тыуған. Юғары белемле, 1957 йылда Мәскәү юридик институтын тамамлай.
1941 йылда Балтас районы «Осҡон» («Искра») колхозында хисапсы булып хеҙмәт юлын башлай. Куйбышев 1950—1952 йй. Куйбышев юридик мәктәбендә уҡый. 1952—1959 йылдарҙа Башҡорт АССР-ның Ҡыйғы район судында халыҡ судьяһы булып эшләй. 1959 йылда Ҡыйғы районының Калинин исемендәге колхоз рәйесе итеп һайлана.
Ә. Ш. Шәрипов етәкселегендә колхоз туғыҙынсы биш йыллыҡтағы (1971—1975) гектарынан 18 центнер уңыш күрһәткесен унынсы биш йыллыҡта (1976—1980) — гектарынан 27 центнерға тиклем күтәрҙе. Был райондағы башҡа хужалыҡтарҙың уртаса күрһәткесенән 9 центнерға күберәк. Дәүләткә 19,5 мең тонна йәки, планды 2 тапҡырға арттырып, икмәк һатыла. 1980 йылда гектарынан 28 центнер ашлыҡ йыйыла, план 143 процентҡа үтәлә.
Ә. Ш. Шәрипов етәкселегендә малсылыҡта ла юғары һөҙөмтәләргә өлгәшелә. 1980 йылда һәр һыйырҙан 3000 килограмм һөт һауылып алына. Һәм был 10-сы биш йыллыҡтың тәүге йылына ҡарағанда 480 килограмға күберәк. 439 Эре мөгөҙлө малдарҙың уртаса тапшырыу ауырлығы 439 килограмға, сусҡаларҙың ауырлығын — 104 килограмға тиклем еткерелә. Һөт әҙерләү планы ваҡытынан алда — 1980 йылдың 1 июленә, ит планы — 20 авгусҡа, йомортҡа буйынса — дүрт йыл эсендә үтәлә. 1980 йылда колхоздың килеме 600 мең һум тәшкил итә, был 1976 йылға ҡарағанда 2 тапҡырға күберәк була.
Производство һәм социаль-мәҙәни ҡоролмалар төҙөүгә 4,2 миллион һум аҡса бүленә, шул иҫәптән социаль объекттарға — 685 мең. Колхоз ярҙамы менән колхозсылар өсөн йыл һайын 20-25 торлаҡ йорт төҙөлә.
Ауыл хужалығын үҫтереүҙә ҙур уңыштары һәм 1980 йылда, унынсы биш йыллыҡтың йомғаҡлау йылында, дәүләткә иген һәм игенселектең башҡа продуттарын һатыуҙа социалистик йөкләмәләрен арттырып үтәгәне өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 23 февраль Указы менән Ә. Ш. Шәриповҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1987 йылда пенсияға сыға.
Башҡорт АССР-ының етенсе (1967—1971) һәм унынсы (1980—1985) саҡырылыш Юғары Советтары депутаты.
2004 йылдың 14 мартында вафат була.

# Шәрипов Әхсән Шәрифғәли улы
## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981)
* Ике Ленин ордены (1966, 1981)
* Октябрь Революцияһы ордены (1971)
* Миҙал

# Шәрипов Әхсән Шәрифғәли улы
## Хәтер

У. кооперативтары. Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районы Калинин геройына мемориаль таҡтаташ асылды.
# Шингарь (Сухона ҡушылдығы)

Шингарь — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухона йылғаһының уң ярына тамағынан 464 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Шингарь (Сухона ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000006998
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000699
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шәмғолов Мәҙийәр

Шәмғолов Мәҙийәр (рус. Мадьяр Шамгулов (Мадьяр Шамгуни)); 1874 — 1939) — мосолман дин әһеле. Японияның Кобе ҡалаһы мәсетенең беренсе имамы (1935—1938).

# Шәмғолов Мәҙийәр
## Биографияһы

1874 йылдың 10 октябрендә Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Нуриман районы) Нимесләр ауылында тыуған, атаһының ағаһы мәктәбендә башланғыс белем алған.
Ырымбурҙа «Хөсәйениә» мәҙрәсәһен тамамлағандан һуң, 21 йәшендә өйөнә ҡайтып, ошонда уҡыта һәм 1900 йылда имам булып китә. 1905 йылда хажға бара. Өфөнөң «Ғәлиә» мәҙрәсәһендә уҡыта.
1921 йылдың февралендә Мөхәммәтғәбделхәй Ҡорбанғәлиев етәкселегендәге Башҡорттарҙың хәрби-милли идаралығының делегацияһы составында Япония етәкселеге менән Токио һөйләшеүҙәрендә ҡатнаша. 1921—1922 йылдарҙа имам булып, Урал-Волга буйы төркиҙәре ойошмаһында, Шанхайҙа хеҙмәт итә. 1928 йылда Японияның Кобе ҡалаһына күсә. Ә 1934 йылдан Кобела мосолмандар ойошмаһы имамы һәм мөҙәрис була.
1935 йылда Кобела тәүге мәсет төҙөлә, ул башлыса Калькуттанан (Һиндостан) бай мосолмандың хәйриә аҡсаһына һалына. Төҙөлөштөң комитеты составына Мәҙийәр Шәмғолов та ингән. 1935 йылда Японияла йәшәүсе Урал-Волга буйы төркиҙәре ҡоролтайында дини комиссия етәксеһе, мосолмандарҙың Диниә назараты ағзаһы итеп һайлана. Япония, Маньчжурия, Ҡытай һәм Корея буйлап йөрөгән.
СССР-ҙа ҡалған Мотаһар Камалетдиновтың ҡыҙы Фатимаға өйләнгән. Башҡортостанда ҡалған мосолман эшмәкәрҙәренә ярҙам иткән, әҙәбиәт, аҡса ебәргән.
1939 йылдың 18 июнендә Кобе ҡалаһында оҙаҡ ауырығандан һуң вафат була. Ҡаланың мосолман зыяратында ерләнгән.
# Клаусниц

Клаусниц (нем. Clau?nitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3359 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,12 км². Диңгеҙ кимәленән 309 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9236 һәм автомобиль коды MW.
# Шәҙилилек

Шәҙилилек (ғәр. الشاذلية‎ — шәҙилиәт; рус. Шазилия) йәки Шәҙили тәриҡәте — суфый тәриҡәте.

# Шәҙилилек
## Тарихы

Тәриҡәткә шәйех Әбүл-Хәсән әш-Шәҙили XIII быуатта нигеҙ һалған. Төп иғтибар нәфескә ҡаршы көрәшкә һәм үҙ-үҙеңде эске камиллаштырыуға йүнәлтелә. Һәр адепт остазының рөхсәте менән кварталға бер көндән дә кәм булмаған ваҡытын яңғыҙлыҡта үткәреүгә бүлергә тейеш. Яңғыҙланыу таң атҡандан алып ҡояш байығанға тиклем ураҙа тотоп үткәрелә. Шулай уҡ зекерҙең төрлө төрҙәре бар, уларҙа Аллаһ исеме ҡабатлана, йәки төрлө мотив менән шәһәҙәт уҡыла.
Шәҙилиҙәрҙең үҙенсәлеге булып тәриҡәт уларға мәңгелектән алдан билдәләнгән, рухи иерархия башлығы ҡотоб һәр ваҡыт уларҙың тәриҡәте ағзаһы буласаҡ тип инаныу тора. Тәриҡәт адепттарының береһе — Рене Генон. Шәҙилиҙәр, башҡа суфыйҙар кеүек үк, берләшеп зәүиәләрҙә йәшәгән. Мәҫәлән, Ғабдул-Ҡадир әл-Фәси үҙе уҡытҡан зәүиәлә ерләнгән.

# Шәҙилилек
## Таралыуы

Тарихи яҡтан шулай килеп сыҡҡан — ул Төньяҡ Африкала һәм Мысырҙа ҙур йоғонтоға эйә булған һәм ислам әҙәбиәтенә күп өлөш индергән