yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Фанни Брате

Ингеборг Матильда Фанни Брайт, ҡыҙ фамилияһы Ekbom, (швед. Fanny Brate; 26 февраль 1862 йыл — 24 апрель 1940 йыл) — швед рәссамы.
Фанни Брайт картиналарын швед рәссаме Карл Ларссон йоғонтоһонда ижад иткән. Уның эштәре ғаилә тормошо идиллияһына бағышланған.

# Фанни Брате
## Биографияһы

Фанни Брайттың атаһы — Джон Фредерик Оскар Экбом (Oscar Ekbom Gustaf Fredric Johan).
Ул Карл Шведский, герцог Вестергетландскийҙың писары була.
1880 йылда, 18 йәшендә, Брайтты Короллектең ирекле сәнғәт академияһына ҡабул итәләр.
1887 йылда Парижға танышыу сәфәре ҡыла.
1889 йылда Германия, Дания, Норвегия, Англия, Австрия һәм Италияла булып сыға.
1887 йылда Фанни Эрике Брайтҡа (1857—1924) кейәүгә сыға.
Уларҙың ғаиләһендә дүрт ҡыҙ була: Астрид (1888—1929), Торунь (1891—1993), Рагнхильда (1892—1894), Ингегерд (1899—1952). Кейәүгә сыҡҡас, Фанни Брайт сәнғәтте ҡалдырырға мәжбүр була. Шулай ҙа швед сәнғәт донъяһында башҡа рәссамдарҙы ҡурсалаусы булараҡ ҡатнашыуын дауам итә.
1891 йылда Брайт Svenska Konstnärernas Förening рәссамдары ассоциацияһы ағзаһы булып китә.

# Фанни Брате
## Эштәре

Рәссам әҫәрҙәрендә пейзаждар, интерьер, натюрморттар һүрәтләй, портреттар ижад итә.
Иң билдәле әҫәре — 1902 йылда яҙылған Namnsdag (Байрам көндәре) картинаһы. Әлеге ваҡытта ул швед Милли һынлы сәнғәт музейында һаҡлана.
Уның күренекле эштәре араһында «Һуҡыр әбей» (1903), «Ирекле минут» һәм башҡа картиналары бар.
Фанни Брайттың картиналары аша уның бик нескә балалар психологы икәнлеге тойомлана.
Картиналарында балалар уйнай, һүрәт төшөрә, һүҙләшеп китә, бер-береһе тураһында ҡайғырта.
Уларҙа француз рәссамы Эжен Карриере портретарындағы яҡынлыҡ тойғоларын, швед рәссаме Карл Ларссондың ғаилә тормошонан сюжеттар табырға мөмкин.
1943 йылда Швецияның милли музейында рәссамдең шәхси күргәҙмәһе асыла. Унда уның 126 эше ҡуйылған.
Фанни Брайт акварель һәм май ҡулланып ижад итә. Швецияның XIX быуат дәүерен, кешеләрен, уларҙың тормошон күрһәткән картиналары илдең бик мөһим мәҙәни мираҫы булып тора.
Әлеге ваҡытта рәссамдың картиналары Швеция милли музейында, Гетеборг художество музейында, Төньяҡ илдәр музейында, шәхси коллекцияларҙа һаҡлана.

# Фанни Брате
## Күргәҙмәләре

* Müsse el Grinden Internationale Kunstausstellung Munich күргәҙмәһе, Мюнхен, 1892.
* Стокгольмдә күргәҙмә, 1897.
* Grosse Kunstausstellung күргәҙмәһе, Берлин, 1900.
* «Ҡатын-ҡыҙ сәнғәте» швед рәссамдары ассоциацияһы күргәҙмәһендә, 1909.
* «Улар Парижға китте» күргәҙмәһе— Liljevalchs konsthall сәнғәт галереяһы.

# Фанни Брате
## Галереяһы

* Үсекләшеү, 1885
* Татлы йоҡо, 1889
* Буш минуттар, 1892
* Емеш-еләк менән натюрморт
* Балалар уйындары
* Интерьер
* Пиондар'
# Пермвсора

Пермвсора — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юрома йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пермвсора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036456
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003645
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Теләүкәй Килмөхәмәтов

Теләүкәй Килмөхәмәтов (1789—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Теләүкәй Килмөхәмәтов
## Биографияһы

Теләүкәй Килмөхәмәтов Ырымбур губернаһы Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы) Ибрай ауылында йәшәгән. Зауряд-сотник булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 12-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 12-се Башҡорт атлы полкы Куроедово ауылында 12-се һәм 7-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 16 октябрендә Түбәнге Новгородҡа бара. 1813 йылдың майында Түбәнге Новгород ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына керә. 1813 йылдың 15 авгусынан Глогауҙы блокадалауҙа ҡатнаша һәм ҡәлғә бирелгәнсе уның составында һуғыша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 12-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә. 1814 йылдың декабрендә полк туған яғына юл тота.

# Теләүкәй Килмөхәмәтов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Безценный Виктор Николаевич

Безценный Виктор Николаевич (20 июль 1924 йыл — 2 декабрь 1976 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының взвод командиры, өлкән лейтенант (1944). Советтар Союзы Геройы (1943).

# Безценный Виктор Николаевич
## Биографияһы

Виктор Николаевич Безценный 1924 йылдың 20 июлендә Дмитриевск ҡалаһында (хәҙер Донецк өлкәһенең Макеевка ҡалаһы) тыуған. Украин.
Тулы булмаған урта белемле. 1941 йылдың февраленән Башҡорт АССР-ы Иглин районының Иглин ҡасабаһында йәшәгән, бында уҡыуын дауам иткән, Колхозда эшләгән.
1942 йылдан алып Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә. 1943 йылда Өфө хәрби пехота училищеһын тамамлай.
1943 йылдың майынан Үҙәк, Белоруссия һәм 1-се Белоруссия фронттарында хеҙмәт итә. 65-се армия 193-сө уҡсылар дивизияһы 865-се уҡсылар полкының взвод командиры лейтенант Виктор Николаевич Безце́нный Герой исеменә 1943 йылдың 15 октябрендә Днепр йылғаһын һуғышып аша сыҡҡанда күрһәткән батырлығы өсөн лайыҡ була. Уның взводы Белорус ССР-ының ҡала тибындағы Лоев ҡасабаһы эргәһендә Днепр йылғаһын уңышлы аша сығып, уң яҡ плацдармды һаҡлап ҡала.
1945 йылда демобилизацияланғандан һуң — Макеевка һәм Мукачево ҡалаларында прокурор ярҙамсыһы, Луганск ҡалаһында адвокат булып эшләй. 1950 йылдан КПСС ағзаһы.
1976 йылдың 2 декабрендә вафат була. Макеевка ҡалаһы зыяратында ерләнгән.

# Безценный Виктор Николаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1943)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 1520)(30.10.1943)
* Ленин ордены (1943)

# Безценный Виктор Николаевич
## Хәтер

* Иглин ҡасабаһында Геройҙың бюстары ҡуйылған: 2002 йылда Е. Иглина исемендәге паркта, 2005 йылда — ул уҡыған 1-се һанлы Иглин урта мәктәбе бинаһы эргәһендә.
# Урал аръяғы

Урал аръяғы — Урал тауының көнсығыш бите яғынан Тубыл һәм Обь бассейндары, Көнбайыш-Себер тигеҙлегенең ситке өлөшөндә урынлашҡан тәбиғи биләмә. Рәсәйҙең Ҡурған, Төмән, Силәбе, Свердловск һәм Ҡаҙағстандың Ҡостанай өлкәләренә тура килә.
Шартлы рәүештә Төньяк, Урта һәм Көньяҡ Урал аръяғы бүлемдәренә айыралар.

# Урал аръяғы
## Башҡортостандың Урал аръяғы

Башҡортостандың Урал аръяғы республиканың көнсығыш сигенән тар ғына һыҙат булып үтә. Тәбиғи биләмәләре Уралтау һыртынан алып (Белорет ҡалаһы географик киңлегенә тиклем), Ҡырҡтытау, Ирәндек, Һаҡмар үҙәне буйлап бара. Майҙаны 17 мең км² тирәһе. Магнитогорск мегасинклинорийының көнбайыш ҡабырғаһына тура килә.
Эске яғы көнсығышҡа табан дөйөм һөҙәкләнә, был Магнитогорск мегасинклинорийының ваҡ йыйырсыҡтар, өҙөк урындар һәм интрузиялар менән ҡатмарланған ҡабырғаһының көнбайыштан көнсығышҡа табан дөйөм түбәнәйеүенә бәйле. Территория палеозойҙың ордовиктан карбонға тиклемге ултырма‑вулканоген (диабаз, диабаз порфирит, риолит, ҡомташ, аргиллит, йәшмә һ.б.) һәм интрузив (гранит, диорит, пироксенит, периодотит һ.б.) тоҡомдарынан тора. Рельефы денудацион, көнбайышта — уртаса һәм тәпәш тауҙар, көнсығышта — тигеҙлек һәм ҡалҡыулыҡтар урынлашҡан.
Төбәк файҙалы ҡаҙылмаларға бай: баҡыр колчеданы мәғдәндәре (Октябрьск, Подольск, Сибай, Учалы, Юбилейный ятҡылыҡтары), марганец мәғдәндәре (Күсем ятҡылығы) һәм хром мәғдәндәре (Красов ятҡылығы), мәғдәнле (Миндәк һәм Муртыҡты ятҡылығы) һәм һибелмә алтын, йәшмә (Науруз ятҡылығы).
Климаты формалашыуға территорияның Урал тауҙары ышығында ятыуы, Ҡаҙағстан һәм Урта Азиянан килгән себер континенталь һәм үҙгәреүсән тропик һауа массаларының үтеп инеүе йоғонто яһай. Яуым‑төшөмдөң уртаса йыллыҡ миҡдары төньяҡ өлөшөндә 350-400 мм, көньяғында — 270-300 мм. Ҡыш һалҡын һәм аҙ ҡарлы, ғинуарҙа уртаса температура -16°С; йәй йылы һәм ҡоро, июлдә уртаса температура 18-21°С, ҡоролоҡ һәм ҡыуан елдәр йыш була,йылына 14-15 көнгәсә етә.
# Киров урамы (Өфө)

Киров урамы . Өфө ҡалаһының Киров, Ленин һәм Совет райондары биләмәһендә урынлашҡан. Көнбайыштан көнсығышҡа ҡарай Карл Маркс урамынан башлана һәм Салауат Юлаев проспекты менән тамамлана. Урам 1931 йылда ябылған элекке Александр сиркәүе нигеҙенә төҙөлгән Профсоюздар йортонан башлана.
Киров урамының дауамы булып Салауат Юлаев проспектынан башланған Миңлеғәле Ғөбәйҙуллин урамы тора.

# Киров урамы (Өфө)
## Тарихы

Башта урам Приют урамы тип аталған, сөнки 1849 йылда унда Телеграф (Цюрупа) һәм Кесе Успенский ( Энгельс) урамдары араһындағы кварталда православие балалар приюты урынлашҡан. Октябрь Революцияһынан һуң урам С.М. Киров хөрмәтенә үҙгәртелә.

# Киров урамы (Өфө)
## Иҫтәлекле урындар һәм ҡоролмалар

* Профсоюздар йорто һәм уның алдында Александр майҙаны (тарихи исеме)
* «Баштехинформ» (элек —Ғилми-техник мәғлүмәттәр үҙәге)
* Һуҡырҙар өсөн Башҡорт махсус китапханаһы һәм Бөтә рәсәй һуҡырҙар йәмғиәтенең Башҡорт ойошмаһы тарихы музейы
* «Киров» эшлекле үҙәге
* Рождество Богородицы соборы
* 12-ишекле йорт - «карап»

# Киров урамы (Өфө)
## Транспорт

Киров урамы күрһәтә. төп йәмәғәт транспорты маршрут таксийы.
# Избрижка

Избрижка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының һул ярына тамағынан 3121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Избрижка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Зубцов ҡалаһынан Тверь ҡалаһына тиклем, Тверца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100612110000001736
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000173
* Бассейн коды — 08.01.01.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юде-Сяд-Яга

Юде-Сяд-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Юде-Сяд-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000089350
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008935
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тәүрә (Әй ҡушылдығы)

Тәүрә — Рәсәйҙәге йылға. Әй йылғаһының уң ҡушылдығы. Башҡортостан Республикаһы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Башланған ере Свердловск өлкәһе Красноуфим районы Оло Тәүрә ауылынан ? км алыҫлыҡта булған Егоров утары исемле тәбиғи урын янында. Йылға Әй йылғаһының уң ярына, Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы Абдулла ауылында, Әй йылғаһының тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Тәүрә (Әй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022723
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102272
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Тәүрә (Әй ҡушылдығы)
## Йылға буйы ауылдары

Тәүрә йылғаһының Әй йылғаһына ҡойған ерҙә Абдулла ауылы урынлашҡан. Йылғаның үрге яғында Башҡортостан Республикаһының Жвакин, Свердловск өлкөһенең Урыҫ Тәүрәһе, Оло Тәүрә ауылдары урынлашҡан.

# Тәүрә (Әй ҡушылдығы)
## Ҡушылдыҡтары

Уңдан — Леснушка, һулдан — Изенер.
# Шежамка

Шежамка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ №2286 ҡылымығының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 77 км.

# Шежамка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000022873
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002287
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Токья-Кы

Токья-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ширта йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Токья-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065123
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306512
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ворк-Яха

Ворк-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ворк-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассены юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054129
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305412
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Заһиҙуллин Рәшит Ғәзизулла улы

Заһиҙуллин Рәшит Ғәзизулла улы (3 сентябрь 1939 йыл) — балалар яҙыусыһы. 1999 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Заһиҙуллин Рәшит Ғәзизулла улы
## Биографияһы

Рәшит Ғәзизулла улы Заһиҙуллин 1939 йылдың 3 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Татар Һаҫыҡкүле ауылында тыуған. Хәрби хеҙмәткә алынғансы (1958-1962) тыуған колхозында эшләй. Стәрлетамаҡ совхоз-техникумын ситтән тороп тамамлай. Әлеге көндә Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәй. Рәшит йәш ваҡытынан уҡ ижадҡа ғашиҡ була. Уның Башҡортостан китап нәшриәтендә сыҡҡан тиҫтәләп китабы донъя күрҙе. 1999 йылдан Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Заһиҙуллин Рәшит Ғәзизулла улы
## Китаптары

* «Тик тә тик» (1981)
* «Беҙ үҫкәс» (1983)
* «Бәпкәле телефон» (1990)
* «Быймалағы ҡояш» (1993)
* «Әкәмәтле хәрефтәр» (1997)
* «Өләсәйемә булышам» (коллектив, 1985).
# Сыртланов Ампир Шәйбәк улы

Сыртланов Ампир Шәйбәк улы (4 март 1936 йыл — 29 июнь 2016 йыл) — нефть сәнәғәте эшмәкәре, ғалим-инженер. 1984 йылдан «Башнефть» производство берекмәһенең баш инженеры—генераль директор урынбаҫары, 1994—2002 йылдарҙа — генераль директоры. Техник фәндәр кандидаты (1983). КПСС-тың XXVII съезы делегаты. Башҡортостан Республикаһының 1-се (1995—1999) һәм 2-се саҡырылыш (1999—2003) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәй Федерацияһы нефть һәм газ сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1996), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1992), Рәсәйҙең Яғыулыҡ-энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1996). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1981) ордендары кавалеры.

# Сыртланов Ампир Шәйбәк улы
## Биографияһы

Ампир Шәйбәк улы Сыртланов 1936 йылдың 4 мартында Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Сыртлан ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ҡазан даруғаһының Ҡаңлы улусы башҡорто, дворян Сыртлановтар нәҫеленән.
1960 йылда Өфө нефть институтын тамамлай һәм йүнәлтмә менән «Башнефть» берекмәһенең «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығына эшкә ебәрелә. Үҙ аллы хеҙмәт эшмәкәрлеген нефть һәм газ сығарыу операторы булып башлай. Сирек быуатҡа яҡын ваҡыт эсендә идаралыҡтың начальник урынбаҫары-баш инженеры яуаплы вазифаһына тиклем баҫҡыстарҙы үтә.
1984 йылда «техник фәндәр кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай һәм «Башнефть» производство берекмәһенең баш инженеры-начальник урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.

# Сыртланов Ампир Шәйбәк улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Башҡортостан Республикаһының 1-се (1995—1999) һәм 2-се саҡырылыш (1999—2003) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

# Сыртланов Ампир Шәйбәк улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1986)
* «Почёт Билдәһе» ордендары (1981)
# Лаж

Лаж — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының уң ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.

# Лаж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037402
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103740
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Петров Борис Ильич

Петров Борис Ильич (28 август 1929 йыл — 23 август 2004 йыл) — агроном, ғалим-иҡтисадсы, хужалыҡ эшмәкәре. 1960—1972 йылдарҙа Хәйбулла районының «Матрай» совхозы директоры. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1973). Башҡорт АССР-ының етенсе (1967—1971) һәм ун беренсе (1985—1990) саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған агрономы (1966), РСФСР-ҙың ауыл хужалығы (1969) һәм халыҡ мәғарифы (1968) отличнигы.

# Петров Борис Ильич
## Биографияһы

Борис Ильич Петров 1929 йылдың 28 авгусында БАССР-ҙың Бәләбәй кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районы) Баженов ауылында тыуған.
1951 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған. Иҡтисад фәндәре кандидаты.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1943 йылда Бәләбәй районының «Правда» колхозында башлай. 1947—1951 йылдарҙа Башҡорт ауыл хужалығы институтында уҡый. 1951 йылдан Бәләбәй районы Бәләбәй совхозында, Башҡорт АССР-ы Йәрмәкәй районының 8 март совхозында баш агроном булып эшләй, 1956 йылдың июль айында Хәйбулла районының Матрай совхозына баш агроном итеп күсерелә, 1960 йылдың ноябрь айынан — Матрай совхозы директоры.
Һигеҙенсе биш йыллыҡ йылдарында (1966—1970) Матрай совхозында иген етештереү 200 процентҡа, ит — 197, һөт — 150, йөн — 167 процентҡа арттырып үтәлә. Иген культураларының уңышы гектарынан был йылдар эсендә 11,4 центнерҙан 22,5 центнерға күтәрелә.
Юғары етештереү күрһәткестәре өсөн совхоз 1970 йылда Ленин ордены менән бүләкләнә. Биш йыллыҡ дауамында өлгәшкән уңыштары өсөн Матрай совхозына бер нисә тапҡыр СССР, ВЦСПС һәм РСФСР Министрҙар Советының күсмә Ҡыҙыл байрағы тапшырыла. КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының, Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының һәм Профсоюздарҙың Башҡортостан өлкә советының юбилей грамотаһы менән бүләкләнә. Совхоз СССР ауыл хужалығы ҡаҙаныштарының күргәҙмәһендә дүрт тапҡыр ҡатнаша.
Ауыл хужалығы продукттарын етештереү һәм игенселек һәм малсылыҡ продукттарын дәүләткә һатыу буйынса биш йыллыҡ планын үтәүҙәге ҙур уңыштары өсөн 1971 йылдың 8 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Б И. Петровҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1972 йылда совхоздарҙың Башҡортостан республика производство берекмәһе начальнигы итеп тәғәйенләнә. 1975 йылда — БАССР ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары, 1986 йылда — Дәүләт агросәнәғәт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары, Башҡорт АССР-ы — министры. 1988—1996 йылдарҙа — Рәсәй ауыл хужалығы фәндәре академияһының «Башҡорт» фәнни-производство берекмәһенең генераль директоры.
Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған агрономы (1966), РСФСР-ҙың ауыл хужалығы отличнигы (1969), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1968).
Башҡорт АССР-ының етенсе (1967—1971) һәм ун беренсе (1985—1990) саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Петров Борис Ильич 2004 йылдың 23 авгусында вафат була.

# Петров Борис Ильич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Ленин ордены (1971), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1966, 1976), Халыҡтар дуҫлығы ордены (1981), миҙалдар менән бүләкләнгән

# Петров Борис Ильич
## Хәтер

Өфөлә Б. И. Петров йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Тунгаль-Кикя

Тунгаль-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Печаль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Тунгаль-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067431
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306743
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Йәрмөхәмәт (Бөрйән районы)

Йәрмөхәмәт (рус. Ярмухаметово, Мазалы)— Башҡортостандың Бөрйән районындағы юҡҡа сыҡҡан ауылдарының береһе.. XIX быуаттың беренсе яртыһында 6-сы кантондың 10-сы йортона ингән. 1864 йылдан 4-се Бөрйән улусы составында булған. 1919 йылдан ул Йылайыр кантонының Бөрйән улусына инә. 1930 йылдан — Бөрйән районы составында булған.

# Йәрмөхәмәт (Бөрйән районы)
## Тарихы

Исәнғазы ауылының ерҙәрен Ҡананикольск һәм Вознесенка заводтары тарафынан ҡыҫырыҡлана башлағас, Маҙалы шишмәһенең Ағиҙел йылғаһына ҡушылған ерҙә, Маҙалы туғайында 12 йорттан торған утарға нигеҙ һалалар. 1834 йылда утар ҙурайып, . Йәрмөхәмәт (Маҙалы) ауылын барлыҡҡа килтерә.
Ауылға атама уға башлап нигеҙ һалыусы - Йәрмөхәмәт Йәнсурин (икенсе документта уның фамилияһы Зианчурин (Ейәнсурин) тип яҙылған. Улдары Ҡаһарман, Ҡахатаран, Әхмәтйән. Йәрмөхәмәт Йәнсурин — 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ике хәрби миҙал менән бүләкләнгән. Ауылда 1859 йылда —120 кеше, 1920 йылда 345 кеше йәшәгән. Халҡы ярым күсмә малсылыҡ менән шөғөлләнгән. 60 кеше 80 ат, 60 һыйыр, 16 һарыҡ һәм 18 кәзә тотҡан. Уларҙың береһе генә 8 ботҡа яҡын яҙғы иген сәселгән.
# Зюльцфельд

Зюльцфельд (нем. Sulzfeld) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 875 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,39 км². Диңгеҙ кимәленән 325 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98617 һәм автомобиль коды — SM.