yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аттрактанттар

Аттрактанттар(лат. attraho — үҙемә тартып торам) — тәбиғи һәм синтетик матдәләр (сигнал биреүсе матдәләр), уларҙы тойоусы заттарҙа еҫ таратыусы сығанаҡ яғына хәрәкәт итеү теләген тыуҙыра.

# Аттрактанттар
## Белешмә

Аттрактанттар бөжәктәрҙә, нематодаларҙа, үрмәксе һымаҡтарҙа, ҡыҫала һымаҡтарҙа, балыҡтарҙа, имеҙеүселәрҙә һәм ылымыҡтарҙа табылған. Аттрактанттар хайуандарҙың, бигерәк тә бөжәктәрҙең, үҙ-үҙҙәрен тотоу реакцияларын тиҙләтә (мәҫәҫәлән, аҙыҡ, йомортҡа һалыу урындарын, енси партнёрҙар табыу; ҡушылыу һ.б.) һәм күҙәтеү аҫтына ала. Аҙыҡ аттрактанттар бөжәкте үҫемлеккә йәлеп итә. Бөжәктәрҙең енси аттрактанттар көслө биологик актив матдәләр булып тора. Уларҙың тирә-яҡҡа таратҡан аттрактанттар (10-9 г тиклем) йөҙәрләгән метр алыҫлыҡтан ҡаршы енес заттарының антенна рецепторҙары ярҙамында бер нисә молекула кимәлендә ҡабул ителә. Енси аттрактанттар үҙенсәлеге һәм һөҙөмтәлелеге уларҙың төҙөлөшөнә (шул иҫәптән геометрик һәм оптик изомерияһына) бәйле. Аттрактанттар зарарлы бөжәктәргә ҡаршы көрәштә (үҫемлектәрҙе биотехник һаҡлау ысулы), уларҙың популяцияһының тығыҙлығын билдәләүҙә, ҡайһы берҙә инсектицидтар, хемостерилизаторҙар йәки патогендар менән берлектә файҙаланыла.

# Аттрактанттар
## Тарих

Аттрактанттар синтезлау буйынса тикшеренеүҙәр 20 быуаттың 70‑се йылдары уртаһында Химия институтында ( Органик химия институты) Г.А.Толстиков һәм В.Н. Одиноков етәкселегендә башлана. Органик һәм нефтехимия синтезының табыуы еңел булған продукттары, шулай уҡ тәбиғи берләшмәләр — терпеноидтар һәм шәкәрҙәр — нигеҙендә бөжәктәрҙең күп кенә төрҙәренең аттрактанттар алыуҙың һөҙөмтәле ысулдары эшләнә (Р.И.Ғәлиева, Ғ.Й.Ишморатов, О.С.Куковинец, Толстиков, В.Р.Әхмәтова). Бал ҡорттарының үҙ-үҙҙәрен тотоу реакцияларын һәм бөжәктәрҙең — урман (парһыҙ ебәк күбәләге, сыбарғанат ебәк күбәләге), ауыл хужалығы үҫемлектәре (алма күбәләге, мамыҡ шайтан күбәләге), ашлыҡ һаҡламдары (тирмән һәм көньяҡ күбәләктәре, он ҡуңыҙы), карантин ҡоротҡостарының — һанын көйләргә мөмкинлек биреүсе aттрактанттар эшләнгән.

# Аттрактанттар
## Шулай уҡ ҡара

* Феромондар.
# Наборито соборы

Наборито соборы (япон. 世界平和记念圣堂) йәки Бөтә донъя тыныслығының Хиросима мемориаль соборы — Япониялағы, Хиросима префектураһының Хиросима ҡалаһы Нака районындағы Рим-католик сиркәүенең Хиросима епархияһы соборы.

# Наборито соборы
## Тарихы

Элек Ноборимати районы урынында хәҙерге собор урынында ағастан католик сиркәү тора. 1945 йылда атом бомбаһы шартлағанда ул юҡҡа сыға. Ул тулҡын һөҙөмтәһендә юҡ ителмәй, әммә унан һуң башланған янғын һөҙөмтәһендә янып бөтә.
Ноборимати сиркәүенең өлкән священнигы иезуит Гуго Лассаль ауыр йәрәхәт алыуға ҡарамаҫтан, тере ҡала. Хиросима ҡалаһын атом бомбаһына тотоуҙан һуң бушап ҡалған ҡалала ул һәләк булғандарҙы бер туҡтауһыҙ иҫкә алыу һәм бөтөн донъяға тыныслыҡ теләп доғалар ҡылыу өсөн христиан соборы төҙөү хыялы менән йәшәй башлай. Иң яҡшы собор проекты конкурсы йомғаҡтары буйынса билдәле япон архитекторы Тангэ Кэндзо еңеү яулай.
Собор Мурано Того етәкселегендә төҙөлә. Төҙөлөш эштәре һуғыштан һуңғы Хиросима халҡы һәм бөтөн донъя диндарҙарының иғәнә аҡсаһы иҫәбенә алып барыла.
Эш 1950 йылдың 6 авгусында башлана. Теүәл дүрт йылдан һуң ғибәҙәтхана төҙөү тамамлана.
1981 йылдың 25 февралендә соборға Папа Иоанн Павел II килә һәм ҡорамдағы вәғәзе ваҡытында «Тыныслыҡҡа саҡырыу» менән сығыш яһай. 1983 йылда соборға капиталь ремонт үткәрелә.
2006 йылдың июлендә Наборито соборына Хиросималағы Тыныслыҡ мемориаль музейы менән бергә Японияның мәҙәни ҡиммәттәре статусы бирелә.

# Наборито соборы
## Тасуирлама

Собор тимер-бетон-бетондан, ағастан, япон һәм көнбайыш архитектураһы стилдәре ҡатнаштырылып төҙөлгәна. Бинаны тар бетон свайҙар уратып тора.
Орган, витраж, мозаика һәм ҡыңғырауҙарҙы ҡорамға Кельн диндарҙары бүләк итә. Соборҙың дөйөм майҙаны 1230 квадрат метр. Манара бейеклеге 45 метр. 1980 йылдарҙа собор Хиросима ҡалаһының иң бейек бинаһы була.
# Аластан сиркәүе

Аластан сиркәүе - Грузияла, Ахалкалаки муниципалитетының Аластани ауылындағы төкәтмәләр беркетеп эшләнгән грузин православ сиркәүе. Ул диңҙег кимәленән 1600 метр бейеклектә урынлашҡан. Аластан сиркәүенең барлыҡҡа килеүе X-XI быуаттарға ҡарай.
Әлеге ваҡытта сиркәүҙең түшәмдәре, диуарының өлөшө һәм ҡыйығы бар. Сиркәүҙең көнбайышта һәм көнсығыш яҡта ике инеү урыны бар. Көнбайыш һәм көнсығыш фасадта бер аркалы тәҙрә урынлашҡан. Фасадтары ҡыҙғылт һәм һарғылт төҫтәге дүрт мөйөшлө андезиттар менән биҙәлгән. Көнсығыш фасадтың тәҙрә өҫтөндә семәрле биҙәктәр бар. Улар өҫтөндә тәре уйылған. Шул уҡ фасадта бер нисә тәре һүрәтләнгән. Биш төрлө ташта аңлайышлы яҙыуҙар бар. Яҙыуҙар асомтаврули һәм нусхури ҡатышыуындағы алфавит менән яҙылған. Уларҙың бер өлөшө үткән быуатта уҡ зыян күргән. Һул яҡтағы яҙыу былай тип уҡыла:
"Был мин Ношельман ташты һалдым“

# Аластан сиркәүе
## Ә уң яҡтағы яҙыуҙа

- Был мин, Дачим Саолисдземан“
Был яҙыуҙар төҙөлөш ваҡытында эшләгән таш юныусыларҙың исемен аңлата. Аластан сиркәүенә 2006 йылдың 30 мартында мәҙәни ҡомартҡы статусы бирелә. Шул уҡ йылдың 7 ноябрендә Грузия президенты указына ярашлы ул дәүләт әһәмиәтендәге күсемһеҙ мәҙәни ҡомартҡы категорияһына индерелә
# Кароль Пеон

Кароль Пеон (франц. Carole Péon; 4 ноябрь 1978 йыл) — француз профессиональ триатлонсы, 2006 йылда олимпия дистанцияһында Франция чемпионы. Олимпия уйындарында ҡатнашыусы.

# Кароль Пеон
## Биографияһы
### Иртә йылдары

Кароль Пеон 1978 йылдың 4 ноябрендә Ниццала тыуған һәм Люнэрҙа үҫкән. Ул 9 йәшенән йөҙә башлай һәм был спорт төрө менән 17 йәшкә тиклем шөғөлләнеүен дауам итә.
1998 йылда университеттарҙың төбәк чемпионатында үҙе өсөн триатлонды аса, унда финишҡа һуңғы булып килә, шул уҡ ваҡытта йөҙөүҙә этапта еңә. Яңы спорт төрө менән параллель ул уҡыуын дауам итә, һәм бакалавр дәрәжәһен алып, үҙ юлын дауам итә һәм спорт уҡытыусыһы булып китә.

# Кароль Пеон
## Биографияһы
### Карьераһы

2002 йылда Кароль Пеон бер нисә милли ярыштарҙа уңышлы сығыш яһап, Франция чемпионатында подиумға күтәрелә. Шуға ҡарамаҫтан, 2006 йылға тиклем етди һөҙөмтәләр булмай. Ул милли чемпионатта еңә, Европа Кубогында икенсе урынды һәм донъя чемпионатында дүртенсе урынды яулай
Ул Пекинда үтәсәк йәйге Олимпия уйындарына француз һайлап алыу турында ҡатнаша һәм Уйындарға юллама ала, әммә унда тик 34-се урынды ғына биләй. Бындай һөҙөмтә менән кәйефһеҙләнеп, ул дүрт йылдан һуң Лондон уйындарында ҡатнашырға маҡсат ҡуя. Һөҙөмтәлә ул быға ирешеүгә ҡарамаҫтан, 2012 йылда ул 29-сы булып килә.

# Кароль Пеон
## Биографияһы
### Карьераһының тамамланыуы

2013 йылда 34 йәшендә ул профессиональ карьераһын тамамлай. Триатлон буйынса һуңғы ярышы Л’Эгийон -сюр-Мерҙағы турниры була. Францияла йәш триатлонсыларға ярҙам итеү проекты сиктәрендә ул уҡытыусылыҡ эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә башлай .

# Кароль Пеон
## Биографияһы
### Башҡа спорт төрҙәре

Шулай уҡ кросс менән шөғөлләнә. 1990 йылдар аҙағында Бретань чемпионы була, һәм ошо спорт төрө менән ҡышын шөғөлләнеүен дауам итә. 2009 йылда Франция чемпионатында 14-се урынды яулай .

# Кароль Пеон
## Биографияһы
### Шәхси тормошо

2010 йылда спортта, башлыса триатлонда гомосексуализмға арналған Triathlète журналын нәшер итеүҙә ҡатнаша. Ул триатлонсы Джессика Харрисон менән булған бәйләнешен һөйләй. Ике спортсының да тренеры Стефани Диназ-Гро була.
# Коржов Даниил Трофимович

Даниил Трофимович Коржов (1902—1943) — Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы ҡыҙылармеецы, Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы, Советтар Союзы Геройы (1944).

# Коржов Даниил Трофимович
## Биографияһы

Даниил Коржов 1902 йылдың ноябрендә Николаевка (хәҙер — түбәнге Волчанский Харьков өлкәһе Украина) ауылында тыуған. Башланғыс белем ала. 1924—1927 йылдарҙа Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһында хеҙмәт итә. 1941 йылда Коржов армия хеҙмәтенә ҡабат саҡырыла. 1942 йылдың октябренән — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 1943 йылдың сентябренә гвардия ҡыҙылармеецы Даниил Коржов Үҙәк фронты 61-се армия 7-се гвардия кавалерия корпусы 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы ҡылыссыһы була. Днепр өсөн һуғыштарҙа айырыуса батырлыҡ күрһәтә.
1943 йылдың 28 сентябрендә дошмандың берләштерелгән массированный көслө ут аҫтында Украина ССР-ы Чернигов өлкәһе Репкин районы Лопатня ауылы районында полктан беренсе булып Днепр йылғаһы аша сыға һәм уның көнбайыш ярындағы плацдарм өсөн һуғыштарҙа әүҙем ҡатнаша. Ул полктың кисеүенә ҡамасауларға маташҡан немец һалдаттарын пулемёт уты менән юҡ иткән. 1943 йылдың ноябрендә Коржов хәбәрһеҙ юғала.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуары Указы менән «немец илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы» өсөн гвардия ҡыҙылармеецы Даниил Коржов Советтар Союзы Геройы юғары исеменә лайыҡ булған. Шулай уҡ Ленин ордены һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнгән.
# Середина Антонина Александровна

Середина Антонина Александровна (23 декабрь 1929 йыл — 2 сентябрь 2016 йыл) — СССР спортсыһы (байдаркала ишеү), 1960 йылда ике тапҡыр олимпия чемпионы, ике тапҡыр донъя чемпионы. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1960) һәм атҡаҙанған тренеры (1972), РСФСР-ҙың атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре.

# Середина Антонина Александровна
## Биографияһы

Антонина Александровна Середина 1929 йылдың 23 сентябрендә Мәскәү өлкәһенең Тверь округы Рамешковский районындағы Ловцово ауылында 11 бала үҫкән күп балалы ғаиләлә тыуған. Спорт карьераһын төҙөлөш материалдарының Калинин техникумында башлай. Күп спорт төрҙәре, шул иҫәптән еңел атлетика, велоспорт менән шөғөлләнә, баскетбол һәм волейбол уйнай. Бухгалтерҙар курсын тамамлай. Төҙөлөш техникумын тамалағас һуғыштан һуң кирбес заводында эшләй. Ул ишкәкле спорт менән мауыға. 1950 йыл урталарында Мәскәүҙә Фадеева Мария Николаевна етәкселеге аҫтында күнекмәләр ала.
1953 йылдан КПСС ағзаһы.
1960 йылда СССР-ҙың иң яҡшы спортсыһы тип таныла.
1966 йылда ГЦОЛИФК-ты тамамлай, уҡытыусы. Педагогия фәндәре кандидаты (1973).
1972, 1976, 1980 һәм 1988 йылдарҙағы Олимпия уйындарында СССР ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһының өлкән тренеры. Олимпия чемпиондары Юлия Рябчинская, Екатерина Курышко, Нина Гопова, Галина Крефтты әҙерләй. 1976 йылда СССР-ҙың иң яҡшы тренеры тип таныла.
«В любую погоду» (1977) китабының авторы.
Мәскәүҙә Кунцево зыяратында ерләнгән.

# Середина Антонина Александровна
## Спорт карьераһы

* 1960 йылда байдаркала яңғыҙ ишеү һәм Мария Шубина менән ике кешелек байдаркала 500 метрға ишеү буйынса ике тапҡыр Олимпия чемпионы була
* 1968 йылда Олимпия уйындарында Людмила Пинаева менән бронза призер
* 1964 йылда Олимпия уйындарында ҡатнашыусы — ике кешелек байдаркала 4-се урын
* Ике тапҡыр донъя чемпионы: 1963 (дүрт кешелек байдарка), 1966 (дүрт кешелк байдарка)
* Донъя чемпионатының көмөш призеры: 1958 (ике кешелек байдарка), 1963 (яңғыҙ байдарка), 1966 (ике кешелек байдарка)
* 8 тапҡыр Европа чемпионы 1959 һәм 1965 йылда (яңғыҙ), 1961 (ике кешелек)
* 1958 — 1968 йылдарҙа төрлө экипаждар составында 15 тапҡыр СССР чемпионы

# Середина Антонина Александровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* IV дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены (1999)
* Дуҫлыҡ ордены (26.06.1995)
* Ленин ордены (1960)
* «Почёт Билдәһе» ордены
* «Физик культура һәм спортты үҫтереүгә күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» почёт билдәһе (1999)
* Рәсәй Федерацияһы Президентының Почёт грамотаһы (5 май 2010)
* 2010 йыл Халыҡ-ара каноэ федерацияһы (ИКФ) юғары спорт ҡаҙаныштары өсөн ИКФ миҙалы менән бүләкләй.
* Тверь ҡалаһының почётлы гражданы (2010).
# Вестомша

Вестомша — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пумина йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Вестомша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015907
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001590
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зилаирские огни (гәзит)

«Зилаирские огни» («Йылайыр уттары») — ижтимағи-сәйәси гәзит. Ойоштороусылары — Башҡортостан Республикаһы Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының «Ауыл уттары» гәзите редакцияһы ҡаҙна предприятиеһы.
Йылайыр районы Йылайыр ауылында аҙнаһына 3 тапҡыр урыҫ һәм башҡорт («Ауыл уттары») телдәрендә сыға. 1931 йылдың декабренән башлап — урыҫ телендә «Колхозник-лесоруб» («Колхозсы — урман ҡырҡыусы»), 1941 йылдан — «За коммунизм» («Коммунизм өсөн») исеме менән, 1956 йылда «Коммунизм өсөн» гәзите менән берләшкәндән һуң, шул уҡ исем менән башҡорт телендә лә нәшер ителә, 1991 йылдан — «Сельские огни» («Ауыл уттары»); 2006 йылдан хәҙерге исеме менән, йәғни «Зилаирские огни» булараҡ сыға башлай, һәм «Ауыл уттары» 2009 йылдан башҡорт әҙәби телендәге үҙ аллы гәзиткә әүерелә.
# Няндуй-Ненз-Яха

Няндуй-Ненз-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ионда-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Няндуй-Ненз-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300041532
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304153
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Радионченко Анна Алексеевна

Радионченко Анна Алексеевна (28 декабрь 1926 йыл) — СССР һәм Рәсәй акушер-гинекологы, ғалим, педагог. Медицина фәндәре докторы.

# Радионченко Анна Алексеевна
## Биографияһы

1926 йылдың 28 декабрендә Себер крайының Бийск округы Михайловское районы Ракиты ауылында (хәҙерге Алтай крайы составында) тыуған. Атаһы, Алексей Федотович (1907—1962) — сығышы буйынса крәҫтиән, Ҡыҙыл Армия офицеры, Сретенск ҡала советы депутаты. Әсәһе, Татьяна Евсеевна (ҡыҙ фамилияһы — Моисеенко, 1908—1981), шулай уҡ крәҫтиән нәҫеленән булған, Ракиты ауыл советы рәйесе. Ағайы — Михаил (1929—1975), инженер һәм педагог.
1932 йылдан Радионченколарҙың ғаиләләре атаһы хеҙмәт иткән Чита ҡалаһында йәшәй. 1938 йылда ата-әсәһе Монгол халыҡ республикаһына киткәндән һуң, уҡыуын Ракиты ауылында дауам итә, ә 1939 йылда атаһының яңы хеҙмәт иткән урынына, Станислав өлкәһенең Коломыя ҡалаһына күсә.
Бөйөк Ватан һуғышы башында ағайы һәм әсәһе менән бергә Себергә эвакуацияланалар, тағы ла Ракиты ауылында булып сыға. 1944—1945 йылдарҙа урындағы колхозда эшләй. 1944 йылда Радионченко Алтай крайының Михайловка районында Михайловка урта мәктәбен отличие менән тамамлай.
Киләһе йылда Томск медицина институтының (ТМИ) дауалау факультетына уҡырға инә. Себер дәүләт медицина университетының буласаҡ профессорҙары Борис Альперович һәм Александр Креймер менән бер курста уҡый. Гинекология һәм акушерлыҡҡа махсуслаша. 1950 йылда институтты отличие менән тамамлай. 1954 йылда «Материалы к эпидемиологии трихомониаза у женщин» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Ә 1964 йылда — «К патогенезу функциональных маточных кровотечений» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1967 йылдан профессор. Радионченко 30 йыл тирәһе Себер дәүләт медицина университетының гинекология һәм акушерлыҡ кафедраһын етәкләй, акушер-гинекологтарҙың үҙ фәнни мәктәбенә нигеҙ һала.
Яҡынса 300 хеҙмәт, шул иҫәптән 9 монография авторы. Ҡатын-ҡыҙ ауырыуҙарын диагностикалау һәм дауалау ысулдарына 17 авторлыҡ таныҡлығы, 6 уйлап табыуға патенты бар, 15 рационализаторлыҡ тәҡдиме индерә. Бер нисә баҫмаһы сыҡҡан, ҡатын-ҡыҙҙарҙа һәм балаларҙа енси өлкә трихомониазы буйынса СССР-ҙа беренсе монографияларҙың береһенең авторы. Хеҙмәттәре башлыса физиотерапия һәм гинекология мәсьәләләренә, атап әйткәндә, ҡатын-ҡыҙ енси өлкәһенең шешеү процестары клиникаһына һәм дауалауға, түлһеҙлеккә арналған.
1982 йылдан Медицина фәндәре академияһы ағзаһы. Акушер-гинекологтарҙың Бөтә Союз, Бөтә Рәсәй ғилми йәмғиәте идараһы ағзаһы һәм Томск ғилми йәмғиәте идараһы рәйесе, СССР Медицина фәндәре академияһының Себер бүлексәһе янындағы әсә һәм бала һаулығын һаҡлау буйынса проблемалы комиссия ағзаһы, «Акушерство и гинекология» журналының мөхәрририәт советы ағзаһы.
2010 йыл торошо буйынса ғаиләһе менән АҠШ-та (Төньяҡ Каролина штаты) йәшәй.
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены, «Фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән. Һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы.
# Куржина

Куржина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Митькина йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 206 км.

# Куржина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027894
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202789
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Герекова Яна

Герекова Яна (Янко) (словак. Jana Gereková; (27 ноябрь 1984 йыл) — Словакия биатлонсыһы. 2010 йылда Ванкуверҙағы һәм 2014 йылда Сочиҙағы Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусы.
Герекова Яна 1984 йылдың 27 ноябрендә ЧССР-ҙың Липтовски-Микулаш ҡалаһында тыуған. 2000 йылда биатлон менән шөғөлләнә башлай. 2002 йылда ул Италияла юниорҙар араһында донъя чемпионатында ҡатнаша, унда шәхси ярышта 12-се урын ала. Киләһе йылда Польшала шәхси ярышта дүртенсе урынды яулай. 2004 йылда Франция чемпионатында ул өс уҙышта ла яҡшы урынға өлгәшә һәм дөйөм рейтингта тәүге унау иҫәбенә инә. Шул уҡ йылда Минскиҙа йәштәр араһында Европа чемпионатында уның иң яҡшы һөҙөмтәһе — 7-се урын. 2005 йылда Новосибирскиҙа йәштәр араһында Европа чемпионатында Герекова Яна эстафетала 5-се урын яулай.
2005/2006 йылдар миҙгеленән башлап юғары кимәлдәге ярыштарҙа ҡатнаша башлай, дебюты Осрблье ҡалаһында үткән IBU кубогында була. 2006 йылда Туриндағы Олимпия уйындарында ҡатнашa, унда шәхси ярышта 59-сы урын ала. Поклюкалағы Донъя чемпионатында ул ҡатнаш эстафетала 13-сө урын яулай.
Ванкуверҙағы 2010 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарында уның иң яҡшы һөҙөмтәһе — спринтта һәм эҙәрлекләү ярышында 40-сы урын. Эстафетала 13-сө урын ала. Тағы ла Сочиҙағы олимпия уйындарында ҡатнашып, 42-се позицияны, ә эҙәрлекләү ярышында 34-се позицияны биләй. Шәхси ярышта 49-сы урын миҙал алырға ҡамасаулай. Масс-стартта ул ҡатнашмай, ә эстафетала йүгереүгә ҡабул ителә, ләкин уның йыйылма командаһы дистанциянан сыға. Ҡатнаш эстафетала уның командаһы 6-сы баҫҡысҡа күтәрелә. 2016/2017 йылдар миҙгелендә профессиональ карьераһын тамамлай.
| Йыл | Уҙғарыу урыны | Инд | Спр | Пр. | МС | Эст | СМ-ҒА |
| 2014 | Сочи | 49 | 42 | 34 | ---- | lpd | 6 |
| Йыл | Уҙғарыу урыны | Инд | Спр | Пр. | МС | Эст |
| 2006 | Турин | 59 | ---- | ---- | ---- | ---- |

# Герекова Яна
## Олимпия уйындарында ҡатнашыуы

| Йыл | Уҙғарыу урыны | Инд | Спр | Пр. | МС | Эст |
| 2010 | Ванкувер | 46 | 40 | 40 | - | 13 |
# Сине-Тулица

Сине-Тулица — Рәсәй йылғаһы. Тула өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тулица йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сине-Тулица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Упа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100312110000019151
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001915
* Бассейн коды — 09.01.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Городечня

Городечня — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вороня йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Городечня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020620
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002062
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡарамышев Әбделғәни Бәхтигәрәй улы

Әбделғәни (Ғәни) Бәхтигәрәй улы Ҡарамышев — Башҡорт армияһын ойоштороусыларының береһе.

# Ҡарамышев Әбделғәни Бәхтигәрәй улы
## Биографияһы

Ҡарамышев Әмир Батыргәрәй улы Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Маҡар ауылында тыуған. Сығышы менән башҡорт дворяндары нәҫеле Ҡарамышевтарҙан. Гәрәй, Мөхтәр, Сөләймән, Әмир Ҡарамышевтарҙың ике туған энеһе.
1918 йылда Башҡорт хәрби шураһының интендант бүлеге мөдире булып хеҙмәт итә.
Әхмәтзәки Вәлидинең «Хәтирәләр»енә ярашлы, 1919 йылдың февралендә ҡыҙылдар яғына сығыр алдынан башҡорт офицерҙары йыйылып һөйләшә. Бында Башҡорт корпусы командующийы Зәки Вәлиди ҡыҙылдар яғына сығыу тураһында ҡарарҙы командирҙарға иғлан итә: «…Офицерҙарҙы йыйҙым. Күсергә теләмәүселәр булһа, мәжбүр итмәйем, ундайҙарҙы бер айлыҡ жалованиеларын, ат һәм ҡоралдарын биреп, үҙҙәре теләгән аҡ генералдарға ебәрәм, тинем. Ныҡ яҡын күргән арҡадаштарымдан Шаһибәк Үзбәков, Ғәни Ҡарамышев, Исмәғил Шәрипов һәм башҡа ҡайһы берәүҙәр рөхсәт алып китте…». Шулай итеп Әбделғәни Ҡарамышев аҡтар яғында ҡала.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Ильинка (йылға)

Ильинка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Үҙән йылғаһының һул ярына тамағынан 501 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ильинка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Үҙән. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кесе һәм Оло Узень йылғалары бассейны (бассейндарҙың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12020000212112200000527
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200052
* Бассейн коды — 12.02.00.002
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кыпа-Хэй-Кы (Хэй-Кы ҡушылдығы)

Кыпа-Хэй-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Хэй-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кыпа-Хэй-Кы (Хэй-Кы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065291
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306529
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3