yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рәсәйҙә Яңы йыл байрамы

Яңы йыл байрамы Рәсәйҙә— Рәсәй байрамдарның береһе, 31 декабрҙә 1 ғинуарға күсеү байрамы. Пётр I-нең 1699 йылдың 20 декабрендәге «Яңы йылды байрам итеү тураһында» 1736 һанлы Указы менән 1700 йылдың 1 ғинуарынан башлап билдәләнә.

# Рәсәйҙә Яңы йыл байрамы
## Тарих

XV быуатҡа тиклем Рәсәйҙә Яңы йылды Юлиан календары буйынса 1 мартта, баҫыу эштәре башланған ваҡытта, изге Пасха көнөнән билдәләгәндәр. 1348 йылғы Мәскәү Соборы Яңы йылды 1 сентябрҙән башларға ҡарар сығара. Был ваҡытта халыҡтан яһаҡ, пошлина, оброктар йыйыу тамамлана. Пётр I-нең махсус Указы менән, Юлиан календары буйынса башҡа Европа илдәрендәге кеүек үк, Яңы йыл Рәсәйҙә 1700 йылдың 1 ғинуарынан башлана.
* … Яңы йылды 1 сентябрҙән түгел, ә быйылғы 1700 йылдың 1 ғинуарынан иҫәпләргә. Ошо яҡшы башланғыс уңайы менән байрам иткәндә бер-береңде Яңы йыл менән ҡотларға… Данлы һәм күп кеше йөрөй торған урамдарҙың йорттарын, ҡапҡаларын ҡарағай, шыршы һәм артыш ботаҡтары менән биҙәргә. Мылтыҡтарҙан һәм ҙур булмаған пушкаларҙан атырға, мөмкинлеккә ҡарап уттар тоҡандырырға..»
* Петр I-нең 1699 йылдың 20 декабрендәге «Яңы йылды байрам итеү тураһындағы» 1736 һанлы Указы.
# Волеговка

Волеговка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының уң ярына тамағынан 274 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Волеговка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010584
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101058
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дева (замок)

Дева (рум. Cetatea Devei) — Румынияның Дева ҡалаһы янындағы ҡалҡыулыҡ түбәһендә урта быуаттың емерелгән замогы

# Дева (замок)
## Этимологияһы

Яҡынса исеме - «Дева» боронғо дак «dava» (ҡәлғә) һүҙенән килеп сыҡҡан. Икенсе версия буйынса, ҡалаға һәм ҡәлғәгә исемде британ ҡалаһы Деванан (хәҙер — Честер) күсерелгән легион Август II бирә. Тәүге (дако-рим) Дева ҡәлғәһенең артабанғы яҙмышы фәнгә билдәһеҙ...

# Дева (замок)
## Замок тарихы

Урта быуат Дева замогы (уның тирәләй үҫкән, йәки элек булған шул исемле ҡала) Муреш йылғаһының һул ярында, ҡала кварталдары өҫтөнән ҡалҡып торған вулкан сығышлы конус рәүешле убала төҙөлгән. Был уба Пояна-Руска тау системаһы армыттарына ҡарай.
Ҡәлғәнең тәүге яҙма телгә алыныуы 1269 йылға ҡарай, Венгрияның короле һәм Тансильванияның кенәзе Иштван V «король һарайы Деваны» граф Чилға, йәки Чалничҡа бирә. Дева замогы Трансильванияның ныҡлы таяныстарының береһе булып һанала. 1273 йылда уның диуарҙары аҫтында шул саҡтағы Венгрияның палатины полководец Петер I Чак кумандарҙы (ҡыпсаҡтар) аяуһыҙ ҡыйрата. Был күренекле Матуш Чактың атаһы була. XIII быуат аҙағында Дева замогына Трансильванияның воеводаһы Ласло Кан (Ladislaus Kán) хужа була. Ул һарайҙа көслө гарнизон һәм үҙенең һарай яны штатын урынлаштыра.
1307 йылда Дева ҡала статусын ала. Урта быуат карталарында ҡала һәм Дева замогы «Дева», «Деван» һәм «Димрих» исеме аҫтында телгә алына.
Кенәз Янош Хуньяди хакимлығы йылдарында Дева Трансильванияның хәрби һәм административ үҙәге була. 1550 йылда һарай уны ҡамаған төрөк-ғосмандарҙан зыян күрә. 1552 йылда император Фердинанд I Эгерҙы батырҙарса һаҡлаған капитан Добо Иштванға Трансильванияның Денва һәм Самошуйвар замоктарын (Szamosújvár, хәҙер Герла Румынияла) бүләк итә. Добо Деваны ентекләп реконструкциялай. 1553 йылда Иштван Добо Трансильванияның воеводаһы итеп тәғәйенләнә. Трансильвания 1556 йылда Венгриянан айырылып сыҡҡандан һуң — Добо компенсация рәүешендә Лева (Léva) - хәҙер Словакияла Левице ҡалаһы) замогын ала.
1621 йылда Трансильвания кенәзе Габор Бетлен һарайҙы ренессанс стилендә үҙгәртеп ҡора.
1661 йылда бында Трансильвания кенәзе булып Михай I Апафи иғлан ителә.
1705 йылда Дева замогын Габсбургтар тиранияһына ҡаршы баш күтәргән Куруцалар яулай. 1705 йылдың 22 ноябренән 1706 йылдың февраленә тиклем Деваның коменданты булып үрҙә телгә алынған Чактар ырыуының бер тармағы вәкиле Андраш Чаки (Csáky András) тора.
1849 йылда Деваны поляк сығышлы венгр генералы Юзеф Бем ала. 1849 йылдың 13 авгусында уның сигенеүе ваҡытында ҙур янғын була. Һарай арсеналында дары шартлауы урта быуат ҡомартҡыһын юҡҡа тиерлек сығара.
1918 йылда Дева һарайы (Трансильвания составында) Румынияға күсә.

# Дева (замок)
## Тасуирламаһы

Замок биләмәһе ҡурсаулыҡ статусына эйә. Әлеге ваҡытта һарайҙы реставрациялау бара.
Туристарға убаның иң текә битләүенә менер өсөн ҡыя лифт ҡуйылған (рум. telecabina).

# Дева (замок)
## Галереяһы

* Һарайҙың һаҡланған стенаһы
* Һарайҙың һаҡланған стенаһы
* Һарай башняһы емереклектәре
* 2008 йылда реставрациялау баҫмалары
* 2008 йылда реставрациялау баҫмалары
* Ҡыя лифт юлы
# Нейво-Яха

Нейво-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нейта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Нейво-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300077323
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307732
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Ай-Саз

Кесе Ай-Саз — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Саз (айзас) йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Ай-Саз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030126
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203012
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Донской Чулек

Оло Донской Чулек — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мёртвый Донец йылғаһының уң ярына тамағынан 5,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Оло Донской Чулек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Төньяҡ Донец йылғаһы ҡушылған урынған тамағына тиклем, Сал һәм Маныч йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500912107000000085
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000008
* Бассейн коды — 05.01.05.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сызрань

Сызрань (рус. Сызрань) — Һамар өлкәһендәге ҡала. Халыҡ һаны буйынса өлкәлә өсөнсө урында тора.

# Сызрань
## Географияһы

Волга йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Сызрань
## Билдәле шәхестәр

* Буслаев Юрий Александрович (1929—16.02.2001), ғалим-химик неорганик, юғары мәктәп эшмәкәре. СССР Фәндәр академияһы (1984), Рәсәй Фәндәр академияһы (1991) һәм Башҡортостан Фәндәр академияһының почётлы академигы (1991). Химия фәндәре докторы (1960), профессор (1975). Ике тапҡыр СССР-ҙың Дәүләт премияһы (1976, 1986), Л. А. Чугаев исемендәге премияһы (1985) лауреаты. СССР-ҙың Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1975), Халыҡтар Дуҫлығы (1979), «Почёт Билдәһе» (1967) ордендары һәм Рәсәй Федерацияһының Почёт (1999) ордены кавалеры.
* Урядов Иван Иванович (14.11.1893—20.03.1962), рәссам. 1934 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ рәссамы (1955) һәм атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1940). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1943).

# Сызрань
## Иҡтисад

* Сызрань нефть эшкәртеү заводы
* «Тяжмаш»
* «Сызранская керамика»
# Туңдырма

Туңдырма — һөткә, һөт өҫтөнә, ҡаймаҡҡа, майға, һутҡа еләк-емеш, шәкәр һәм башҡа тәм биреүсе матдәләр ҡушып, туңдырып эшләнгән татлы продукт.

# Туңдырма
## Төрҙәре

Туңдырманың төрлөһө бар, мәҫәлән, крем-брюле йәки пломбир.
Туңдырма — юғары калориялы продукт, ҡайһы берҙәрендә 20 % май һәм 20 % углевод була. Был ризыҡтың ҡатырылғаны һәм йомшағы ла бар. Йомшаҡтары, ғәҙәттә, үлсәп һатыла һәм оҙаҡ һаҡланмай. Туңдырма ҡабының бер нисә варианты бар — вафлинан, ҡағыҙҙан һәм пластик стакандан эшләнгәне, таяҡҡа ҡуйылғаны, мөгөҙ һымаҡ һауыттағыһы, рулет, брикет, торт кеүек эшләнгәне һәм башҡа төрлөләре.
Кафе, ресторан һәм башҡа ерҙәрҙә туңдырма һатҡанда, уны йыш ҡына емеш-еләк, шоколад, вафли киҫәктәре менән биҙәйҙәр, сироп, шоколад, сәтләүек валсыҡтары һибәләр. Туңдырманан шулай уҡ, уға һөт, сироп ҡушып, миксерҙа туҡып, коктейль да яһайҙар
Башҡа төрҙәре:
* ҡаймаҡлы туңдырма (үҫемлек йәки башҡа төрлө май нигеҙендә)
* Сорбе (шәрбәт) (емеш-еләктән, һуттан эшләнгән йомшаҡ туңдырма).
* Емешле боҙ (аҙмы-күпме ҡатырылған, таяҡҡа ҡуйылған, һөттән түгел, һуттан эшләнә).
* Мелорин (үҫемлек майынан)

# Туңдырма
## Тарихы

Туңдырма— боронғо тәм-том. Туңдырманың килеп сығыу тарихы дүрт мең йылдан ашыу тип фаразлана..
Беҙҙең эраға тиклем ике мең йыл элек үк Ҡытайҙа өҫтәлгә туңдырманы хәтерләткән, апельсин, лимон киҫәктәре, анар емеше ҡушылған десерттар ҡуйыла. Беҙҙең эраға тиклем XI быуатта ғына «Ши цзин» китабында туңдырма эшләү рецебы һәм уны һаҡлау серҙәре асыла.
Һыуытылған шарап, һуттарҙы һәм һөтлө эсемлектәрҙе боронғо Грецияла ла файҙаланғандар.
Эскимос аш-һыуы Акутак — емештән, иттән, сусҡа майынан эшләнгән туңдырма..
Фалуде — туңдырманың тәүге билдәле өлгөһө беҙҙең эраға тиклем V быуатта барлыҡҡа килә. Ул туңдырылған ал һыу, лайм һуты һәм шулай уҡ, ҡайһы бер осраҡта, төйөлгән фисташканан эшләнгән була.

# Туңдырма
## Тарихы
### Европала

XIII быуатта Ҡытайҙан тәүге рецепт алып килеп, туңдырма менән Европаны Марко Поло таныштыра. Ул хатта боҙҙоң файҙалы сифаты тураһында китап та яҙа.
Туңдырма әҙерләү буйынса тәүге рецепт 1718 йылда Лондонда баҫылып сыға.
Хәҙерге вариантындағы туңдырма Рәсәйҙә XIX быуатта барлыҡҡа килә. Тәүге туңдырма фабрикаһы 1851 йылда АҠШ-тың Балтимор ҡалаһында эшләй башлай.

# Туңдырма
## Етештереү

Ғәҙәттә туңдырма:
* һөтттән,
* ҡаймаҡтан,
* майҙан,
* шәкәрҙән,
* тәмләткес, ароматлы матдәләрҙән,
* кәрәкле консистенцияны, яраҡлылыҡ ваҡытын һәм башҡаларҙы тәьмин итеүсе өҫтәлмәләрҙән эшләнә.
Заманса туңдырыу ысулдары барлыҡҡа килгәнсе, туңдырма айырым осраҡтарҙа ғына файҙалана торған үтә затлы ризыҡ һанала. Уны етештереү ҙә ҡатмарлы процесс була.
Өй шарттарында әҙерләү өсөн туңдырма эшләй торған махсус аппарат кәрәк.
Туңдырма ҡатышмаһы әҙерләү процессы түбәндәгеләрҙе үҙ эсенә ала:
* тәүге сеймалды әҙерләү;
* рецептҡа ярашлы сеймал компоненттарын ҡушып, туңдырма ҡатышмаһын әҙерләү;
* механик ҡушымталарҙан һәм патоген микроорагнизмдарҙан таҙартыу өсөн ҡатышманы фильтрлау һәм пастеризациялау;
* әҙер туңдырманың органолептик үҙенсәлеген яҡшыртыу өсөн ҡатнашманың май төйөрсәктәрен онтау; +4°С-ҡа тиклем һыуытыу.
# Сидоровское археологик шәһәрсеге

Сидоровское археологик шәһәрсеге - Төньяҡ Донец йылғаһының урта ағымындағы археологик ҡомартҡы. Ул Донецк өлкәһенең Славянск районы Сидоров ауылы янында..

# Сидоровское археологик шәһәрсеге
## Тикшереү эштәре

Беренсе тапҡыр 1971 йылда совет тарихсыһы В. Т. Михеев тарафынан тикшерә башланылар.. 1980 йылларҙағы табыу эштәре барышында археолог В. В. Давыденко бында VI — Х быуат әҙәрҙәре осоро предметтары менән мосолман ҡәберлектәре табыла.
1994, 1996 һәм 1997 йылдарҙа ошо каберлекләрҙе А. В. Колесник менән Е. Кравченко археологтары тикшерә. 2000 йылда меңдәрсә ҡәберлектәре мосолман булған зираты табыла.
2012 йылда бында X асырға ҡараған тимерсе ҡоралдары табыла..
Бөгөнгө көндә ҡала территорияһы 3000 кв.метрҙан артыҡ майҙанды биләй..

# Сидоровское археологик шәһәрсеге
## Тарихы

Ҡаҙыу эштәре алып барыу арҡаһында ҡала VII быуатның икенсе яртыһында нигеҙләнгән тип уйланыла. Бында аббасидтар әрхәм, табаристан драмалары, Император Константин V Алтын солистары табылған..
Бында табылған ҡәберлектәр предметтар һәм хәзәрҙәр араһында мосолман дине таралышы тураһында әйтә. Шулай уҡ бында Волга буйы Болғары дәүләте керамикаһына хас ҡапҡастар табыла..
IX быуат аҙағына ҡала яҡын тарҡала башлаған Һарыһын шәһәрендәнән күсенеүселәр иҫәбенә оло кеше торған пунктҡа әүерелә. Ә инде X быуат уртаһында һөжүменән ул дингә һуң юҡҡа сыға..
# Пищанка районы

Пищанка районы (укр. Піщанський район) — Винница өлкәһендәге район. Район үҙәге — Пищанка ҡала тибындағы ҡасаба.
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 20 678 кеше йәшәй.
# Черемшанка (Барсук ҡушылдығы)

Черемшанка — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Барсук йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Черемшанка (Барсук ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010300212115300011651
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301165
* Бассейн коды — 14.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Бизь

Оло Бизь (Ҡарт Бизь) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 387 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Оло Бизь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101231
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лайлалы бәшмәктәр

Лайлалы бәшмәктәр — (лат. Mycetozoa, от грек. μύκητος — «бәшмәк» һәм ζωον — «хайуандар» йәки Myxomycota от μύξα — «лайла» һәм μύκητος), хлорофилһыҙ, башлыса сапрофит бәшмәк һымаҡ организмдар төркөмө.

# Лайлалы бәшмәктәр
## Дөйөм мәғлүмәт

Протостелиялар һәм миксогастрҙар класына ҡараған 1000‑дән ашыу төрө билдәле.

# Лайлалы бәшмәктәр
## Ботаник яҙма

Вегетатив тәне — күп ядролы лайлалы протоплазма (плазмодий), асыҡ һары, алһыу, ҡыҙыл, шәмәхә, ҡара тиерлек төҫтәрҙә, бер нисәнән алып йөҙләгән мм тиклем. Репродуктив фазаһы тышса м‑н ҡапланған споралар рәүешендә. Күпселек Л.б. спораларҙан тыш капиллиций (спораларҙы таратыусы нескә ептәр) бар. Споралар һыуҙа 1—2 ике ҡамсылы зооспора булып, дымлы мөхиттә — миксамёбалар булып үҫә. Зооспоралар йәки миксамёбалар, зиготалар барлыҡҡа килтереп, парлап үҙ-ара ҡушыла, аҙаҡ улар туҡлыҡлы матдәләр сығанағы тупланған яҡҡа әүҙем рәүештә хәрәкәт итә алған плазмодий барлыҡҡа килтерә.

# Лайлалы бәшмәктәр
## Таралышы

Башҡортостанда бер нисә тиҫтә төрө осрай, бөтә ерҙә таралған. Лайлалы бәшмәктәр сереп ятҡан ҡойолған япраҡтарҙа, ағас олондарында һәм башҡа үҫемлек ҡалдыҡтарында осрай. Тупраҡтың бактериаль флораһының һанын һәм составын көйләүҙә мөһим роль уйнай.
# Ишкулка

Ишкулка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тегень йылғаһының уң ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ишкулка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200007470
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200747
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мөгәк

Мөгәк — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы биләмәләрендә аға. Йылға Сыбаркүлгә ҡоя. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Мөгәк
## Географияһы

Мөгәк йылғаһы Ҡырҡтытауҙың көнсығыш битендә Ҡандыбил тауы янында башлана. Көнсығышҡа табан аға, Әбйәлил ауылы янында көньяҡҡа борола. Сыбаркүлгә ҡоя. Йылға оҙонлоғо 23 км тәшкил итә. Йылғаның туристарҙы йәлеп итерлек матур шарламаһы бар.

# Мөгәк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200001939
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200193
* Бассейн коды — 12.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Мөгәк
## Видео

YouTube сайтында Видео Водопад Могак
# Укум-Игол (йылға)

Укум-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Глубокий Сабун йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Укум-Игол (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039191
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203919
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғилманов Фәрит Фәррәх улы

Ғилманов Фәрит Фәррәх улы (8 февраль 1976) — дәүләт хеҙмәткәре. 2011 йылдың апреленән Салауат ҡалаһы хакимиәте башлығы (2011 йылдың 18 мартынан—Салауат ҡалаһы хакимиәте башлығын ваҡытлыса башҡарыусы). 2011 йылдан Берҙәм Рәсәй партияһы ағзаһы.

# Ғилманов Фәрит Фәррәх улы
## Белеме

1998 йылда Рәсәй Эске эштәр министрлығының Санкт-Петербург янғын хәүефһеҙлеге институтын тамамлай. 2008 йылда Рәсәй Эске эштәр министрлығының Санкт-Петербург янғын һүндереү хеҙмәте университетының адъюнктураһын тамамлай. Педагогия фәндәре кандидаты.
«Педагогические условия развития профессиональной компетентности сотрудников Государственной противопожарной службы МЧС России» темаһына диссертация яҡлай. Яҡлау урыны: Рәсәй ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Санкт-Петербург университеты .

# Ғилманов Фәрит Фәррәх улы
## Хеҙмәт эшмәкәрлеге

1998 йылдан БР Эске эштәр министрлығының ПЧ-53 ОГПС-2 начальнигы урынбаҫары вазифаһында. 2000 йылдан Ғилманов — БР Эске эштәр министрлығының ПЧ-36 ОГПС-2 начальнигы (2002 йылдан алып — БР Эске эштәр министрлығы). 2005 йылдан 2011 йылдың мартына тиклем Салауат ҡалаһында Рәсәй Эске эштәр министрлығының УГПН ГУ дәүләт янғын һүндереү инспекцияһы бүлеге начальнигы. Рәсәй Эске эштәр министрлығының подполковнигы.

# Ғилманов Фәрит Фәррәх улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ҡыҙ һәм ул тәрбиәләй.

# Ғилманов Фәрит Фәррәх улы
## Наградалары

Ф. Ф.Ғилманов Рәсәй ғәҙәттән тыш хәлдәр Министрлығы миҙалдары менән бүләкләнгән, «Иң яҡшы янғын һүндереү һаҡлау хеҙмәткәре» тамғаһына эйә.

# Ғилманов Фәрит Фәррәх улы
## Хакимиәте башлығы вазифаһында эшмәкәрлеге

* Урындағы үҙидара системаһын камиллаштырыу
* Ҡаланы төҙөкләндереү мәсьәләләре буйынса даими күсмә кәңәшмәләр үткәреү.
# Бөрйән районы хакимиәте

Бөрйән районы хакимиәте (рус. администрация Бурзянского района) — урындағы үҙидараның башҡарма органы. Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында урынлашҡан.

# Бөрйән районы хакимиәте
## Тарихы

Бөрйән районы хакимиәте 1992 йылда ойошторола. 2005 йылда ул бөтөрөлә һәм 2006 йылдың ғинуарында Бөрйән районы муниципаль районы хакимиәте итеп үҙгәртелә.

# Бөрйән районы хакимиәте
## Тарихы
### Уның составында

* Хакимиәт башлығы
* Эштәр идарасыһы
* Социаль мәсьәләләр һәм кадрҙар сәйәсәте буйынса урынбаҫар
* Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса урынбаҫар
* Ауылды үҫтереү һәм ер мөнәсәбәттәре буйынса урынбаҫар
* Эшҡыуарлыҡ һәм инвестициялар буйынса урынбаҫар
* Иҡтисад, ағас эшкәртеү һәм туризм буйынса урынбаҫар

# Бөрйән районы хакимиәте
## Тарихы
### Бүлектәр

* Архив
* Архитектура
* Сәнәғәт
* Муниципаль хеҙмәттәр
* Кадрҙар һәм мәғлүмәт-аналитика эше
* Мәғариф
* Финанс
* Граждандар оборонаһы һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр бүлеге
* Йәштәр сәйәсәте һәм спорт комитеты
* Бәлиғ булмағандар эштәре буйынса

# Бөрйән районы хакимиәте
## Етәкселәре

* Сәфәрғәлин Ғилман Зәйнәғәле улы (1991 йылдан)
* Зарипов Ирек Фәсхетдин улы (1993 йылдан)
* Әхмәтйәнов Динир Әсғәт улы (2011 йылдан)
* Шәрипов Рөстәм Динислам улы (2014 йылдан)
* Манапов Ғәзиз Миниәхмәт улы (2019 йылдан)
# Ритнордхаузен (Эрфурт)

Ритнордхаузен (Эрфурт) (нем. Riethnordhausen (bei Erfurt)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1013 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,93 км². Диңгеҙ кимәленән 160 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99195 һәм автомобиль коды — SOM.
# Алмалы (Төйлөгән районы)

Алмалы —Ырымбур өлкәһе Төйлөгән районындағы ауыл. Алмалы ауыл советы административ үҙәге.

# Алмалы (Төйлөгән районы)
## Географияһы

Ауыл район үҙәге Төйлөгән ҡасабаһынан төньяҡ-төньяҡ-көнсығышҡа табан туранан яҡынса 25 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Алмалы (Төйлөгән районы)
## Тарихы

Ауылға 1891 йылда Ҡазан губернаһынан күсеп килгән крепостной татарҙар нигеҙ һалған. Ул алпауыт Николай Тимашевҡа башҡорт халҡы яҙмышында ҡанлы эҙҙәр ҡалдырған татар мырҙаһы Тәфтиләү ҡыҙының бирнәһе сифатында эләккән..

# Алмалы (Төйлөгән районы)
## Халҡы

2002 йылдағы халыҡ иҫәбендә 404 кеше (урыҫтар 72 %), 2010 йылдағы халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса — 279.

# Алмалы (Төйлөгән районы)
## Этимологияһы

Ауылдың исеме Алмалы йылғаһынан алынған. Атама тураһында Ырымбур топонимдар белгесе Б. А. Моисеев «Местные названия Оренбургской области. Историко-топонимические очерки» тигән китабында ошолай тип яҙа:
* Когда в эти места прибыли татары, то они поселились вблизи речки, которой дали вместе с местными башкирами название Алмала (сейчас речка Алмалка), что значит «яблоневая», потому что по этой реке кое-где встречались и сейчас встречаются дикие яблони. По реке татарское село стало называться Алмалой (с. Яблоневое).
# Кобылиха (йылға)

Кобылиха — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Застижское куленә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Кобылиха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006238
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000623
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0