yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Синюха (Грязнуха ҡушылдығы)

Синюха — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Грязнуха йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Синюха (Грязнуха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чамлык йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000812108100003976
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100397
* Бассейн коды — 06.02.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Русава (йылға)

Русава (укр. Русава) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Томашполь һәм Ямполь райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 78 километр.

# Русава (йылға)
## Тасуирлама

Йылға бассейны урман-ялан зонаһында урынлашҡан. Винница өлкәһе территорияһы буйлап аға. Русаваның өс ҡушылдығы бар, уларҙың дөйөм оҙонлоғо 104 км тәшкил итә. Йылға тармағы тығыҙлығы коэффициенты (оҙонлоғо 10 километрҙан кәмерәк булған йылғаларҙан тыш) 0,19 км/км².
Йылға ағышын урындарҙа быуалар һәм һыуһаҡлағыстар көйләй, уларҙың һаны 1990 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 65, ә дөйөм күләме 5,0 млн м³. булған.
Йылға һыуы гидрокарбонат-кальций класына ҡарай, уның ҡатылығы — 4,9 мг-экв/л, дөйөм минералләшеүе 300 мг/л тәшкил итә. Үҙенең режимы буйынса Русава Көнсығыш Европа тибына ҡарай. Ҡар-ямғыр һыуҙары менән тулылана. Уның режимы ташҡын һәм тотороҡло һыу ҡайтыу осоро менән ҡылыҡһырлана. Йылға режимының гидрологик тикшерелеүе ҡәнәғәтләнерлек түгел. Русава ауылында 1932 йылдың 1 октябрендә гидрометрик күҙәтеүҙәр алып барыу пункты асыла, әммә ул 1953 йылдың 31 авгусында ябыла. Ошонан алып йылғаның гидрологик хәл-торошон системалы рәүештә тикшереү үткәрелмәй.
# Үмәр ауыл Советы (Баҡалы районы)

Үмәр ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы составындағы административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы), 2008 йылда бөтөрөлгән. Почта индексы — 452672. ОКАТО коды — 80207863000. Объединен с сельским поселением Киләй ауфыл Советы менән берләштерелгән. 1992 йылда ойошторолған.

# Үмәр ауыл Советы (Баҡалы районы)
## Ауыл советы составы

Үмәр ауылы — административ үҙәк.

# Үмәр ауыл Советы (Баҡалы районы)
## Тарихы

1992 йылда Башҡорт ССР-ы Юғары Советы Президиумының 1992 йылдың 9 ғинуарында 6-2/10-сы һанлы «Баҡалы районында Яңы Илек һәм Үмәр ауыл Советтарын ойоштороу тураһындағы» Указы сыға. Унда түбәндәге юлдар бар:
   1. Баҡалы районында Яңы Илек ауыл Советын, административ үҙәген Яңы Илек ауылында урынлаштырып, һәм Үмәр ауыл Советын, административ үҙәген Үмәр ауылында урынлаштырып, ойошторорға.
   2. Яңы Илек Ауыл Советы составына Яңы Илек һәи Иҫке Илек ауылдарын индерергә, был ауылдарҙы Киләй ауыл Советы составынан сығарырға.
   Үмәр ауыл Советы составына Үмәр ауылын индерергә, был ауылды Киләй ауыл Советы составынан сығарырға.
2008 йылда киреһенсә үҙгәртелә: айырып алынған ауыл Советтары ҡайтанан Киләй ауыл Советы составына индерелә.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1 түбәндәге юлдар бар:
   Яңы Илек ауыл Советының Яңы Илек, Иҫке Илек ауылдарын, Үмәр ауыл Советының Үмәр ауылын Киләй ауыл Советы составына индерергә Киләй ауыл Советының сиктәрен төҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
2008 год йылға Татарстан Республикаһы, түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Киләй ауыл Советы, Яңы Илек ауыл Советы («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы (ред. 19.11.2008) „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы»).
# Рас-Ёль (Певк ҡушылдығы)

Рас-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Певк йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Рас-Ёль (Певк ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017641
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001764
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гейдар Алиев һәйкәле (Баҡы)

Гейдар Алиев һәйкәле (әзерб. Heykəli Heydər Əliyevin) — Баҡыла Әзербайжандың өсөнсө президенты Гейдар Алиевҡа ҡуйылған һәйкәл. Авторҙары — Рәсәй скульпторы Салауат Щербаков һәм Михаил Ногин. Алиев һәйкәле ингән архитектура комплексы 2005 йылдың 10 майында, Гейдар Алиевтың туыуыуна 82 йыл тулғанда, Гейдар Алиев исемендәге һарай алдындағы скверҙа асыла. Тантанала Әзербайжан президенты Илһам Алиев, министрлыҡтар һәм ведомстволар етәкселәре, парламент депутаттары, илдең йәмәғәтселек, шулай уҡ Баҡыла аккредитацияланған дипломатик корпус вәкилдәре ҡатнаша.

# Гейдар Алиев һәйкәле (Баҡы)
## Төҙөлөү тарихы

Комплексты Мәскәүҙең баш рәссамы, архитектор Игорь Воскресенский етәкселегендәге Рәсәй архитекторҙары төркөмө эшләй. Һәйкәл төҙөләшә тураһында Воскресенский РИА «Новости»ға биргән интервьюһында былай тип белдерә:
* Гейдар Алиев — это не просто человек, а государственный деятель, создавший по сути на собственных плечах азербайджанское государство, и большой ответственностью являлось создать атмосферу, настроение комплекса, передать качество этого человека.
Һәйкәлде скульпторҙар Салауат Щербаков менән Михаил Ногин эшләй. Щербаков һүҙҙәре буйынса, уны эшләү өсөн «иң традицион булған, мәңгелек материалдар — гранит һәм бронза ҡулланыла, ә һәйкәл үҙе Мәскәүҙә әҙерләнә».
Щербаков билдәләүенсә, «был Әәзербайжан төҙөүселәре менән Мәскәү рәссамдары, скульпторҙары һәм архитекторҙарының берлектәге ижади эше». Бынан тыш, авторҙаштарҙың береһе Мехрибан Алиева (президент Илһам Алиевтың ҡатыны) була. Ул варианттарҙы һайлай һәм үҙенең кәңәштәрен бирә. Щербаков уны коллективтың тулы ағзаһы һәм, хатта, етәксеһе тип атай.
Постаментты һәм обелискыларҙы эшләүгә бетонһыҙ һур күләмле гранит ҡулланыла. Һәйкәлдең дөйөм бейеклеге — 12 метр самаһы. Фигураның үҙенең генә бейеклеге — 5 метрҙан ашыуыраҡ, ә күтәрелгән ҡулы менән бергә — 6 метр самаһы.
# Ҡәрипов Кәшфи

Кәшфи (Кәшфеласрар) Мәғҙәннур улы Ҡәрипов (1892 йыл, элекке Өфө губернаһы, Бөрө өйәҙе Байталлы ауылы — 1918 йыл, Бөрө ҡалаһы) — башҡорт шағиры һәм драматургы.

# Ҡәрипов Кәшфи
## Биографияһы

* Кәшфи Мәғҙәннур улы Ҡәрипов (псевдонимы — Кәшфи Ҡәрипов) 1892 йылда элекке Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы) Байталлы ауылында тыуған.
* 1915 йылда «Ғосмания» мәҙрәсәһен тамамлай.
* 1915 йылда шунда уҡытыусы итеп ҡалдырыла.
* «Тормош», «Алға» гәзиттәрендә эшләй.
* 1918 йылда Бөрө ҡалаһында вафат була.

# Ҡәрипов Кәшфи
## Ижады

Кәшфи Ҡәрипов ижадында мөхәббәт һәм тәбиғәт лирикаһы төп урынды алып тора. («Һағынам», «Һөйәм», «Тәбиғәт», «Яҙ килә» шиғырҙары һ. б.). «Мөхәббәт шиғырҙары» (1914) китабының авторы. К. Ҡәрипов тарфынан Бөрө һәм Өфө театрҙарында ҡуйылған «Йософ-Зөләйха», «Таһир-Зөһрә» драмалары, шулай уҡ «Ҡарт әтәс» комедияһы (әҫәрҙәренең текстары һаҡланмаған) яҙылғанлығы билдәле.
# Көпшәле һөйәктәр

Көпшәле һөйәктәр (лат. ossa longa, рус. трубчатые кости) — цилиндр формаһында йәки өс ҡырлы оҙон һөйәктәр.
# Нусдорф плотинаһы һәм шлюзы

Нусдорф шлюзы һәм быуа (нем. Nußdorfer Wehr- und Schleusenanlage) — Вена ҡалаһы янындағы Нусдорф ҡасабыһында, Дунай йылғаһының тәбиғи тармағы — 17.3 км Дунай каналы айырыллып сыҡҡан урында гидротехник ҡоролма, плотина һәм шлюз.
Ҡоролма 1892 йылдың 18 июлендәге рейхстат законы нигеҙендә төҙөлө. Был закон Вена штадтбаны тигән тимер юлын финасналыуҙы, Дунай каналын сауҙа юлына әүрелдереү һәм ҡышҡы гавань төҙөү, Вена йылғаһын көйләү һәм ошо ике йылға буйлап коллектор төҙөү ҡарала. Нусдорф плотинаһын һәм шлюзен төҙөгәнгә тиклем Дунай канала Беренсе донъя һуғышына тиклем ағып килеүсе боҙ һәм йөҙөп йөрөүсө ҡапҡанан һаҡланған булған (нем.) (48,6 оҙонлоғо м, бейеклеге 5,7 м ауырлығы һәм 440 тонна). Плотина һәм күпер төҙөү архитектура проекты транспорт комиссияһы художество советнигы Вагнер Оттоға бирелә. Ул плотина өҫтөнән, Рудольф Вейер ижад иткән бронза арыҫландар менән биҙәлгән, ҡеүәтле бағаналар проектлай. 1894 йылдың авгусында төҙөш башлана. Таш һалыу 1897 йылда тамамлана, 1898 йылда ҡорос конструкциялар беркетелә. Отто Вагнер планы буйынса Нусдорф плотинаһы һәм уның өҫтәндәге тимер күпер янында административ бина булырға тейеш. 1899 йылда ташҡын ваҡытында быуа өсөн беренсе һынау була, уның эргәһендә Дунай каналы участкаһын ташҡындан һаҡлай. 1899—1911 йылдарҙа канал стеналарын төҙөкләндереү һәм канал төбөн тәрәнәйтеү эштәре башҡарыла. Икенсе донъя һуғышынан һуң йөҙөп һөрөүсө ҡапҡалар алыштырыла һәм һуғыштан һуңғы емеректәр төҙәтелә. 1964—1970 йылдарҙа Нурдофта шлюздар тергеҙелә. 1971—1978 йылдарҙа йылға үҙәне тергеҙелә.. Отто Вагнер проекты буйынса төҙөлгән , икенсе донъя һуғышынан ҡалған шлюз 1964—1966 йылдарҙа ни өсөн киренән төҙөлөүө билдәле түгел. Бәлки, хәҙерге заман караптары өсөн шлюз бик бәләкәй булған һәм техник үҙенсәлектәре яңырыу талап иткән тигән фараз бар.
1966 йылдың 25 ноябрендә ҡала советы тулыһынса механизацияланған шлюз рәсми рәүештә асылды тип иғлан итә. Шлюз камераһы 85 метр һәм киңлеге 15 метр, шул уҡ ваҡытта канал киңлеге 20 метр.
2004-2005 йылдарҙа плотина аҫтында Нусдорф электр станцияһы төҙөлә, әммә был плотина күренешен үҙгәртмәй. Бер йылда уның 12 турбинаһы 28 110 000 кВТ*сәғәт электр энергияһы етештерә һәм 10 000 йорт хужалыған тәьмин итә.
2017 йылдың яҙында 322 метрлыҡ плотина аша балыҡтарҙы үткәреү ҡоролмаһы эшләнә.
# Ямаш (Дала Зәйе ҡушылдығы)

Ямашка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/9/3/179/24 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ямаш (Дала Зәйе ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101512111100029379
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102937
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Полыгорец

Полыгорец — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №1371 Юмыш йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Полыгорец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013736
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101373
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мироновка (Кесе Урма ҡушылдығы)

Мироновка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Урма йылғаһының уң ярына тамағынан 6,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Мироновка (Кесе Урма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012388
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101238
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дедуша

Дедуша — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тихвина йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Дедуша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000342
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000034
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Северник (Восточник ҡушылдығы)

Северник — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Восточник йылғаһының уң ярына тамағынан 2,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Северник (Восточник ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035430
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103543
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тап (ауыл)

Тап — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628220, ОКАТО коды — 71116000000.

# Тап (ауыл)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Тап (ауыл)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Пони-Кыфтью

Пони-Кыфтью — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кыртей йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пони-Кыфтью
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044664
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004466
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Байдәүләт (исем)

Байдәүләт — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

# Байдәүләт (исем)
## Этимология

Байдәүләт исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм бай+ дәүләт тигәнде аңлата.

# Байдәүләт (исем)
## Фамилия

Байдәүләтов Рафаэль Ибраһим улы (16.8.1943, БАССР‑ҙың Белорет районы Береш ауылыда тыуған.) — энергетик, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1999—2008 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер‑министры, 2008—2010 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советында Башҡортостан Республикаһының дәүләт власы башҡарма органынан вәкил. Башҡортостан Республикаһының 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Рәсәй Берҙәм энергетика системаһының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2003), Рәсәй яғыулыҡ—энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы (1993). Почёт (2004), «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2003), Салауат Юлаев (2008) ордендары кавалеры. Белорет ҡалаһы һәм Белорет районының почётлы гражданы.
Байдәүләтов Марсель Вали улы — Телерадиожурналист. Өфө ҡала хакимиәте мәғлүмәт-аналитика бүлеге етәксеһе.
Байдәүләт Иманали Оспан улы — Медицина фәндәре докторы. профессор . Рәсәй академияһының тәбиғәт буйынса ағза-корреспонденты. Рәсәйҙең атҡаҙанған фән һәм мәғариф эшмәкәре.
Байдәүләтова (Хасанова) Гөлшат Рим ҡыҙы — Рәсәй Федерацияһының дөйөм белем биреүҙең почетлы хеҙмәткәре (2011).
Байдәүләтова Вероника Рафаэль ҡыҙы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре .
Байдәүләтова Земфира. «Һылыуҡай-2017» республика телевизион гүзәллек бәйгеһендә Гран-при яуланы.

# Байдәүләт (исем)
## Ауылдар

Байдәүләт (рус. Байдавлетово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Байдәүләт ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Кесе Байдәүләт (рус. Малое Байдавлетово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.
# Паржма

Паржма — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Линда йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Паржма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300512110000017473
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001747
* Бассейн коды — 08.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гришина Валентина Дмитриевна

Валентина Дмитриевна Гришина (Смирнова) (1927 — 2014) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1951).
Апаһы — Г. Д. Смирнова.

# Гришина Валентина Дмитриевна
## Биографияһы

Валентина Дмитриевна Гришина 1927 йылдың 13 авгусында Кострома өлкәһенең Следово ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1936 йылдан Смирновтар ғаиләһе Караваево ҡасабаһына йәшәргә күсеп килә, бөтә ғаилә урындағы тоҡомсолоҡ совхозында эшкә урынлаша.
1941 йылдан алып 1945 йылға тиклем осорҙа Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында В. Д. Смирнова ветеринар дауаханаһында санитарка булып эшләй. 1947 йылда совхоз фермаһына эшкә кире ҡайта һәм үҙенең өлекән апаһы, киләсәктә Социалистик Хеҙмәт Геройы Галина Смирнова менән эшләй башлай. В. Д. Смирноваға 1930 йылдар аҙағында совхоз зоотехнигы С. И. Штейман етәкселегендә урындағы малсылар сығарған кострома тоҡомло һыйырҙар төркөмөнөн ышанып тапшыралар
1949 йылдың 12 июлендә СССР Юғары Советы Президиумының указы менән «үҙенә беркетелгән 8 һыйырҙан 5207 килограмм һөт һауып алғаны һәм хеҙмәттә юғары күрһәткестәре өсөн» Смирнова Валентина Дмитриевна Ленин орденына лайыҡ була.
1951 йылдың 3 декабрендә СССР Юғары Советы Президиумының указы менән «малсылыҡтың юғары артым алыуы һәм 1950 йылда 8 һәр һыйырҙан йылына уртаса 6620 килограмм һөт һауып алыуы өсөн» Валентина Дмитриевна Смирноваға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Ун өс йыл һауынсы булып эшләгәндән һуң В. Д. Гришина сәләмәтлеге торошо буйынса хаҡлы ялға киткәнгә тиклем һөт заводында эшләй.
2014 йылдың 11 ноябрендә Кострома өлкәһенең Караваево ҡасабаһында вафат була.

# Гришина Валентина Дмитриевна
## Наградалары

* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (3.12.1951)
* Ике Ленин ордены (12.07.1949, 3.12.1951)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
# Ҡарға күҙе

?Ҡарға күҙе :
Ҡарға күҙе многолистный. Тайвань :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Бер өлөшлөләр |
| Тәртип: | Лилиә сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Ләлә һымаҡтар |
| Ырыу: | Ҡарға күҙе |
Латинса исеме :
Paris L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр |
Ҡарға күҙе (лат. Páris) — ләлә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Ҡарға күҙе
## Таралышы

Яҡынса 20 төрө билдәле, Евразияның уртаса һәм субтропик бүлкәттәрендә таралған. Башҡортостанда дүрт япраҡлы ҡарға күҙе үҫә. Башлыса күләгәле һәм дымлы урмандарҙа үҫә; республиканың бөтә биләмәһендә таралған. Донъяла размеры буйынса оҙаҡ йылдар рекорд тотоп килә .

# Ҡарға күҙе
## Ботаник яҙма

Оҙон һырылыусы тамырһабаҡлы күп йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ, ябай, бейеклеге 15—40 см. Япраҡтары (һаны — 4) киң эллипс формаһында, өҫкө өлөшөндә ҡыҫҡа итеп осланған, ултырма тиерлек, сәскә аҫтында, таҡыяла урынлашҡандар. Сәскәһе яңғыҙ, һабаҡ осонда урынлашҡан. Сәскә эргәлеге 2 әйләнәлә урынлашҡан 8 япраҡсанан тора: тышҡылары — йәшел, эскеләре — һарғылт‑йәшел. Май—июлдә сәскә ата. Емеше — ҡарағусҡыл төҫтәге күп орлоҡло еләк, июлдә өлгөрә. Ағыулы үҫемлек.
# И. А. Докукин һәйкәле

2010
И. А. Докукин һәйкәле — Ростов өлкәһенең Зверево ҡалаһындағы Советтар Союзы Геройы Иван Докукин һәйкәле.
Һәйкәл постаментҡа ҡуйылған «Як-52» спорт самолеты макеты буйынса эшләнгән хәрби самолеттан ғибәрәт. Һәйкәл Шахты авиаремонт заводында эшләнгән. Һәйкәл төҙөү буйынса монтаж эштәре 2010 йылдың апрелендә, Бөйөк Еңеүҙең 65-йыллығын байрам итер алдынан тамамлана.
Һәйкәл төҙөү Зверево ҡалаһы мэры А. Н. Чумаков идеяһы. Мемориаль ансамбль төҙөү буйынса эштәр (Зверево рәссамы Зубкова Елена эскиздары буйынса), лётчик ҡәберлеге урынында 2009 йылда башлана. Мемориаль ошо урында ерләнгән Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙәренә бағышлана. Ул асфальт менән ҡапланған тротуар юлдан ғибәрәт. Уның территорияһына инеү урыны гранит плиталы ҡапҡа рәүешендә эшләнгән, гранит плитала бында ерләнгән һуғыш геройҙары исемдәре уйып яҙылған.
Һәйкәл Совет урамында урынлашҡан. Уны асыу тантанаһы 2010 йылдың 6 майында үтте.

# И. А. Докукин һәйкәле
## Тарихи ерлеге

И. А. Докукин 1941 йылдың июнендә, лётчиктарҙың Серпухов хәрби авиация мәктәбен тамамлағандан һуң, шунда уҡ Ҡыҙыл армияға хеҙмәт итергә китә. Ил-2 самолетында хәрби осоштар яһағанда , Докукин хәрби дуҫтары менән уңышлы атакалар яһай һәм дошмандарҙың пехота батальондарын, танк һәм артиллерия орудиеләрен, ут нөктәләрен, ғәскәри транспортын, Вермахт ғәскәрҙәре блиндажын, Люфтваффе биләгән аэродромдарҙы һәм самолеттарҙы юҡ итә. Үҙенең часендә Докукин исемендә иң күп һанлы хәрби осош иҫәпләнә. Йыш ҡына насар тәбиғәт шарттарында, насар күренеү булғанда, дошман һауанан бөтөнләй һөжүм көтмәгәндә ул ҡатмарлы хәрби заданиеларҙы уңышлы үтәп сыға. 1943 йылдың 8 февралендәге СССР Юғары Советы Президиумы ҡарары менән, фронтта командованиеның хәрби бурыстарын өлгөлө үтәгәне, һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм геройлығы өсөн, И. А. Докукинға Советтар Союзы Геройы исеме бирелә, Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла. 1943 йылдың йәйендә, Миус йылғаһы өҫтөндә барған һауа һуғышында Докукин һәләк була. Һәйкәл лётчик ерләнгән туғандар ҡәбере өҫтөндә ҡуйылған.
# Ун шарт

10 шарт, йәһ. תרי"ג מֶצְווֹת‎ — йәһүдилектең һәм христианлыҡтың төп шарттары
Был дин тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.