yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Изге Рим империяһы

Изге Рим империяһы (1512 йылдан — Герман милләтенең Изге Рим империяһы; лат. Sacrum Imperium Romanum Nationis Germanicae йәки Sacrum Imperium Romanum Nationis Teutonicae, нем. Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) — 962 йылдан алып 1806 йылға тиклем йәшәп килгән һәм Европаның күп биләмәләрен берләштергән дәүләт-ара берәмек. Иң юғары үҫеш мәлендә империяға уның үҙәге булған Германия, төньяҡ һәм үҙәк Италия, Нидерланд, Чехия, Францияның ҡайһы бер региондары инә. 1134 йылдан алып Германия, Италия, Бургундия короллектәренән торған. 1135 йылдан империя составына Чехия короллеге инә, уның империялағы статусы 1212 йылда ғына рәсмиләштерелә.
Империяға 962 йылда Көнсығыш Франк короле Бөйөк Оттон I нигеҙ һала һәм ул боронғо Рим империяһы һәм Бөйөк Карлдың Франк империяһы дауамы булып иҫәпләнә. Империяның бөтә тарихы дауамында үҙәк хакимлығы көсһөҙ булған, бер нисә йөҙ территориаль-дәүләт берәмектәрен берләштергән ҡатмарлы феодаль иерархик ҡоролош була. Империя башында император тора. Император титулы нәҫел буйынса күсмәй, ә курфюрстар коллегияһы һайлауҙары нигеҙендә тәғәйенләнә. Император хакимлығы бер ҡасан да абсолют булмай һәм Германияның юғары аристократияһы тарафынан, ә XV быуат аҙағынан империяның төп ҡатламы мәнфәғәтен яҡлаусы рейхстаг тарафынан сикләнә. Үҙ үҫешенең тәүге осоронда империя феодаль-теократик дәүләт була, ә императорҙар юғары властҡа христиан дине аша өлгәшергә тырыша. Папа хакимлыгының көсәйеүе һәм Италияны яулау өсөн барған күп быуаттарға һуҙылған көрәш, Германияла биләмәләр кенәздәренең ҡеүәте артыу империяла үҙәк властың көсһөҙләнеүенә килтерә.
# Түбәнге Шангес

Түбәнге Шангес (Түбәнге Шаньгас) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ежуга йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Түбәнге Шангес
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038511
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003851
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пасынок (Таньша ҡушылдығы)

Пасынок — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таньша йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Пасынок (Таньша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010578
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201057
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Косово Республикаһы гражданының паспорты

Косово Республикаһы гражданының паспорты — өлөшләтә танылған Косово Республикаһы граждандарының сит илгә сығыу өсөн бирелә торған документы. Шулай уҡ шәхес таныҡлығы һәм Косово Республикаһы гражданлығын раҫлаусы документ та булып хеҙмәт итә. Паспорт биреү Косово Республикаһы Эске эштәр министрлығы компетенцияһына ҡайтарылып ҡала. Дипломатик паспорттарҙы Сит ил эштәр министрлығы тапшыра. Өлкәндәргә паспорт ун йыллыҡ мөҙҙәткә бирелә. Беренсе паспорт 2008 йылдың 30 июлендә сығарылған.
Паспорттың тышлығы ҡараһыу күк төҫтә һәм унда Косово Республикаһы гербы төшөрөлгән, яҙыуҙары албан, серб һәм инглиз телдәрендә.

# Косово Республикаһы гражданының паспорты
## Танылыуы

Косовоның бәхәсле статусы арҡаһында, Косово паспорты бөтә дәүләттәр тарафынан да танылған тип әйтеп булмай, хатта ҡайһы бер илдәргә уның буйынса инеү мөмкин дә түгел. Шуға ҡарамаҫтан, Косово граждандарының уның бойондороҡһоҙлоғон һәм Косово Республикаһы паспорттарын рәсми рәүештә танымаған илдәргә инеү осраҡтары теркәлгән.
91 дәүләт Косовоның бойондороҡһоҙлоғон таный һәм үҙ территорияһына Косово паспорты буйынса инергә рөхсәт бирә:
Греция һәм Словакия Косово бойондороҡһоҙлоғон танымаһалар ҙа, республика властары биргән паспорттарҙы иҫәпкә алыуҙары.тураһында рәсми рәүештә иғлан итте.
Косово Республикаһы паспорттарын рәсми рәүештә танымаған илдәргә инеү осраҡтары теркәлгән. Шуға ҡарамаҫтан, был дәүләттәргә инеү рәсми ғәмәл һаналмай, һәм әлеге тәжрибәнең ҡабатланырына бер ниндәй ҙә гарантия юҡ.
# Липпыг-Инк-Еган

Липпыг-Инк-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сарм-Сабун йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Липпыг-Инк-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039412
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203941
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Виргинский Виктор Семёнович

Виргинский Виктор Семенович (псевдонимы, төп фамилияһы — Гуревич; (5 сентябрь 1908 йыл — 1989 йыл) — СССР тарихсыһы, тәбиғәт белеме һәм техника тарихы өлкәһендәге белгес, тарих фәндәре докторы (1951), Мәскәү дәүләт педагогия университеты профессоры (1954).

# Виргинский Виктор Семёнович
## Биографияһы

Виктор Семенович Виргинский 1908 йылдың 5 сентябрендә Мытищи ҡалаһында тыуған. 1924 йылда Сергиево (хәҙер Сергиев Посад) ауылында туғыҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң 1925 йылда Г. В. Плеханов исемендәге Мәскәү халыҡ хужалығы институтына уҡырға инә, уны 1930 йылда тамамлай. Н. Г. Чернышевский исемендәге Мәскәү тарих, философия һәм әҙәбиәт институтында уҡый, уны 1939 йылда тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Виктор Виргинский Новосибирскиҙа эвакуацияла була.
Мәскәү тарих, философия һәм әҙәбиәт институтында «Французская металлургия во время Великой Французской революции XVII в.» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын, СССР ФА Тарих институтында «Возникновение русских железных дорог и железнодорожный вопрос в России до начала 40-х гг. XIX в.» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Виктор Семенович СССР Сит ил эштәре Халыҡ комиссариатының Мәскәү халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтында эшләй, ВКП(б) Үҙәк Комитеты ҡарамағында Юғары партия мәктәбенең ситтән тороп уҡыу бүлегенең Мәскәү консультация пунктында уҡытыусы-консультант булып эшләй.
1947 йылдан сәйәси һәм фәнни белемде таратыу буйынса Бөтә Союз йәмғиәтенең ғәмәли ағзаһы булып тора, 1949—1951 йылдарҙа —Ҙур Совет Энциклопедияһы нәшриәтенең «Тәбиғәт белеме һәм техника тарихы» мөхәрририәтендә штаттан тыш мөхәррир һәм мәҡәләләр авторы.
Виктор Семенович Мәскәү ҡалаһының юғары 10 уҡыу йортонда эшләй, 1951 йылдан алып — В. И. Ленин исемендәге Мәскәү дәүләт педагогия институтында 30 йылдан ашыу уҡыта, лекциялар, спецкурстар, боронғо замандан алып 20 быуат аҙағына тиклем СССР тарихы буйынса практик дәрестәр үткәрә, фәнни эштәр менән шөғөлләнә, диссертация яҡлау буйынса аспиранттар әҙерләй. 1964—1965 йылдарҙа тарих факультетында үҙе әҙерләгән «Фән һәм техника тарихы» лекциялар курсын уҡый, 1989 йылда үҙенең вафатына тиклем ғилми эшмәкәрлек менән шөғөлләнә.
Виктор Семенович Виргинский 1989 йылда Мәскәүҙә вафат була.

# Виргинский Виктор Семёнович
## Китаптары

* История техники железнодорожного транспорта. Вып. I—IV. М., 1936;
* Начало парового судоходства в России (из истории русской транспортной техники до 40-х гг. прошлого века). М., 1948;
* Возникновение железных дорог в России до начала 40-х гг. XIX в. М., 1949;
* Русские изобретатели Черепановы и их роль в развитии горно-металлургического производства. М., 1952;
* Владимир Федорович Одоевский. Естественнонаучные взгляды. 1804—1869 гг. М., 1975;
* Очерки истории науки и техники. 1870—1917 гг. / В. Ф. Хотеенков менән авторҙашлыҡта . М., 1988;
* «Жизнь замечательных людей» серияһында «Черепановы» китабы сыға(1957).
# Ломовечин (Снова ҡушылдығы)

Ломовечин — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Липецк өлкәһе, Белгород өлкәһе, Курск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Снова йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ломовечин (Снова ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Задонск ҡалаһынан Лиски ҡалаһына тиклем, Воронежот (башынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Тихая Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100812107000002099
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000209
* Бассейн коды — 05.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Репетитор (хикәйә)

Репетитор — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1884 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр «Осколки» журналының 6-сы һанында 1884 йылдың 11 февралендә «Сценка» башы аҫтында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.

# Репетитор (хикәйә)
## Баҫмалар

Антон Павлович Чеховтың «Репетитор» хикәйәһе 1884 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр «Осколки» журналының 6-сы һанында 1884 йылдың 11 февралендә «Сценка» башы аҫтында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. 1886 йылда хикәйә А. Ф. Маркс нәшер иткән «Пестрые рассказы» йыйынтығына индерелгән.
А. П. Чехов гимназияла уҡыған сағында Таганрогта, һуңынан Мәскәүҙә репетиторлыҡ эше менән шөғөлләнә. Яҙыусының репетиторлыҡ тәжрибәһе был хикәйәлә ярылып күренеп тора.
Чехов тере саҡта хикәйә болгар, немец һәм словак телдәренә тәржемә ителә.

# Репетитор (хикәйә)
## Тәнҡит

Тәнҡитсе Ф. Змиев был хикәйәгә бик ныҡ кире баһа бирә. Ул «Репетитор» хикәйәһен «ярым һаташыу, йә булмаһа бушты-бушҡа ауҙарыу хикәйәләренә оҡшаған, ә аңлайышлы яҙылған фабулаһы бөтөнләй юҡ» хикәйәләрҙең береһе тип атай.

# Репетитор (хикәйә)
## Сюжет

Хикәйәләге ваҡиға отставкалағы губерна сәркәтибе Удодов фатирында бара. Уның ун ике йәшлек улы Петя янына һәр көн һайын VII класс гимназисы Егор Зиберов дәрестәр бирергә килә.
Дәрестәр көн һайын ике сәғәт дауамында бара, һәм уны үткәргән өсөн гимназист алты һум аҡса ала. Петяны гимназияның II класына әҙерләү латин фәненән башлана. Петяға алтынсы тапҡыр килештәр буйынса үҙгәртеүҙе өйрәтәләр, ләкин Петя һаман бер нимә лә үҙләштерә алмай интегә. Петя яҡшы уҡыһын өсөн атаһы ҡайыш менән ярып, белем бирергә лә булыша. Латин теленән бирем икенсе көнгә күсерелә. Бала шулай уҡ арифметиканан да үҙ белеменең кимәлен күрһәтә алмай. Удодов счет таҡтаһында алгебра юлы менән сиселәсәк биремде үҙе эшләй.
Был фән артынан бала диктант яҙып ҡарай, географиянан, дин законы фәненән, рус теленән уның белемен тикшерәләр. Ике сәғәт үтеп тә китә, Зиберов өйөнә ҡайтыға йыйына. Ҡайтырҙан алда ул Удодовтан аҡса һорай. Малайҙың атаһы алты ай буйына уға бер тин дә түләмәгән була. Бөгөн дә ата кешенең аҡсаһы булмай, һәм Зиберов эше өсөн хаҡ ала алмай ҡайтып китә.
# Пырь-Яха-Тоня

Пырь-Яха-Тоня — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Щучье күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Пырь-Яха-Тоня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034098
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303409
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Убаерган

Убаерган — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының һул ярына тамағынан 1041 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Убаерган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300008045
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300804
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Науру

Науру республикаһы — кәрлә дәүләт, бер үк исемдәге коралл утрауҙа урынлашкан Тымыҡ океаның көнбайыш өлөшендә. Рәсми баш ҡалаһыҙ донъяла берҙән-бер дәүләт. Халыҡ — 10 084 кеше (2011), майҙаны — 21,3 км². Бойондороҡһоҙлоҡ 1968 йылда иғлан ителгән.
# Леневка (Илима ҡушылдығы)

Леневка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Илим йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Леневка (Илима ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010614
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101061
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Үтәк мәсете (Ғафури районы)

Үтәк мәсете—Башҡортостандың Ғафури районындағы Үтәк ауылындағы мәсет. Ауылдағы тәүге мәсет 1828 йылда төҙөлгән.

# Үтәк мәсете (Ғафури районы)
## Тарихы

Санкт-Петербург тарихсыһы В. В. Вельяминов-Зернов китабында Үтәк ауылы әлегә билдәле тарихи сығанаҡтарҙа 1734 йылда иҫкә алына тиелгән. 1734 йылда юрматы башҡорто Үтәк Назаровҡа тархан дәрәжәһе бирелә. Уға хәрби хеҙмәт үтәү йөкләтелә. Ул йәшәгән ауыл Үтәк тип атала. Уның улы-Ғәлиулла Үтәков, ейәндәре- Ғәлиәкбәр һәм Яҡуп Ғәлиуллиндар
XVIII быуат аҙағында ауыл күп милләтлегә әйләнә. Үтәктән Үрге Әрмет ауылы (Ишембай районы) айырылып сыҡҡан.
1907—1920 йылдарҙа ауыл ике төбәккә бүленә. Беренсе Үтәк тип аталған өлөшөндә аҫаба (ер хужаһы) башҡорттар (800), Икенсе Үтәктә- типтәрҙәр (1553) йәшәй.
1828 йылда Үтәктә тарихта билдәле тәүге мәсет төҙөлә. Халыҡ уны Аҡ мәсет тип йөрөтә. Имам хатип итеп табын башҡорто Ғәбделйәлил Үтәғолов билдәләнә. Әсәһе яғынан ул Зәки Вәлидигә, атаһы яғынан Мәжит Ғафуриға туған тейеш кеше була. Дини белемде ул ул ваҡыттағы ғәҙәт буйынса Урта Азия яҡтарында ала.
1862 йылда мәхәлләлә 894 мосолман була. Мәсет янында мәҙрәсә эшләй.
1862 йылда мәсеттең имам хатибы итеп Мөхәмәтҡафи Һатлыҡов тәғәйенләнә. Ул Зәки Вәлидиҙең әсәһе Өммөлхаят Һатлыҡованың атаһы. 1862—1898 йылдарҙа ул ауыл мәҙрәсәһендә тирә-яҡ кешеләрен уҡыта.
1890 йылда Үтәктә икенсе мәсет (Таш мәсет) төҙөлә. Мәсет, китапхана, ятаҡ һәм ашхана таштан төҙөлә. Таш мәсет имам хатибы һәм мөҙәрисе итеп Хәбибназар Мәхәмәтҡафи Һатлыҡов тәғәйенләнә. Хәбибназар Үтәки Ҡазанда билдәле мәғрифәтсе Шиһабетдин Мәржәниҙә уҡый. Мәҙрәсәне тамамлағас, бер аҙ шунда уҡ уҡытыусы булып эшләй. «Мифтах ут тәуарих» (Тарихҡа асҡыс) тигән хеҙмәт яҙа. Ләкин атаһының сире һәм үлеме сәбәпле Хәбибназар Һатлыҡов ауылына кире ҡайта.
Был мәсеттә мөәзин һәм мөғәллим итеп ишан Әбйәлил Ҡылысарыҫланов һәм Нәғимрахман Үтәғолов тәғәйенләнә.
1902 йылда 1700 мосолман йәшәгән ауылда өсөнсө мәсет төҙөргә ҡарар итәләр. Халыҡ уны Ҡыҙыл мәсет тип атай. Был мәсеттә имам хатип, мөәзин булып Мөхәмәттайып һәм Мөхмәттаһир Һатлыҡовтар, Мөхәмәтшафиҡ Рәхмәтуллин, Садиҡ Харисов- Вәлиев, Фәйзрахман Шәрипов-Рәхмәтуллин, Шәрип Ялиев хеҙмәт итә.
Үтәк ауылы мәҙрәсәһендә бик күп буласаҡ дин әһелдәре генә түгел, дәүләт һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре лә башланғыс белем алған (шул иҫәптән Әхмәтзәки Вәлиди, Жәлил Кейекбаевтың атаһы Ғиниәт Кейекбаев, СССР урман хужалығы министры урынбаҫары Насир Рафиҡ улы Уразбаев һ.б.)
Мәҙрәсәлә ислам нигеҙҙәрен генә түгел, ҡайһы бер донъяуи фәндәр нигеҙҙәре дә уҡытылған. Хәбибназар Һатлыҡов астрономия һәм математика буйынса заманса белемгә эйә булған, шәкерттәргә лә уларҙы еткерергә тырышҡан.(З.Вәлиди. Хәтирәләр.27 б.)
1922 йылда мәҙәрсә ябыла. 1923 йылда Аҡ мәсеттең манараһын киҫеп төшөрәләр, 1929 йылда Таш мәсеттең манараһын һәм стеналарын һүтәләр. Ҡыҙыл мәсеттең манараһын киҫәләр, был бинала колхоз идараһы урынлаша.
2004 йылда халыҡ һорауы буйынса, Ҡыҙыл мәсет бинаһы яңынан мосолмандарға бирелде. Мәсеттең имам хатибы итеп Әнүәр Исмәғил улы Арыҫланов тәғәйенләнә.
# Йәнбирҙина Зөбәржәт Нәби ҡыҙы

Йәнбирҙина Зөбәржәт Нәби ҡыҙы (18 сентябрь 1945 йыл — 9 май 2009 йыл) — шағир, 1990 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2006). Хәким Ғиләжев исемендәге премия лауреаты (2001).

# Йәнбирҙина Зөбәржәт Нәби ҡыҙы
## Биографияһы

* Зөбәржәт Нәби ҡыҙы Йәнбирҙина 1945 йылдың 18 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Көйөргәҙе районы Ҡунаҡбай ауылында тыуған.
* 1973 йылдан алып Стәрлетамаҡ ҡалаһы һәм Стәрлетамаҡ районының төрлө предприятиеларында һәм учреждениеларында эшләй.
* 1992—1994 һәм 2000—2009 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзының Стәрлетамаҡ яҙыусылар ойошмаһында әҙәби консультант.
* 1996—2000 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзының «Шишмә» Күмертау яҙыусылар ойошмаһы яуаплы секретары.
* 2009 йылда Стәрлетамаҡта вафат була.

# Йәнбирҙина Зөбәржәт Нәби ҡыҙы
## Ижады

Зөбәржәт Йәнбирҙинаның «Йөҙөк ҡашы» исемле тәүге шиғырҙар йыйынтығы 1978 йылда сыға. Уның ижадына тәрән хис-тойғолар, тел байлығы, образлылыҡ хас. «Күк мунсаҡ» (1991), «Ил инәһе» (1995), «Һандал» (2001), «Даға сыңы» (2005) һәм башҡа шиғри йыйынтыҡтарына ингән әҫәрҙәренең төп темаһы — туған халҡының яҙмышы, тормошта кешенең үҙ урыны, ҡатын-ҡыҙ бәхете.
Яҙылып бөтмәгән «Көҫәпәй» романы (1-се һәм 2-се бүлектәре 1977 һәм 2001 йылдарҙа «Ағиҙел» журналында баҫылып сыға. Зөбәржәт Йәнбирҙина башҡорт балалар шиғриәте өлкәһендә лә ижад итә. Кескәйҙәр өсөн яҙылған «Ҡолонсаҡ» (1992), «Айбулатым — ейәнем» (1994) китаптары авторы. Әҫәрҙәре рус теленә тәржемә ителгән. Шиғырҙарына йырҙар яҙылған.

# Йәнбирҙина Зөбәржәт Нәби ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре

* Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2006).
* Хәким Ғиләжев исемендәге премия лауреаты (2001, 2006).

# Йәнбирҙина Зөбәржәт Нәби ҡыҙы
## Әҫәрҙәре

* Даға сыңы: шиғырҙар. — Өфө, 2005.
# Бухгольц (Альтмарк)

Бухгольц (Альтмарк) (нем. Buchholz (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 294 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,94 км². Диңгеҙ кимәленән 66 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39579 һәм автомобиль коды — SDL.
# Важь-Ю

Важь-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ком йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Важь-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018860
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001886
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тинголка

Тинголка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының һул ярына тамағынан 548 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.

# Тинголка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033841
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203384
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Штайнфельд (Альтмарк)

Штайнфельд (Альтмарк) (нем. Steinfeld (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 312 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,13 км². Диңгеҙ кимәленән 49 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39599 һәм автомобиль коды — SDL.
# Лынеру-Яха

Лынеру-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юра мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 131 км.

# Лынеру-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300080170
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115308017
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ешинг-Выргим

Ешинг-Выргим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Выргим йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ешинг-Выргим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021804
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302180
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3