yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әхмәтйәнов Яңыбай Шаһыбал улы

Әхмәтйәнов Яңыбай Шаһыбал улы (20 февраль 1936 йыл — 25 сентябрь 2010 йыл) — сиҙәмсе, Учалы районы «Байрамғол» совхозы механизаторы. Башҡорт АССР-ының һигеҙенсе саҡырылыш (1971—1975) Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). БАССР-ҙың атҡаҙанған механизаторы (1970).

# Әхмәтйәнов Яңыбай Шаһыбал улы
## Биографияһы

Яңыбай Шаһыбал улы Әхмәтйәнов 1936 йылдың 20 февралендә Башҡорт АССР-ының (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Учалы районы Баттал ауылында тыуған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1950 йылда Учалы районының «Еңеү» колхозында ат ҡараусы-көтөүсе булып башлай, биш йылдан тракторсы булып китә. 30 йылдан ашыу Башҡортостандың Учалы районы «Байрамғол» совхозында механизацияланған отряд бригадаһын етәкләй, хеҙмәт алдынғыһы була — өс йыл рәттән (1968—1970) республика һабансылар ярышында I урын яулай.
Ул эшкәрткән майҙанда иген культуралары уңышы гектарынан 10 центнерҙан (1965) 24 центнерға (1970) тиклем арта.
Һигеҙенсе биш йыллыҡта (1966—1970) бригадала ДТ−75 тракторының етештереү күләме һиҙелерлек арта. Әгәр 1966 йылда ул 1100 гектар тәшкил итһә, 1970 йылда 1 370 гектарға етә. 1966 йылда бер тракторҙы ремонтлауҙан 90 һум экономияланһа, 1970 йылда — 120 һум. Биш йыллыҡтың тәүге йылында яғыулыҡ-майлау материалдарын экономиялау 715 килограмм тәшкил итһә, 1970 йылда — 1 246 килограмм. Биш йыллыҡ йылдарында совхоз бүлексәһе дәүләткә план буйынса 30 мең центнер урынына 48 мең центнер иген һата.
Яңыбай Әхмәтйәнов Башҡорт АССР-ының һигеҙенсе саҡырылыш (1971—1975) Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Ауыл хужалығы продукттарын етештереүҙе үҫтереүҙә һәм дәүләткә игенселек һәм малсылыҡ продукттарын һатыу планын үтәүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 8 апрелендәге указы менән Әхмәтйәнов Яңыбай Шаһыбал улына «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1996 йылдан хаҡлы ялда, тыуған ауылы Батталда йәшәй. 2010 йылдың 25 сентябрендә вафат була.
2004 йылдың март айында Ырымбур өлкәһендә үткән сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереүҙең 50 йыллығы байрамында ҡатнаша.

# Әхмәтйәнов Яңыбай Шаһыбал улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
* БАССР-ҙың атҡаҙанған механизаторы (1970)
# Ҡандра районы

Ҡандра районы 1937 йылдың 20 мартында ойошторола һәм 1956 йылдың 4 июлендә бөтөрөлә.
Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының «Башҡорт АССР-ында яңы райондарҙың төҙөлөүе тураһында» 1937 йылдың 20 мартындағы Башҡортостанда 6 район ойошторола: Байҡыбаш районы, Воскресенск, Ишембай районы (1937-1940), Ҡандра районы, Матрай районы һәм Покровка районы (БАССР).
Кандра районы — райондарҙы бүлеү сәйәсәте һөҙөмтәһе. Район ерҙәре Туймазы районынан бүленә. 1956 йылдың 4 июлендә кире берләшеү процесы була.
1938 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, Кандра районының территорияһы −1004 квадрат километр, халҡы — 34133 кеше. Район үҙәге —станция эргәһендәге Кандра ауылы. 56 ауыл була. Башлеспромхоздың «Таң» артеле һәм Коопинсоюздың «1 Май» ағас эшкәртеү артеле эшләй. Районда 29 сауҙа нөктәһе була. Башсоюздың— ике ауыл магазины, сельпоның — 17 магазины һәм кибеттәре, биш палатка һәм ларегы, Башторгтың — ике, Леспродторгтың — бер , Райтрансторгпиттың — бер магазины эшләй. Бер ашхана хеҙмәтләндерә. Районда 42 колхоз, «1 Май» сусҡа совхозы була.
# Незванка

Незванка — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нерль йылғаһының һул ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Незванка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032555
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003255
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кацхи ҡорамы

Ҡотҡарыусы Раштыуаһы ҡорамы Грузияла Чиатура муниципалитетының Кацхи ауылында Качура йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан.

# Кацхи ҡорамы
## Тарихы

Кацхи ҡибәҙәтханаһы төрлө ваҡыттарҙа феодал йорттарының нәҫелдән килгән сиркәүе һәм кәшәнәһе булған. Унда бөйөк грузин феодалы Липарит IV ерләнгән. Баграт IV янында хеҙмәт иткән (1064 йылда вафат булған). Давид Агмашенебели еңелеп Грузиянан ҡыуылғандан һуң, Кацхи сиркәүе ташландыҡ хәлдә ҡала. XVI быуатта яңы хужа Амирэджиби сиркәүҙе тергеҙә. XVII - XVIII быуаттарҙа Кацхи Абашидзеларҙың нәҫелдән килгән бинаһы була.

# Кацхи ҡорамы
## Тасуирламаһы

Кацхи ҡорамының беренсе тасуирламаһы 1830 йылда Дубуа де Монпере һәм 1845 йылда Платон Иоселианиға ҡарай. Ҡорам тирәләй бейек йүкәләр үҫкән. 1032 йылда грузин батшаһы Баграт IV һәм уның ҡатыны Елена тарафынан төҙөлгән.
Ғибәҙәтханала дүрт миһраб була, беренсе үҙәк миһраб Ҡотҡарыусының Күккә күтәрелеүенә, икенсе — изге Николай, өсөнсөһө — Архангел Михаил һәм дүртенсеһе Христос Раштыуаһы Богородицаһына арналған.
1838 йылға тиклем соборҙың башлығы булып епископ Гурийский Эквтиме тора. Ҡалған мәғлүмәттәр Абашидзеларҙың нәҫелдән килгән архивында тупланған.

# Кацхи ҡорамы
## Архитектураһы

Ғибәҙәтхана XI быуат башында төҙөлгән. Уның төп өлөшө 1010—1014 йылдарҙа төҙөлгән, һәм 30 йылдан һуң өс яҡтан тағы төҙөлә. Бина биш мөйөшлө ҡойма менән уратып алына (1937 йылда үҙгәртеп төҙөлә). Сиркәү иҫке манараға эйә була, ул ҡапҡа функцияһын башҡара. Кацхи соборы грузин архитектураһының үҙенсәлекле ҡомартҡыһы. Бина өс өлөштән: арауыҡтан, ҡорам бинаһы һәм көмбәҙҙән тора. Ҡорам бинаһы һәм көмбәҙ үҙәге алты апсиданан тора. Эске планировкаһы түңәрәк, ҡорамда ун ике тәҙрә.
Ҡорам ихатаһында арыҫландың ҙур барельефын күрергә мөмкин, ул 1854 йылда стенаға беркетеп эшләнгән. Инеү урындарының өҫтәрендә барельефтар урынлашҡан (башлыса арыҫлан һүрәттәре). Ғибәҙәтхананың бөтә барельефтарында ла яҙыуҙар бар.
Ҡорам иконостасы фрагменттары Дәүләт художество музейында һаҡлана.

# Кацхи ҡорамы
## Ҡорам хазинаһы

* Кацхи сиркәүе тамғаһы
# Абзай ауыл Советы (Ҡыйғы районы)

Абзай ауыл советы — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Абзай ауылы.

# Абзай ауыл Советы (Ҡыйғы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһы административ-территориаль ҡоролошо, берәмектәр сиктәре һәм административ муниципаль үҙәктәрен үҙгәртеү тураһында» законының 1-се статьяһы, 186-сы бүлегендә (2005 йылдың 20 июлендә ҡабул ителгән 211-З-се һанлы БР Законынан) яҙылған:
# Петеньга

Петеньга (Петенла) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лача күле - Онега йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 79 км.

# Петеньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000567
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000056
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Подгорная (Ворона ҡушылдығы)

Подгорная — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһының уң ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Подгорная (Ворона ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006830
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000683
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сунт-Я

Сунт-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лепля йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сунт-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023652
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302365
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тотлебен (Тюрингия)

Тотлебен (Тюрингия) (нем. Tottleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 151 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,04 км². Диңгеҙ кимәленән 210 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99947 һәм автомобиль коды — UH.
# Опракса

Опракса — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Озерка йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Опракса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034318
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003431
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# П. М. Шедеви йорто

П. М. Шедеви йорто — Рәсәйҙең Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһындағы XIX быуаттың икенсе яртыһына ҡараған һәм урындағы әһәмиәткә эйә булған архитектура ҡомартҡыһы. Адресы: Чехов урамы, 76. Хәҙерге ваҡытта был кеше йәшәгән йорт.

# П. М. Шедеви йорто
## Тарихы

1880-се йылдарҙа йорт статский советнигы, доктор Павел Матвеевич Шедеви милке булып китә. Ул университетта уҡыған йылдарында «Ер һәм ирек» исемле журнал сығарыуҙа ҡатнашыуы менән билдәле, был журналдың закон тарафынан танылған тигән статусы булмай. 1875 йылда Павел Шедеви Таганрогтың дини заведениеләренең баш табибы булып китә. Шул уҡ ваҡытта уның төп табыш сығанағы — шәхси табиплыҡ шөғөлө үҫешә, был кәсебе бик табышлы була. XIX быуат аҙағында Павел Шедеви Таганрог ҡалаһының баш санитар табибы вазифаһын биләй. Бынан тыш, уның ҡаҙаныштары араһында почетлы мировой судья исеме, Дума гласныйы һәм Идаралыҡ ағзаһы булыу тора. Павел Шедеви Антон Павлович Чеховтың «Ионыч» хикәйәһендә доктор Старцевтың прототибы булған тип уйларға нигеҙ бар. Шулай уҡ Шедеви милкендә баҡса булыуы билдәле, ләкин уның урыны аныҡ ҡына билдәле түгел.
1927 йылда был йортта ҡаланың тыуған яҡты өйрәнеү музейының тәбиғәт-тарих бүлеге урынлашҡан була. Павел Шедевиҙың элекке йорто һаҡланған, хәҙер ул торлаҡ йорт.
# Рыбальная (йылға)

Рыбальная — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Клич Бедно селосындағы исемһеҙ күл ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Рыбальная (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кулунда күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000212115200052494
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205249
* Бассейн коды — 13.02.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Эмзело

Эмзело (нем. Emseloh) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 611 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,33 км². Диңгеҙ кимәленән 302 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6528 һәм автомобиль коды — MSH.
# Нял-Пэ-Яха

Нял-Пэ-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сибирчата-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Нял-Пэ-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091384
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009138
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Задонский (Азов районы)

Задонский — Ростов өлкәһе Азов районы утары.
Задонский ауыл биләмәһе составына инә һәм уның административ үҙәге булып тора.

# Задонский (Азов районы)
## Географияһы

Район үҙәге — Азов ҡалаһынан 35 км алыҫлыҡта (юлдар буйлап), район үҙәгенән көньяҡ-көнсығыштараҡ, Кагальник йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан.

# Задонский (Азов районы)
## Географияһы
### Урамдары

* Ворошилов тыҡрығы,
* Жданов тыҡрығы,
* Уртансы тыҡрығы,
* Гагарин урамы,
* Ленин урамы,
* М. Горький урамы,
* Дала урамы.

# Задонский (Азов районы)
## Тарих

1963 йылдың декабренә тиклем ауыл Александровка исемен йөрөтә

# Задонский (Азов районы)
## Иҫтәлекле урын

Утарҙа тарих ҡомартҡыһы — «ДТ-75» тракторы тора. Ул ауыл эшсәндәре хөрмәтенә ҡуйылған. Тарихи ҡомартҡы «Дон дельтаһы» тәбиғи, тарихи-археологик комплексына ҡарай. 1985 йылдар — һәйкәлдең мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә теркәлеү датаһы. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы 301-се ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) буйынса был тарихи ҡомартҡы урын әһәмиәтенә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100415000 коды аҫтында индерелгән.
# Монашка (йылға)

Монашка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урта Терсь йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Монашка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010770
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201077
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Булгаков ауыл Советы (Өфө районы)

Булгаков ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Өфө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Булгаков ауылы.

# Булгаков ауыл Советы (Өфө районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
1992 йылда Булгаков ауыл Советы составынан Атаевка, Искин, Королев, Локотокки, Мокроусово, Фомичев ауылдары, Ҡамышлы мелькомбинаты, Поляна, Өршәк станцияһы ҡасабалары бүленеп сыға һәм Искин ауыл Советына берләштерелә.
1998 йылда 119-сы ат заводы Үҙәк усадьбаһы ҡасабаһы һәм Федоровка ҡасабаһы (хәҙерге Ерекле һәм Федоровка ауылдары) Булгаков ауыл Советы составынан сығарыла, Ерекле ауыл Советы булдырыла.
1998 йылда Башҡортостан Республикаһы Өфө районы Булгаков ауыл Советын бүлеү юлы менән, Ерекле ауыл Советы төҙөлә (Башҡортостан Республикаһының 1998 йылдың 30 апрелендәге 155-з һанлы законы)
# Ҡоба күбәләктәр

?Ҡоба күбәләктәр :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Быуынтыҡ аяҡлылар |
| Класс: | Бөжәктәр |
| Отряд: | Тәңкә ҡанатлылар |
| Супер- ғаилә: | Pyraloidea |
| Ғаилә: | Ҡоба күбәләктәр |
Латинса исеме :
Pyralidae Latreille, 1802 :
Подсемейства :
Acentropinae
Chrysauginae
Epipaschiinae
Galleriinae
Phycitinae
Pyralinae :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 117641 NCBI 7135 |
Ҡоба күбәләктәр — күбәләктәр ғаиләһе. 20 меңгә яҡын төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған.

# Ҡоба күбәләктәр
## Төрҙәре

Башҡортостанда 20‑гә яҡын төрө билдәләнгән
* келәт күбәләге
* өй күбәләге
* он күбәләге
* болон күбәләге
* кәбеҫтә ҡобаһы һ. б.

# Ҡоба күбәләктәр
## Ҡылыҡһырлама

Ҡанаттарының ҡоласы 1—3, һирәк 5 см тиклем. Һорғолт көрән, аҡ, йәшкелт көрән, һоро төҫтә. Алғы ҡанаттары тар, өсмөйөшлө йәки оҙонса, 11—12, һирәгерәк 9—10 тамырсыҡлы, артҡылары — киң, түңәрәкләнеп бөтә, ҡыҫҡа сәсәкле; тыныс хәлдә ҡанаттары өсмөйөш рәүешендә йәки кәүҙәһен уратып тора. Мороно ҡыҫҡа (өй күбәләгендә юҡ), мөгөҙ ҡатлаулы. Күҙҙәре ябай. Мыйыҡтары еп рәүешендә, ата күбәләктәрҙеке — керпекле йәки тешле. Аяғы оҙон.

# Ҡоба күбәләктәр
## Үрсеүе

Йомортҡалары аҡ йәки һарғылт, үҙе туҡланған субстратҡа һала. Ҡарышлауығы ҡара төрткөлө, 16 быуынлы, төкһөҙ. Тупраҡ,япраҡ өҫтөндә көптә ҡурсаҡлана. Республика шарттарында йылына 1—2 быуын үҫә. Ҡарышлауығы ҡурсаҡ көбөндә ҡышлай.

# Ҡоба күбәләктәр
## Йәшәйеше

Эңерҙә һәм төндә әүҙем. Ҡарышлауығы үҫемлектәрҙең вегетатив өлөштәре һәм емештәре менән туҡлана, имагоһы туҡланмай. Башҡортостан Республикаһында бөтә ерҙә таралғандар. Он күбәләге ондо һәм он аҙыҡтарын боҙа. Амбар күбәләге, кәбеҫтә күбәләге, болон күбәләге һ.б. — ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостары.
# Һимеҙле

Һимеҙле (рус. Чемизла, Семизла) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 503 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Һимеҙле
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100027780
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102778
- Бассейн коды — 10.01.01.013
- ГӨ буйынса томы — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нерутавож

Нерутавож — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нерута йылғаһының һул ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Нерутавож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000084890
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008489
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әхмәтйәнов Ниғәмәт Әхмәтйән улы

Әхмәтйәнов Ниғәмәт Әхмәтйән улы (1913 йыл- ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.

# Әхмәтйәнов Ниғәмәт Әхмәтйән улы
## Биографияһы

Әхмәтйәнов Ниғәмәт Әхмәтйән улы 1913 йылда Башҡорт АССР-ының Белорет районында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Белорет район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылдың 13 июлендә саҡырыла. 8-се кавалерия корпусының 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкы миномет расчеты командиры булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 9 июлендә яуҙа күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә (1942 йылдың 31 июлендә подразделениеның 68/н номерлы приказы). Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Юрка (Луковой ҡушылдығы)

Юрка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Луковая йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Юрка (Луковой ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501512111200005576
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200557
* Бассейн коды — 14.01.05.015
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Словакия халҡы

2001 йыл иҫәбе буйынса Словакия халҡы

# Словакия халҡы
## Милли составы

* словактар — 85,8 процент
* венгрҙар —9,7 процент
* сиғандар — 1,7 процент
* чехтар — 0,8 процент
* русиндар/украиндар — 0,6 процент
* башҡалар — 1,4 процент

# Словакия халҡы
## Туған тел

* словак — 83,9 процент
* венгр — 10,7 процент
* сиған — 1,8 процент
* русин/украин — 1,1 процент
* чех — 0,9 процент
* башҡалар — 1,6 процент

# Словакия халҡы
## Конфессия

* католиктар — 68,9 процент
* лютерандар — 6,9 процент
* грек католиктары — 4,1 процент
* реформаттар — 2,0 процент
* православныйҙар — 0,9 процент
* атеистар — 13,0 процент
* башҡалар — 4,2 процент

# Словакия халҡы
## Милли аҙсылыҡтар

Словакияла иң эре милли аҙсылыҡ булған венгрҙар илдең көньяғында йәшәй, улар ике районында күпселекте тәшкил иткән.
Венгрҙар айырыуса күп йәшәгән райондар:
* Дунайска-Стреда районы — 83 процент
* Комарно районы — 69 процент
* Римавска-Собот районы — 41 процент
* Галанта районы — 39 процент
* Нове-Замки районы — 38 процент
* Шаля районы — 36 процент
* Рожнява районы — 31 процент
* Требишов районы — 29 процент
* Лученец районы — 28 процент
* Левице районы — 28 процент
* Вельк-Кртиш районы — 27 процент
* Ревуца районы — 22 процент
* Сенец районы — 20 процент
* Кошице-Околье районы — 13 процент
* Михаловце районы — 12 процент
* Нитра район — 7 процент
Русиндар айырыуса күп йәшәгән район — Прешов крайы (Пряшевская Русь)
# Ғәмәҙи

Ғәмәҙи — рус. Гамаза - Рәсәй йылғаһы.

# Ғәмәҙи
## Географияһы

Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Эҫем йылғаһының уң ярына тамағынан 202 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ғәмәҙи
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019003
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101900
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Ғәмәҙи
## Этимологияһы

Ғәмәҙи (Хәмәҙи) тигән ир-ат исеменән.
Гамаза атамаһының йәнә бер версияһы - Һәмәҙә тигән ғәрәп һүҙенән (ғәрәп телендәге боронғо бәйеттәр тупланмаһы шулай аталған): Гамаза (вернее, Хамаза, по-арабски "храбрость") — сборник старинных арабских песен, преимущественно героических, составленный Абу Темамом (около половины IX в. от Р. X.)