yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Яҡшымбәт (Әбйәлил районы)

Яҡшымбәт (Әбйәлил районы) — бөткән ауыл.

# Яҡшымбәт (Әбйәлил районы)
## Тарихы

Урһыҡ йылғаһы буйында тамъяндарҙың Яҡшембәт ауылы булған. V ревизия буйынса 1795 йылда 8 ихата, шул иҫәптән бер типтәр йорто була. Бөтә халыҡ 71 кеше тәшкил иткән. 1859 йылда 12 ихатала 56 кеше йәшәгән. Беренсе совет халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 14 йортта 55 кеше йәшәгән. Күренеүенсә, ауыл тормошо һүрелә, һәм бөгөн ул республика картаһында юҡ. Тәүге төпләнеүсе Теләкбирҙе һәм Кинйәбулат Яҡшымбәтовтарҙың улдары билдәле.
Кинйәбулат, 1812 йылда һуғышта ҡатнашыусы, ике көмөш миҙал алыусы. Әбелҡасим Илембәтов һәм Әлиғол Һөйәрғолов 1828—1829 йылдарҙа Бессарабияла кордон хеҙмәтен үтәләр.
88 кеше йәшәгән йортта 80 ат, 40 һыйыр, 30 һарыҡ һәм 10 кәзә була. Иген сәселмәгән тиерлек. 8 бот ужым һәм 88 бот яҙғы иген — был 1842 йылғы бөтә сәсеү.
# Голов Вячеслав Николаевич

Голов Вячеслав Николаевич (29 апрель 1962 йыл) — журналист, «Вечерняя Уфа» гәзитенең баш мөхәррире (2005). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған журналисы (2020), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.

# Голов Вячеслав Николаевич
## Биографияһы

Вячеслав Николаевич Голов 1962 йылдың 29 апрелендә Өфөлә баянсы-композитор Наил Ғәлиев менән йырсы Мәғфирә Ғәлиева ғаиләһендә тыуа. Урта мәктәпте тамамлағас, Башҡорт дәүләт университетының рус филологияһы факультетында белем ала. Юғары уҡыу йортон тамамлағандан һуң хеҙмәт юлын Өфө ҡалаһының төп муниципаль баҫмаһы булған «Вечерняя Уфа» гәзитендә башлап, журналист иерархияһының барлыҡ баҫҡыстарын да үтә: репортер, хәбәрсе, күҙәтеүсе, бүлек мөдире, өҫтәмә баҫманың баш мөхәррире була. 2005 йылдан «Өфө» нәшриәт йорто" муниципаль бюджет учреждениеһы «Вечерняя Уфа» гәзитенең баш мөхәррире. Вячеслав Николаевич үҙе лә иәҡәләләр яҙыусы баш мөхәррир, ул теләһә ниндәй темаға: мәҙәниәт, спорт, сәйәсәт иркен яҙа. Уға хәрби тематика ла сит түгел: 1990 йылдарҙа Тажикстанға хәрби алыштар барған ерҙәрҙә командировкала булып, репортаж әҙерләй. Ҡатнаш ғаиләлә үҫһә лә, әсә теле уға һәр саҡ туған тел булып ҡала. Вячеслав Голов башҡортса иркен һөйләшә, яҙа.
* «Минең әсәйем башҡорт, минең тәүге телем — башҡорт, мине башҡорт өләсәйем тәрбиәләне. Әлбиттә, мин үҙемде башҡорт итеп тоям»,
— ти ул.
Вячеслав Николаевич республикала беренселәрҙән булып «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған журналисы» исеменә лайыҡ була

# Голов Вячеслав Николаевич
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ҡатыны менән ике ул тәрбиәләйҙәр.

# Голов Вячеслав Николаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған журналисы (2020) Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре
# Вайскайсель

Вайскайсель (нем. Wei?kei?el) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1352 кеше йәшәй. Майҙаны — 50,42 км². Диңгеҙ кимәленән 126 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2957 һәм автомобиль коды NOL.
# Шакиров Йыһандар Таһир улы

Шакиров Йыһандар Таһир улы (23 июнь 1914 йыл — 6 май 2006 йыл) — СССР, Рәсәй һәм Башҡортостандың умартасы-ғалимы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (1995), биология фәндәре кандидаты (1967), доцент (1968). РСФСР-ҙың атҡаҙанған зоотехнигы (1985), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980).

# Шакиров Йыһандар Таһир улы
## Биографияһы

Йыһандар Таһир улы Шакиров Өфө губернаһының Бөрө өйәҙе Текән ауылында тыуған. Йоматау зоотехникумын (1937) һәм К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын (1950) тамамлаған. Умартасылыҡ ғилми-тикшеренеү институты аспирантураһында профессор Г. Ф. Тарановта уҡый.
1939-46 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, яралана, хәрби наградалар менән билдәләнгән. Һуғыштан һуң күп йылдар Йоматау ауыл хужалығы техникумында умартасылыҡ буйынса уҡыта.
Башҡортостан Республикаһының Балтас, Иглин һәм Шаран райондары мәктәптәрендә (1931—1939) уҡытыусы; Йоматау ауыл хужалығы техникумында уҡытыусы һәм завуч (1946—1963); 1963 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы институтында уҡытыусы булып эшләй. Умартасылыҡ кафедраһының беренсе мөдире 1963—1979, уны ойоштороусы.
1967 йылда Ҡазан дәүләт ветеринар институтында «Урындағы бал ҡорттарын Башҡорт АССР-ының колхоз һәм совхоздарында тоҡом маҡсатында ҡулланыу» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (1995)

# Шакиров Йыһандар Таһир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2-се дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены (01.08.1986)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған зоотехнигы (1985)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980)
* СССР Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең көмөш миҙалы.

# Шакиров Йыһандар Таһир улы
## Хеҙмәттәре

80-гә яҡын фәнни һәм фәнни-методик хеҙмәт авторы. 1938 йылда «Умартасылыҡ» журналында (№ 10) «Мин нисек уҡытам» исемле беренсе мәҡәләһе баҫылып сыҡҡан.
* Й. Шакиров «Умартасылыҡ буйынса белгестәр әҙерләү». М.: СССР ауыл хужалығы министрлығы, 1980.
* Й. Шакиров «Башҡортостан умартасылығы». 2. баҫма. Өфө: Башкнигоиздат, 1992.
# Түрҫәгәҙе

Түрҫәгәҙе — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аургазы йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Түрҫәгәҙе
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Охлебинино ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Өфөгә тиклем, Ҡариҙел (инешенән Шаҡша ҡасабаһына тиклем) һәм Дим (инештән Бочкарёво һыу үлсәү посына тиклем) йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201412111100019996
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101999
* Бассейн коды — 10.01.02.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Елховка (Великая ҡушылдығы)

Елховка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының уң ярына тамағынан 136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Елховка (Великая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034211
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103421
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сёма (Катунь ҡушылдығы)

Сёма — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 162 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 88 км.

# Сёма (Катунь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006886
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100688
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сәлимов Килемдар Сәлим улы

Ҡалып:Underlinked
Сәлимов Килемдар Сәлим улы (рус. Салимов Калемдар Салимович) 1901 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

# Сәлимов Килемдар Сәлим улы
## Биографияһы

Сәлимов Килемдар Сәлим улы 1901 йылда хәҙерге Башҡортостандың Бүздәк районы Күҙәй ауылында тыуа. 1941 йылда Бүздәк район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының 5‑се батареяһында ашнаҡсы, йөк ташыусы булып хеҙмәт итә.. 5‑се батарея ашнаҡсыһы Сәлимов Килемдар Сәлим улы һалдаттарға хәрби хәрәкәттәр барышында иртәнге, төшкө, киске аштарҙы һәр саҡ ваҡытында ташығаны өсөн «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Үҙенә беркетелгән аттарҙы һәр ваҡыт яҡшы тәрбиәләгәне һәм алғы һыҙыҡта һалдаттарға вҡытында эҫе аш менән тәьмин итеүе өсөн 1945 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була
# Чанышев Әмир Иҙрис улы

Чанышев Әмир Иҙрис улы (15 ғинуар 1909 йыл — 4 апрель 1996 йыл) — ғалим-әҙәбиәт белгесе, яҙыусы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, дәреслектәр авторы. 1979 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты (1949). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Чанышев Әмир Иҙрис улы
## Биографияһы

Әмир Иҙрис улы Чанышев 1909 йылдың 15 ғинуарында Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙерге Силәбе өлкәһенең Бреды районы) Байтуҡ (Петропавловский) ауылында тыуа. Йәшләй етем ҡала һәм Орск ҡалаһындағы балалар йортонда тәрбиәләнә. 1924 йылдан Өфөләге Ленин исемендәге интернат-мәктәптә уҡый.
1928—1932 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡый. Артабан Мәскәүҙә аспирантура бөтөргәс, шул институтҡа уҡытыусы булып ҡайта.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Салауат Юлаев исемендәге Башҡорт артиллерия полкы сафында Прагаға тиклем юл үтә. 1945 йылдан алып янынан Башҡорт дәүләт педагогия институтында, 1957 йылдан башлап Башҡорт дәүләт университетында доцент. Шулай уҡ — профессиональ яҙыусы.
Тәүге хикәйәһе («Юлда») 1930 йылда баҫыла. Бынан һун уның «Әнтүк» (1935), «Кавказ хикәйәләре» (1940), «Хикәйәләр» (1948), «Тауҙар, үҙәндәр» (1971) тигән китаптары сыҡты. Әмир Чаныш башҡорт урта мәктәптәре өсөн стабиль дәреслектәр төҙәүҙә ҡатнашты. Әҙәби тәнҡит өлкәһендә лә 1930-сы йылдарҙан бирле эшләй. «Күк күкрәтеп, ер тетрәтеп» исемле повесть һәм «Саңҡ-саңҡ игә Ирәндек бөркөтө» тигән роман ижад итте.

# Чанышев Әмир Иҙрис улы
## Наградалары

2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985).
# Бондюг

Бондюг — Пермь крайының Чердынь районындағы ауыл. Бондюг ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Бондюг
## Тарихы

Бондюг тәүге тапҡыр 1579 йылда яҙма сығанаҡтарҙа иҫкә алына. Тәүҙә Харино ауылы булараҡ билдәле. Бында православиеның ағас сиркәүе төҙөлгәндән һуң (1631 йылда) погостҡа (округ үҙәгенә) әйләнә. Исемен Бондюжанка йылғаһы буйынса алған. XIX быуаттың икенсе яртыһында ауылда баржалар төҙөү өсөн таҡта ярыу һәм судноерфь булған. Бында быуат башында эшҡыуар А.П.Рожковтың шәхси пароходсылығы эшләгән. 1930 йылда «Верхокамец» колхозы ойошторола, 1953 йылда эрелеткәндә Хрущев исемен ала, (1957 йылдан — ҡабат «Верхокамец», һуңынан Жданов исемендәге колхоз тип йөрөтөлә). 1930—сы йылдарҙа Бондюгта кирбес заводы, ә 1930—40-сы йылдарҙа «Төньяҡ» урман сәнәғәте артеле булған.
Бондюг Чердынь өйәҙе Бондюг улусы (XVIII быуат аҙағы — XX быуат башы) һәм Бондюж ауыл советы (2006 йылдың ғинуарына тиклем) үҙәге була.

# Бондюг
## Географияһы

Бондюг ауылы Каманың һул ҡушылдығы Бондюжанка йылғаһы тамағында, район үҙәгенән, Чердынь ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан яҡынса 36 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Бондюг
## Урамдар

* Красноармейская урамы.
* Урман урамы.
* Йәштәр урамы.
* Яр буйы урамы.
* Пенягин урамы.
* Совет урамы.
* Сплавучасток урамы.
# Шомокша

Шомокша (Шемокса) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онега йылғаһының һул ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 84 км.

# Шомокша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002981
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000298
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вонюх

Вонюх — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының уң ярына тамағынан 270 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Вонюх
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015419
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001541
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Э

Ээ [э] — Башҡорт алфавитының утыҙ туғыҙынсе хәрефе.

# Э
## Башҡорт алфавитында

Һуҙынҡы хәрефтәргә инә: а, е, ё, и, о, ө, у, ү, ы, э, ә, ю, я.
# Минск телебашняһы

Минск телебашняһы — Белоруссияның баш ҡалаһы Минсктағы телебашня. Минск ҡалаһы, Коммунистик урамы, 6 адресы буйынса урынлашҡан, шунда уҡ (телеүҙәк бинаһында) ОНТ һәм СТВ белорус телеканалдары редакциялары урынлашҡан.

# Минск телебашняһы
## Тарихы

1956 йылдың 1 ғинуарынан алып Минск телебашняһынан Республика телевизион студияһы трансляциялай башлай. Ышаныслы ҡабул итеү радиусы 70 км-ға етә.
1967 йылдың 6 октябрендә Минск телеүҙәге тәүге тапҡыр радиореле линияһы буйынса Мәскәүҙән СЕКАМ-3Б системаһы буйынса тулы төҫлө телевизион сигнал ҡабул итә, хотя в то время в Минске было только 5 цветных телевизоров, Минск ҡалаһында ул ваҡытта 5 кенә төҫлө телевизор була. Уларҙың икеһе радиореле линияһын һәм эфирҙы контролләү өсөн Минск телеүҙәгендә ҡуйылған була, һәм телеүҙәк хеҙмәткәрҙәре төҫлө телетапшырыуҙы күрә алған беренсе кешеләр булалар.
1974 йылдың 13 сентябренән телеүҙәк даими төҫлө тапшырыуҙар алып бара.
1976 йылда инде радиотелевизион тапшырыуҙар үҙәге ҡаланан ситкә сығарыла һәм башня күсмә телевизион станциялар эше һәм Минсктан яңы үҙәккә программалар тапшырыу өсөн генә ҡулланыла башлай. Шуға күрә уны тағы ла баш ҡалала республика радиотелефон бәйләнеше булдырыу өсөн файҙаланырға ҡарар ителә. Бының өсөн 13 июль иртәһендә уникаль операция үткәреп вышканы 40 метрға тиерлек ҡыҫҡарталар — башня өҫтөндә вертолет эленеп тора, монтажлаусылар тростарҙы нығыталар һәм бер минуттан машина, секцияны күтәреп, уны Комсомол күле районында махсус йыһазландырылған майҙансыҡҡа күсерә. Һүтеүҙе бындай осраҡтарҙа ҡулланыла торған «шыуышыусы» кран ярҙамында башҡарырға ла мөмкин булыр ине, әммә быға күп ваҡыт китер ине һәм, шул уҡ ваҡытта, күп тонналы йөктө ул бейеклеккә күтәреү мөмкин түгел ине. Шуға күрә Минскта беренсе тапҡыр был операцияны монтаж эштәре өсөн тәғәйенләнгән «МИ-10К» вертолеты үҙ өҫтөнә ала (был эште Мәскәүҙең Ф. Белушкин, Н. Селиверстов, Г. Провалов һәм баш инженер А. Чубарев составындағы тәжрибәле экипаж башҡара). Артабан, 160 метр самаһы бейеклектә диаметры 20 метрға яҡын булған 8 бишәр тонналыҡ таждан торған майҙансыҡ монтажлана, унда яңы төр бәйләнеш эше өсөн кәрәк булған антенна ҡуйыла.

# Минск телебашняһы
## Фотогалерея

* Телебашня ОНТ һәм СТВ биналары фонында
* Телебашня Свислочь йылғаһы яғынан

# Минск телебашняһы
## Техник мәғлүмәт

* тәү бейеклеге 200 м
* хәҙерге ваҡытта бейеклеге — 176 м.
* өҫкө майҙаны — 160 м.
# Лизогуб сиркәүе

Лизогуб сиркәүе (Иаков сиркәүе) (укр. Лизогуб Церква (Яков Церква)) — Елецк монастырының Успение соборына төкәтеп төҙөлгән бина, казак полковнигы Лизогубтарҙың сиркәү-кәшәнәһе.
Вазифаһында булған саҡта Чернигов полковнигы Яков Лизогуб байтаҡ сиркәү төҙөй. 1698 йылда Елецк монастырының Успение соборында кәшәнә төҙөй башлай. Бында уны вафат булғас ерләйҙәр (1698 йылдың 19 авгусы), ә төҙөлөштө уның улы Ефим 1701 йылда тамамлай. 1701 йылдың сентябрендә үткән изгеләндереүҙән һуң, кәшәнә Иаков сиркәүе исемен ала. Артабан был ҡорам Лизогубтар ғаиләһенең кәшәнәһе була. Ғибәҙәттәр бында һирәк үтә. Унда бай монастырь ризницаһы һәм монастырь архивы менән китапхана урынлаша, 1869 йылдың 21 ғинуарында улар янғындан юҡҡа сыға.
Часовняһы сиркәүгә ҡағылышлы бик ипле төҙөлә — уның ҙурлығы ғибәҙәтхана янында урынлашҡан галерея дәүмәленә тап килә. Төҙөлөштөң ҡыйығы менән бергә бейеклеге ғибәҙәтхана стенаһының яртыһы тиерлек бейеклектә була. Хәҙер часовня өҫтөндә ике бейек булмаған барабан бар, элегерәк көнбайыш өлөшө өҫтөндә өсөнсөһө булған.
# Кутузинка

Кутузинка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/118/342/127 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кутузинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028220
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102822
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нярый-Кы

Нярый-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 1077 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.

# Нярый-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063853
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306385
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Саломотов Николай Николаевич

Саломотов Николай Николаевич (1913 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.

# Саломотов Николай Николаевич
## Биографияһы

Саломотов Николай Николаевич 1913 йылда хәҙерге Башҡортостандың Дыуан районы Дыуан ауылында тыуа. 1943 йылда Дыуан район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының 5-се батарея тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә.
1945 йылдың 21 ғинуарында Каменка районында барған һуғышта дошман бронетранспортерҙарынан колоннаға ут асҡан ваҡытта 5-се батарея тоҫҡаусыһы гвардия сержанты Саломотов Николай Николаевич тиҙ генә ут аса, дошман утын туҡтатырға һәм биләгән позицияһын ҡалдырырға мәжбүр була. Был батырлығы өсөн Саломотов Николай Николаевич «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Саломотов Николай Николаевичтың артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.
# Аспа (Ирена ҡушылдығы)

Аспа — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирень йылғаһының һул ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Аспа (Ирена ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013286
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101328
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡалмантаева Вәкилә Ғатаулла ҡыҙы

Ҡалмантаева Вәкилә Ғатаулла ҡыҙы (7 ноябрь 1948 йыл — 5 февраль 2021 йыл) — театр һәм кино артисы. 2002 йылдан Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театры актёры. 1976 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).

# Ҡалмантаева Вәкилә Ғатаулла ҡыҙы
## Биографияһы

Вәкилә Ғатаулла ҡыҙы Ҡалмантаева 1948 йылдың 7 ноябрендә Чкалов, хәҙерге Ырымбур өлкәһе Ҡыҙыл Гвардия районының Плешаново ауыл биләмәһе составына ингән Үрге Ильяс ауылында тыуған.
1970 йылда Өфө сәнғәт училищеһын, 1987 йылда — Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
1970 йылдан Салауат башҡорт дәүләт драма театрында, 1971—1983 һәм 1985—1992 йылдарҙа, артабан 1994 йылдан Сибай драма театрында (1991 йылдан — Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры) эшләй.
2000—2002 йылдарҙа Өфө «Нур» татар дәүләт театры, 1992—1993 йылдарҙа һәм 2002 йылдан башлап — Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театры актёры.
Вәкилә Ҡалмантаева 2021 йылдың 5 февралендә Өфө ҡалаһында вафат булды

# Ҡалмантаева Вәкилә Ғатаулла ҡыҙы
## Ижады

Төп ролдәре: Ғәлимә (Ғ. Әмири, В. Ғәлимов (Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса), леди Мильфорд (Фридрих Шиллер, «Мәкер һәм мөхәббәт»), Зәлифә («Әсәләр көтәләр улдарын», Әсғәт Мирзаһитов) һәм башҡалар.
2005 йылда «Башҡортостан» киностудияһы төшөргән «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» фильмында Оло әсәй, 2011 йылда «13 раунд» фильмында Өләсәй ролдәрен башҡара.

# Ҡалмантаева Вәкилә Ғатаулла ҡыҙы
## Уның тураһында

* Аҡбулатова Ф. Вәкилә Ҡалмантаеваның ғүмерлек һөнәре. «Сәхнәгә арналған ғүмер» циклынан. «Юлдаш» радиоһы тапшырыуы. 2016, 20 июль.

# Ҡалмантаева Вәкилә Ғатаулла ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993)
* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1989)
* РСФСР Юғары Советының Почет грамотаһы (1982)
# Оло Пола

Оло Пола — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Четлас йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Пола
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044855
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004485
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әлибәкова Флүрә Мөҙәрис ҡыҙы

Әлибәкова Флүрә Мөҙәрис ҡыҙы (19 июль 1959 йыл) — Бөрйән район үҙәк дауаханаһы педиатры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.

# Әлибәкова Флүрә Мөҙәрис ҡыҙы
## Биографияһы

Флүрә Мөҙәрис ҡыҙы Әлибәкова 1959 йылдың 19 июлендә Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Байназар ауылында тыуған. 1985 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлағандан һуң, Бөрйән район үҙәк дауаханаһында педиатр, балалар кардиологы булып эшләй.

# Әлибәкова Флүрә Мөҙәрис ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы (2004)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2018)
# Ҡара эт ҡарағаты

?Эт ҡарағаты :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Эт ҡарағыты сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Эт карағаты һымаҡтар |
| Ырыу: | Эт ҡарағаты |
| Төр: | Эт ҡарағаты |
Латинса исеме :
Solanum nigrum L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 565525 NCBI 4112 |
Эт ҡарағаты (рус. Паслён чёрный, лат. Solánum nígrum) — бер йыллыҡ ағыулы үлән үҫемлек, бейеклеге 70 см-ға ете ала. Июнь-сентярь айҙарында йәшкелт сәскә ата, июль-сентябрҙә емеше өлгөрә. Бешеп етмәгән емеше ағыулы, яҡшы бешкәненең ағыуы юҡ.

# Ҡара эт ҡарағаты
## Таралыуы

Үҫемлек Евразияла таралған, Төньяҡ Америка һәм Автралияға күсереп таратылған. Эт ҡарағаты баҡсаларҙа, йырғанаҡтарҙа, йылға-күл ярҙарында үҫә. Башҡортостанда киң таралған.