yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Клейн Роберт Александрович

Ҡалып:ФИО
Роберт Александрович Клейн (9.03.1913 —9 март 1913({{padleft:1913|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:9|2|0}}), Кривцовка, Һарытау губернаһы — 30 ғинуар 1990({{padleft:1990|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:30|2|0}}) (76 йәш), Орёл) — совет хәрби хеҙмәткәре, Советтар Союзы Геройы (1944), капитан.

# Клейн Роберт Александрович
## Биографияһы

Роберт Александрович Клейн 1913 йылдың 9 мартында Кривцовка ауылында (хәҙер — Волгоград өлкәһе Камышин районы территорияһы). Милләте — немец. В 1931 йылда Маркс ҡалаһындағы автомеханика техникумын тамамлай.
1932 йылдан — Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһында. Ике йыл дауамында Алыҫ Көнсығышта хеҙмәт итә.
1937 йылда В. И. Ленин исемендәге Ульяновск бронетанк мәктәбен тамамлай.
1938 йылдың көҙөндә Эске эштәр халыҡ комиссариаты тарафынан ҡулға алына. В. К. Блюхерҙың «советтарға ҡаршы заговоры»нда ҡатнашыуында шикләнгәнлектән, бер нисә ай буйына һаҡ аҫтында тотола.
1941 йылдан Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. Көньяҡ-Көнбайыш фронтында танк ротаһы командиры, өлкән лейтенант.
1941 йылдың 12 сентябрендә Остёр ҡала районында ҡаты яралана һәм аңһыҙ хәлдә һуғыш яланында ҡала.
Урындағы халыҡ уны йәшертә, аяҡҡа баҫҡандан һуң, Переяславль гебитскомиссариаты автогаражы начальнигы булып эшләгәндә йәшерен (подпольный) төркөм ойоштора.
1943 йылдың июненән Украинала И. К. Приймак етәкләгән В. И. Чапаев исемендәге партизандар берләшмәһенә ҡушыла. Партизан соединениеһының Киев өлкәһе Мироновский һәм Богуславский райондары территорияһындағы хәрби операцияларында әүҙем ҡатнаша.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 4 ғинуарындағы «Украин партизандарына Советтар Союзы Геройы исемен биреү тураһында» указы менән дошман тылында немец-фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәү, шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы һәм Украинала партизан хәрәкәтен үҫтереүҙәге айырым ҡаҙаныштары өсөн", Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырылып, Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була.
1944 йылда Украина һәм Польша территорияһында хәрәкәт иткән 1-се Украина партизан дивизияһының разведка начальнигы һәм штаб начальнигы ярҙамсыһы була.
Варшава районында икенсе тапҡыр ҡаты яралана.
1946 йылдан отставкала (инвалидлыҡ буйынса).
1946 йылдан Орёл ҡалаһында йәшәй һәм эшләй. Орёл ҡалаһының Троицк зыяратында ерләнгән. Уның ҡәбере Рәсәйҙең төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫы тарихы ҡомартҡыһы булып тора.

# Клейн Роберт Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ленин ордены (1944).
* 3 дәрәжә Богдан Хмельницкий ордены (1944).
* 1-се дәрәжә Ватан Һуғышы ордены (1985).
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены.
* 1-се дәрәжә «Ватан һуғышы партизанына» миҙалы.
* «Киевты обороналаған өсөн» миҙалы.
* «Виртути Милитари» орденының алтын тәреһе (ПХР).
# Шер-Се

Шер-Сё — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юн-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Шер-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072054
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007205
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Десерт

Десе́рт (от франц. dessert) —ғәҙәттә – (еләк-емештән түгел) тәмле деликатестарҙан торған төшкә йәки киске аштан һуң ҡабып ҡуйыла торған завершающее блюдо стола, предназначенное для получения приятных вкусовых ощущений в конце обеда или ужина, обычно — сладкие деликатесы (не фрукты).
Десерты подаются обычно в специальных десертных тарелках. Едят, как правило, десертной ложкой — промежуточной по размеру между столовой ложкой и чайной. Десертный стол также сервируется десертным ножом и десертной вилкой.
# Император төрбәһе

Император төрбәһе (нем. Kaisergruft; также Капуцинергруфт нем. Kapuzinergruft — «капуциндар төрбәһе») — Веналағы Изге Рим империяһы, Австрия империяһы һәм Австро — Венгрия императорҙары һәм Габсбургтар нәҫеленең ғаиләләр ағзалары һөйәктәре ятҡан Капуцинеркирхе (сиркәү) криптаһы.
Беренселәрҙән булып был төрбәлә Капуцинеркирхенә нигеҙ һалыусы Императрица Анна һәм уның ире император Матвей ерләнә. Улар 1618 һәм 1619 йылда бер — бер артлы вафат булалар, төҙөлөш тамамланғандан һәм сиркәүҙе изгеләндергәндән һуң, 1633 йылда уларҙың саркофагтары «нигеҙ һалыусылар төрбәһенә» күсерелә. Габсбургтарҙың йөрәктәрен көмөш урналарҙа айырым ҡуйыу йолаһы булған, Йөрәктәр төрбәләрҙә Август сиркәүе янында, ә уларҙың эске ағзалары еҙ урналарҙа Герцог төрбәһендә Изге Стефан соборы аҫтында ерләнгән.
Капуцин сиркәүендәге төрбәлә 12 император (шул иҫәптән, Франц Иосиф I ағаһы Мексика императоры Максимилиан да), 19 императрица (шул иҫәптән, Наполеондың икенсе ҡатыны Мария-Луиза) һәм башҡа күп һанлы Габсбургтар фамилияһынан (барыһы 146 кеше) ерләнгән. Габсбургтарҙан башҡа Император төрбәһендә тағы ла династияға ҡыҫылышы булмаған бер ҡатын-ҡыҙ ерләнгән — графиня Каролина Фукс-Моллард, уның эргәһендә ятырға теләгән Мария Терезияның һөйөклө тәрбиәсеһе. Каролинаның ҡәбер ташына императрица яҙырға ҡушҡан: «Илтифатлы һәм рәхмәтле йөрәктән миһырбанлылыҡты күркәм тәрбиәләүсегә мәңге иҫтәлеккә». Унан башҡа, төрбәлә бальзамланған йөрәктәр менән 4 урна бар.
Капуциндар төрбәһендә һуңғы ерләү 2011 йылдың 16 июлендә уҙғарыла, 2011 йылда вафат булған Габсбургтар нәҫеленең аҙаҡҡы кронпринцы Отто фон Габсбург унда ерләнә.
Император кәшәнәһе 9 бәләкәйерәк кәшәнәләргә бүленә, шулай уҡ Карл I ҡатыны, , иренән 67 йылға оҙағыраҡ йәшәгән императрица Цита Бурон — Пармская һәм уларҙың 2007 йылда улдарының береһе ерләнгән капелла (Gruftkapelle). Матурлыҡ яғынан Карл VI (1720 йылда нигеҙ һалынған) һәм рококо стилендә биҙәлгән Мария-Терезия (1758 йылда) кәшәнәләре айырылып тора.
Табутты сиркәүгә индергән саҡта ерләү процессияһының герольды (хәбәр итеүсеһе) ҡапҡаларға туҡылдата;монастырь башлығы, капуцин — монах, латынь телендә һорай: «Кем был төрбәгә инергә теләй?»; уға яуап бирәләр (миҫал өсөн): «Был кәшәнәгә инеү тураһында Аллаһы Тәғәлә ҡоло Франц һорай; Ерҙәге тормошта ул Австрия императоры булды». Капуцин яуаплай: «Беҙ бындай кешене белмәйбеҙ!». Икенсе мәртәбә шул уҡ хәл ҡабатлана. Өсөнсө мәртәбәгә геролдтең яуабы шулай була: «Бахыр ғонаһҡа батҡан Аллаһы Тәғәлә ҡоло Франц!». Һәм ишектәр асылған.
# Степанов Александр Сергеевич

Степанов Александр Сергеевич (30 апрель 1990 йыл) — спортсы, ҡаяға менеү буйынса Рәсәйҙең спорт мастеры (2005), үҫмер спортсыларҙың донъя беренселеге еңеүсеһе.

# Степанов Александр Сергеевич
## Биографияһы

Александр Сергеевич Степанов 1990 йылдың 30 апредендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.

# Степанов Александр Сергеевич
## Спорт карьераһы

Иң яҡшы һөҙөмтәләре:
* Үҫмер спортсыларҙың донъя беренселеге — 1-се урын — тиҙлек (Пекин, 2005)
* Үҫмерҙәрҙең Европа кубогы этабы — 2 урын — тиҙлек (Гданьск, 2006)
* Үҫмерҙәрҙең Европа кубогы этабы — 3 урын — тиҙлек (Оло-Тырново, 2006)
* Үҫмерҙәрҙең Европа кубогы этабы — 3 урын — икебәйге (Оло-Тырново, 2006)
* Рәсәй кубогы — 3 урын — тиҙлек (Красноярск, 2009)
* Бөтә Рәсәй ярышы — 1 урын — тиҙлек (Калининград, 2007)
* Рәсәй студенттары чемпионаты — 3 урын — ҡыйынлыҡ (Екатеринбург, 2009)
* Рәсәй Кубогы этабы «Белая река» — 4 урын — икебәйге (Өфө, 2005)
* Рәсәй Кубогы финалы — 4 урын — тиҙлек (Калининград, 2005)
* Рәсәй Кубогы этабы — 4 урын — боулдеринг (Дзержинский, 2006)
* Рәсәй чемпионаты — 4 урын — күпбәйге (Өфө, 2006)
* Рәсәй үҫмерҙәр беренселеге — 1-се урын — тиҙлек (Воронеж, 2003)
* Рәсәй үҫмерҙәр беренселеге — 1-се урын — ҡыйынлыҡ (Екатеринбург, 2004)
* Рәсәй үҫмерҙәр беренселеге — 1-се урын — тиҙлек (Воронеж, 2005)
* Рәсәй үҫмерҙәр беренселеге — 1-се урын — икебәйге (Воронеж, 2007)
* Рәсәй үҫмерҙәр беренселеге — 1-се урын — икебәйге (Киров, 2008)
2007, 2008, 2010 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командаһы составына инә.
2004 йылдан 2009 йылға тиклем Бөтә Рәсәй йәштәр йыйылма командаһы ағзаһы.

# Степанов Александр Сергеевич
## Спорт карьераһы
### Статистика

Александр Степанов спорт карьераһы дауамында 184 ярышта ҡатнаша (шул иҫәптән 29 Халыҡ-ара һәм 88 Бөтә Рәсәй ярыштарында). Ҡаяға менеү менән шөғөлләнгән осорҙа яулай:
* 113 алтын миҙал (шул иҫәптән 8 Халыҡ-ара һәм 32 Бөтә Рәсәй ярыштарында),
* 53 көмөш миҙал (шул иҫәптән 1 Халыҡ-ара һәм 30 Бөтә Рәсәй ярыштарында),
* 38 бронза миҙал (шул иҫәптән 6 Халыҡ-ара һәм 24 Бөтә Рәсәй ярыштарында).

# Степанов Александр Сергеевич
## Спорт карьераһы
### Башҡа спорт төрҙәре

* Шахмат — 3-сө разряд (1999)
* Спорт гимнастикаһы — 1-се үҫмерҙәр разряды (1999)
* 2017 йылдан алып, еңел атлетика менән шөғөлләнә, 2-се разрядҡа эйә (2019).

# Степанов Александр Сергеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2003—2007 йылдар — Башҡортостан Республикаһы Президенты стипендиаты
* 2007 йыл — «Уҡыуҙа айырым уңыштары өсөн» көмөш миҙал
* 2008 йыл — 2006 йылдың 6 апрелендә Рәсәй Федерацияһы Президентының 325-се һанлы «Һәләтле йәштәргә дәүләт ярҙамы саралары тураһында» указы менән билдәләнгән һәләтле йәштәргә ярҙам буйынса премия лауреаты
* 2008 йыл — Өфө дәүләт авиация техник университетының иң яҡшы спортсыһы
* 2009 йыл — Өфө дәүләт авиация техник университетының иң яҡшы спортсыһы
# Ҡоро Суруш

Сухой Суруш — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Суруш йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ҡоро Суруш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000612112100005778
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100577
* Бассейн коды — 11.01.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сюрней-Шор

Сюрней-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пинзорта-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Сюрней-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000088058
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008805
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хюден

Хюден (нем. Chüden) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 482 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,97 км². Диңгеҙ кимәленән 35 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29410, 29416 һәм автомобиль коды — SAW.
# Шатровка

Шатровка — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кочёвка йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Шатровка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501912111200007170
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200717
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Баҡый ауыл Советы (Стәрлебаш районы)

Баҡый ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районында муниципаль берәмек
Административ үҙәге — Баҡый ауылы.

# Баҡый ауыл Советы (Стәрлебаш районы)
## Тарихы

Баҡый ауыл Советы —Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Стәрлебаш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә[.

# Баҡый ауыл Советы (Стәрлебаш районы)
## Билдәле кешеләре

* Антошкин Евгений Порфириевич (1932) — совет сеймал табыу тармағы хеҙмәткәре, экскаваторсы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
# Варда (Пинега ҡушылдығы)

Варда — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 287 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Варда (Пинега ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037569
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003756
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сявта-Се (Ляккато-Се ҡушылдығы)

Сявта-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ляккато-Се йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 92 км.

# Сявта-Се (Ляккато-Се ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045673
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304567
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мелентьева Мария Владимировна

Мелентьева Мария Владимировна (24 ғинуар 1924 йыл — 2 июль 1943 йыл, Карел-Фин ССР-ы, Сегозерский районы, Топорная Гора ауылы) — партизан, Коммунистар партияһы Үҙәк Комитеты элемтәсеһе һәм Карел-Фин Совет Социалистик Республикаһы комсомолының Үҙәк комитеты инструкторы, Советтар Союзы Геройы (1943, үлгәндән һуң).

# Мелентьева Мария Владимировна
## Биорафияһы

Мария Владимировна Мелентьева 1924 йылдың 24 ғинуарында Карел АССР-ының Пряжа ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте карел. Пряжа ауыл мәктәбен тамамлай. Сегежа госпиталендә санитарка булып эшләй.
1942 йылдың июнендә Мария Мелентьева һәм Мария Анна Лисицына финдар баҫып алған Шелтозёрский районына ебәрелә. Унда улар өсөн йәшерен ойошмалар комитеттары өсөн явкалар ойоштора, оккупацион режим, дошман оборона ҡоролмалары һәм ут нөктәләренең урынлашыуы тураһында мәғлүмәт туплай һәм халыҡ менән бәйләнеш урынлаштыра. Кире ҡайтҡан саҡта Анна Лисицына Свирь йылғаһын аша сыҡҡанда һәләк була, ә Мария Мелентьева, йылғаны йөҙөп сығып, мөһим мәғлүмәттәрҙе алып ҡайтып еткерә.
Шул йылдың көҙөндә разведчиктар төркөмө менән Мелентьева тағы ла дошман тылына ебәрелә, әммә урындағы бер кешенең хыянаты һөҙөмтәһендә, Медвежьегорский районы Топорная Гора ауылында фин оккупанттары ҡулына эләгә. Уны язалайҙар, ләкин ҡыҙ үҙен ныҡ тота, бирешмәй, һәм ҡиммәтле мәғлүмәтте дошманға һөйләмәй. 1943 йылдың 2 июлендә ул атыла.
Карелия Республикаһының Медвежьегорский районы Топорная Гора ауылында ерләнгән.
СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 25 сентябрь Указы менән яуаплы задание үтәгән ваҡытта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн Мелентьева Мария Владимировна үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була.

# Мелентьева Мария Владимировна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Герой (1943)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы;
* Ленин ордены;
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены.

# Мелентьева Мария Владимировна
## Хәтер

* Һәйкәлдәре:
   * Пряжа ҡала тибындағы ҡасабала бюсы;
   * Петрозаводск ҡалаһы Мария Мелентьева урамында бюсы.
* Мемориаль таҡтаташтар:
   * Петрозаводскиҙа ике мемориаль таҡта;
   * Пряжала Мария Мелентьева йәшәгән йортта (Совет урамы) мемориаль таҡта ҡуйылған.
* Герой исеме уйылған мемориаль пряжинец булып, һуғыш йылдарында һәләк булған.
* Советтар союзы геройы герой портреттар галереяһы һәм соҡоп исем — петрозаводск-карелия ҡалаһында тыуған. Мария Мелентьева галереяһы эргәһендә ағас хөрмәтенә төшөрөлә.
* Пряжа урта мәктәбенә М. В. Мелентьева исеме бирелгән, Петрозаводскиҙә урам, буксир пароходы, Петрозаводский балыҡ комбинаты сейнеры рыбокомбинат, Беломор-Онега пароходсылығының, буксир теплоходы һәм бер нисә пионер дружинаһы һәм отряды М. В. Мелентьева исемен йөрөтә.
* Мария Мелентьеваның тыуған Пряжа ҡасабаһында музейы асылған. Уға һәм Анна Лисицына батырлығына Александр Александрович Иванов «Был Карелияла булды» пьесаһын арнаған һәм Геннадий Фиштың «Әхирәттәр» очергы бар.
# Олейникова Пелагея Гавриловна

Олейникова Пелагея Гавриловна (1 ғинуар 1910 йыл — 21 март 1988 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Харьков өлкәһе Великобурлукский районының СССР-ҙың совхоздар министрлығына ҡараған «Красная волна» орлоҡсолоҡ совхозының звеньевойы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).

# Олейникова Пелагея Гавриловна
## Биографияһы

Пелагея Гавриловна Олейникова 1910 йылда Урта Бурлук ауылында (хәҙер Харьков өлкәһе Великобурлукский районы) украин крәҫтиәндәре ғаиләһендә тыуған.
Башланғыс мәктәп тамамлаған. Урындағы «Красная волна» совхозында хеҙмәт юлын башлап ебәргән. 1941-1943 йылдарҙа немец фашистары оккупацияланған территорияла йәшәй. Пелагея Гавриловна Олейникова тораҡ пункттары немец илбаҫарҙарынан азат ителгәндән һуң совхоз хужалығын аяҡҡа баҫтырыуҙа ҡатнаша. Ул бөртөклөләр игенен үҫтереүселәр звеноһын етәкләй.
1947 йылда үҙенең звеноһына беркетелгән 63 гектар арыш майҙанының һәр гектарынан уртаса 33,8 центнер уңыш ала.
1948 йылдың 13 мартында рекордлы уңыш алыуы өсөн һәм ауыл хужалығында юғары күрһәткестәргә ирешкәне өсөн СССР Юғары Советы Президиумының Указына менән Олейникова Пелагея Гавриловнаға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырыла.
Харьков районының Ольховка ауылында йәшәй. 1988 йылдың 21 мартында вафат була, ауыл зыяратында ерләнә.

# Олейникова Пелагея Гавриловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948)
* Ленин ордены (13.03.1948)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (13.03.1948)
* башҡа миҙалдар.
# Анду-су

Анду-су — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чульча йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Анду-су
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002170
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100217
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Жумберак

Жумберак (Горянци, слов. Gorjanci, хорв. Žumberak, Žumberačka gora, сер. Жумберак) — Хорватияның төньяҡ-көнсығышында һәм Словенияның көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан тау массивы.

# Жумберак
## Географик урынлашыуы

Иң бейек нөктәһе — Света-Гера (хорв. Sveta Gera йәғни слов. Trdinov vrh), 1181 м(1178 м), Хорватия һәм Словения сигендә урынлашҡан. Тауҙың атамаһы Хорватия биләмәләрендә урынлашҡан Света Гера тигән боронғо сиркәү буйынса аталған
Жумберак (Горянци) — Урта Дунай уйһыулығы сигендәге Динар таулығының өлөшө.
Словения яғында тау массивының шишмәләре Крка йылғаһына, ә Хорватияла Купа йылғаһына ҡушыла.
Тауҙар тирәһендә бер нисә ҡала урынлашҡан: Хорватияла — Самобор, Карловац һәм Загреб; Словенияла — Ново-Место, Брежице һәм Метлика.
1999 йылда тау массивының хорват яғында хорв. «Žumberak — gorje Samoborsko» тәбиғи паркы ойошторолған. Жумберак (Горянци) урмандары башлыса бук ағастарынан тора.
# Айккендорф (Оре)

Айккендорф (Оре) (нем. Eickendorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
Халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала кеше йәшәй. Майҙаны — 5,62 км². Диңгеҙ кимәленән 100 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39359 һәм автомобиль коды — BK.
# Дермбах

Дермбах (нем. Dermbach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3095 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,43 км². Диңгеҙ кимәленән 370 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36463–36466 һәм автомобиль коды — WAK.
# Ҡарағайкүл (күл, Учалы районы)

Ҡарағай күле, Ҡарағайлы, Ҡарағайкүл, Ворожеич — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы күл.) Башҡортостандың тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965 йылдан). Һаҡлана торған биләмә — 80,0 га.

# Ҡарағайкүл (күл, Учалы районы)
## Географияһы

Күлдән 2 км алыҫлыҡта Аҙнаш, Ҡужай һәм Вознесенка ауылдары урынлашҡан. Эргәһендә генә Тубылдың ҡушылдығы булған Уй йылғаһы аға.
Күл өҫтө майҙаны — 0,8 кв.км; оҙонлоғо — 1 км; киңлеге — 0,7 км; уртаса тәрәнлеге — 4,5 м.
Тектоник күл. Соҡоро ассиметриялы, урта девон (базальт, риолит, дацит, андезибазальт, уларҙың туфтары) һәм аҫҡы карбон (эзбизташ) тоҡомдарында барлыҡҡа килгән.
Төбө ләмле, ҡомло, ташлы. Тымыҡ күл. Туйыныуы — ҡатнаш, һыуы сөсө. Күл эвтрофлы; яртылаш ҡороған. Көнбайыш һәм көньяҡ өлөштәре һаҙға әйләнгән.
Төньяҡ һәм көнбайыш ярҙары һөҙәк, көнсығыш төньяҡ өлөшөндә һәм көньяҡ-көнсығышында — текә. Урыны менән йәшмә, мәрмәр сығанаҡтары осрай.
Көньяҡ-көнбайыш ярында оҙонлоғо 0,2 км булған утрау бар. Ул утрауҙың уртаһында палеолит осорона тура килгән тораҡ ҡалдыҡтары табылған.

# Ҡарағайкүл (күл, Учалы районы)
## Үҫемлектәр донъяһы

Тирә-яғындағы ландшафты ҡарағас ҡатыш ҡайын урманлы тәпәш кенә убаларҙан һәм ташлы далаларҙан тора.
Яр буйын көньяҡ ҡамышы, тамырсалы суҡҡыяҡ һәм башҡа ҡыуаҡлыҡтарға әйләнеп барған төрлө үләнле-ҡыяҡлы болондар биләй.
Ебәк ҡаҙ үләне, Крашенинников минуарцияһы, ҡаурый ҡылған, ҡылсыҡлы аҡтамыр, ҡырҡйепсә туманаҡ, төклө ҡылған, энәле ҡәнәфер үҫә.
Күп урындарҙа күл эргәһенә яҡын килеүе ҡыйын. Эргәһен һаҙлыҡ һәм һыу үҫемлектәре (күл ҡамышы, күрән, мамыҡбаш күрән, тар япраҡлы екән, һары һәм аҡ томбойоҡ, мөгөҙъяпраҡ) баҫҡан. Шуғамылыр, ситтән килеп ултырған урыҫтар күлгә Ворожеич тигән тағын бер исем биргән.

# Ҡарағайкүл (күл, Учалы районы)
## Фауна

Күлдә ҡарабалыҡ, табан балыҡ, алабуға, суртан, бәшкәләй, сабаҡ, тирә-яғында өйрәктәр, өлкән сыпҡай һәм башҡалар йәшәй.
# Першуткина

Першуткина — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урта Терсь йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Першуткина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010695
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201069
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ноттингем һарайы

Ноттингем һарайы (ингл. Castle Nottingham) — Ноттингемшир инглиз графлығының Ноттингем ҡалаһындағы яҡынса 40 м бейеклектәге тәбиғи ҡалҡыулыҡта урынлашҡан, «Һарайлы ҡая» исеме менән билдәле һарай; башта төҙөлгән ағас бина Вильгельм Яулаусы бойороғо менән 1068 йылда ҡалҡып сыҡҡан; Урта быуаттарҙа эре ҡәлғә һәм король резиденцияһы булған; XVI быуатта бөлгөнлөккә төшкән һәм 1649 йылғы Англияла барған граждандар һуғышында ныҡ ҡаҡшаған, емерелгән.