yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Корела (ҡәлғә)

Корела (фин. Käkisalmi — кукушкин боғаҙы, швед. Kexholm — кукушкин утрауы) — таш ҡәлғә. Приозерск ҡалаһында, Вуокса йылғаһы утрауында урынлашҡан, Карел муйыны тарихында ҙур роль уйнаған ҡәлғә. Әлеге ваҡытта ҡәлғәнең һаҡланып ҡалған биналарын «Корел ҡәлғәһе» тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы биләй.

# Корела (ҡәлғә)
## Тарих

Корела урта быуаттарҙа Рустың иң төньяҡ-көнбайышындағы ҡалаһы. XIII һәм XIV быуаттар сиктәрендә ҡәлғәғә новгородлылар һәм карелдар Узерв (Вуокса) йылғаһындағы утрауҙа республиканың төньяҡ-көнбайыш сиктәрен шведтарҙан һаҡлау өсөн төҙөлгән. 1310 йылда төҙөлгән ҡаланың ағас йорттары 50 йылдан һуң көслө янғында һәләк булған, «осташася городчане только душами», йәғни ҡала кешеләре тере йән генә булып тороп ҡалған. XIV быуатта Корела, 6 мең квадрат метр майҙанды биләп, йөҙ бүрәнә йорттан торған, ә уның халҡы 300 кешенән тора. Ҡала халҡы балыҡсылыҡ һәм игенселек менән шөғөлләнгән, шулай уҡ христиан динен тотҡан .
1710 йылда, Төньяҡ һуғышында ҡәлғә рус ғәскәре тарафынан шведтар ҡулынан тартып алына, әа 1808—1809 йылдарҙа ҡәлғә үҙенең сик һаҡлай әһәмиәтен юғалта.
XVIII—XIX быуатта ҡәлғә төрмә тотҡондары өсөн хеҙмәт итә (мәҫәлән, бында Емельян Пугачевтың ғаиләһе һәм декабристарҙың ғаиләләре тотҡонлоҡта тора).
ХIХ быуат аҙағында ҡәлғә Бөйөк Финляндия кенәзлеге составында тора. 1917 йылдың декабрендә ул Кякисалми тип үҙгәртелә. Финляндия составында иҡтисади күтәрелеш кисерә: тимер юл булдырыла фин һәм рәсәй ҡалалары араһында, яңы ағас бысыу заводы, шулай уҡ Вальдгофтың эре целлюлоза заводы барлыҡҡа килә. 1930 йылдың декабрендә ҡалала лютеран кирхаһы төҙөлә.
19 март 1940 йылда, «Ҡышҡы һуғыш» тамамланғандан һуң, ҡала биләмәһе һәм тирә-яғы СССР составына инә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғандан һуң ике ай үткәс, 21 август 1941 йылда, ул тағын да фин ҡалаһы була. 24 сентябрҙә, 1944 йылда, ҡала тулыһынса совет ғәскәрҙәре тарафынан яулап алына.
1948 йылдың йәйендә иҫке ҡәлғә территорияһында археологик ҡаҙыу эштәре башлана. Ошо уҡ йылдың октябрендә Кякисалми Приозерск тип үҙгәртелә. 1960 йылдың авгусында Корела ҡәлғәһен реставрациялау башлана, ә 17 июндә, 1962 йылда, ҡәлғә тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы тип атала. 1988 йылдың 25 июлендә 1788 йылдағы Кексгольм гербы Приозерск ҡалаһы гербы сифатында раҫлана.

# Корела (ҡәлғә)
## Кинематограф

* Октябрь. 1996 йыл. Корела ҡәлғәһе диуарҙары янында режиссер Алексей Балабановтың «Брат» кинофильмының эпизодтары төшөрөлгән.

# Корела (ҡәлғә)
## Иҫкәрмә

* ↑ Постановление Совета Министров РСФСР № 1327 от 30.08.1960
* ↑ Кирпичников А. Н. Башня посадника Якова в средневековой Кореле (билдәһеҙ). Дата обращения: 26 март 2018.
* ↑ Новгородская первая летопись, с. 22-23 и 367.
* ↑ Археологические раскопки 2019 йыл 12 декабрь архивланған.
# Мөслимов Павел Ильич

Мөслимов Павел Ильич (15 июнь 1967 йыл , Өфө, Башҡорт АССР-ы, РСФСР, СССР) — Рәсәй биатлонсыһы, Олимпия уйындары һәм донъя чемпионаттары призеры. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры. Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары.

# Мөслимов Павел Ильич
## Спорт карьераһы

Павел Мөслимов шәхси яҡшы һөҙөмтәгә өлгәшә. 1995 йылда Антерсельвелағы донъя чемпионатында өлгәшә һәм спринтта көмөш призер була. Бер йылдан һуң Рупольдингта команда уҙыштарында көмөш миҙал яулай.
1998 йылда Наганолағы Олимпия уйындарында Павел Мөслим эстафетала бронза миҙал яулай, 20 километрға шәхси уҙышта 17-се һөҙөмтә күрһәтә.
Донъя кубогы этаптарында Мөслимов иҫәбендә — 1996/1997 миҙгелендә 20 километрға шәхси уҙышта еңеү һәм 6 подиум.

# Мөслимов Павел Ильич
## Наградалары

* II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены миҙалы (27 февраль, 1998 йыл) — 1998 йылда XVIII ҡышҡы Олимпия уйындарындағы юғары спорт ҡаҙаныштары өсөн.
# Сарагоса килешеүе

Сарагоса килешеүе (исп. Tratado de Zaragoza; порт. Tratado de Saragoça) — 1529 йылдың 22 апрелендә Сарагоса ҡалаһында Испания һәм Португалия тарафынан төҙөлгән килешеү. Бында ике диңгеҙ державаларҙың йоғонто сфералары араһында Көнсығыш ярымшарҙа демаркацион һыҙыҡ билдәләнә.
Сарагоса килешеүе 1494 йылда ошо ике дәүләт араһында төҙөлгән Тордесильяс килешеүенә өҫтәлмә булып хеҙмәт итә. Тордесильяс килешеүендә Көнбайыш ярымшарҙа сик билдәләнгән. Был ваҡытта Ер — шар икәнлеге аныҡ билдәле булмағас, ике илдең мәнфәғәт сфералары Тымыҡ океанда ҡаршылаша, шунлыҡтан бындала сиктәрҙе билдәләү кәрәк була.
Көнсығыш демаркацион һыҙығы булып Молукка утрауҙарынан көнсығышҡа табан 297,5 лига алыҫлыҡта урынлашҡан, көнсығыш киңлектең 145 градусы янындағы һыҙыҡ хеҙмәт итә. Килешеүгә ярашлы һыҙыҡ Мариан утрауҙары һәм Гуам утрауы (ул ваҡытта Санто-Томе һәм Лас Велас тип аталғандар) араһында үтергә тейеш була. Һыҙыҡтан көнсығышҡа табан урынлашҡан ерҙәр һәм диңгеҙҙәр Испанияға, ә көнбайышҡа табан урынлашҡан ерҙәр һәм диңгеҙҙәр Португалияға ҡараған. Бынан башҡа Сарагоса килешеүе Испанияның Португалияға Молукка архипелагын биләү хоҡуғын 350 мең дукатҡа һатыу тураһында килешеүҙе раҫлай.
Сарагоса килешеүе 1777 йылғы Сан-Иль­де­фонс килешеүе буйынса ғәмәлдән сыға.
# Ариёси Савако

Савако Ариёси (21 ғинуар 1931 — 30 август 1984) — билдәле япон яҙыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре һәм драматург. Япон йәмғиәтендә ҡатын-ҡыҙҙарҙың ауырлыҡтары тураһында яҙған феминистик автор.

# Ариёси Савако
## Биографияһы

Савако Ариёси 1931 йылдың 21 ғинуарында Вакаямаҡалаһында тыуа. Ул тыуыр алдынан ата-әсәһе АҠШ-та йәшәй, ә бала сағының күп өлөшөн Ява утрауында үткәрә. Ариёсиның ата-әсәһе йыш ҡына атаһының эше арҡаһында күсенә, әммә ҡыҙҙарының Японияла тыуыуын теләй. Сырхау бала булараҡ йыш ҡына Индонезия мәктәбендә дәрестәр ҡалдыра һәм ата-әсә китапханаһында булған Нацумэ Сосэки, Такэо Арисима кеүек авторҙарҙың китаптарын уҡый. Ғаилә 1941 йылда Японияға Икенсе донъя һуғышы башланыр алдынан ҡайта.
1949 йылдан башлап Токиолағы ҡыҙҙар өсөн христиан колледжына инглиз әҙәбиәте һөнәре буйынса уҡырға инә, унда әҫәрҙәре өсөн бер нисә премия яулай. 1952 йылда колледждан сыҡҡас, китап нәшриәтендә һәм бер нисә әҙәби журналдарҙа эшләй башлай, бер үк ваҡытта әҫәрҙәре өҫтөндә лә эшләй. Ариёсиның тәүге әҙәби уңышы булып «Балладалар» баҫмаһы тора (япон. 地唄) 1956 йылда китап бик күп баһаламалар ала һәм, еңеү яуламаһа ла, абруйлы Рюноскэ Акутагава исемендәге премияға тәҡдим ителә. 1959 йылдан башлап яҙыусы донъя буйлап әүҙем сәйәхәт итә, Ҡытайға, Яңы Гвинеяға, АҠШ-ҡа, Европа илдәренә һәм Яҡын Көнсығышҡа бара. Шул уҡ йылда яҙыусыға билдәлелек килтергән беренсе ҙур романы— «Река Ки» баҫыла (япон. 紀ノ川). Савако Ариёси өсөн илһам сығанаҡтарының береһе булып Каноко Окамотоның «Колесо жизни» китабы тора. Ариёси раҫлауынса, уны уҡымайынса ул яҙыусы булып китмәҫ ине. Уны Окамотоның «ирекле» яҙыу стиле һәм уның образдарының "хислелеге" хайран ҡалдыра.
Яҙыусы 1984 йылдың 30 авгусында йөрәк етешмәүсәнлегенән Токиола 53 йәшендә вафат була. Скотт Миллер раҫлауынса, Савако Ариеси «карьераһының иң бейек нөктәһендә» вафат була.
# Пронь-Шор

Пронь-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сибирчата-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пронь-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091391
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009139
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Башҡорттар (картина)

«Башҡорттар» (икенсе исеме: «Хөкөмгә тарттырылғандарҙы конвой менән оҙатып барыусы башҡорттар») — Дәүләт Эрмитажы тупланмаһынан шотланд рәссамы картинаһы.
Рәссам был картинаны 1814 йылдың көҙөндә, 1809—1810 йылдарҙа Кавказ һәм Каспий буйы уйһыулыҡтары буйлап сәйәхәте тәьҫораттарына нигеҙләнеп, Эдинбургта яҙа һәм Наполеон һуғыштары ваҡытында башҡорттарҙың, казак ғәсҡәре сафында булып, һуғыш алып барған армияла ғына түгел, ә тылда конвой һағында тороуҙарын да һүрәтләй. Аллан үҙенең хәтирәләрендә түбәндәгеләрҙе яҙа:
1815 йылда рәссам Лондонда Рәсәйҙән ҡайтҡас та яҙылған үҙ эштәренең күргәҙмәһен ойоштора, ошонда картина тәүге тапҡыр тамашасыларға тәҡдим ителә. Һуңынан ул Эдинбургта рәссамдың оҫтаханаһында эленеп тора, Бөйөк Британия буйлап сәйәхәт иткән бөйөк кенәз Николай Павлович (буласаҡ император Николай I) 1816 йылдың декабрендә ошонда күрә лә инде уны; шотланд матбуғаты бөйөк кенәздең оҫтаһанала булыуы тураһында таҡрарлап яҙып сыға.
Шул ваҡытта Николай Павлович рәссамдан өс картина һатып ала: «Башҡорттар», «Сик буйы һаҡсылары» (хәҙер ул да Эрмитажда эленгән) һәм «Кубань йылғаһы аша сығып барған Аслан Гәрәй һәм Альказия» (хәҙерге ваҡытта Махачҡалала Дағстан Һынлы сәнғәт музейында). Бөйөк кенәзде оҙатып йөрөгән Николсон үҙ тәьҫораттарын яҙып ҡалдыра.
Рәсәйгә алып ҡайтылғандан һуң картина Аничковтар һарайына, Николай I-ҙең шәхси кабинетына ҡуйыла һәм «Ике башҡорттоң өс поселян менән һөйләшеүе» исеме аҫтында теркәлә. 1920 йылда картина Эрмитажға тапшырыла. 1929 йылда Эрмитаж коллекцияларын һатыу сиктәрендә сит илгә сығарыу планлаштырылған була, әммә 1931 йылда музейға кире ҡайтарыла һәм яңынан даими экспозицияға тулыһынса ҡабул ителгән «Башҡорттар» исеме аҫтында күрһәтеүгә ҡуйыла. Ҡышҡы һарайҙың 301-се залына тамашасылар иғтибарына тәҡдим ителә.
# Дрягина Ирина Викторовна

Дрягина Ирина Викторовна (31 март 1921 йыл — 9 июнь 2017 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, агроном-селекционер, ауыл хужалығы фәндәре докторы (1972 йыл), профессор.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, эскадрилья комиссары, 2-се Белорус фронты 4-се һауа армияһы 325-й төнгө бомбардировка авиация дивизияһының 46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкы осоусыһы, гвардия капитаны.

# Дрягина Ирина Викторовна
## Биографияһы

Ирина Викторовна Дрягина 1921 йылдың 31 мартында Һарытауҙа тыуа. Атаһын матрос, водолив, һуңынан парһыҙ судно капитаны була. Бала сағында ғаиләләре менән Һарытауҙан Әстерханға тиклем йөҙәләр.
Һарытау аэроклубында уҡый. Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылда алына. Ғәмәлдәге армияла 1942 йылдан. Полк составында Кавказ өсөн һуғыштарҙа ҡатнаша, Кубанде, Ҡырымды азат итә. 1940 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
   «1942 йылдың 6 ноябренә ҡараған төндә Ирина Дрягина — Полина Гельман экипажы Кадгорон ауыл биләмәһе эргәһендәге яғыулыҡ-майлау складын бомбаға тотто, — тип һөйләй Советтар Союзы Геройы Ирина Себрова. — Янғын төн буйына туҡтаманы. Улар башҡа ныҡ нығытылған пункттарҙы — Ищерская, Кизляр, Малгобек, Терек һ.б. уңышлы утҡа тотто. Ошо алыштарҙа ҡатнашҡаны өсөн Ирина Дрягина Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән наградланды».
1943 йылда, комиссар вазифаһын бөтөрөлгәс, өс тапҡыр Советтар Союзы Геройы А. И. Покрышкин командалыҡ иткән 9-сы гвардия истрибителдәр авиадивизияһының сәйәси бүлегенә комсомол буйынса начальник урынбаҫары итеп күсерелә.

# Дрягина Ирина Викторовна
## Биографияһы
### Һуғыштан һуң

1960 йылдарҙа — М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты, һуңынан Йәшелсә культуралары селекцияһы һәм орлоҡсолоғо Бөтә Союз ғилми-тикшеренеү институты хеҙмәткәре. 1963 йылда МДУ-ның биология-тупраҡ генетикаһы кафедраһы доценты вазифаһына һайлана. 1978 — 1994 йылдарҙа сәскә культуралары селекцияһы һәм орлоҡсолоғо лабораторияһын етәкләй.
46 сорт баҡса ирисы, мәҙәниәт 25 сорт башҡа сәскәле һәм декоратив культуралар авторы. Яңы сорт сәскәләрҙе үҙенең яуҙаш хәрби осоусы әхирәттәре, совет авиацияһы һәм космонавтикаһының билдәле шәхестәре исеме менән атай. Шулай беҙҙең илдә «Евгения Руднева», «Маршал Покрышкин», «Академик Королев», «Марина Раскова», «Рябов Штурман», «Вадим Фадеев», «Гвардия», «Полет к Солнцу» (Советтар Союзы Геройы М. П. Девятаев хөрмәтенә), «Чистое небо» иристары барлыҡҡа килә. Ҡайһы бер сорттарҙың авторҙашы — Г. Е. Казаринов.
Мәскәүҙә йәшәй.

# Дрягина Ирина Викторовна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (19.10.1942)
* ике 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (30.4.1945; 6.11.1985)
* миҙалдар

# Дрягина Ирина Викторовна
## Хәтер

* Дрягина И. В. Записки летчицы У-2. — Центрполиграф. — Москва: 6000, 2007. — (На линии фронта. Правда о войне). — ISBN 978–5–9524–3041–9.
* И. В. Дрягинаның һуғыштан һуңғы тормошо һәм фәнни эшмәкәрлеге ваҡиғалары мотивы буйынса Мария Глушко «Живите дважды» романын яҙа (1966).
# Сев-Я

Сёв-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 475 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Сев-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025014
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302501
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яманйылға (Ҡариҙел ҡушылдығы)

Яманйылға — рус. Еманз-Елга, Еманзелга - Рәсәй йылғаһы.

# Яманйылға (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Географияһы

Яманйылға Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 564 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Яманйылға (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020957
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102095
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Яманйылға (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Географ, топонимист Шувалов Николай Иванович Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән шәхес, үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә рус. Еманжелинка (Яманйылға) гидронимына шундай аңлатма бирә:От башкирского названия речки Яман-Зильге, или Яманжелге, впадающей в озеро Большой Сарыкуль. В переводе — «плохая речка»: яман — «плохой», «скверный», зилга, желга — диалектный вариант от йылга (елга) — «речка»...
Йәғни, Силәбе өлкәһендә Яманйылғалар икәү булып сыға, һәм беренсеһенең аңлатмаһы икенсеһенә лә тура килә.
# Оло Каталамба-Ю

Оло Каталамба-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кожим йылғаһының һул ярына тамағынан 161 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Каталамба-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069191
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006919
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Степановка (Иртыш ҡушылдығы)

Степановка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының һул ярына тамағынан 1397 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Степановка (Иртыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006058
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300605
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яңы Мостафа

Яңы Мостафа — бер нисә исемдәш тораҡ пункттар атамаһы.

# Яңы Мостафа
## Мәҡәләләр

* Яңы Мостафа (Ауырғазы районы) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.
* Яңы Мостафа (Борай районы) — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл.
# Аҡморон ауыл Советы (Баймаҡ районы)

Аҡморон ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

# Аҡморон ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы"на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. Үҙәге — Аҡморон ауылы. 1961 йылдың 14 ғинуарында булдырыла. Уның составына башта Ҡаратал, Аҡтау, Аҡморон ( Бикеш ауыл Советынан); Йоносбай, Һаҡмар (Йомаш ауыл Советы нан); Түбәнге Мәмбәт һәм Үрге Мәмбәт (Ишмырҙа ауыл Советынан) инә.
Халҡы: башҡорттар 84 %, урыҫтар — 8 %, башҡа милләттәр — 6 %. Ауыл Советы территорияһында «Баймаҡ» совхозының биш бүлексәләре була.
* Советтың беренсе ойоштороусылары: Пономарев Н. Г., Өмөтбаев С. С.
* Ауыл советы рәйестәре: Пономарев Н. Г., Хәбиров Р. К., Исҡужин А. С., Андриянов Б. В., Тимербулатов З. М., Байегетов, Сәлимйәнов Ф. Ф., Бәхтиев Ф. И., Передельский С. К., Йәнбирҙин Р. С..
# Чаплыгин Пётр Николаевич

Чаплыгин Пётр Николаевич (24 март 1896 йыл — 10 март 1948 йыл) — СССР-ҙың театр актёры, Карел АССР-ының атҡаҙанған артисы (1938), Карел-Фин ССР-ының халыҡ артисы (1943).

# Чаплыгин Пётр Николаевич
## Биографияһы

Пётр Николаевич Чаплыгин Мәскәүҙә тимер юлсы хеҙмәткәре һәм актриса ғаиләһендә тыуған.
1914 йылда йылда Мәскәүҙә 1-се реаль училищены тамамлаған.
Егет театр сәнғәтен яратҡан һәм сәхнәлә уйнарға хыялланған. Хыялын тормошҡа ашырыр өсөн Мәскәү художество театры артисткаһы С. В. Халютинаның театр мәктәбендә уҡыған һәм Е. Б. Вахтангов студияһында белем алған.
1916 йылдан Ырымбур, Смоленск, Һамар, Түбәнге Новгород театрҙарында уйнай, граждандар һуғышы йылдарында Көнсығыш фронттың 5-се армияһының сәйәси бүлек театрында сығыштар яһай.
1931 йылда ҡатыны артистка А. И. Шибуева менән бергә Петрозаводск рус драма театрына эшкә инә.
Актёрҙарҙан беренсе булып 1938 йылда, театрҙа 7 генә йыл эшләп өлгөрһә лә, Карел АССР-ының атҡаҙанған артисы исеменә лайыҡ була.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында театр труппаһы Карел фронтына барып, һалдаттар алдында сығыш яһай, уларҙың һуғышсан рухын күтәрә.
1945 йылда Бөтә Союз рус классикаһы спектаклдәре смотрында актер СССР-ҙың Сәнғәт эштәре буйынса комитеты премияһына лайыҡ була.
I саҡырылыш Карел-Фин ССР-ы Юғары Советы депутаты булып һайлана (1940—1947).
17 йыл эсендә театрында 100-ҙән ашыу төп ролдәрҙе башҡарған, шул иҫәптән милли карел тематикаһына бағышланған эштәре лә булған.
1948 йылдың 10 мартында вафат булған. Петрозаводск ҡалаһындағы Зарецкий зыяратында ерләнгән

# Чаплыгин Пётр Николаевич
## Хәтер

Н. П. Чаплыгиндың Г. А. Стронк төшөргән портреты билдәле. Ул 1947 йылда яҙылған булған. Әлеге ваҡытта Карелия Республикаһы һынлы сәнғәт музейында һаҡлана

# Чаплыгин Пётр Николаевич
## Төп ролдәре

* Кречинский (А. Сухово-Кобылин «Свадьба Кречинского»)
* Шванди (К. Тренёв «Любовь Яровая»)
* Петруччио (В. Шекспир «Укрощение строптивой»)
* Чацкий (А. С. Грибоедов «Горе от ума»)
* Колесников Л. Леонов «Нашествие»)
* Лаврецкий (И. Тургенев «Дворянское гнездо»)
* Юсов (А. Островский «Доходное место»)
* Карташов (бер туған Турҙар һәм Л. Шейнин «Кому подчиняется время»)
* Генри Хиггинс (Б. Шоу «Пигмалион»)
# Серб Республикаһының Хәҙерге заман милли сәнғәт музейы

Серб Республикаһының Хәҙерге заман милли сәнғәт музейы (сер. Музеј савремене умјетности Републике Српске) — Серб Республикаһының хәҙерге заман сәнғәтендә художестволы галерея — төп музей учреждениеһы. Ул Босния һәм Герцеговиналағы Баня-Лука ҡалаһында 2004 йылдан Серб батырҙары майҙанындағы элекке тимер юл вокзалы бинаһында эшләй башлаған. Музей Серб Республикаһының XX һәм XXI быуаттар милли ҡомартҡыларын һаҡлауға арналған, унда хәҙерге заман эштәренән художество күргәҙмәләре лә ойоштора.

# Серб Республикаһының Хәҙерге заман милли сәнғәт музейы
## Барлыҡҡа килеү тарихы

Музейҙың барлылыҡҡа килеүенә 1969 йылдағы ер тетрәү һәм Баня-Луки ҡалаһындағы күпселек биналарҙың зыян күреүе сәбәпсе була. Ул саҡта ярҙам ҡулы һуҙған рәссамдарҙың сәнғәт әҫәрҙәренән мәрхәмәт аукционы ойошторорға ҡарар ителә, унан килгән аҡса ҡаланы төҙөкләндереүгә йүнәлтелә. Аукцион бик уңышлы килеп сыға, унда Югославияның хәҙерге заман рәссамдары һәм сәнғәт белгестәренән тыш, сит илдекеләр ҙә ҡатнаша — коллекцияға бөтә донъянан 600-ҙән ашыу картина йыйыла. Һөҙөмтәлә, аукцион үткәрелмәй ҡала, сөнки төҙөкләндереү эше башҡа сығанаҡтар аша яҡшы ғына финанслана. Коллекция бөтә донъя рәссамдарының зыян күргән ҡала менән берҙәмлеге символы булараҡ һаҡланыла, ә 1971 йылда ҡала үҙәгендә урынлашҡан Серб батырҙары майҙанындағы элекке тимер юл вокзалы бинаһында махсус художество галереяһы асыла. 2004 йылда галереяны Серб Республикаһының Хәҙерге заман милли сәнғәт музейы тип атай башлайҙар. Музей булдырылғандан алып, унда инеү ирекле.

# Серб Республикаһының Хәҙерге заман милли сәнғәт музейы
## Музей коллекцияһы

Музей коллекцияһында сит ил авторҙары һәм башҡа ваҡытлыса осор әҫәрҙәре булыуға ҡарамаҫтан, ул күбеһенсә XX быуаттың икенсе яртыһында ижад итеүсе Югославия авторҙарының картиналарынан тора. Картиналар составы төрлө, живопись, скульптура, графика, һәр төрлө инсталляция, фотография, кинетик объекттар, видео һ.б. урын алған. Музей фонды өскә бүленгән: Босния һәм Герцеговина сәнғәте, элекке Югославия, бөтә донъя сәнғәте коллекцияһы. Бөтәһе 1500-ҙән артыҡ экспонат иҫәпләнә.
Музейҙа үҙенең шәхси сәнғәт әҫәрҙәренән тыш, уның махсус бүлегендә шулай уҡ теге йәки был күренеш, сара, авторҙар һәм иҫтәлекле ваҡиғалар менән бәйле бик күп өҫтәмә ярҙамсы материалдар ҙа һаҡлана. Был — һәр төрлө документация, рәссамдарҙың публикациялары, әҙәби йүнәлештәге китаптар, журналдар һәм брошюралар китапханаһы.
# Тоденокс

Тоденокс — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының һул ярына тамағынан 841 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тоденокс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037197
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203719
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сес-Игол

Сес-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Асес-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Сес-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037364
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203736
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2