Татарча: — Бу гадәти очрак. Билингвизм очрагында активлашуга кагылышлы ике гипотеза бар. Сезнең бер концептыгыз бар, мәсәлән, «эт» концепты һәм сез аны кайсы телдә активлаштырасыз, кайсы очракта «собака» дип, ә кайсында «эт» дип әйтерсез. Бер фараз буенча, тел — үзенчәлекле, без бер телгә көйләнәбез һәм концепт нәкъ менә кирәкле телне активлаштыра. Чынбарлыкка якынрак дип саналган икенче гипотеза буенча концепт бар булган телләрне активлаштыра, ягъни бу телгә хас булмаган активлаштыру бер дәрәҗәдә бара. Анда нәрсә сайланачагы күп факторларга бәйле һәм бу модельләр, алар лексик ачыклыкны тасвирлаганча, менталь лексиконнан сүзнең ничек чыгарылуы да нәкъ менә анда да конкуренция барлыгын күрсәтә. Конкуренция берничә сәбәп белән барлыкка килә: орфографик күршеләр булуы, семантик якын сүзләр булуы. Сезнең мисалыгызда семантик яктан якын категориягез бар иде һәм, билгеле, шушы лексема активлашты. Һәм бу конкуренция, нәтиҗәдә, сез сайлаганны сайлап алу нәкъ менә аңсыз рәвештә бара һәм бу да — теге яки бу гипотезаның хәллелеген исбатлаучы гадәти очрак. Чөнки без кайсы модельнең дөресрәк булганы хакында сөйләшкәндә, галимнәрдә күп төрле теорияләр, фаразлар барлыкка килә һәм ниндидер сөйләм хаталары бу модельнең чынбарлыкка якынрак булуын күрсәтә. Рус теленнән булган интерференция, тамыр морфемасына кушылган фигыль морфемасы — cүзләрне тулысынча алабызмы, ягъни бөтен сүзле керү яки безнең ике композицияме — башта тамыр морфемасы, анары аңа аффикслар өстибез, ягъни бу ничек саклана — тагын бер дәлил. Сүзләр бик күп, гомумән, баш мие моны ничек эшли ала, бигрәк тә бу берничә телне белү булса. Шуңа күрә психолингвистикада нәкъ шундый очракларда, кейс-стадияләрдә торган мондый сораулар, шундый сөйләм хаталары белән дә исбатлана.
Русча: — Это как раз типичный случай. Есть две гипотезы, как происходит вот эта активация при билингвизме. У вас есть один концепт, например, «собака» и на каком языке вы его активируете: в каком случае скажете «собака», а в каком «эт». Одна гипотеза говорит, что это языкоспецифичное: мы настраиваемся на один язык и этот концепт активирует именно тот язык, который нужен. Другая гипотеза — и она считается более приближенной к реальности — говорит о том, что концепт активирует все языки, которые есть, то есть, это не языкоспецифичная активация происходит на одном уровне, но то, что там будет выбрано зависит от многих факторов. И эти модели, как они описывают лексический доступ, как происходит извлечение слова из ментального лексикона, тоже говорит о том, что там происходит конкуренция. Конкуренция тоже происходит по нескольким причинам: есть ли какие-то орфографические соседи, семантически близкие слова. У вас тут семантически близкая категория была, и, соответственно, активировалась именно эта лексема и эта конкуренция. Селекция того, что вы выберете, происходит именно неосознанно и это тоже типичный случай, который доказывает состоятельность той или иной гипотезы. Потому что когда мы говорим, какая модель более верна… У ученых много разных теорий, предположений и какие-то речевые ошибки как раз и показывают, что, наверное, эта модель более приближена к реальности. Интерференция, которая была с русского языка, морфема глагола, которая была присоединена к корневой морфеме — как раз еще одно подтверждение в пользу того, что извлекаем ли мы слова целиком, то есть, цельнословный доступ или у нас декомпозиции — сначала корневая морфема, а потом к ней присоединяем аффиксы, то есть, как это все хранится? Слов очень много, как вообще головной мозг может это все поместить? Особенно если это знание нескольких языков. Поэтому такие вопросы, стоящие в психолингвистике как раз на таких кейс-стадиях, таких речевых ошибках доказывается в том числе.