yasalma/tt-ru-language-corpus huggingface dataset:
Татарча: 2018 елда татар туенда булдым мин, дустым икенче бер иптәшем белән безне кунакка чакырды. Туй башыннан ахырына кадәр татар телендә алып барылды, һәм без ике генә рус егете идек. Барысы да «безне аңламыйлар болар» дип котлаштылар, безгә чират җиткәч, без аларга шундый базаны күрсәттек, туй ахырына кадәр барысы да безнең янда бөтерелде, безгә карата хөрмәт барлыкка килүен күрдек шунда.
Русча: В 2018 году я побывал на татарской свадьбе. Меня и еще одного моего друга пригласил мой одногруппник и мы были там два единственных русских — посреди татарской свадьбы. Вся свадьба была полностью на татарском, и в основном были такие приколы, типа, «а, ну у меня сейчас пообщаемся, и они всё равно ничего не поймут». И когда дошла очередь до нас говорить тосты, мы буквально там на своём элементари-преинтермидиат татарском выдали такую базу, что все подходили потом к нам постоянно выпить, чокнуться и так далее.
Татарча: Төрек телендә сөйләшүчеләрне ишетәм дә, күп гыйбарәләрнең охшаш икәнлеген күрәм. Шунда ук өйрәнәсем килә, барысы да кызык була башлый. Әйләнә-тирәдә ихтыяҗ булмаганда, тагы онытам. Санкт-Петерургта телгә ихтыяҗ юк бит инде. Ни өчен хәзер кызыксына башладым: төрек телендәге язуларны күрәм дә, сүзләр охшаш, әйтелешен-яңгырашын аңлыйм, рухлана башлыйсың, эчтән күңел «кирәк, кирәк, кирәк» ди. Янәшәдә булмаганда, тагы «нәрсәгә инде бу» ди. Аннары тагы әти-әни белән сөйләшәсең дә, тагы уянып аласың. Ни дисәң дә, мохиткә барып төртелә инде бу...
Русча: Когда я смотрю на людей, которые говорят по-турецки, и вижу очень много похожих фраз — у меня сразу там просыпается, я сразу хочу, мне сразу интересно. А когда этого нет вокруг — ну, собственно, как в Санкт-Петербурге и было всегда, то этого просто нет. Почему мне сейчас стало интересно? — потому что я стала видеть какие-то надписи на турецком, я понимаю, что там очень схожие слова. Я понимаю произношение. Я понимаю, мне это всё нравится, у меня сразу там что-то трепещет, такое сразу: «хочу, хочу»... А потом, когда этого нет рядом — «ну и зачем?..». Потом опять просыпается — с мамой-папой, поговоришь — опять просыпается. В общем, мне кажется, что из-за окружения это.
Татарча: Хәзер аерым сүзләрне ишеткәндә, җырларны тыңлаганда, шуны аңлый башладым, бу ниндидер көй генә түгел, бу сүз генә түгел, бу тулы бер тел. Минем өчен бу шок хәзер! Моңарчы мин аны үземнең гаиләмдә генә күрә идем, шуңадыр уйлап чыгарылган кечкенә бер дөнья дип кабул ителгән күрәсең. Үземнең база белән генә моны беркайчан да өйрәнеп чыга алмаячакмын дип куркып куясың. Аны нәкъ башка телне өйрәнгән кебек үк өйрәнергә кирәк. Мин татар, дип кенә булмый, тырышырга һәм чынлап торып өйрәнергә кирәк. Мин әле утырып өйрәнә башлау стадиясенә һаман да җитмәдем. Ялкаулык аркасында инде. Инде хәзер үк сөйләшәсем килә, өйрәнергә ирендерә…
Русча: И сейчас, когда слушаю, что-то, думаю: «ого, ничего себе, это не просто отдельные какие-то слова. Это не просто какие-то веселые <напевает татарскую мелодию>. Это больше, это язык — полноценный. Это шок для меня сейчас, потому что он настолько жил только в моей семье, что мне казалось, что это какой-то свой маленький выдуманный мир. Это настолько шок сейчас — когда я начала слушать, «что, я ничего не понимаю, ни слова». Это совершенно другой язык. Это язык. Это настолько поразительно… И в этот момент становится страшно! Ты думаешь, что ты, несмотря на свою базу, никогда его не освоишь. Ты понимаешь, что его и учить надо так же, как любой другой язык, что это не получится так, что «ну я татарка, значит, я по-татарски смогу». Нет, так не будет и надо стараться и учить по-настоящему. Я наверное ещё не дошла до той стадии, где надо прям сидеть и учить — из-за лени. Я хочу уже уметь! Я не хочу учиться.
Татарча: Күп җырларның мәгънәсен аңладым. Татар җырларын нәрсә хакында икәнлеген аңлагач, аларга салынган тирән мәгънәне тоясың һәм ул сине битараф калдыра алмый. Тамакка төер утырган чаклар да була, әлеге хис сиңа күптән җитмәгәнлеген сизәсең. Үзеңнең кайдадыр югалган бер өлешеңне табып, тернәкләнеп киткәндәй буласың. Татар теле мине шул рәвешчә үз-үземә, асылыма кайтара башлады. Әле узган ел гына, татар телен өйрәнә башлаганда, үземдә күпмедер өлешне татар өлеше дип саный идем, хәзер исә миндә татарлыкның күпкә күбрәк булуын тоям. Рус телендә сөйләшсәм дә, рус телендә фикер йөртсәм дә, үземдәге татар рухын тоя башладым. Татар телендә фикер йөртә башлыйсым килә, анысы да вакыт узу белән килер дип уйлыйм…
Русча: Я узнал, о чём во многих песнях поется. И когда понимаешь смысл татарских песен — мурашки начинают идти, у меня по крайней мере, то есть от тех, о которых ты даже не задумывался, что у них такой глубокий смысл, допустим, и иногда даже как ком к горлу подкатывает такие вот какие-то очень нежные чувства, как будто бы тебе этого давно не хватало, как будто бы ты нашёл часть себя, восстановился с какой-то частью себя. Ну татарский язык мне вот это ощущение дал, что как будто бы я стал находить себя, возвращаю большую часть себя. Я раньше думал в прошлом году только вот, когда начинал более активно изучать язык, а до этого Какая часть из меня Татарская часть. Сейчас я понимаю, что это большая часть меня, хоть я и говорю, И мысленно на русском, конечно, хотелось бы мыслить на татарском, но я думаю, со временем придёт это всё.
Татарча: Телне искә төшерү һәм психолингвистика — Айгул Ханова белән сөйләшү
Русча: Вспоминание языка и психолингвистика — разговор с Айгуль Хановой
Татарча: Барыгызга да сәлам! Минем исемем Альбина Әхәтова һәм бу — кешеләрнең татар телен ничек һәм ни өчен өйрәнүләренә багышланган «Икенче дәүләт теле» подкасты. Бүген безнең чыгарылышыбыз фәнни-популяр юнәлештә, сүзебез психолингвистика турында булачак, телне искә төшерү һәм кеше башында ике һәм аннан да күбрәк телнең ничек яшәве турында сөйләшәчәкбез. 
Русча: Всем привет! Меня зовут Альбина Ахатова и это подкаст «Второй государственный» о том, как и почему люди учат татарский язык. Сегодня у нас будет научно-популярный выпуск, в котором мы поговорим о психолингвистике, вспоминании языка и как живут в человеческой голове два и более языков.
Татарча: Ике мөһим хәбәр бар: беренчесе — бу — сезонның соңгы чыгарылышы, аннан соң подкаст каникулларга китәчәк һәм яңа елдан соң гына кайтачак; икенчесе — Айгөл Филүсовнаның фәнни-тикшеренү проекты, аның өчен татар телен белүче энтузиастлар кирәк. Әгәр дә сез тикшеренүләрдә волонтер буларак катнашырга, мәгълүмат җыешырга һәм фәннең табигатен яхшырак аңларга телисез икән, Айгөл Филүсовнага языгыз: ahan.85@mail.ru, Telegram: https://t.me/Aigul_9
Русча: Есть два важных сообщения: первое — этот выпуск последний в этом сезоне, после него подкаст уйдет на каникулы и вернется после новогодних праздников; второе — научно-исследовательский проект Айгуль Филусовны, для которого нужны энтузиасты, владеющие татарским языком. Если вы хотите принять участие в исследованиях в качестве волонтера, помочь собрать данные и понять, как устроена наука, то пишите Айгуль Филусовне: ahan.85@mail.ru, Telegram: https://t.me/Aigul_9
Татарча: Шулай итеп, бүгенге чыгарылышыбызда без нәрсә ул психолингвистика турында сөйләшербез, икетеллелеккә бераз кагылырбыз, аннары телне искә төшерү үзенчәлекләренә күчәрбез. Хәзерге вакытта татар телен өйрәнүчеләрнең күбесе аны яңабаштан өйрәнми, ә кайчандыр белгәннәрен искә төшерә. Әлбәттә, бу эпизодта чыгарылышның темасына карата үземнең һәм төрле кешеләрнең шәхси тарихлары һәм фикерләре булачак. Чынлыкта, психолингвистикага багышланган чыгарылыш әзерләү идеясенә мине татар лицее кураторы Рәүф сөйләгән тарих этәрде. Сез аны «Татар теле — гаиләдә» чыгарылышында ишеткән булуыгыз мөмкин, анда Рәүф гаиләдә аның белән татар телендә сөйләшмәүләре турында сөйли, әмма ул татар балалар бакчасына йөри, һәм мәктәптә татар теле дәресләре керә. Тел белән мөнәсәбәтләрнең бик үк гармонияле булмавы — үзе аерым бер тарих, хәзергә, әйдәгез, миңа тәэсир иткәнен тыңлап узыйк әле.
Русча: Итак, сначала в этом выпуске мы поговорим о том, что такое психолингвистика, немного коснемся билингвизма, потом перейдем к особенностям  вспоминания языка. Многие, кто сейчас учат татарский язык не столько учат его с нуля, сколько вспоминают то, что когда-то знали. Конечно же, в этом эпизоде будет несколько личных историй и мыслей, как моих, так и разных людей, по теме этого выпуска.  На самом деле, на мысль сделать выпуск про психолингвистику меня навела история, которую рассказал мне куратор турецкого лицея Рауф. Вы могли его услышать в выпуске о татарском языке в семье, там Рауф рассказывал, что с ним в семье не говорили на татарском языке, но он ходил в татарский детский садик, а в школе были уроки татарского языка. То, что отношения с языком складывались не очень гармонично — другая история, но пока давайте послушаем ту, которая меня впечатлила.
Татарча: «Мин йоклап киткәнмен һәм төштә Җиргә зур мунча тустыганы очып килгәнен күрәм, аннан кечкенә тустыганнар чыга да кешеләр белән сөйләшә. Саташулы төш инде. Мине уяталар, дәрес тәмамланган, мин чыктым да сорыйм: “Ә дәрестә нәрсә булды?” дим. Дустым: “Күз алдына китерәсеңме, татар телендә без Җиргә зур тустыганның төшүе, аннан кечкенә тустыганнарның чыгып, кешеләр белән аралашуы турында хикәя укыдык, анда җиргә зур чүлмәк оча, аннан кечкенә чүлмәкләр чыга һәм кешеләр белән аралаша”, ди. Ягъни, мин татар телен белми торып, анда нәрсә булганын ишетеп, нигездә татарчаны аңлаганмын. Мин аларның нәрсә укыганнарын аңладым, хәтта төш аша кабул иткәнмен һәм бу миңа бик кызык тоелды».
Русча: «Я уснул и мне снится, что на Землю прилетел большой ковш банный, оттуда выходят маленькие ковшики и разговаривают с людьми. Бредовый сон, как обычно — что-то такое происходит. Меня будят, урок закончился, я выхожу и говорю: “А что было на уроке?”. Друг говорит: “Прикинь, читали рассказ на татарском, в котором на Землю прилетает большой ковш, оттуда выходят маленькие ковши и общаются с людьми”. То есть я, не зная татарский, но слыша, что происходит там, понимал татарский язык. Я понимал, о чем они читают, даже во сне смог сопоставить и мне показалось это очень прикольным».
Татарча: Психолингвистика һәм билингвизм темасында иң кызыксындырган нәрсә — баш миенең боларны кабул итүе. Бу турыда без бүген филология фәннәре кандидаты һәм Югары икътисад мәктәбе фәнни-тикшеренү институтының тел һәм баш мие үзәге фәнни хезмәткәре Айгөл Филүс кызы Ханова белән сөйләшәчәкбез.
Русча: Так вот, самое волнующее в теме психолингвистики и билингвизма  —  как это все воспринимает мозг. Об этом мы поговорим сегодня с Айгуль Филусовной Хановой, кандидатом филологических наук и научной сотрудницей центра языка и мозга Научно-исследовательского института ВШЭ (кстати, моей альма-матер).
Татарча: — Татар телендәге төшләр психолингвистикага керәме, әллә бу башка нәрсәме?
Русча: — Сны на татарском языке входят в психолингвистику или это что-то другое уже?
Татарча: — Һәрхәлдә, бу да телнең ниндидер дәрәҗәдә инде өстенлек итүен күрсәтә, бигрәк тә фикерләр һәм төшләр, ниндидер аңсыз әйберләр башланса. Бәлки, сез башка телдә саныйсыздыр яисә тагын нидер эшлисездер, әмма төшләр сезнең бу тел системасына интеграцияләнә башлавыгызның күрсәткече булып тора, ул сезнең башыгызда бик активка әйләнә.
Русча: — В любом случае, это тоже говорит о том, что язык становится доминантным, особенно если начинаются мысли и сны, какие-то такие неосознанные вещи. Может быть, вы считаете на другом языке или еще что-то, но сны — это тоже показатель того, что вы начинаете в языковую систему интегрироваться, язык становится очень активным в вашей голове.
Татарча: — Әйдәгез, психолингвистиканың гомуми үзенчәлекләреннән башлыйбыз, нинди фән ул, нәрсә белән шөгыльләнә һәм нәрсә өйрәнә.
Русча: — Давайте мы начнем с того, что такое психолингвистика в общих чертах, что это за наука, чем она занимается и что изучает.
Татарча: — Психолингвистика XX гасыр уртасында барлыкка килә, һәм әлеге юнәлеш психология һәм лингвистика киселешендә тора. Психолингвистиканың төп предметы булып игътибар, фикерләү, хәтер һ.б. белән беррәттән, югары когнитив функцияләрнең берсе буларак, нәкъ менә тел тора. Башка когнитив функцияләр белән әлеге бәйләнешләр, шулай ук кешенең тел аша дөньяның ниндидер чынбарлыкларын кабул итүе, тел эшкәртелешенең барышы — болар барысы да психолингвистиканың үзәгендә тора. Бу шактый киң фән, аның эчендә бик күп юнәлешләр бар.
Русча: — Психолингвистика зародилась в середине XX века. Это направление на стыке психологии и лингвистики. Основными интересами психолингвистики является язык как одна из высших когнитивных функций наряду с вниманием, мышлением, памятью и т. д., эти связи с другими когнитивными функциями, а также то, как воспринимает человек реалии мира посредством языка, как происходит языковая обработка. Все это находится в фокусе психолингвистики. Это довольно широкая наука, очень много направлений внутри нее есть.
Татарча: — Билингвизм да психолингвистиканы өйрәнү зонасына керә, мин бит дөрес аңлыйм?
Русча: — Я же правильно понимаю, что билингвизм тоже входит в зону изучения психолингвистики?
Татарча: — Әйе, әлбәттә. Билингвизм ул кешенең баш миендә ике телнең үзара бәйләнеше хакында, билингвларда тел эшкәртелеше ничек башкарылуы турында, билингвларның менталь лексиконы һәм тел челтәре бердәм челтәре булып торамы, әллә болар икесе ике челтәрме. Болар — психолингвистикада соңгы вакытта аеруча бик актуаль булган сораулар, чөнки глобальләшү шартларында халыкның миграциясе икетеллелекнең барлыкка килүенә ярдәм итә, гәрчә икетеллелек кешелек эволюциясендә тарихи яктан булса да, ягъни бу күптән түгел генә барлыкка килгән күренеш түгел. Мин 2022 елда Нобель премиясе лауреатын мисал итеп китерәм, Паабо Сванте геномны секвенирлау өчен бүләк ала. Ул кеше ДНКсында неандертальләр һәм денислыларның ДНКсы булуын ачыклаган, бу хомосапиенс эволюциянең бу чорында актив рәвештә үзара бәйләнештә булганын аңлата. Бу үзара бәйләнеш башка коммуникатив система белән үзара бәйләнешне күздә тота. Башка коммуникатив системалары булган һәм, һәрхәлдә, бөтен эволюция дәвамында ике тел һәм ике коммуникатив система баш миенә урнашкан. Шуннан соң сәүдә мөнәсәбәтләре һәм кешеләр бөтен тарих дәвамында алып барган ниндидер яулап алулар булган. Бу ике һәм аннан да күбрәк телнең билгеле бер вакыт дәвамында теләсә кайсы кешенең гадәти чынбарлыгы булуына ярдәм иткән.
Русча: — Да, конечно. Билингвизм именно о том, как взаимодействуют два языка в головном мозге человека, как происходит языковая обработка у билингвов, является ли ментальный лексикон и языковая сеть у билингва единой сетью или это две разные сети. Это все вопросы, которые стоят в психолингвистике и очень актуальны, особенно в последнее время, потому что в условиях глобализации все большая миграция населения способствует появлению билингвизма. Хотя билингвизм исторически присутствовал в эволюции человечества — это не какое-то недавно появившееся явление. Я привожу в пример лауреата Нобелевской премии 2022 года: Паабо Сванте получил награду за исследование в области секвенирования генома. Он выяснил, что в ДНК человека присутствует ДНК неандертальцев и денисовцев. Это взаимодействие предполагает взаимодействие с другой коммуникативной системой, что была какая-то другая коммуникативная система. В любом случае, два языка и две коммуникативные системы встраивались в головной мозг на протяжении всей эволюции. Затем были торговые отношения и завоевания, которые люди вели на протяжении всей истории. Это способствовало тому, что два и более языка были очень часто обыденной реалией любого человека на протяжении определенного периода времени.
Татарча: — Икедән дә күбрәктер дип уйлыйм. Бәлки, өчтер, чөнки элек гугл-тәрҗемәче булмаган. Бигрәк тә Европа илләрендә, анда күп төрле милләтле дәүләтләр янәшә урнашкан, һәм алар даими аралаша, шуңа күрә европалылар өчен берничә телне белү априори булган һәм хәзер дә шулай.
Русча: — Я думаю, даже больше, чем два. Возможно три, потому что раньше не было гугл-переводчика. Особенно в европейских странах, где много разнонациональных государств рядом расположены и постоянно общаются, поэтому несколько языков знать для европейцев априори было и есть.
Татарча: — Әйе, Россиядә тел ситуациясе белән шөгыльләнүче социолингвистлар да мари яки татар авылы кебек чик буе төбәкләренең дә бер-берсе белән актив аралашулары һәм теге яки бу авылларда яшәүчеләрнең ике телне дә белүләре турында сөйли, гәрчә туган телләре булмаса да һәм бу аларны үзләштерү өчен когнитив көч таләп итсә дә. Бу Җирнең барлык төбәкләре өчен дә хас, чөнки үзара бәйләнеш һәрвакыт булган...без вакуумда яшәмибез бит, һәр җирдә ниндидер күрше авыллар бар, мәсәлән, Дагыстанда мультилингвизм, чөнки анда тарих дәвамында зур тел төрлелеге һәм авыл халкы өч-дүрт телдән артык белгән.
Русча: — Да, даже социолингвисты, которые занимаются языковой ситуацией в России, тоже говорят о том, что такие пограничные регионы, как марийская или татарская деревня, тоже активно взаимодействовали: жители и тех, и других деревень знали оба языка, хотя языки не родственные и это требовало когнитивного усилия для их овладения. Это было типично для всех регионов Земли, потому что мы ведь не живем в вакууме, всегда есть какие-то соседние села. В Дагестане, например, мультилингвизм, потому что там на протяжении истории большое языковое разнообразие и жители аулов знали более трех-четырех языков.
Татарча: — Билингв булырга мөмкин, ике телне бишектән үк белмәсәң дә, ул бала вакыттан ук формалаша. Кеше гомер буе рус теле белән яши, ләкин ниндидер аңлы яшьтән башка телләрне өйрәнә башласа, бу әле билингв түгел, чөнки билингв яки трилингв балачактан ук аларның башларында тигез хокуклы аңсыз үзара бәйләнеш формалаштыра.
Русча: — Билингвом можно стать? Потому что билингвом если не рождаются, то становятся в очень раннем детстве. Если человек всю жизнь живет с русским, но с какого-то сознательного возраста начинает учить другие языки, то это уже не совсем билингв, потому что билингв или трилингв с раннего детства формирует в голове равноправное бессознательное взаимодействие всех языков.
Татарча: — Ә аралашу — иң мөһим фактормы? Инглиз телендә уку һәм кино карау гына җитмиме?
Русча: — А общение — самый важный решающий фактор? Только чтения и просмотра фильмов на английском будет недостаточно?
Татарча: — Әйе, монда тел компетенциясе нинди тел модальлекләрендә үсеш алган булуы мөһим, чөнки, сез әйткәнчә, тыңларга һәм аңларга мөмкин, әмма яза һәм сөйләшә алмыйсың. Әлеге сорауны гадәттә тикшеренүләрдә билгелиләр, чөнки билингвларның херитажниклар, ягъни телне мирас итеп алган кешеләр кебек төркеме бар. Әйтик, Америкадагы руслар рус теленең сөйләмен беләләр, аңлыйлар, аралашалар, әмма укый һәм яза белмиләр, чөнки рус мәктәбенә йөрмиләр һәм рус телендә укыту белән шөгыльләнмиләр. Кайбер тикшеренүләрне, нәрсәдер укырга кирәк булса, алар уза алмый һәм, алар бары тик тыңлый яки күрә алсын, җавапны укымыйча бирә алсын өчен, махсус эксперимент дизайны төзергә кирәк. Музыка гына тыңласаң, бу әле җитәрлек түгелдер, чөнки аз дигәндә язарга яки сөйләшергә кирәк, шул рәвешле генә музыканы тыңлаучы кешенең ишеткәннәрен аңлау дәрәҗәсе никадәр үсеш алганлыгын белеп була. Тел модальлеге билингвларны бәяләгәндә дә мөһим роль уйный, аларның телне белүләрен сөйләм һәм аңлау дәрәҗәсе ягыннан бәялиләр.
Русча: — Да, здесь важно в каких языковых модальностях развита языковая компетенция, потому что можно слушать и понимать, но не писать и говорить. Это вопрос, который обычно очерчивают в исследованиях, потому что есть такая группа билингвов как херитажники (от англ. heritage — «наследство, наследие»), то есть люди, которые унаследовали язык. Допустим, русские в Америке знают русский язык в устной форме, понимают его, говорят, но не умеют читать и писать, потому что не ходят в русскую школу и не занимаются обучением на русском языке. Какие-то исследования, в которых нужно что-то прочитать, они пройти не могут: нужно составить специальный дизайн эксперимента, где они могут только слушать или видеть, отвечать не читая. Возвращаясь к вашему вопросу, если только слушать музыку, то этого недостаточно, нужно хотя бы еще писать или говорить, потому что насколько у человека, слушающего музыку, развито понимание услышанного? Языковые модальности играют важную роль и, обычно, когда оценивают билингвов, пытаются в любом случае оценить уровень владения языком, подразумевая, что это говорение и понимание в том числе.
Русча: — Можно ли назвать нынешних носителей татарского языка херитажниками? Большое количество молодых татар, в возрасте до 30 лет и около, знают татарский язык меньше, чем их родители и тем более бабушки. Я, пока занималась подкастом, подумала, что наши бабушки и дедушки были монолингвами, наши родители уже билингвами, потому что в их среде было больше русского языка, и дети этих родителей снова монолингвы, но уже они говорят на русском, а татарский знают намного меньше и еще меньше пользуются им. Получается, что та часть татарского, которую они знают, она унаследованная или какая?
Татарча: — Херитажниклар турында алар башка тел мохитендә яшәгәндә әйтәләр. Әлегә без Татарстанда яшибез һәм тел мохите бар (гәрчә әлеге мәсьәлә, авылларда яки авыл җирлегендәгегә караганда, шәһәрләрдә күбрәк күзәтелә), әмма бу очракта Татарстандагы херитажниклар, телдә камил аралашучылар яки татар телен мирас итеп алучылар турында әлегә фәнни яктан сөйли алмыйбыз. Тел ситуациясе шул рәвешле формалаша ки, нәкъ менә тел мохите бөтенләй диярлек югала һәм бу да телне үзләштерү өчен бик үк яхшы түгел.
Русча: — Про херитажников говорят в том случае, когда они в иной языковой среде находятся. Пока мы живем в Татарстане и языковая среда пока есть. Хотя это вопрос, насколько она представлена в городах, нежели в деревне или в сельской местности. Но говорить о херитажниках в Татарстане, унаследовавших татарский, мы пока не можем с научной точки зрения. Хотя языковая ситуация складывается таким образом, что именно языковая среда теряется, уходит и это тоже не есть хорошо для овладения языком.
Татарча: — Телне искә төшерүче кешеләр турында сөйләшәсем килә. Хәзерге вакытта татар телен өйрәнүче кешеләр белән аралашканым бар, алар өлкән кешеләр һәм алар моңа аңлы рәвештә килгәннәр. Аларның күбесе аны чит тел буларак өйрәнми, ә балачактан, мәктәптән хәтерендә калганнарны искә төшерә. Сораулар төзегәндә, Википедиядә шундый классификация таптым: мирас итеп алынган тел, телне кулланучылар һәм кайчандыр телне белгән, ниндидер шартлар аркасында аны кулланмаган һәм хәзер онытылганны кире искә төшерүчеләр, аны үзләренә якынрак китерергә һәм янәшәрәк урнаштырырга теләүчеләр.
Русча: — Хочу поговорить про вспоминающих язык людей. Я общалась с людьми, которые сейчас учат татарский язык — в основном, это взрослые люди и они пришли к этому осознанно. Но большая часть из них не столько учит его как иностранный, сколько вспоминает то, что осталось с детства и школы. Когда я составляла вопросы, то нашла в Википедии такую классификацию: унаследованный язык, про носителей, которые полноценно пользуются языком и про вспоминающих носителей, которые когда-то язык знали, при каких-то обстоятельствах не пользовались им и сейчас восстанавливают забытое, которое надо достать и переложить куда-то поближе [в мозгу].
Татарча: — Әйе, килешәм, кешеләрдә шундый хис бар, чөнки әлеге тел алар өчен әнисенең карынында яки иң беренче мохиттә ишеткән тел булып тора, һәм бу бик мөһим, чөнки балалар белән телне үзләштерү буенча үткәрелгән тикшеренүләр баланың тугач та өч атнадан соң реакция белдерүен, туган телнең яңгырашын башка телнекеннән аеруын күрсәтә. Ул хәтта әнисенең йөкле вакытта укыганнарына да реакция белдерә.
Русча: — Да, я согласна, что у людей есть такое ощущение просто потому, что этот язык был тем, который они слышали в утробе мамы или в самом раннем окружении. Это очень важно, потому что исследования, которые проводятся с детьми по усвоению языка, показывают, что ребенок реагирует уже в возрасте трех недель, с рождения отличает звуки родного языка от неродного. Он даже реагирует на то, что читала мама будучи беременной.
Татарча: — Кычкырып укыгандамы, әллә эчтән укыгандамы?
Русча: — Вслух или мысленно?