yasalma/tt-ru-language-corpus huggingface dataset:
Татарча: Яңа туган француз һәм алман балаларында ясалган тикшеренүләр кызыклы, шулай ук әлеге телләрдә интонациянең аерылып торуын күрсәтә. Алман телендә — «төшүче», ә француз телендә — «күтәрелүче», һәм галимнәр француз һәм алман балаларының елауларын язганда, ә аннары елау моделен төзегәндә, елауның акустик рәсеме туган тел интонациясе рәсеме белән бик төгәл туры килгән. Димәк, бала интонацион рәвештә телгә көйләнә башлый һәм шулай итеп галимнәр ана белән бала арасында бәйләнеш урнаштырыла дип фаразлый. Шундый интонация белән аралашу бара һәм бу чыннан да бик кызыклы тикшеренүләр, алар бала белән сөйләшү һәм эчтән уку гына түгел, ә кычкырып укуның бик мөһим икәнен күрсәтәләр. Әгәр дә бала карында булганда ук тыңласа, бу —телне үзләштерүнең бик нәтиҗәле ысулы.
Русча: И интересны исследования французских и немецких новорожденных, тоже оно показывало, что интонация в этих языках отличается. В немецком ниспадающая, а во французском восходящая. Когда ученые записали плач французских и немецких детей, а потом выстроили модель плача, то акустический рисунок плача очень четко совпадал с рисунком интонации родного языка. Получается, ребенок интонационно настраивается на язык и, таким образом, ученые предполагают, что так устанавливается связь между матерью и ребенком, с такой интонацией происходит их взаимодействие. Это очень интересные исследования, они как раз показывают, что очень важно говорить с ребенком и не просто про себя читать, а говорить вслух. Если он слышит, еще находясь в утробе, то это тоже очень эффективный способ овладения языком.
Татарча: — Ничек уйлыйсыз, телне искә төшерү, киресенчә, кеше аны торгызырга, өйрәнергә, искә төшерергә карар кылса комачаулый аламы? Чөнки кеше телне яңа гына өйрәнә башлаганда, аның каршында чиста бит һәм ул аңа теләгән әйберен яза ала. Телне искә төшерүче кешенең хәтерендә инде нидер бар, фрагментлар, таплар, рәсемнәр хәтеренә килә, һәм алар үз миендә тел картинасын яңадан төзүгә комачаулый кебек. Кеше таныш әйберләрне күргәндә, аларны бәйләргә, яңадан төзергә тырышканда, баш миендә нәрсә бара?
Русча: — Как вы думаете, вспоминание языка может, наоборот, мешать, когда человек решает его восстанавливать, учить, вспоминать? Потому что, когда один человек начинает изучать язык с нуля, у него все чисто, это как белый лист, на который можно нанести все, что угодно. У человека, который вспоминает, на этом листе уже есть что-то: фрагменты, пятна, рисунки — и как будто они мешают выстраивать заново языковую картину в своем мозге. Что вообще в мозгу происходит в момент, когда человек видит какие-то знакомые вещи и пытается их соотнести, заново выстроить?
Татарча: — Грамматика белән катлаулырак, бигрәк тә олы яшьтә. Өлкән кеше телне бала кебек үзләштерми, бала аны тирә-юньнән үзләштерә һәм бу бик табигый була, грамматика аның башына табигый рәвештә урнаша. Олы кешегә аны чит тел буларак өйрәнергә туры килә, ул кайчандыр туган теле булса да, хәтта кеше инсульт яки баш мие җәрәхәте нәтиҗәсендә сөйләмен югалтса, афазия булса һәм аңа сөйләмен яңадан торгызырга туры килсә дә... Ул гомер буе сөйләшкән телен үзләштерә, чит тел буларак өйрәнә башлый. Димәк, менә «творительный падеж», аңа шундый кушымча ялгарга кирәк һ.б. Шуңа күрә монда грамматика белән күпкә катлаулырак, бу җиңел генә түгел, хәтта ниндидер бэкграундсыз татар телен өйрәнә башлаган булсалар да. Бэкграунд комачаулый кебек тоела, чөнки бу, дөресен генә әйткәндә, грамматика турындагы күзаллау... Лингвистикада күп төрле теорияләр бар, Хомскийның тумыштан килгән грамматика теориясе дә тәнкыйтьләнгән, әмма һәрхәлдә грамматиканы, ниндидер нечкә грамматик әйберләрне билгеләү җиңел генә бирелми. Шундый феномен бар — тел аттрициясе, телне югалту, бу нәкъ менә әлеге телдә булган грамматик категорияләр турында, әйтик, татар телендә, әмма рус телендә юк. Бер телдә һәм икенче телләрдә булган грамматик әйберләр җиңелрәк үзләштерелә, мәсәлән, үткән, киләчәк вакыт, без моны аңлыйбыз һәм сөйләмдә дөрес куллана алабыз. Ләкин, мәсәлән, «шаһитлек» категориясе татар, төрки телләрдә генә бар...
Русча: — С грамматикой, конечно, сложнее, особенно во взрослом состоянии. Взрослый осваивает язык совершенно не так, как ребенок: ребенок усваивает его из окружения и это происходит очень естественно, сама грамматика укладывается в голове естественным образом. Взрослому человеку приходится учить ее как иностранный язык, даже если это был когда-то родной язык, даже если человек потерял речь вследствие инсульта или черепно-мозговой травмы, если случилась афазия и ему приходится заново реабилитировать речь. Он осваивает свой же язык, на котором он говорил всю свою жизнь, учит его как иностранный язык — вот творительный падеж, надо поставить такое окончание и т. д. Поэтому с грамматикой здесь намного сложнее, это не так-то просто, даже если бы без какого-то бэкграунда начали изучать татарский язык. Просто кажется что бэкграунд мешает… Есть много разных теорий в лингвистике. Была теория врожденной грамматики Хомского, которую тоже критиковали, но, в любом случае, установление грамматики, каких-то тонких грамматических вещей — это момент, который не так легко дается. Есть такой феномен — языковая аттриция, утрата языка. Это именно про те грамматические категории, которые есть в этом языке, допустим, в татарском, но их нет в русском языке. Те грамматические вещи, которые есть в одном языке и есть в другом, осваиваются легче, например, прошедшее и будущее время — мы это понимаем и можем использовать правильно в речи. Но, например, есть категория засвидетельствования в татарском и тюркском языках...
Татарча: — Бу -кан/-кән турында?
Русча: — Это -кан/-кән?..
Татарча: Әнием татар теленә кайту, белемнәрне һәм телне белүне ничек яңартуы турында сөйли. Аның сөйләвенә караганда, әти-әнисе, ягъни минем әбием һәм бабам, үзара татарча аралашкан, балалар белән, ягъни әнием һәм аның абыйсы белән дә татарча сөйләшкәннәр, әмма алар русча җавап бирә торган булганнар.
Русча: Несколько историй о том, как возвращение в татарскую языковую среду освежает знания и умение пользоваться языком, может рассказать моя мама. Как она сама мне говорила, ее родители — то есть, мои бабушка и дедушка — разговаривали между собой по-татарски, с детьми — то есть, мамой и ее братом — тоже говорили по-татарски, но те предпочитали отвечать им по-русски.
Татарча: «Икенчеме, өченчеме курстан соң безне бәрәңге алырга авылга колхозга җибәрделәр. Без керәшен авылына килеп эләктек, мине шартлы Иван Ивановичның русча авыр сөйләшүе шаккатырды һәм миңа авыл кызлары белән безнең кызлар арасында буфер булырга туры килде. Алар, үз чиратында, минем татар кызы була торып, татарча начар аралашуыма гаҗәпләнделәр, әмма алар белән сөйләшергә, татар телен искә төшерергә туры килде. Соңыннан тагы бер очрак булды: мин заводта эшләгәндә безне колхозга “шеф ярдәме” буларак җибәрделәр һәм берничә кызны хуҗа хатынның йортына урнаштырдылар. Әлбәттә, алар русча бернәрсә дә белми иде, шуңа күрә миңа да алар белән бер ай буе татарча сөйләшергә туры килде. Өйгә, Казанга кайткач, мин фатир хуҗасы — әби белән яшәдем һәм автомат рәвештә аның белән татарча сөйләшә башладым. Ул миңа көлеп карады да минем татар телемнең шомаруын билгеләп үтте».
Русча: «Как-то после второго или третьего курса нас отправили на картошку в деревню, в колхоз. Оказались мы в кряшенской деревне. Для меня было удивительно, что условный Иван Иваныч с трудом разговаривал по-русски. И мне пришлось быть между деревенскими и нашими девочками буфером. А они, в свою очередь, удивлялись, что я татарка и так трудно изъясняюсь по-татарски. Но пришлось с ними разговаривать мне, вспоминать свой татарский. Потом еще как-то был случай, когда я уже работала на заводе, нас послали в колхоз, видимо, в виде шефской помощи, и нас, несколько девочек, поселили на квартиру к хозяйке. Естественно, по-русски они вообще ничего не знала и поэтому мне тоже пришлось разговаривать целый месяц с ней по-татарски. Когда я вернулась домой, в Казань — я жила у бабушки, хозяйки на квартире — я приехала и автоматом стала говорить с ней по-татарски. И она так со смехом посмотрела на меня и говорит: “О, син татарча яхшы сөйләшә башлагансың!”. В общем, она отметила мой улучшившийся татарский».
Татарча: — Минемчә, аерым бер телдә сөйләшкән вакытта, кешенең никадәр грамоталы булуына яки булмавына карамастан, ул нәрсә турында сөйләгәнен икенче кеше аңлый икән, бу телдә сөйләшергә тырышырга кирәк. Ниндидер сүзне куллану һәм нәрсәдер әйтү турында уйланырга кирәкми, чөнки рус телендә, аңлашыла ки, мин уйланмыйча җиңел генә сөйләшәм. Инглизчә дә, әмма кайвакыт төртелеп кала алам, ә татарча сүзләрне искә төшерү, архивны күтәрү, аннан чыгару, барысын да тиешенчә җыю, -кан/-кән, -ды/-де һ.б.ны бутамау өчен көч куярга кирәк. Әлеге урында кешенең нинди телдә фикер йөртүе турында сорарга телим, шундый гыйбарә бар: кеше нинди телдә уйласа, туган теле шул булыр. Мин гомерем буе русча уйладым, инглиз телен өйрәнә башлагач, уйларымда инглиз теле дә күренә башлады, әмма мин аны туган телем дип берничек тә атый алмыйм. Татар теле һәм подкастлар әзерләү белән шөгыльләнә башлагач, башымда татар теле дә бик күп барлыкка килә башлады. Әйтерсең лә, телгә әлеге фикер киңлегенә һәм мигә керергә мөмкинлек бирелә.
Русча: — Мне кажется, во владении языком, в независимости от того, насколько грамотен человек или не очень — до того момента, пока это не нарушает восприятие того, о чем он говорит — важно именно непосредственное владение языком, что не нужно задумываться чтобы использовать какое-то слово и что-то сказать. На русском языке, понятное дело, я говорю легко, не задумываясь. На английском тоже, но иногда могу потупить, а на татарском нужно прикладывать усилия, чтобы вспомнить слова, пойти в этот дальний архив, оттуда вытащить, по пути сложить как надо, не перепутать -кан/-кән, -ган/-гән, -ды/-ты… В этом месте хочу спросить про то, что, есть же такая фраза, что на каком языке человек думает, то это его родной язык и есть. Я всю жизнь думала на русском, когда я начала изучать английский у меня в мыслях начал появляться и английский тоже, но я, конечно, не могу никоим образом назвать его своим родным языком. Когда начала заниматься татарским языком и подкастом в том числе, в голове тоже появился татарский в очень большом количестве. Как будто языку позволяют зайти в это пространство мыслей и мозга. Я, наверное, сейчас больше описала свои впечатления, чем задала вопрос.
Татарча: — Бер телнең өстенлек итүе һәм бер телнең баш миендә алдагысына караганда күбрәк урын алуына бәйле бер очрак миңа бик нык тәэсир итте. Җәй көне дустым миңа Сочига барачагы турында язды һәм мин «димәк, диңгездә булачаксың» дип җавап яза башладым һәм шунда тукталып калдым. «Плескаться» дип түгел, ә «коенаться» дип язарга теләвемне аңладым. Минем рус морфемасы һәм татар сүзенең тамыры калган. Коенырга — су коену, ягъни миндә ике сүз кушылган һәм минем баш мием моны сәер итеп кабул итмәде. Мин берничә минут утырдым һәм «плескаться» сүзен язарга тырыштым, кирәгенчә язар өчен миңа акыл һәм физик көчне дә җәлеп итәргә туры килде. Бу үзе бер көрәш иде, утырам һәм «п»-ны язарга тырышам, әмма бармакларым «к»-га тартыла, ә үзем шундый «Бу нәрсә? Баш мие, син бик үк дөрес эшләмисең!», «Юк, барысы да тәртип, коенаться дип язып куй, шулай».
Русча: — Случай, который меня очень впечатлил, связан с тем, как один язык подавляет другой и как один язык начинает занимать больше места в мозгу, чем предыдущий. Летом друг написал мне, что поедет в Сочи. Я начала набирать ответ: «Значит, будешь в море…». И тут у меня наступила какая-то пауза и я поняла, что хочу написать не «плескаться», а «коенаться». У меня осталась русская морфема и корень из татарского слова. «Коенырга» — это купаться по-татарски, то есть, у меня соединилось два слова и мой мозг подумал, что ничего такого в этом нет странного. Я несколько минут сидела и пыталась написать слово «плескаться»: мне это стоило буквально и умственных, и физических усилий написать как правильно. Это была борьба: я сижу и пытаюсь написать «п», но пальцы тянуться к «к», а я такая, в смысле, что происходит? Мозг, ты делаешь что-то не то! — Да нет, все норм, пиши «коенаться», все так и должно быть.
Татарча: — Мин ике тел белгән әтиемнең һәм керәшен авылында үскән рәсем укытучысының род төшенчәсен бутаганнарын хәтерлим, мин аларның сөйләшү манерасында охшаш нәрсәләрне күрдем. Татар телендә 3 затка да бер сүз булгангадыр.
Русча: — Я вспомнила, что у моего папы, который билингв, и у учителя рисования, который вырос в кряшенской деревне, — они путали рода, я замечала, что это схожее в их манере разговаривать. Наверное, потому, что в татарском языке третье лицо это одно слово — ул.
Татарча: — Чөнки аларны чагыштырып булмыймы?
Русча: — Потому что их нельзя сопоставить просто, да?
Татарча: — Әйе, әйе. Бу система баш миендә оеша һәм ниндидер лакуна, бушлык була, әгәр моның ничек эшләвен аңлап бетермәсәк, аны тутырып булмый. Без бит ни өчен нәкъ менә шундый синтаксик конструкцияне куллануыбыз яки ни өчен нәкъ шулай төрләндерүебез турында уйланмыйбыз, бу автомат рәвештә башкарыла.
Русча: — Да, да. Эта система в головном мозге складывается и если там какая-то лакуна, пустота, как ее заполнить, если нет осознанного понимания, как это все работает. Мы же не задумываемся, почему именно такую синтаксическую конструкцию используем или почему именно так склоняем и спрягаем, это происходит автоматически.
Татарча: — Кайчандыр онытылган телне табигый, автомат рәвештә кулланырлык итеп торгызырга мөмкинме? Әйтик, мин татарча сөйләшкәндә яки уйлаганда (кайвакыт мин моны автомат рәвештә, кайвакыт үземне практика кысаларында хис итәм дип эшлим), моны табигый эшләмим дигән хис туа. Ничек тел турында хәтерләгән әйберләрне плюска әйләндерергә һәм бу табигый булмаганлык хисенең бетүенә ирешергә һәм телдә һәм үз-үзең белән сөйләшүнең автомат рәвештә һәм табигый булуына ирешергә мөмкин?
Русча: — Возможно ли восстановить забытый когда-то язык до того, чтобы владеть им непосредственно, автоматически? Потому что у меня есть ощущение, как будто бы когда я говорю или думаю по-татарски — что иногда я делаю это автоматически, иногда заставляю себя в рамках практики — и возникает ощущение, что я делаю это неестественно. Как можно вещи, которые помнятся о языке, превратить в плюс и достигнуть того, чтобы это чувство неестественности ушло и разговор на языке и с самим собой, и вообще, был автоматическим и естественным?
Татарча: Бүгенгә һәм берничә айга, подкастның ялдан кайткан вакытына кадәр, нигездә, шулар. Аны сагынмас өчен, алдагы чыгарылышларны, бигрәк тә минем яратканын — татар теле укытучылары турындагысын тыңлагыз! Аның тыңлаучылары да, кайтавазлары да әлегә бик күп түгел! Әйдәгез моны төзәтик! Шулай ук, күңелсезләнмәс өчен, подкастның социаль челтәрләренә — телеграм һәм исемен телгә алырга ярамаган социаль челтәргә язылыгыз. Киләсе сезон алдагы сезонга караганда яхшырак булсын өчен, сез Бустида кечкенә яисә артык кечкенә булмаган хәйрия ярдәме җибәрә аласыз. Айгөл Филүсовнаның эзләнү эшендә катнашырга теләсәгез, аңа язарга онытмагыз. Кадерле тыңлаучыларыбызга, язылучыларыбызга, үз теләкләре белән матди ярдәм итәргә әзер булучыларга безгә теләктәшлек күрсәткәнегез, безне тыңлаганыгыз өчен бик зур рәхмәтемне җиткерәсем килә. Минем өчен бу бик кадерле һәм ул сезгә дә кадерле һәм файдалы дип уйлыйсым килә, шуңа күрә, бүлешегез һәм Алла бирса, яңа сезонда элеккеге һәм яңа тыңлаучыларыбыз белән очрашырбыз. Булганыгыз өчен рәхмәт! Барысы да яхшы булсын, сау булыгыз!
Русча: На сегодня это все, и пожалуй, все — на пару месяцев до выхода подкаста с каникул. Чтобы не скучать по нему, переслушивайте предыдущие выпуски, особенно мой любимый про учителей татарского языка, у которого неприлично мало прослушиваний и отзывов — давайте это исправлять! Также, чтобы не скучать, подписывайтесь на социальные сети подкаста — Telegram-канал и соцсеть, которую нельзя называть. Чтобы следующий сезон получился еще лучше, чем предыдущий, вы можете прислать пожертвование — маленькое или не очень — на Бусти. Не забудьте написать Айгуль Филусовне, если хотите поучаствовать в ее исследовании. Хочу сказать огромное спасибо вам, дорогим слушателям, подписчикам, донатерам за то, что вы нас поддерживаете, слушаете. Для меня это очень ценно и хочу думать, что вам он тоже ценен и полезен, поэтому делитесь и, Алла бирса, встретимся в новом сезоне и с прежними слушателями, и с новыми. Спасибо, и благодарность, что вы есть. Всего хорошего, пока!
Татарча: Мин бу фикер белән әле дә килешәм: Татарстанда телне белмичә дә яшәп була, татарчаны белмәү зур кыенлыклар тудырмый. Әйе, бу күңелсез яңгырый. Мин аңлыйм: чынлыкта татар теле яшәү өчен кирәкми, ләкин шәхсән минем тормышым һәм киләчәгем өчен бу бик кирәк. Мин киләчәктә баламның татарча белүен телим. Мин үзем телне начар беләм, баламны ничек өйрәтәчәкмен  — бу да яхшы сорау.  Бу бит мәдәниятне саклап калу дигән сүз. Бездән ул мәдәниятне тартып алырга телиләр, кая карама  — руслаштыру бара. Татарстанда татар телен белмичә яшәү кыен булырга тиеш. Кешеләр әз генә булса да өйрәнерләр иде.
Русча: Я, наверное, с этим аргументом все еще согласен, что на самом деле, вот, живя в Татарстане, я сильно не испытываю проблем, не зная татарский. И это, наверное, грустно. Да, я понимаю, что... Сейчас я понимаю, что я был прав, что татарский, в принципе, не нужен для жизни, Как бы имеется в виду для вот такой обычной жизни. Но нужен лично мне для жизни, для моей будущей жизни. Он нужен там. Мне хочется, чтобы мой сын знал татарский. Я уже очень плохо знаю. Но я не знаю, как я сына буду учить. Это вообще вопрос хороший. Поэтому такие моменты. То есть это сохранение культуры. И особенно то, как, допустим, нас эту культуру пытаются отобрать всевозможными способами русификации повсеместной. Наверное, в Татарстане все-таки должно быть сложно без татарского языка. И люди, чтобы здесь жить, должны немножко его подучивать. А оказывается, не так.
Татарча: Инде зуррак үскәч, тел өйрәнү теләге артканнан арта барды, шуңа күрә мин төрле курслар карарга, телеграм каналлар табырга, подкастлар тыңларга тырышам. Хәзер мине болар күбрәк кызыксындыра. Күптән түгел мин: "һәр якшәмбе татар телен өйрәнүгә вакыт аерачакмын", — дип уйладым. Ләкин даими рәвештә шөгыльләнеп булмый. Мин монда университетта тел өйрәнүем белән аерманы күрәм. Университетта мин телне тиеш булганга, мәҗбүри рәвештә өйрәнәм. Ә татар телен — яраткан өчен, шәхси кызыксынуым булганга, үз теләгем белән. Теләгән вакытта алынам. Үзем өчен уңайлы мохит тудырыга телим, үземне көчләргә теләмим. Ниндидер чикләүләр куймыйм. Татар телен өйрәнүнең минем хоббига әйләнүен телим, ышанычлы мөнәсәбәтләргә корылган бер шөгылем булсын иде ул.
Русча: Но в взрослом возрасте все-таки желание увеличивалось, увеличивалось, увеличивалось. И сейчас я пришел к тому, что я смотрю еще какие-то разные курсы, стараюсь найти какие-нибудь телеграм-каналы, где что-то рассказывают, показывают, слушать подкасты те же. Сейчас вот это меня волнует в большей степени. Недавно я начал с того, что я собирался каждое воскресенье, каждые выходные уделять время татарскому языку. Но сейчас не получается так стабильно заниматься. И на самом-то деле в этом я вижу разницу, например, с тем, как я учу язык в университете. В университете учу я языки, потому что это обязанность, потому что я должен, потому что мне надо что-то сделать, надо сделать домашку. И всегда это просто довлеет надо мной. но с татарским просто по любви, например, по личной заинтересованности, по желанию. Вот если мне хочется, я вот открою. То есть я хочу создать для себя какую-то комфортную среду, чтобы мне ощущалось, что я себя заставляю. Стараюсь никаких рамок для себя не ставить, потому что хочется, чтобы это было даже, может быть, как хобби, с которым у меня максимально доверительные отношения.
Татарча: [Телгә карата мәхәббәт хисен үстерү өчен] Су сибәргә [кирәк]. Мәсәлән, гөлләргә су сибәргә кирәк. Мин ирем белән егерме ел торам. Ул да төрлечә була. Мин уйлыйм, мәхәббәт — ул гөл кебек. Су сибәсең, су бирәсең, ул үсә. Сү сипмәсәң, ул үсми. Һәм тел белән дә нәкъ шулай. Аның белән дә төрлечә була. Бүген, мәсәлән, мин туйдым һәм мин аны яратмыйм. Минемчә, тел белән мәнәсәбәт кебек. Син тел белән кеше белән булган шикелле: башта аны үбәсең, мин телсез тора алмыйм, дисең. Әз генә өй эше эшләргә кирәклеген беләсең, төрле сүзләр өйрәнергә, көчле булырга кирәк, ишетергә, тыңларга. Сөйләргә кирәк, курыкмаска кирәк. Һәм бервакыт син уйлыйсың, нәрсәгә ул миңа кирәк, русча аңлашырга була, ни өчен миңа татар теле кирәк, кем белән сөйләшәм. Һәм төрле телләр, төрле кешеләр белән нәкъ шулай. Һәм мин шулай уйлыйм, аның бит ахыры юк. Ул тормыш буе дәвам итә. Син беләсең: ничә ел мин бу кеше белән торам, бу тел белән торам, бүген ачуланам, иртәгә үбәм һәм аны яратам. Минемчә шундый юнәлеш.
Русча: Чтобы вырастить эту любовь, нужно как бы поливать её водой. Вот чтобы росли цветы, их нужно поливать водой. Я живу с мужем 20 лет, и он ведь бывает разным. И я думаю, что любовь подобна цветку. Воду поливаешь, она растёт. Не поливаешь, она не растёт. И то же самое с языком. С ним бывает по-разному. Сегодня, например, я устала, и я его не люблю. Мне кажется, что отношение с языком — это как отношение с любимым человеком. Сначала ты его целуешь, говоришь, как ты его любишь, как тебе его не хватало, как ты не можешь без него жить. Потом ты понимаешь, что тебе нужно делать домашние дела, учить всякие разные слова, слушать, развивать, что-то делать для этого, не бояться. И ты думаешь, ну и зачем мне это надо? Меня ведь понимают по-русски, зачем мне татарский язык? С кем я буду с ним, с кем я буду на нем говорить? Поэтому это все бывает очень разным, точно так же, как Я думаю так, что конца здесь нет, потому что это все наша жизнь. И ты понимаешь, сколько лет ты с этим человеком живешь, сколько лет ты живешь с этим языком. Вот сегодня я злюсь, завтра целую и люблю его. Мне кажется, это как-то так.
Татарча: [Иммерсив программаның] эффектив буламы, юкмы икәне баланың яшеннән тора дип уйлыйм. Кечкенә балалар өчен яхшыдыр бу ысул, ә олырак кешеләр өчен бик туры килмидер бәлки. Минем үземнең андый мәктәптә эшләгәнем бар. Ягъни инглиз теле башка тел аша өйрәтелми инде анда, инглиз кешеләре өйрәтәләр балаларны. Мәсәлән, математика укыталар яисә башка фәнне укыталар инглиз телендә. Аларга бер кеше дә, мәсәлән, урыс теле аша яисә татар теле аша аңлатмый инглиз теленең кагыйдәләрен. Һәм белмим, моның эффективлыгы мине бераз шикләндерә, чөнки ул балалар барыбер яхшылап сөйләшмиләр иде инглизчә. Ике-өч ел укыган балалар булгандыр инде анда, әмма алар да бик яхшы сөйләшмиләр иде. Алар ничә яшьтә иде? Сигез яшьтә булгандыр инде. Бәлки бик кечкенә баланы, белмим, күпме вакытка... Бер яисә ике елга шундый иммерсив программага кертеп җибәрсәң, бәлки берәр нинди нәтиҗәсе буладыр.
Русча: Эффективность [иммерсивной программы] зависит от возраста ребенка. Для маленьких детей это хорошо, а для взрослых не подойдет, пожалуй. У меня есть опыт работы в такой школе, где английский язык не преподавался через другой язык, а англоговорящие люди учили детей математике, физике и другим предметам на английском. И никто не объясняет правила английского языка. Мне кажется, эффективность такого метода ограничена, потому что дети все равно хорошо по-английски не говорят. Там были ребята, которые уже два-три года учились таким образом, но и они не очень хорошо говорили. Им было около восьми лет. Но если запустишь в такую иммерсивную программу маленького ребенка на, может быть, один-два года, возможно, результат будет.
Татарча: Менә син хисләрне турында әйтеп киттең — әгәр дә татар телен өйрәгәндә син ниндер хисләр уяна икән, ул яхшырак истә каладыр. Һәм бүгенге көндә яхшы заманча музыка да барлыкка килде бит инде. Күбәеп бара, альтернатив музыка, инди музыка. Бәлки, чит илләре кешен өчен ул якындыр.
Русча: Ты сказала про чувства — когда они просыпаются при изучении языка, то и слова тоже лучше запоминаются. К тому же сейчас появилось много хорошей современной татарской музыки в жанре инди и альтернативы. Возможно, для иностранцев это ближе.